1. Wijziging buurtaanpak aardgasvrij Schepenbuurt in plaats van Veenendaal-Oost - Raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Zaaknummer Onderwerp

2233284 Wijziging buurtaanpak aardgasvrij: Schepenbuurt in plaats van Veenendaal-Oost

Datum raadsvergadering

Programma’s en Projecten 27 mei 2025

Programma

Fysieke leefomgeving

Inlichtingen bij

Frederik Oudman

Team

behandelaar Telefoonnummer E-mailadres

+31318538797 frederik.oudman@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad,

Beslispunten 1. De lijst van buurten waarvoor een 'buurtuitvoeringsplan aardgasvrij’ wordt opgesteld in de periode 2022-2025 uit de Transitievisie Warmte 1.0 te wijzigen door de buurt 'Veenendaal-Oost' te schrappen en de buurt 'Schepenbuurt' toe te voegen. Waarom naar de raad? De raad heeft in december 2021 de Transitievisie Warmte 1.0 vastgesteld. Hierin is onder andere een aantal buurten opgenomen waarvoor een buurtuitvoeringsplan aardgasvrij wordt opgesteld. Het college stelt nu voor om in deze periode een plan te maken voor de Schepenbuurt in plaats van voor Veenendaal-Oost. Dit is een wijziging op een beslispunt van de eerder door de raad vastgestelde Transitievisie Warmte 1.0 Inleiding De Transitievisie Warmte 1.0 geeft de kaders voor de warmtetransitie in Veenendaal in de periode 2022-2025. Voor de periode na 2025 werkt de gemeente in 2025 het 'Warmteprogramma' uit. Dit programma is een verplicht Omgevingsprogramma. De essentie van het Warmteprogramma is vergelijkbaar met de ‘oude’ Transitievisie Warmte: welke warmteoplossing vindt de gemeente passend in welk deel van de gemeente? Welke aanpak wil de gemeente volgen om te zorgen dat de gehele gemeente in 2050 aardgasvrij is? En voor welke buurten wil de gemeente de komende jaren verdere plannen opstellen? Op dit moment gelden dus nog de kaders uit de Transitievisie Warmte 1.0.

Hierin zijn onder andere zes buurten genoemd waar de gemeente in de periode 2022-2025 'buurtuitvoeringsplannen' voor op wil starten. Inmiddels zijn we hier ruim drie jaar mee aan de slag, wat geresulteerd heeft in twee vastgestelde buurtuitvoeringsplannen en twee buurtuitvoeringsplannen in de maak. De resterende

Pagina 1 van 6

Raadsvoorstel, Onderwerp: Warmtetransitie Q1,2 2025 - Aanpak Schepenbuurt, definitieve vaststelling BUPs en informeren raad zaaknummer 2233284

buurten waar nog gestart moet worden met het opstellen van een plan zijn Molenbrug en VeenendaalOost. De buurt Molenbrug lijkt geschikt te zijn voor verwarming door middel van een warmtenet. Dit geeft kansen om in een vrij korte periode veel woningen aardgasvrij te maken. Echter verloopt het uitrollen van een warmtenet in bestaande bouw in de praktijk niet altijd makkelijk, zien we in andere gemeenten. In de Transitievisie Warmte 1.0 is daarom opgenomen dat het buurtuitvoeringsplan Molenbrug pas van start gaat als het onderzoeksproces in een andere buurt waar een warmtenet kansrijk is (Dragonder-Zuid en omgeving) is afgerond. De buurt Veenendaal-Oost kenmerkt zich doordat er in de huidige situatie al geen sprake is van aardgaslevering aan de woningen. De warmte wordt geleverd middels het warmtenet van DEVO, dat een 'hybride' bron heeft: deels aardgas (WKK) en deels warmtepompen. Het uitfaseren van aardgas vraagt dus om investering in andere bronnen voor dit warmtenet. Het is verstandig hier tijdig plannen voor te maken. Echter is er sinds enige tijd sprake van netcongestie in Veenendaal waardoor grootverbruiksaansluitingen voor elektriciteit (nodig als vervanging van de aardgasaansluiting) geen extra transportcapaciteit kunnen krijgen.

Daarnaast is het vanuit het oogpunt van de netbeheerder wenselijk dat een warmtenet indien nodig (bij grote belasting van het regionale elektriciteitsnet) kan blijven draaien op aardgas, om zo het elektriciteitsnet te sparen. Dit maakt het minder wenselijk om op korte termijn het aardgasverbruik in het warmtenet van DEVO te verminderen. Naar verwachting houdt deze situatie aan tot (in ieder geval) 2029. Tegelijkertijd zijn er nieuwe ontwikkelingen. Vanuit het beheer en onderhoud van de openbare ruimte komt de reconstructie van de Schepenbuurt snel dichterbij. De bedoeling is dat in deze buurt de openbare ruimte in de periode 2027-2033 grootschalig (gefaseerd) op de schop gaat. Dit biedt kansen om al rekening te houden met de stap naar aardgasvrij, bijvoorbeeld: • • •

Door rekening te houden met de plaatsing van extra transformatorhuisjes en aanpassing en verzwaring van elektriciteitskabels; Door rekening te houden met (mogelijke) toekomstige tracés voor warmteleidingen en eventueel met locatie(s) voor warmtecentrales, warmteopslag en warmteoverdrachtstations; Door, wanneer dat wenselijk blijkt, direct warmteleidingen in de grond te leggen of riothermie toe te passen.

Aangezien het traject om te komen tot een buurtuitvoeringsplan ongeveer twee jaar in beslag neemt, vraagt dit nu om een keuze om wel of geen buurtuitvoeringsplan op te starten. Met name de verminderde urgentie voor een buurtuitvoeringsplan voor Veenendaal-Oost biedt kansen om de Schepenbuurt juist naar voren te halen en hier al op korte termijn een plan voor uit te werken. Samenvatting Vanuit de beheer- en onderhoudsplanning voor de openbare ruimte dient zich een kans aan om vóór de reconstructie van de openbare ruimte in de Schepenbuurt, in een zorgvuldig proces met de buurt, een afweging te maken voor de toekomstige energie-infrastructuur als alternatief voor het aardgas. Dit vergroot de kans dat werkzaamheden voor energietransitie en openbare ruimte gecombineerd kunnen worden.

Pagina 2 van 6

Raadsvoorstel, Onderwerp: Warmtetransitie Q1,2 2025 - Aanpak Schepenbuurt, definitieve vaststelling BUPs en informeren raad zaaknummer 2233284

Tegelijkertijd zien we dat de opgave om een plan te maken voor een aardgasvrij warmtenet in Veenendaal-Oost (met name Buurtstede en Veenderij) minder urgent is geworden, doordat er (in ieder geval) tot 2029 sprake lijkt te zijn van netcongestie. Het huidige warmtenet van DEVO draait nog deels op aardgas. Zolang er netcongestie is, ligt het voor de hand om te wachten met het implementeren van een volledig aardgasvrije bron voor dit warmtenet. Door het buurtuitvoeringsplan (BUP) voor Veenendaal-Oost uit te stellen tot de periode 2026-2030, ontstaat er ruimte om versneld een BUP voor de Schepenbuurt op te stellen. Beoogd resultaat Versnelling van de energietransitie door effectieve inzet van mensen en middelen. Efficiëntere uitvoering van werkzaamheden. Proceshistorie en eerdere besluitvorming Transitievisie Warmte 1.0 (dec 2021) Argumenten 1.1 Aanpassing van de buurtselectie leidt tot efficiëntere inzet van mensen en middelen. De kans is groot dat een plan voor Veenendaal-Oost vanwege netcongestie de komende jaren (tot 2029) nog niet leidt tot concrete stappen. Het opstellen van een buurtuitvoeringsplan voor Veenendaal-Oost door de gemeente (vanuit de publieke regierol die de gemeente heeft in de warmtetransitie) brengt de aardgasbespaardoelen van de gemeente naar verwachting niet dichterbij 1.

De uitkomsten van een buurtuitvoeringsplan voor de Schepenbuurt kunnen daarentegen direct richtinggevende keuzes meegeven voor de reconstructie van de openbare ruimte die daar in voorbereiding is. Hierdoor wordt de kans verkleint dat er op korte termijn na de reconstructie ingrepen gedaan moeten worden in de openbare ruimte om alsnog inpassing van een duurzaam warmtealternatief mogelijk te maken. Denk bijvoorbeeld aan oppervlaktebetegeling die bij een reconstructie in eerste instantie wordt vergroend maar later toch nodig blijkt voor een warmteoverdrachtstation (WOS) of een transformatorhuisje. 1.2 Er is voldoende gelegenheid om in de periode 2026-2030 alsnog een buurtuitvoeringsplan voor Veenendaal-Oost op te stellen. Het buurtuitvoeringsplan voor Veenendaal-Oost kan tijdelijk uitgesteld worden, maar het is wel wenselijk dat er handelingsperspectief is wanneer in 2029 (mogelijk) de beperkingen van netcongestie vervallen. Dit kan ondervangen worden door in het nieuwe Warmteprogramma de buurt VeenendaalOost op te nemen om in de periode 2026-2030 alsnog een buurtuitvoeringsplan op te stellen. Alternatieven Er zijn twee alternatieven: 1

2

Behouden huidige buurtselectie. In dat geval houden we vast aan de eerder besloten lijn. Dat geeft duidelijkheid voor Veenendaal-Oost, maar daarmee wordt wel een kans gemist om tot een toekomstbestendige openbare ruimte te komen bij reconstructie van de Schepenbuurt vanaf 2027 Molenbrug in plaats van Veenendaal-Oost uit de buurtselectie halen. Molenbrug is een andere buurt waarvoor nog een buurtuitvoeringsplan moet worden opgesteld, op basis van de

1 Hiermee is overigens niet uitgesloten dat DEVO alsnog zelf plannen ontwikkelt voor het uitfaseren

van aardgas. DEVO kan hierin een zelfstandige, bedrijfsmatige afweging maken

Pagina 3 van 6

Raadsvoorstel, Onderwerp: Warmtetransitie Q1,2 2025 - Aanpak Schepenbuurt, definitieve vaststelling BUPs en informeren raad zaaknummer 2233284

Transitievisie Warmte 1.0. Uit de Transitievisie Warmte 1.0 blijkt dat er kansen zijn voor een warmtenet in Molenbrug. Het verder uitwerken en verkennen van die kansen op zo’n manier dat dit leidt tot realisatie van een warmtenet zou een aanzienlijke doorlooptijd vragen. We verwachten dat bij een start van dit buurtuitvoeringsplan halverwege 2026 (huidige planning) in 2028 er duidelijkheid is over een eindoplossing. Vervolgens zal het warmtenet moeten worden aanbesteed en aangelegd, wat al snel 2 jaar extra vraagt. Mocht er een nieuwe stroomaansluiting nodig zijn voor een warmtenet in Molenbrug, dan is het gezien de doorlooptijd te verwachten dat dit ongeveer samenvalt met het moment dat er meer netcapaciteit vrijkomt. Het plan hoeft dus niet tijdelijk ‘on hold’ te worden gezet is de verwachting. Daarnaast zou het verder naar achteren schuiven van dit plan niet wenselijk zijn vanuit de vastgoedplanning van Veenvesters. Dit maakt dat de voorkeur is om dan liever het BUP Veenendaal-Oost naar achteren te schuiven. Kanttekeningen 1.1 Er heeft nog geen participatie over dit onderwerp plaatsgevonden in de Schepenbuurt Bij het opstellen van de Transitievisie Warmte heeft er uitgebreide participatie plaatsgevonden onder de bewoners van de buurten in de huidige buurtselectie voor de periode 2022-2025 (De Faktorij en De Vendel, Dragonder-Oost, Dragonder-Zuid, Molenbrug en Petenbos)2.

Bewoners van de Schepenbuurt zijn niet op voorhand geconsulteerd over de vraag of ze denken dat het opstellen van een buurtuitvoeringsplan voor hun buurt een goed idee is. De vraag is ook of dat in deze fase nodig is. Het buurtuitvoeringsplan is immers juist bedoeld om samen met bewoners een plan op te stellen voor de buurt – dat proces willen we opstarten. Daarbij zijn de kaders gelijk voor heel Veenendaal (en dus ook voor de Schepenbuurt): vóór 2050 aardgasvrij op een betaalbare, betrouwbare en duurzame manier. 1.2 Het maken van een plan en de uitvoering van de werkzaamheden kan elkaar deels overlappen De reconstructie gaat van start in 2027. Het plan is dan mogelijk nog niet volledig uitgewerkt en vastgesteld. Dit kan deels ondervangen worden door nauwe afstemming tussen de verschillende betrokken disciplines vanuit de gemeentelijke organisatie (energie en openbare ruimte). Het is echter niet uitgesloten dat in een deel van de Schepenbuurt de koppelkans wordt gemist. Omdat de buurt tot 2033 in uitvoering is, is de verwachting dat in ieder geval voor het grootste deel van de buurt het BUP op tijd komt om koppelkansen aan te laten sluiten op de werkzaamheden. Daarbij is de intentie om in de delen van de buurt die op voorhand meer voor de hand liggen voor individuele warmteoplossingen (met minder impact op de openbare ruimte) de reconstructie als eerste aan te pakken.

Participatie Zoals aangegeven in de kanttekeningen vindt participatie plaats binnen het BUP-traject. Op basis van het participatietraject in andere buurten waarvoor een buurtuitvoeringsplan is opgesteld, verwachten we participatietrede ‘3’: verdiepen door dialoog als ‘hoogste’ participatietrede. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Voor bewoners van Veenendaal-Oost verandert er niets: ze blijven warmte en koude van DEVO ontvangen vanuit dezelfde bronnen als nu het geval is. 3

2 In Veenendaal-Oost heeft geen participatie plaatsgevonden omdat het gaat om verduurzaming van

de warmtebron van DEVO. 3 Zie voetnoot 1

Pagina 4 van 6

Raadsvoorstel, Onderwerp: Warmtetransitie Q1,2 2025 - Aanpak Schepenbuurt, definitieve vaststelling BUPs en informeren raad zaaknummer 2233284

Voor de bewoners van de Schepenbuurt betekent dit besluit dat ze in het derde of vierde kwartaal van 2025 van ons gaan horen door enerzijds geïnformeerd te worden over verduurzamingsmogelijkheden van hun woning en anderzijds bevraagd worden over de stappen die nodig zijn om aardgasvrij te worden en hun wensen en ambities op dit gebied. De bedoeling is uiteindelijk dat bewoners van de Schepenbuurt minder overlast ondervinden van werkzaamheden aan de openbare ruimte en dat de energie-infrastructuur die nodig is om de warmtetransitie mogelijk te maken, tijdig kan worden gerealiseerd. Aanpak / uitvoering Naar verwachting kan het BUP Schepenbuurt in de 2e helft van 2025 van start gaan. Het streven is om binnen 2 jaar, dus halverwege 2027, een Buurtuitvoeringsplan vast te stellen. Communicatie over dit besluit Bewoners van de Schepenbuurt ontvangen in 2025 een brief waarin de keuze van de raad om versneld een buurtuitvoeringsplan te maken naar aanleiding van de geplande aanpak van de openbare ruimte wordt toegelicht en waarin op hoofdlijnen wordt aangegeven wat ze kunnen verwachten. Evaluatie Sinds enkele jaren vindt er jaarlijks (meestal in het najaar) een beeldvormende avond plaats over warmtetransitie waarin de raad wordt meegenomen in de voortgang en ontwikkelingen.

Daarnaast wordt in 2025 een Warmteprogramma opgesteld (vast te stellen door het college), waarin de uitvoering van de warmtetransitie de afgelopen jaren geëvalueerd wordt en als basis dient voor nieuw beleid. De aanpak van de Schepenbuurt zal hier ook in opgenomen worden voor zover daar op dat moment relevante conclusies uit te trekken zijn. Kosten, baten, dekking Personeelsinzet voor opstellen van de BUPs is onderdeel van de begroting van het programma Energieneutraal Veenendaal. Deze begroting bestaat voor het grootste deel uit gelden van het Rijk specifiek voor capaciteit van gemeenten om aan de lokale energietransitie te werken. De gemeente zelf draagt ook een deel bij aan het programma. De verwachting is dat er in de loop van 2025 capaciteit vrijkomt binnen het programma om het BUP Schepenbuurt op te gaan stellen. Dit wordt dus gedekt uit de huidige middelen van het programma Energieneutraal Veenendaal. Mocht blijken dat een warmtenet de beste oplossing is in (een deel van) het gebied, dan wil de gemeente op basis van eerdere genomen besluiten DEVO hierin een meerderheidsbelang laten nemen. In dat geval zou op langere termijn mogelijk een bijdrage nodig zijn in de vorm van eigen vermogen en/of een borgstelling.

Dit is echter afhankelijk van de gekozen oplossing (collectief of individueel) en pas te verwachten op de langere termijn (uitvoering zou op zijn vroegst in 2028 kunnen starten).

Pagina 5 van 6

Raadsvoorstel, Onderwerp: Warmtetransitie Q1,2 2025 - Aanpak Schepenbuurt, definitieve vaststelling BUPs en informeren raad zaaknummer 2233284

College van burgemeester en wethouders, verzonden namens

Sjoukje Deelstra secretaris

Bijlagen Geen

Pagina 6 van 6

Gert-Jan Kats burgemeester