10. Schriftelijke inspraakreactie HVOV - Ritmeestercomplex

Aan de leden van de raad en de raadscommissie, Postbus 1100, 3900 BC Veenendaal.

Betreft: consultatiememo Ritmeestercomplex.

Veenendaal, 4 september 2023. Geachte leden van de raad c.q. commissie, Onze Historische Vereniging Oud Veenendaal heeft kennisgenomen van bovengenoemd consultatiememo van het college betreffende de aanwijzing van het Ritmeestercomplex als gemeentelijk monument. Wij hebben er kennis van genomen dat het college voornemens is af te wijken van het besluit van 3 december 2021 om de bouwdelen uit 1925,1933 en 1958 te beschermen als gemeentelijk monument. Thans is het college voornemens de bouwdelen uit 1925 en 1933 aan te wijzen als gemeentelijk monument en daarvan af te zien voor het bouwdeel uit 1958. Onze vereniging heeft er met instemming kennis van genomen de bouwdelen 1925 en 1933 aan te wijzen als gemeentelijk monument maar betreurt het ten zeerste dat nu voorgesteld wordt dit niet te doen voor het bouwdeel uit 1958. Onderstaand lichten wij ons standpunt om ook dit bouwdeel aan te wijzen als gemeentelijk monument nader toe. Op 11 mei 2023 heeft Mooi Sticht een advies uitgebracht om alle hierboven genoemde bouwdelen aan te wijzen als gemeentelijk monument.

Ten aanzien van de hal uit 1958 wordt met name aangegeven dat deze hal “als bijzonder voorbeeld beschouwd kan worden als voorloper van de moderne hallenbouw zoals deze zich in de wederopbouwperiode voordeed” Wij onderschrijven dit standpunt zeer met name ook omdat dit standpunt ook naar voren is gekomen in het bouwhistorisch onderzoek van Van Reenen d.d. 22 maart 2022. Met name de specifieke staalconstructie is kenmerkend met de daarbij behorende lichtstraten (sheddaken) die kenmerkend zijn voor historische hallenbouw. Wij voegen daar nog aan toe dat opvalt dat het sheddak op de Ritmeesterhal uit 1958 uniek is in zijn soort, vanwege de overhellende nokpunten. Dit lijkt op de nokpunten van een Batak huis op Sumatra. De Batak op Sumatra bouwden huizen met een typisch overhellende nok punt. Dit zou wel eens de inspiratie kunnen zijn geweest voor het sheddak van de Ritmeesterhal uit 1958 omdat de sheddaken zo’n typische neusjes hebben. Ritmeester importeerde de meeste tabak immers uit Indonesië (Zie Bijlage). Ook Ritmeester erkent de uitkomsten van het cultuurhistorisch onderzoek van Van Reenen en met name ook dat de fabriek illustratief is voor de sociaaleconomische ontwikkelingen die Veenendaal heeft doorgemaakt.

Ook erkent Ritmeester dat de fabriek de waarde van veel aanwezige architectonische en cultuurhistorische elementen vertegenwoordigt. (Zie reactie Ritmeester d.d. 13 oktober 2022).

Ritmeester is in de gelegenheid geweest een zienswijze in te dienen en heeft daar gebruik van gemaakt. In die zienswijze richt Ritmeester zich met name op de zichtbaarheid, die volledig tenietgedaan zou worden, en dat de herontwikkelingspotentie in gevaar zou komen indien de hal uit 1958 niet gesloopt mag worden. In de reactie van Mooi Sticht worden deze beide elementen gemotiveerd tenietgedaan. T.a.v. de zichtbaarheid wordt gesteld dat de historische gelaagdheid van het complex juist veelal nog goed afleesbaar is en ook het behoud van de monumentale waarden biedt nog voldoende mogelijkheden voor herontwikkeling. Met name op deze twee elementen willen wij nog nader ingaan. Het is onjuist dat met het behouden van de hal uit 1958 een nieuwe ontwikkeling in gevaar zal komen dan wel niet door zou kunnen gaan. Ons is bekend dat Ritmeester alternatieve voorstellen heeft ontvangen waarbij de hal behouden kan worden en er nog meer woningen gebouwd worden dan in het plan dat Ritmeester nu heeft voorliggen (bouw van 190 woningen). Ons is een voorstel bekend dat ontwikkeling tegen dezelfde kosten kan plaats vinden indien in de hal uit 1958 10 zgn. loftwoningen worden gebouwd met als referentie de oude tandwielenfabriek in Amsterdam.

Daarnaast kan nog nieuwbouw plaats vinden van ruim 200 woningen waarbij voldaan kan worden aan de gestelde kaders van de gemeente, namelijk 30% sociale woningbouw, 7% koopwoningen tot € 200.000, -- vrij op naam en minimaal 1.000 m2 aaneengesloten openbaar groen. Wij kunnen ons niet aan de indruk onttrekken dat het standpunt van Ritmeester uitsluitend wordt ingegeven door economische motieven nl. Wij hechten eraan dat de gemeente het oorspronkelijk voornemen om de bouwdelen uit 1925, 1933 en 1958 te beschermen als gemeentelijk monument. Mooi sticht heeft bij de cultuurhistorische beschrijving meer dan voldoende gemotiveerd aangegeven waarom dit het geval moet zijn. In hun waarde stelling wordt het standpunt als volgt samengevat: Waardestelling De beschreven fabrieksdelen zijn vanuit stedenbouwkundig, architectuurhistorisch en cultuurhistorisch oogpunt van lokaal belang - als onderdeel van de historische lintstructuur van de Kerkewijk; - vanwege de ensemblewaarde met het fabrieksgebouw uit 1913; - als een goed voorbeeld van de ontwikkeling van een fabriek met steeds grotere productiehallen en de daarbij passende nieuwe constructietechnieken. - als voorbeeld van ontwerpen uit het oeuvre van de Veenendaalse architect B.van Kreel en erven van Van Kreel.

- als uitdrukking van de economische ontwikkelingen in de gemeente, namelijk de groei van Veenendaal tot flinke industriestad in de twintigste eeuw; - vanwege de herkenbaarheid van de oorspronkelijke functie; - vanwege de typologische zeldzaamheid.

Ook onze vereniging heeft bovenstaand nog gemotiveerd aangegeven waarom alle drie de bouwdelen behouden dienen te blijven. Geachte leden van de raad/commissieleden. Op 26 juni 1986 werd onze Historische Vereniging Oud Veenendaal opgericht. Aanleiding voor de oprichting was het feit dat er in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw heel veel historische panden in Veenendaal zijn gesloopt. Reeds meerdere malen hebben we met elkaar vastgesteld dat Veenendaal in het verleden uitermate slordig is geweest in het behouden van historisch erfgoed. Thans dreigt zich deze situatie opnieuw voor te doen. Vastgesteld is dat het Ritmeestercomplex van grote architectonische en cultuurhistorische waarde is en daarmee aangemerkt kan worden als een laatste stukje industrieel erfgoed dat medebepalend is geweest voor de ontwikkeling van Veenendaal. Ander industrieel erfgoed zoals de voormalige D.S. van Schuppen fabriek, de V.S.W., de Frisia, de Hollandia wol en kousen fabriek, de Hollandia textielfabriek, de Leidse wolspinnerij, de Panter etc. zijn al onder de slopershamer gevallen. Thans krijgen we de gelegenheid een waardig stukje industrieel erfgoed te behouden. Laten we niet meer dezelfde fouten uit het verleden herhalen.

Nu vast is komen te staan dat we te maken hebben met een uniek stukje industrieel erfgoed dat van grote architectonische en cultuurhistorische waarde is dienen de genoemde bouwdelen alle drie behouden te worden. Tevens is vast komen te staan dat het behouden van genoemde bouwdelen geen negatief effect behoeft te hebben op de herontwikkeling van dit gebied met betrekking tot de bouw van woningen zoals in de uitvraag door de gemeente is gesteld. Economische motieven dienen daarom in deze situatie niet leidend te zijn maar uw raad zou in de gegeven situatie op moeten komen voor het behoud van dit stukje industrieel erfgoed. Zowel Mooi Sticht als ook onze vereniging hebben dit in voldoende mate gemotiveerd aangegeven. Bovendien dient gewicht te worden gegeven aan het advies van Mooi Sticht omdat uw raad (nagenoeg) altijd het advies van Mooi Sticht overneemt. Wij zijn dan ook van mening dat de raad het voorstel van het college t.a.v. het bouwdeel uit 1958 niet dient over te nemen maar de bouwdelen uit 1925,1933 en 1958 alle drie dient te beschermen als gemeentelijk monument. Met vriendelijke groet, Historische Vereniging Oud Veenendaal

A. van den Bos, Voorzitter.

Bijlage: