3.b Bijlage - RIB Motie Standaardprocedure Bomen 27-03-2023 V2.0

RAADSINFORMATIEBRIEF Documentnummer Zaaknummer Aan Van

Datum Onderwerp

2085715 Gemeenteraad College van burgemeester en wethouders 23 maart 2023 Beantwoording motie Standaardprocedure toezicht werkzaamheden rond bomen

Aanleiding Tijdens de behandeling van de Programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 op 3 november 2022 is de motie Standaardprocedure toezicht rond bomen aangenomen (zie bijlage 1). In de tekst van de motie is een voorbeeld procedure opgenomen. Terecht laat de voorbeeld procedure zien dat voor de bescherming van (waardevolle) bomen het hele traject van initiatief tot realisatie van groot belang is. Om deze reden is in de uitwerking van de motie rekening gehouden met het complete proces van tekentafel tot de uitvoering buiten. Bescherming van bomen Bescherming van bomen is in Veenendaal geregeld in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), artikel 4:10 en 4:11. Artikel 4:11, lid 2: Het is verboden zonder omgevingsvergunning van het bevoegd gezag: a. gemeentelijke houtopstanden te vellen; b. de houtopstanden te vellen of te doen vellen die staan vermeld op de door het college vastgestelde Bomenlijst. Op gemeentelijk eigendom zijn alle bomen en houtopstanden beschermd (omgevingsvergunning verplicht). Op privaat eigendom zijn alleen waardevolle bomen beschermd welke voorkomen op de Waardevolle Bomenlijst 2018. Dit laatste betreft ook bomen op (openbare) terreinen van woningstichting, rijk, provincie, waterschap, Pro-Rail en projectontwikkelaars. In de praktijk zorgt dit soms voor verwarring, omdat veruit de meeste bomen op deze terreinen niet vergunningsplichtig zijn.

Het opleggen van een herplantplicht is daardoor ook vaak niet aan de orde. Wel kent de gemeente het puntensysteem Omgevingsvisie, waarbij aanplant van bomen onderdeel is. Uitgangspunt beleid bij bomen met vergunningsplicht Uitgangspunt bij ontwikkelingen is het duurzaam in stand houden van bestaande gezonde bomen. Bij zieke bomen of bomen met een matige toekomstverwachting wordt gestreefd naar 1 op 1 herplant door een jonge boom, die uiteindelijke dezelfde omvang kan bereiken. Daarnaast geldt het principe: kwaliteit voor kwantiteit. Het gaat om boomkroonvolume (m3), niet om zoveel mogelijk stammen. In sommige gevallen is dunning van bomen een goede optie als overblijvende bomen daardoor meer ontwikkelruimte krijgen (boven- en ondergronds) en op redelijke termijn het verlies aan boomkroonvolume compenseren. Ook zijn veel gevallen bekend, waarbij bomen vroegtijdig aftakelen als gevolg van slechte ondergrondse groeiomstandigheden. In die gevallen kan het verstandig zijn de bomen te kappen en goede groeiplaatsen met nieuwe jonge bomen te planten, die wel groot en oud kunnen worden. Het blijft dus maatwerk, waarbij een boomdeskundig advies vereist is.

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • www.veenendaal.nl/vraag

Standaardprocedure Werken rond Bomen In de tekst van de motie is een voorstel opgenomen voor een standaardprocedure. Deze is als basis genomen en aangevuld met onderdelen uit het Handboek Bomen (zie hieronder). De voorgestelde procedure heeft betrekking op de volgende situaties: a. bomen in eigendom van de gemeente met een stamdiameter groter dan 15 cm; b. bomen op privaat eigendom welke op de Waardevolle Bomenlijst voorkomen. Deze lijst is onderdeel van de Algemene Plaatselijke Verordening. Uitzondering voor jonge en/of kleine bomen Om tijd en geld efficiënt in te zetten aan de bomen ‘die er toe doen’ is bij gemeentelijke bomen een ondergrens bepaald. Voor bomen met een stamdiameter kleiner dan 15 cm op 1 meter boven maaiveld (let op: stamdiameter, geen stamomvang) geldt de standaardprocedure niet. Hiermee zijn jonge bomen en inboetbomen geen onderdeel van deze procedure. In de praktijk worden deze bomen herplant of verplant en zijn geen uitgebreide onderzoeken of procedures nodig. Deze uitzondering geldt niet voor de vigerende regels in de APV met betrekking tot vergunningsplicht. Handboek Bomen In de procedurebeschrijving wordt regelmatig verwezen naar het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen (een landelijke standaard). Zie voor meer informatie: Handboek Bomen Norminstituut Bomen.

Voorstel procedure In geval van bovenstaande situaties worden altijd de volgende stappen genomen: 1. Opstellen Pré-BEA* bij ontwikkelingen met impact op bestaande bomen in de initiatieffase. De focus bij de pré-BEA* ligt op behoud en inpassing van zoveel mogelijk bestaande bomen. Het dient als input voor de verdere uitwerking van de plannen in de initiatief- en ontwerpfase (bijvoorbeeld tegelijk met de beoordeling van een concept-aanvraag voor een stedenbouwkundig plan). In geval van projectontwikkelaars wordt de pré-BEA als voorwaarde meegenomen in exploitatieovereenkomsten (temeer omdat veel bomen na overdracht van de grond van de gemeente naar privaat eigendom niet meer vergunningsplichtig zijn). 2. Opstellen van een Bomenbalans op basis van aantallen en boomkroonvolume (m3) vóór de realisatie van ieder project conform Handboek Bomen. De Bomenbalans is onderdeel van de pré-BEA en dient als voorwaarde bij stedenbouwkundige plannen, exploitatieovereenkomsten en bij reconstructieprojecten in de openbare ruimte (vóórdat het ontwerpproces start). Tijdens de ontwerpfase (of toetsingsfase in geval van vergunningen) wordt de balans bij het voorlopig en definitief ontwerp opgemaakt. Daarnaast wordt het als voorschrift toegevoegd aan een omgevingsvergunning (in geval van privaat eigendom). ➢

Resultaat initiatieffase: inzicht in welke bomen behouden en ingepast worden en inzicht in de effecten op het boomkroonvolume. Beide dienen als randvoorwaarde in de ontwerpfase en zijn van toepassing verklaard in (exploitatie)overeenkomsten met derden.

3. Opstellen BEA* naar aanleiding van het voorlopig ontwerp (VO) in geval van werkzaamheden binnen de kroonprojectie van de te handhaven bomen (conform het Handboek Bomen). Dit betreft een concrete uitwerking van de pré-BEA, waarbij de effecten op de te handhaven bomen van de voorgenomen maatregelen worden getoetst. In de BEA* worden ook verbetervoorstellen gedaan om de levensduur van de bomen te bevorderen en welke concrete boombeschermingsmaatregelen er nodig zijn in de uitvoeringsfase.

*BEA staat voor: Boom Effect Analyse conform het Handboek Bomen 2022 van het Norminstituut Bomen.

2

4. In geval van verplanting van bomen wordt eerst door een boomdeskundig bedrijf een verplantbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Er vindt geen verplanting plaats zonder goedgekeurd verplantingsonderzoek. ➢

Resultaat ontwerpfase: inzicht in de concrete effecten van de werkzaamheden op de te handhaven bomen en welke maatregelen er nodig zijn om de bomen duurzaam in stand te houden. In geval van verplanting is de haalbaarheid getoetst en zijn de randvoorwaarden duidelijk.

5. Een goedgekeurde BEA* van toepassing verklaren in bestekken/ contracten met uitvoerende partijen (in geval van eigen projecten) en/ of als randvoorwaarde toevoegen aan een omgevingsvergunning (in geval van privaat eigendom). 6. Als uit de BEA blijkt dat er aanzienlijke risico’s zijn voor de te handhaven bomen wordt een Werkplan Bomen (WPB) vereist conform het Handboek Bomen. Het Werkplan Bomen is een gedetailleerde uitwerking van de BEA*, waarin onder andere de kwetsbare boomzones op tekening zijn vastgelegd. Op boomniveau zijn maatregelen, eisen en randvoorwaarden vastgelegd. Een boombeschermingsplan is onderdeel van een WPB. Evenals een projectplan over de planning en werkwijze van de uitvoering van het gehele project (incl. opslag, transport, ontsluiting, tijdsduur, etc..). Een tekening van de bouwplaats inrichting en een bronbemalingsplan zijn standaard onderdelen van het projectplan. Zonder goedgekeurd Werkplan Bomen (WPB) zijn werkzaamheden binnen de kwetsbare boomzone niet toegestaan. ➢

Resultaat voorbereidingsfase: de uitkomsten uit de BEA (en verplantonderzoek) zijn vertaald in een Werkplan Bomen en van toepassing verklaard als harde randvoorwaarden in vergunningen, bestekken en contracten.

7. Controle op naleving van de gestelde randvoorwaarden door onze huidige toezichthouders (in geval van eigen projecten) en omgevingsinspecteurs (in geval van vergunningen). Zij ontwikkelen een antenne voor bomen aan de hand van de bomenposter Werken rond bomen (zie bijlage) en het volgen van een basiscursus. Bij twijfel schakelen ze hun collega met specifieke bomenkennis in (zie hieronder). 8. Er wordt door de gemeente (opdrachtgever) een deeltijd projectleider/ toezichthouder bomen geworven of ingehuurd. Deze persoon ziet toe op de naleving van de standaardprocedure. Geeft advies over het opstellen van (pré-) BEA’s, Werkplannen Bomen en verplantingsonderzoeken. Toets deze plannen en geeft wel of geen goedkeuring. In geval van projecten (openbaar en privaat) waarbij aanzienlijke risico’s voor bomen bestaan houdt deze persoon toezicht tijdens start-, stop en contactmomenten in de uitvoering (lees: bomenwacht conform motie). De projectleider/ toezichthouder bomen is bij voorkeur ETT-gecertificeerd (European Tree Technician) en dient als aanspreekpunt voor de directievoerder, civieltechnische toezichthouders en bouwtechnische omgevingsinspecteurs. ➢

Resultaat uitvoeringsfase: de gestelde randvoorwaarden worden goed nageleefd, waarmee de duurzame instandhouding van de bomen bereikt is.

*BEA staat voor: Boom Effect Analyse conform het Handboek Bomen 2022 van het Norminstituut Bomen.

3

Kanttekeningen 1. Wat wel en niet toegevoegd mag worden als vergunningsvoorschriften bij een omgevingsvergunning is landelijk beleid. Als we bijvoorbeeld een BEA* als voorschrift willen meegeven dan moet dit eerst toegevoegd worden aan de indieningsvereisten bij het Omgevingsplan (= gemeentelijk beleid). Dit zal eerst verder uitgewerkt moeten worden, inclusief besluitvorming daarover. 2. Procedure leidt tot hogere kosten voor gemeente, maar bijvoorbeeld ook voor ontwikkelaars. Dit betreft niet alleen kosten voor onderzoek, toezicht en handhaving, maar ook de uitvoeringskosten van beschermingsmaatregelen en de maatregelen om (ondergrondse) groeiplaatsen van bomen te verbeteren (n.a.v. het vooronderzoek) kunnen flinke kostenposten zijn. 3. Richting projectontwikkelaars is het van belang dat bovengenoemde procedure verankerd is in beleid en dus een bepaalde status heeft. Dit wordt als aandachtspunt meegenomen bij het verder vorm geven van het Omgevingsplan. Daarnaast kan het gezien worden als praktisch hulpmiddel om vastgesteld beleid uit de Omgevingsvisie 2030 en het Omgevingsprogramma Openbare Ruimte 2022-2025 vorm te geven (bijvoorbeeld: Veenendaal in 2030 groener dan in 2020). Kosten De middelen die nodig zijn voor uitvoering van bovenstaande standaardprocedure: • • • • •

•

Implementeren standaardprocedure bij alle interne betrokkenen: ca. € 3.000 (incidenteel). Opleidingskosten verhogen bomenkennis in de organisatie: ca. € 3.000 (incidenteel). Toename kosten door extern uitzetten van extra (pré-)BEA’s: € 4.000 (structureel). Opstellen van bomenbalans bij ieder project met bomen. Kosten deels voor derden (bij projecten derden) en deels intern (bij eigen projecten): ca. € 3.000 (structureel, intern). Opstellen Werkplan Bomen (alleen bij aanzienlijke risico’s) met bestaande bomen. Kosten deels voor derden (bij projecten derden) en deels intern (bij eigen projecten): ca. € 3.000 (structureel, intern) Inhuur deeltijd projectleider/ toezichthouder bomen (ca. 16 uur per week): ca. € 80.000 structureel per jaar. Er is gerekend met inhuur, omdat het in deze markt waarschijnlijk niet mogelijk is een deeltijd ETT’er te werven.

Totaal: ca. € 90.000 structureel en € 6.000 incidenteel. Het structurele bedrag kan niet opgevangen worden binnen bestaande budgetten. Als u hiervoor kiest is aanvullend budget via de kadernota 2024 noodzakelijk. Deze wens maakt onderdeel uit van de integrale afweging van verzoeken voor de kadernota.

BIJLAGEN 1. Tekst Motie Standaardprocedure toezicht werkzaamheden rond bomen, 3 november 2022. 2. Bomenposter Werken rond bomen.

*BEA staat voor: Boom Effect Analyse conform het Handboek Bomen 2022 van het Norminstituut Bomen.

4