10. 2e Participatie raad - toelichting ProVeenendaal

Kadernota 2025-2028 Toelichting ProVeenendaal

INLEIDING Wat gaan we het komende jaar doen met het gemeentegeld? Daar geeft de kadernota een antwoord op. Met behulp van de laatste jaarrekening 2023 wordt eerst de huidige financiële situatie van de gemeente onder de loep genomen. Daarna worden de nieuwe prioriteiten bepaald. Het college van burgemeesters en wethouders stelt op basis van deze prioriteiten een eerste versie van de nota op. Vervolgens is de gemeenteraad aan de beurt. De raad mag wijzigingen voorstellen en nieuwe voorstellen doen. Het college werkt al deze zaken uit tot een begroting. Die begroting wordt in het najaar (november 2024) behandeld. Door minder budget vanuit het Rijk starten we al dik in de min. ProVeenendaal wil vooruit met Veenendaal en daar passen nieuwe schoolgebouwen (Integraal Kindcentrums) een opgeruimde openbare ruimte, goede (jeugd)zorg én een nieuw theater bij. Zoals ProVeenendaal voor stelt blijft er ruimte voor ontwikkeling van onze economie en aandacht voor mensen die het zwaar hebben. Een levendige gemeente, met oog voor veiligheid, toegankelijkheid en een schone en toegankelijke openbare ruimte.

RAVIJNJAAR Er wordt veel over geschreven. Het Rijk laat na, naar mening van ProVeenendaal, om gemeenten voldoende geld uit te keren. Een groot deel van dat geld is bedoeld om alle taken die ditzelfde Rijk aan gemeenten over laat, te kunnen financieren. Het gaat hier om miljarden voor alle gemeenten en miljoenen voor Veenendaal. Grote zorgen voor alle gemeenten: Het merendeel van de gemeenten is aan het inventariseren welke bezuinigingen in hun gemeenten mogelijk zijn, wanneer de korting op het gemeentefonds (het centrale geldpotje voor alle gemeenten) en de extra korting op Jeugd door gaan, en de opschalingskorting (Nederlandse gemeenten zouden volgens de regering tot grotere eenheden van meer dan 100.000 inwoners moeten fuseren (opschalen)) niet van tafel gaat. Uit de reacties van de verschillende gemeenten blijkt ook dat de meeste gemeenten de algemene reserve niet kunnen inzetten als dekkingsmiddel. FRACTIE PROVEENENDAAL De financiële uitdaging die voor ons ligt is een hele grote opgave welke we niet zonder stevige en lastige keuzes op kunnen lossen. De fractie van ProVeenendaal heeft, na een ledenraadpleging en de brede uitvraag onder bewoners, maandag 29 april de eerste lijnen kunnen uitzetten, afgewogen, balans gezocht en voorlopige keuzes gemaakt. Dat leverde in de fractie mooie, respectvolle discussies op met een resultaat.

Normaal gesproken hebben we het over een 'mooi resultaat', maar daar is hier geen sprake van. Keuzes maken hoort bij de politiek, ook lastige. Maar grotendeels gedwongen door het Rijk, zulke aderlatingen moeten doen en dergelijke besluiten moeten doorvoeren, is niet wat je wilt als je de politiek ingaat. Tegelijkertijd hoort het wel bij de verantwoordelijkheden van een raadslid. Die verantwoordelijkheid voelen we en pakken we ook op als ProVeenendaal. KADERS Als fractie van ProVeenendaal hebben we een aantal kaders gezet. Als eerste hebben we financiële afspraken in het raadsakkoord:

Hierbij zijn voor ProVeenendaal de volgende zaken uiterst belangrijk:

Een ander kader is de financiële beslisboom:

Bron: raadsakkoord Veenendaal 2022

Daarnaast is natuurlijk ook een belangrijk kader: Hoe kijken we er als ProVeenendaal zelf naar? Hierbij spelen “het DNA” van ProVeenendaal , de input van leden en wat we aan onze kiezers hebben voorgelegd bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022, een grote rol.

WAAR WIL PROVEENENDAAL NIET OP BEZUINIGEN ? Er is een aantal thema’s binnen de begroting waar het volgensft ProVeenendaal: -

Niet goed gaat; Er net goede trajecten gestart zijn; In onze ogen onverstandig zou zijn om op te bezuinigen.

De lijst van onderwerpen die wij ongewenst vinden voor deze heroverweging: Minder schone openbare ruimte

Nee

Beëindiging contract catering per 1-8-2026

Nee

CJG Stopzetten cameratoezicht OOV

Nee Nee

Stoppen bijdrage citymarketing; Dit is Veenendaal Budget vrijwilligers schrappen

Nee Nee

Verschralen Welzijnswerk Vitale binnenstad - geen inzet stimuleren fietsparkeren

Nee Nee

Halveren of afschaffen evenementensubsidies Afbouwen jeugdsportsubsidie

Nee Nee

Afschaffen Fonds maatschappelijke initiatieven Heroverweging rol Sportservice

Nee Nee

Stoppen met de gemeentepagina's in Rijnpost en Jong0318 Bezuiniging op Taalhuis

Nee Nee

Afbouwen subsidie scoren in de Wijk

Nee

Starters- en Blijversleningen Stadspark

Nee Nee

Verzelfstandiging Sportservice Verhogen hondenbelasting met 10%

Nee Nee

Het niet realiseren van IKC Johannes Calvijn in de periode tot 2028. Heroverweging van alle huisvestingszaken in het nieuw op te stellen IHP IKC's Het niet realiseren van IKC Engelenburg in de periode tot 2028. Heroverweging van alle huisvestingszaken in het nieuw op te stellen IHP IKC's 3 IKC's verdere fasering

Nee

Nee

Nee

Een paar belangrijke onderwerpen willen we hier toelichten Openbare Ruimte Budget: Minder Schone openbare ruimte De openbare ruimte verrommelt steeds verder. Het is wat ProVeenendaal betreft geen goed plan hier minder budget aan te besteden en daardoor verdere verrommeling van de openbare ruimte te veroorzaken. Dat is niet goed voor de leefbaarheid, het aangezicht en veiligheidsbeleving inVeenendaal.. Onze inwoners irriteren zich terecht aan de rommel op straat. We hopen dan ook dat de app om meldingen door te geven rond deze zomer nu daadwerkelijk eens live gaat, zodat we hier als gemeente nadrukkelijk snel op kunnen acteren. We hebben de ogen van alle inwoners nodig om de rommel te signaleren zodat we het gezamenlijk opgeruimd kunnen houden.. Veiligheid Budget: Stopzetten Cameratoezicht We moeten veilig kunnen bewegen in Veenendaal. Uitgaan moet veilig kunnen in onze gemeente.. Wanneer onverlaten de boel ondermijnen moet de politie snel in actie kunnen komen.. Cameratoezicht, zeker flexibel, draagt bij aan die veiligheid; Daar gaan we dus niet aan tornen. Vrijwilligerswerk, Jeugd, Zorg en Welzijn Budgetten: Vrijwilligerswerk, Welzijn, CJG, Scoren in de wijk, jeugdsportsubsidie, fonds maatschappelijke initiatieven, Taalhuis Thema’s die belangrijk zijn in Veenendaal.

Ook bij de lintjesregen zagen we weer hoe belangrijk en waardevol het is dat veel vrijwilligers actief zijn om de samenleving in gang te houden. De budgetten zijn er om de organisatie rond de vrijwilligers en activiteiten op het gebied van welzijn goed te organiseren, preventieve taken uit te kunnen voeren (CJG). Daarnaast zijn deze budgetten er om jongeren van de straat te houden en aan het sporten te krijgen en daardoor de zorgkosten lager te houden (jeugdsportsubsidie). Ook willen we initiatieven vanuit de wijk niet verminderen. Het Taalhuis heeft een belangrijke functie en helpt oude en nieuwe inwoners (beter) taal- en rekenkundig vaardig te zijn. Iedereen moet in onze gemeente mee kunnen doen.

Actieve binnenstad en fietsparkeren Budgetten: Citymarketing en fietsparkeren Veenendaal moeten we blijvend promoten. De realisatie van de binnenstad is bijna klaar nu en we moeten er alles aan doen om Veenendaal op de kaart te zetten en niet te laten verrommelen door te veel zwervende fietsen. Onderwijs Budgetten: IKC’s (Integraal Kindcentrums)Goed onderwijs is belangrijk en daar hoort ook goede huisvesting bij. Door de grote diversiteit aan schoolorganisaties hangt alle huisvesting met elkaar samen. .Denk hierbij bijvoorbeeld aan de scholen in Veenendaal-Oost. Mede gezien de historie van dit langlopende vraagstuk rond onderwijshuisvesting ProVeenendaal vindt het belangrijk om de ontwikkeling van de nieuwe locaties niet verder uit te stellen. THEATER

Binnenkort zijn we een stad met ruim 70.000 inwoners. Een dorpse stad met een levendig cultureel hart. Vele Veenendalers, jong en oud, bezoeken het theater of maken hier gebruik van..Daarnaast heeft het theater een aantrekkende kracht op bezoekers van buiten Veenendaal. ProVeenendaal ziet het nieuwe theater als een levendige locatie waar overdag onder andere ouderen uit de buurt kunnen binnen lopen (net als in de cultuurfabriek), jongeren een plek kunnen vinden om te studeren of elkaar te ontmoeten. Daarnaast zijn er natuurlijk de verschillende evenementen en voorstellingen en kunnen bedrijven in het centrum van Veenendaal terecht wanneer zij een groot evenement willen organiseren in midden Nederland. Wij kiezen er als fractie voor om nu door te pakken. ProVeenendaal maakt de keuze voor het realiseren van de zogenaamde. B variant -> Theater inclusief een kleine zaal en filmhuis met beperkte omvang (100 zitplaatsen). In de B variant zit geen bioscoop. Voor ons uit schuiven zou betekenen geld in de Grift gooien. De kosten hiervoor bedragen voor de komende 5 jaar, euro 3,2 miljoen. We kiezen er nu wel voor om geen parkeergarage onder het theater te bouwen. De cijfers tonen aan dat er parkeerruimte voldoende is in het centrum.

BEZUINIGINGEN Een hele lange lange lijst. Onderaan de lijst zullen we bij de rood gearceerde post een korte toelichting geven. De groen gearceerde posten zijn technische aanpassingen (iets uitstellen, slimmer uitvoeren, etc…). De blauw gearceerde regels zijn taakstellende budgetten die verlaagd worden die na verdere beoordeling ook directe of indirect gevolgen voor de samenleving kunnen hebben. Zo kan bijvoorbeeld een taakstelling op Sportservice ingevuld worden door te korten op bedrijfsvoering maar tegelijkertijd kan ook de prijs van een kaartje zwemmen duurder worden gemaakt. De schulddienstverlening van Kwintes korten kan betekenen dat hulp lastiger te krijgen en te vinden is. En het relatieve kleine budget bij de GGD korten kan betekenen dat leerlingen minder begeleiding krijgen als ze uitvallen en preventie op zwangerschap stopt. Inzetten surplus algemene reserve Eén jaar doorschuiven investeringen MIP 2026 (fysiek) Invoeren stelpost onderuitputting/begrotingsdiscipline Verlengen afschrijvingsduur Wegen van 40 naar 50 jaar Eén jaar doorschuiven OPOR

Ja Ja

Calamiteitenbudget inhuur via directie verlagen Slimmer verlichten

Ja Ja

Goed uitvoeren werkwijze regie bij MO-U Intensiveren controle rechtmatigheid zorgaanbieders Bewaking 2 fietsenstallingen VMware uitfaseren.

Ja Ja

Eén jaar doorschuiven investeringen MIP 2025 (sport) Post onvoorzien verlagen

Ja

Functioneel beheer TopDesk. Applicatierationalisatie doorvoeren op het gehele applicatielandschap organisatiebreed. Halveren reproductiekosten

Ja Ja

P&C rapportages Hervormingsagenda Jeugd

Ja Ja

Correctie Hervormingsagenda Jeugd Minimabeleid

Ja Ja

Planmatig groot onderhoud Afschaffen peuterwerk zonder VE

Ja Ja

Subsidie SSV Dagopvang maximeren

Ja Ja

Afbouwen subsidie vluchtelingenwerk (maatschappelijke begeleiding) Vitale binnenstad - geen verdubbelaar evenementen

Ja

Ja Ja Ja

Ja Ja

Ja

Ja

Ja

Vitale binnenstad - stoppen met programmamanagement Schulddienstverlening Kwintes GGDrU

Ja

Aanscherpen intake SO en nieuwe eigen bijdrage regeling Subsidie gemeentelijke monumenten Economische ontwikkelingen

Ja

Recreatie en Toerisme Vergoeding inzet medewerkers verkiezingen

Ja Ja

Mantelzorgwaardering Gezondheidsbeleid

Ja Ja

Subsidie NK-raadsleden tijdens V'daal- V'daal afschaffen Korting culturele instellingen

Ja

Duurzaamheid Verlengen afschrijvingsduur Riolering van 40 naar 60 jaar Rioolheffing - verlengen afschrijvingsduur Riolering van 40 naar 60 jaar Stijging rioolheffing

Ja Ja

Verhogen parkeeropbrengsten Verhogen reclame inkomsten

Ja Ja

Verhogen toeristenbelasting naar landelijk gemiddelde Aanpassen legesverordening Gehandicapten parkeerkaart Geen nieuwe parkeergarage bij of in de omgeving van het theater

Ja

Ja Ja

Ja Ja

Ja

Ja Ja

Ja Ja

Jeugdzorg en minimabeleid In de Jeugdzorg gaat veel geld om. We zien veel zorgen rond opvoeding en uitdagingen om te ‘normaliseren’. Tegelijkertijd kunnen we daar ook beter op gaan sturen. We kunnen daar op bezuinigen maar niet in de mate die het rijk wil. Dit is nu zo’n post waar het Rijk achterblijft. We zullen daar hoe jammerlijk ook uit eigen middelen moeten bijdragen. We kunnen onze jongeren niet in de kou laten staan. Dus voor jeugdzorg geldt dat we daar wel iets op bezuinigen maar zeker niet voor de volle mep zoals Den Haag ons wil laten doorvoeren en waar nog geen duidelijke compensatie van het Rijk tegenover staat. Er zit een risico in als we de doelen niet bereiken. We zullen de vinger ook zeker aan de pols houden, richting Rijk en college. In Veenendaal hebben we een bovenmatig ruimhartig minimabeleid. In goede tijden kunnen we veel delen maar we zullen ook hier een maatregel moeten nemen. Overigens is dit een van de maatregelen die als eerste geschrapt kan als het allemaal toch mee gaat vallen. Maatregelen waaraan gedacht kan worden zijn: Doe mee budget volwassenen versoberen, inkomenstoeslag halveren, stoppen vergoeding eigen risico Menzis, etc.). Als fractie valt deze keuze

zwaar en kijken we ook naar het effect per onderdeel. Ook wetende dat de vraag afgelopen periode is toegenomen en de Veenendaal-pas veel meer inwoners heeft bereikt. Afschaffen peuterwerk Dit is een post waar we ons zorgen over maken en willen monitoren. Peuters met bijvoorbeeld een taalachterstand die niet naar de opvang kunnen om reden dat de ouders dit niet kunnen betalen kan leiden tot achterstanden en kansenongelijkheid en dus risico’s voor de toekomst. Tegelijkertijd kunnen ouders meer hun verantwoordelijkheid pakken. De subsidie kan mogelijk ook worden verlaagd en dus minder kinderen naar de opvang. Verhogen parkeertarieven De afgelopen jaren is het niet gelukt het tekort op parkeren terug te brengen naar 0. Elk jaar weer worden er tonnen uit de begroting gehaald om parkeren te dekken. Nu er tekorten dreigen kan dat niet langer en moeten de parkeeropbrengsten en -kosten in evenwicht worden gebracht. Mantelzorgwaardering Deze gaan we niet afschaffen, het totale budget is hoger, maar we kunnen het totale bedrag wat hiervoor beschikbaar is verlagen, met het risico dat het aantal aanvragen groter is en er dan geld bij moet. . ProVeenendaal blijft de bijzondere aandacht die er voor mantelzorgers is belangrijk vinden en deze waardering zullen we dus niet afschaffen maar waar het kan romen we het budget af.

OZB ProVeenendaal heeft al jaren in haar verkiezingsprogramma opgenomen dat Veenendaal een sluitend huishoudboekje moet hebben. Daarnaast betaalbare belastingen; de OZB mag zeker niet boven het landelijk gemiddelde uitkomen. De OZB laten wij in onze opgave getrapt (10% in 2025, 10% in 2026 en 5% in 2027 en 0% in 20228) over de komende 4 jaar groeien met 25%. De stijging wordt alleen doorgevoerd als er geen aanpassingen vanuit het Rijk worden gedaan. In dat geval komen we ongeveer op het landelijk gemiddelde. We hadden de ruimte omdat we laag in de lasten zaten. Met deze maatregel is de rek er wel uit. Als ProVeenendaal kijken we dan ook naast de OZB naar het totale pakket aan lasten voor inwoners. Qua totale lastendruk blijven we in 2028 nog steeds een goedkope gemeente ten opzichte van andere gemeenten: Totale lasten NL gemiddeld : Euro 1011 Veenendaal met de ProVeenendaal stijging (25%) : Euro 869

EXTRA M AATREGELEN Naast de lijst welke uit het gemeentehuis is aangedragen hebben we als ProVeenendaal gemeend een aantal aanvullende maatregelen voor te stellen: Handhaven fietsparkeren Wij met ons allen willen de fiets in het centrum het liefst voor de deur van de winkelt etc. zetten. Ook op plekken waar we het met zijn allen niet willen of op plekken waar het gewoon niet veilig is. Daar willen we op gaan handhaven en omdat we soms ook hardleers zijn willen we daar boetes tegenover zetten. Die leveren de gemeente geld op. (zie bijlage) Duurzaamheid In Veenendaal zijn we goed bezig als het gaat om de energietransitie. Op veel daken verschijnen zonnepanelen en verduurzamen we woningen en gemeentelijke gebouwen waar het kan. We zien echter landelijk vele uitdaging als netcongestie, betalen voor teruglevering bij zonnepanelen, relatief nog steeds dure warmtepompen etc. Tevens is de energietransitie een duidelijk voorbeeld waar het Rijk als eerste (financieel) aan de lat staat. Wat ProVeenendaal pakken we door, maar in een passend tempo en aan de hand van toereikende rijksfinanciering. Cultuurhervorming Wie betaalt bepaalt wordt wel eens gezegd. ProVeenendaal is voorstander van 1 overkoepelende cultuurorganisatie in Veenendaal. Aangezien dit de afgelopen jaren niet vanuit de sector zelf is opgepakt, wordt het tijd dat we hier nu serieus werk van gaan maken.

Met alle liefde stellen wij geld beschikbaar aan de sector, maar dan mogen wij daar als gemeenteraad ook eisen aan stellen. ProVeenendaal vindt dat er een opdracht moet komen aan de cultuursector in Veenendaal om te komen tot 1 overkoepelende organisatie. In 2024 en 2025 kan dit gericht vormgegeven gaan worden. De ontwikkeling van het nieuwe theater maakt dat er naar het grotere geheel in Veenendaal gekeken moet worden. Dit levert o.a. efficiëntie op wat vertaald kan worden naar minder budget, zonder afbreuk te doen aan het aanbod. Gemeenschappelijke regelingen 26 gemeenschappelijke regelingen krijgen elk budget. De 1 meer als de andere. Hier willen we een taakstelling op los laten wat resulteert in minder budget. Hier is regionale afstemming voor nodig. Hondenbelasting We willen dit moment aangrijpen om de belasting op de tweede etc. hond gelijk te trekken met de eerste hond. Wat ProVeenendaal betreft de eerste stap richting afschaffing van de hondenbelasting zoals in veel gemeenten is doorgevoerd. CONCLUSIE Alles overziend is het geen feestelijke boodschap die we moeten melden als gemeenteraad van Veenendaal, maar wel een boodschap waar we de verantwoordelijk voor kunnen en moeten nemen. Naast de lasten kijkt ProVeenendaal ook naar wat Veenendaal te bieden heeft en de balans hierin.

Met bovenstaand plaatje is en blijft er ruimte voor ontwikkeling van onze inwoners, onze economie en aandacht voor mensen die het zwaar hebben. Een levendige gemeente, met oog voor veiligheid, toegankelijkheid en een schone en toegankelijke openbare ruimte. Een Veenendaal voor alle inwoners, verenigingen, bedrijven en instellingen.

Bijlage 1: Financieel overzicht

Naam fractie: ProVeenendaal

Financieel meerjarenperspectief

x 1.000

2025 -2.109

2026 -15.055

2027 2028 -17.167 -16.723

Maatregelen integrale afweging 'Ja' Maatregelen integrale afweging 'Misschien' Maatregelen integrale afweging 'Nee' Extra maatregelen ProVeenendaal Meerjarenperspectief

3.668 0 733 -35 3.174

8.033 0 1.560 415 -3.142

9.923 0 3.241 945 -1.836

11.210 0 2.339 1.235 185

Effecten OZB en theater Maatregelen integrale afweging 'Ja' Maatregelen integrale afweging 'Misschien' Maatregelen integrale afweging 'Nee'

1.650 0 1.650

3.465 0 2.750

4.463 0 4.750

4.463 0 13.940

2025

2026

2027

2028

Prognose saldo Kadernota 2025-2028 incl. majeure projecten

Extra maatregelen Handhaven op fietsparkeren Duurzaamheid Cultuur hervorming Taakstellend GR Hondenbelasting: 2e en verder gelijk aan 1e

Totaal

-35

100 250 100 0 -35

80 250 400 250 -35

70 250 700 250 -35

-35

415

945

1.235