1. Visie Verbindend en Veelzijdig - raadsvoorstel (aangehouden a.g.v. staken stemmen op amendement)

RAADSVOORSTEL 2073827 Visiedocument 'Verbindend en Veelzijdig' Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid

Zaaknummer Onderwerp

Datum raadsvergadering

MO - Beleid 20 maart 2025

Programma

Sociale leefomgeving

Inlichtingen bij

Fenneke Van der Deijl

Team

behandelaar Telefoonnummer E-mailadres

+31318538567 fenneke.van.der.deijl@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad wordt verzocht Beslispunten 1. Het visiedocument “Verbindend en veelzijdig', de Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid" vast te stellen waarmee wordt uitgegaan van het integraal basismodel. Waarom naar de raad? In 2022 vroeg de raad om een bredere kijk op diversiteit en inclusie en is aangegeven dat onderzocht zou worden of en hoe een brede, integrale visie zou kunnen bijdragen aan een inclusieve samenleving. Die visie is nu opgeleverd en ligt voor ter vaststelling. Omdat het voor het uitvoeren van een visie van belang is om voldoende draagvlak te hebben zijn raadsleden in september 2023 en oktober 2024 in de gelegenheid gesteld beeldvormend mee te denken over de invulling van de visie. In die periode zijn ook verschillende groepen en organisaties uit de samenleving gevraagd input te geven. Ook binnen de gemeentelijke organisatie is input opgehaald. Uit zowel de gesprekken met de raad als die met de samenleving en de organisatie, spreekt een duidelijk beeld van de ambitie voor inclusief werken. Om die gezamenlijkheid te bekrachtigen en ook werkelijk op een hoger niveau van inclusief werken te komen, is het van belang dat de raad deze visie vaststelt. En dat de raad zich uitspreekt over wat ervoor nodig is dit doel te behalen.

Inleiding Specifiek op het gebied van toegankelijkheid, maar ook in het algemeen op het gebied van inclusie, wordt door verschillende gezaghebbende organen op nationaal niveau aangegeven dat er werk aan de winkel is: “Zonder af te doen aan de inspanningen die zijn geleverd, moeten we concluderen dat we er nog lang niet zijn. Er zijn teveel signalen, onderzoeksrapporten en wetsevaluaties die laten zien

Pagina 1 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Visiedocument 'Verbindend en Veelzijdig' Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid zaaknummer 2073827

dat mensen met een beperking niet gelijkwaardig kunnen meedoen” (Nationale strategie voor de implementatie van het VN-verdrag Handicap 2024, p.8). Met de voorliggende visie kunnen we als gemeente aansluiten bij het streven om in “uiterlijk in 2040 een samenleving [te zijn] waarin iedereen mag zijn wie die is. Waar iedereen elkaar respecteert zoals die is” (p.17). Daarnaast sluit de visie aan op verschillende ambities die door de raad zijn vastgesteld, zoals omschreven in het raadsakkoord, de strategische visie 2040, het IVP 2023 en het IBK 2024-2027. De visie heeft als doel de inspanningen voor die ambities te helpen concretiseren en een gezamenlijke richting te geven. In de gesprekken die intern en extern zijn gevoerd over hoe we in Veenendaal omgaan met diversiteit en inclusie, is naar voren gekomen dat een gezamenlijke visie nodig is voor onze diverse Veense samenleving.

In die gesprekken is duidelijk geworden dat: - we de veelzijdigheid van individuele inwoners én bevolkingsgroepen moeten zien en ze niet in één hokje moeten plaatsen, - maatwerk nodig is en dat dit inherent is aan ‘ongelijke behandeling’ met als doel gelijke kansen te creëren, - we kunnen inzetten op gedeelde waarden om acceptabele én vooruitstrevende veranderingen te bewerkstelligen, - bij beslissingen die tot een hoger niveau van inclusie leiden, steeds moet worden afgewogen wat het gewenste effect is en tegen welke redelijke kosten dat kan worden bereikt, - veel beleidskaders de inclusieve samenleving noemen als streven maar dat er geen eenduidige aanpak is, - sommige mensen snel verandering willen zien terwijl anderen liever niet al te snel gaan, - dat de diversiteit aan mensen in de Veense samenleving vraagt om kennis en bewustwording over diversiteit en een integrale aanpak om inclusief te kunnen gaan werken, - dialoog kan bijdragen aan het tegengaan van polarisatie. Dit heeft geleid tot het voorliggende document. Samenvatting De raad wordt gevraagd het visiedocument vast te stellen om daarmee richting te geven aan het verhogen van het niveau van inclusie. Met als doel voor de samenleving: dat iedereen kan meedoen, meedenken en meebeslissen over diens eigen leven. In 2022 vroeg de raad om een bredere kijk op diversiteit en inclusie.

In 2023 bleek dat een visie hierbij kon helpen. De raad is betrokken bij de visievorming via beeldvormende avonden in 2023 en 2024. De visie is nu, na een uitgebreid intern en extern participatietraject, opgeleverd en ligt ter vaststelling. Datzelfde participatietraject heeft ook meteen een bijdrage geleverd aan bewustwording over diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid en heeft gezorgd voor een gevoel van eigenaarschap bij een aantal deelnemende groepen. Er is nog veel werk te doen op het gebied van diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid. Om daar integraal aan te kunnen werken sluit de visie aan op bestaande gemeentelijke ambities. Met ondersteuning van die ambities wordt een basis gelegd voor inclusief werken in een diverse samenleving. De uitvoering en concretisering van doelen is afhankelijk van de uitvoeringsstructuur. Hiervoor worden in dit voorstel twee alternatieven gegeven: een basisstructuur (gebaseerd op bestaande middelen) of

Pagina 2 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Visiedocument 'Verbindend en Veelzijdig' Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid zaaknummer 2073827

een programmastructuur waarvoor aanvullend budget nodig is. Gebaseerd op input vanuit de samenleving en gemeentelijke organisatie, biedt de visie in ieder geval de mogelijkheid om gezamenlijk te werken aan een inclusieve(re) samenleving. Beoogd resultaat Een samenleving waarin iedereen in Veenendaal kan meedenken, meedoen en meebeslissen over diens eigen leven, binnen de kaders van de wet. Met deze visie wordt daarvoor de basis gelegd. Proceshistorie en eerdere besluitvorming In oktober 2022, bij vaststelling van de (toen nog) Lokale Inclusie Agenda, is door de raad gevraagd om een bredere blik op diversiteit en inclusie bij het vaststellen van beleid en de uitvoering ervan. In 2023 is onderzocht in hoeverre een visie daarbij kon helpen. Daaruit bleek dat een visie recht doet aan de vraag om een brede blik: zowel in de kijk op diversiteit (niet alleen betrekking hebbend handicap maar op alle aspecten van diversiteit) als op de consequenties ervan (namelijk dat een gezamenlijke aanpak helpt om ons integraal te richten op verschillende aspecten van diversiteit om zo inclusie te bevorderen in en in samenwerking met de samenleving). In september 2023 is een beeldvormende avond voor de raad georganiseerd om a. te informeren over de processtappen om tot een gedragen visie te komen en b.

om dialoog te voeren over wat het betekent om vanuit verschillende perspectieven naar maatschappelijke kwesties te kijken. In oktober 2024 is nogmaals een beeldvormende avond voor de raad georganiseerd om a. verslag te doen van de tot dan toegenomen stappen en b. om dialoog te voeren over de ambitie die kan worden gesteld op het gebied van inclusie. Argumenten 1.1 Deze visie biedt de mogelijkheid om gezamenlijk te werken aan een inclusief Veenendaal. De visie is gebaseerd op input vanuit de samenleving en vanuit de gemeentelijke organisatie. Daarmee is er draagkracht om op integrale wijze, via verschillende sporen intern en extern te werken aan een hoger niveau van inclusie. De ambitie om te werken aan een inclusieve samenleving wordt in verschillende beleidskaders en in het Raadsakkoord 2022-2026 genoemd; werken met en aan de hand van deze visie zal helpen om die ambities te concretiseren en waar te maken. Het uitgebreide participatieproces en de genoemde kaders waarbinnen wordt gewerkt, vormen daarvoor de basis. Alternatieven Het vaststellen van de visie impliceert dat er ook uitvoering aan wordt gegeven. Bij vaststelling van het visiedocument -zoals dit nu ter besluitvorming aan u wordt voorgelegd- gaan we uit van een integraal basismodel met uitvoering binnen de bestaande capaciteit en middelen. Dat betekent dat de overall sturing binnen de bestaande capaciteit valt.

Hierbij is het goed om te weten dat die capaciteit begrensd is en dat de breedte en reikwijdte van de visie eigenlijk om meer inzet vraagt. De mate van uitvoering van de visie zoals deze nu voor ligt, is dus afhankelijk van de huidige beschikbare capaciteit óf van aanvullende middelen die door de raad worden uitgetrokken. Die extra capaciteit is nodig voor zaken als aanjagen, verbinden, stimuleren, oppakken en sturen op resultaat. De kosten voor deze ‘activiteiten’ kunnen nu niet worden gedekt uit bestaande middelen. Twee varianten Hieronder worden beide varianten toegelicht.

Pagina 3 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Visiedocument 'Verbindend en Veelzijdig' Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid zaaknummer 2073827

Variant a: Integraal basismodel binnen de huidige formatie en middelen Bij deze variant wordt uitgegaan van bestaande middelen en capaciteit/ inzet. Bij deze variant kan het volgende worden verwacht: - Binnen de mogelijkheden wordt met de samenleving gewerkt aan activiteit die inclusie vergroten (daarbij rekening houdend dat de stimulerende werking van de subsidie ‘diversiteit en inclusie’ per 2026 komt te vervallen); - Binnen de mogelijkheden wordt huidig beleid uitgevoerd; in gevallen waarbij ‘inclusie’ al in het beleid voorkomt, worden uitvoerders globaal gestimuleerd om dit te concretiseren; - Bij nieuw beleid wordt gekeken naar manieren waarop inwoners van Veenendaal meer kans krijgen mee te denken, mee te doen of mee te beslissen over hun eigen leven, bijvoorbeeld door het kopje ‘inclusie’ toe te voegen aan het raadsvoorstel; - In grote lijnen zal intern in de gemeentelijke organisatie worden gewerkt aan het creëren van een gezamenlijke richting en uitgangspunten wat betreft het begrip ‘diversiteit’ en ‘inclusie’; - Verandering in de manier van werken waardoor alle inwoners van Veenendaal gelijkwaardig kunnen meedoen in de samenleving kan, maar zal langzamer verlopen; - Er wordt ingezet op het betrekken van de samenleving en van organisaties voor zover dat past binnen de mogelijkheden van de beleidsadviseur Diversiteit en Inclusie (D&I); - De beleidsadviseur geeft nog

steeds uitvoering aan de dossiers Agenda Toegankelijkheid en anti-discriminatie; - Het onder de aandacht brengen van diversiteit en inclusie komt op een lager pitje te staan. De aandacht, o.a. via bijeenkomsten, gesprekken, werkbezoeken en overleggen die het vormen van de visie heeft opgeleverd komt dan namelijk ook te vervallen; - Structureel en op een voldoende diepgaand niveau inbedden in de samenleving, onze organisatie en ons beleid zal niet lukken. Variant b: uitvoeringsprogramma (integraal basismodel met aanvullende middelen voor uitvoeringscapaciteit) Bij deze variant wordt uitgegaan van een programmatische aanpak die het inclusief werken zal ondersteunen en de samenwerking met de samenleving zal intensiveren. De beoogde tijdsspanne voor deze inzet is in ieder geval vijf jaar. Hiervoor zal de raad aanvullende middelen beschikbaar moeten stellen.

Bij deze variant kan dan onder meer het volgende worden verwacht: - Een langdurige inzet om verandering teweeg te brengen met een gerichte aanpak; - De mogelijkheid om het onderwerp integraal aan te pakken en vanuit een gezamenlijke richting werken; - Een aanpak om sturing te geven op de resultaten van inclusief werken; - Cultuurverandering bewerkstelligen die met sturingsgereedschappen kan worden aangemoedigd en gemonitord; - Structureel borgen van inclusieve werkwijzen in de ambtelijke organisatie en in samenwerking met de samenleving en organisaties;

Pagina 4 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Visiedocument 'Verbindend en Veelzijdig' Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid zaaknummer 2073827

-

-

Via een programmatische aanpak de breedte van de onderwerpen waarop inclusie betrekking heeft in de visie aandacht kunnen; Ervoor zorgen dat betrokkenen worden ondersteund bij het bevorderen van inclusie - op het gebied van bewoners- of ondernemersinitiatieven, op het gebied van beleidsveranderingen en -uitvoering. Totdat het niet meer nodig is omdat inclusief werken de norm is; Externe oriëntatie (waaronder lidmaatschap ECCCAR) met als doel netwerk te verbreden, kennis te delen en subsidiemogelijkheden te onderzoeken; De ambitie van de visie kan worden waargemaakt (binnen de mogelijkheden van de beoogde tijdsspanne).

In deze variant wordt een uitvoeringsplan worden opgesteld waarin aan de hand van de Veenendaalse Standaard voor Programmasturing e.e.a. verder wordt uitgewerkt, zoals: - Doelen (beoogde effecten en meetbare doelen), - Structuur (financiële verantwoordingsstructuur binnen bestaande structuren, rapportages, ontwikkelen van methoden voor ‘tellen en vertellen’), - Fasering (initiatieffase, voorbereidingsfase, uitvoeringsfase en evaluatie fase), - Governance (de organisatie en opzet van de samenwerking intern en extern, zoals opdrachtgeverschap, inrichten stuurgroep, overlegstructuren etc.). De opzet van deze programmatische en stevigere variant is dat deze tijdelijk wordt ingezet om ondersteuning te bieden aan het verhogen van het niveau van inclusief werken en denken, met als doel dit niveau intern te borgen en extern te stimuleren. Voor de uitvoering van deze variant is uitbreiding en aanpassing van de formatie nodig, bijvoorbeeld voor programmamanagement, -team en -ondersteuning. De kosten hieraan bedragen maximaal € 95.000 aanvullend per jaar voor de periode 2025 tot 2030. In beide varianten blijven de uiteindelijke uitvoeringsverantwoordelijkheid en de daarbij behorende budgetten bij de thema’s/ teams. Dit draagt bij aan het eigen maken van inclusieve werkwijzen en de eventuele financiële afwegingen.

Kanttekeningen 1.1 De visie is breed geformuleerd In het participatieproces kwam naar voren dat er sprake is van versnippering in de aanpak van inclusie. Om die versnippering tegen te gaan werken we in de visie via drie sporen die zowel de samenleving als de interne domeinen beslaan. Dat kan gezien worden als een te brede onderverdeling om resultaatgericht te kunnen uitvoeren. Een visie is echter juist bedoeld om op langere termijn richting en handvatten te geven voor een breed scala aan onderwerpen en domeinen. Met deze brede visie kan juist per onderwerp focus worden aangebracht in de uitvoering of bewust worden gekozen voor integraliteit. Daarnaast helpen de genoemde kaders en uitwerking van de drie sporen om de uitvoering te begrenzen. 1.2 De visie is mogelijk niet herkenbaar voor de hele gemeenschap Het participatieproces is uitgebreid geweest en er zijn veel, maar niet alle inwonersgroepen gehoord. Het is daardoor niet te zeggen dat iedereen het eens is met deze visie. Het participatieproces is echter niet ingezet als formeel democratisch instrument. Besluitvorming ligt bij de gemeenteraad. Met het participatieproces is naast concrete input ook de nuance

Pagina 5 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Visiedocument 'Verbindend en Veelzijdig' Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid zaaknummer 2073827

opgehaald. Zodoende is in de visie verwerkt dat de uitvoering moet aansluiten bij de tempo’s van de verschillende gemeenschappen in Veenendaal en dat per onderwerp of beleidsthema steeds kosten en baten worden afgewogen. Tevens is het participatieproces bij een bredere aanpak slechts een start van het gesprek in intern en in de samenleving. Participatie Het participatietraject is een belangrijk onderdeel geweest van de visievorming. Participatie voor het geven van input voor de visie, is zowel intern als extern georganiseerd. Op die manier hebben veel verschillende mensen input kunnen geven met als doel de visie te baseren op een breed scala van perspectieven en ideeën. Er zijn verschillende groepen uitgenodigd, waaronder de adviesraden, en er is een brede uitnodiging gedaan via o.a. de gemeenteberichten in de Rijnpost. Intern zijn er inputsessies per team georganiseerd. Adviesraden zijn ook separaat gevraagd om input. Naast de input die het heeft opgeleverd voor deze visie, heeft het bij elkaar brengen van mensen om te praten over diversiteit en inclusie, al veel in beweging gezet wat betreft bewustwording. Het heeft gezorgd voor nieuwe inzichten, ontmoeting, dialoog. Maar ook voor meer gedeeld eigenaarschap: er werd vooruit gekeken naar hoe men zelf (individueel of met de eigen organisatie) kan bijdragen aan inclusie.

Zie voor meer informatie de toelichting in het visie document ‘Verbindend en veelzijdig’. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Indien de gemeente samen met inwoners en organisaties via de drie sporen kan werken aan inclusie, zal dit ten goede komen aan alle inwoners. Sommige inwoners zullen op basis van hun diversiteitskenmerken eerder veranderingen merken. Sommige groepen zijn via het participatietraject bijvoorbeeld al meer op de voorgrond of hebben meer behoefte aan bepaalde regelingen of aandacht waardoor hun gelijke kansen worden bevorderd. Aanpak / uitvoering Afhankelijk van de uitvoeringsvariant waarvoor wordt gekozen: a. Zullen alle inspanningen binnen de bestaande capaciteit en mogelijkheden plaatsvinden, zoals omschreven onder ‘alternatieven’, variant a (p.4). b. Zal in het geval van de variant ‘Uitvoeringsprogramma’ een uitvoeringsplan worden opgesteld waarin aan de hand van de Veenendaalse Standaard voor Programmasturing, wordt uitgewerkt - Doelen (beoogde effecten en meetbare doelen), - Structuur (financiële verantwoordingsstructuur binnen bestaande structuren, rapportages, ontwikkelen van methoden voor ‘tellen en vertellen’), - Fasering (Initiatieffase, voorbereidingsfase, uitvoeringsfase en evaluatiefase), - Governance (de organisatie en opzet van de samenwerking intern en extern zoals opdrachtgeverschap, inrichten stuurgroep, overlegstructuren, etc).

In het uitvoeringsplan zal de Agenda Toegankelijkheid worden opgenomen. Deze past goed in de integrale uitvoering van de visie. Ook het monitoren van de voortgang past bij het overkoepelende karakter van een de bovengenoemde Brede variant. De uren die nu met dit dossier gemoeid zijn, worden overgeheveld waardoor de raad en de adviesraden in het sociaal domein blijvend jaarlijks op de hoogte worden gesteld van de voortgang.

Pagina 6 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Visiedocument 'Verbindend en Veelzijdig' Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid zaaknummer 2073827

Lidmaatschap van de European Coalition of Cities Against Racism (ECCAR) zal worden afgewogen binnen de uitvoeringsplannen. De kosten daarvoor worden gedekt binnen het werkbudget. Bij uitvoeringsvariant a, het basismodel, is dit sowieso niet passend qua inzet en middelen. Communicatie over dit besluit Afhankelijk van het proces in de verschillende sporen wordt uitgewerkt welke communicatie het eest passend is op welk moment. Concretisering hiervan vindt plaats in het uitvoeringsplan. Evaluatie Geëvalueerd zal worden in hoeverre de ambitie uit de visie wordt behaald, afhankelijk van de mogelijkheden in zowel monitoren als rapporteren die binnen de gekozen uitvoeringsvariant mogelijk zijn. Oftewel, in de minimale variant wordt huidig beleid geëvalueerd langs daarvoor bekende lijnen; in de brede variant wordt integraal geëvalueerd en gerapporteerd volgens de methoden die in het uitvoeringsplan worden vastgesteld. Kosten, baten, dekking De visie wordt voorgelegd op basis van bestaande middelen.

College van burgemeester en wethouders, verzonden namens

Sjoukje Deelstra secretaris

Gert Jan Kats burgemeester

Bijlagen 1. ‘Verbindend en veelkleurig’, Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid

Pagina 7 van 7