1. Vervolg aanbesteding warmtenet Groenpoort - raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

27 januari 2021 1921129 21 december 2021 Vervolg aanbesteding warmtenet Groenpoort Fysieke leefomgeving

Agendapunt

Afdeling

Programma’s en Projecten

P. Jellema (0318) 538387 peter.jellema@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. Het proces om te komen tot een publiek-private samenwerking voor de aanleg en exploitatie van het collectieve energiesysteem in Groenpoort te beëindigen. 2. Het proces om, met als uitgangspunt een financieel haalbare businesscase, de aanleg en exploitatie van het collectieve energiesysteem met een quasi-inbesteding te gunnen aan DEVO, te starten. Waarom naar de raad? Dit voorstel wordt aan de raad voorgelegd omdat er sprake is van een wezenlijke afwijking van eerdere besluitvorming. Dit maakt dit besluit noodzakelijk voor een vervolg van de aanleg en exploitatie van het collectieve energiesysteem in Groenpoort. Samenvatting Na het besluit in februari van dit jaar door de raad om het collectieve energiesysteem aan te leggen en te exploiteren in een publiek-private samenwerking, is de aanbesteding van de private partner gestart. Deze aanbesteding heeft binnen de gestelde eisen en randvoorwaarden geen partner opgeleverd. Dit betekent dat er, vooral ook gezien vanuit de planning, een alternatief moet worden gevonden. Overwegende dat de inhoudelijke argumenten voor een collectief systeem nog steeds overeind staan, gegeven de te beperkte tijdsframe voor een nieuwe aanbesteding en tot slot ook de gewijzigde eigendomssituatie van DEVO, wordt voorgesteld om te kiezen voor een quasi-inbesteding van het collectieve systeem aan DEVO.

Hiermee wordt tijdig en binnen de inhoudelijke randvoorwaarden een duurzaam collectief energiesysteem voor Groenpoort gerealiseerd. Op korte termijn volgt het raadsvoorstel waarin de financiële en organisatorische aspecten worden voorgelegd. Hierbij worden ook de resultaten van de uitwerking van de businesscase betrokken. Inleiding Op 26 november 2020 is gekozen om een collectief energiesysteem voor Groenpoort als basis voor een duurzame energievoorziening te hanteren. Gekoppeld aan dit besluit is het college verzocht een afwegingskader voor de keuze van een Publiek-Private-Samenwerking(PPS)-partner op te stellen. Dit kader is op 18 februari 2021 aan de raad voorgelegd en heeft geleid tot de volgende besluiten:

Raadsvoorstel van 21 december 2021, nr. 1921129

1. De aanleg en exploitatie van het collectieve systeem voor de levering van warmte en koeling in Groenpoort door middel van een publiek-private samenwerking te realiseren, waarbij de deelneming van de gemeente 50% bedraagt. 2. Binnen een nader te bepalen termijn na de start van de feitelijke levering van warmte en koeling in Groenpoort de deelneming van de gemeente te heroverwegen. 3. De kosten van het voorbereiden en uitvoeren van de aanbestedingsprocedure te betrekken bij de eerste bestuursrapportage 2021. Na dit besluit is de aanbestedingsprocedure opgestart. Tijdens de selectiefase van deze procedure werd al duidelijk dat er maar één partij doorging naar de zogenaamde gunningsfase. In oktober van dit jaar is gebleken dat binnen de gestelde randvoorwaarden er geen geldige aanbieding is gedaan (toegelicht tijdens de extra informatieavond van 2 november 2021). Dit is inmiddels ook aan de inschrijver gemeld en dit heeft niet geleid tot een bezwaar vanuit de inschrijver. Hiermee is de aanbesteding in formele zin beëindigd. Hiermee staan we op dit moment voor de vraag hoe nu verder. Sinds 1 juli 2021 is de gemeente volledig eigenaar van DEVO. Dit maakt de weg vrij om te kiezen voor een quasi-inbesteding. Hiermee kunnen alle inhoudelijke ambities voor Groenpoort nog steeds geborgd worden.

Beoogd resultaat Een duurzame collectieve energievoorziening voor de nieuwe wijk Groenpoort in Veenendaal-oost. Argumenten 1.1. Aanbesteding / het zoeken van een partner is niet (tijdig) succesvol afgerond De raad heeft eerder besloten dat de inzet van de gemeente een PPS-constructie moet zijn. Voor deze PPS-constructie zijn ook diverse uitgangspunten en randvoorwaarden geformuleerd (conform besluit 18 februari 2021). Aan de hand hiervan is de aanbestedingsprocedure gestart. Deze procedure heeft echter niet het gewenste resultaat opgeleverd. Er zijn geen geldige inschrijvingen gedaan. Uiteraard is niet helemaal in te schatten welke overwegingen partijen hebben gehad om niet te komen tot een geldige inschrijving. De inschatting is echter dat hierbij een combinatie van diverse factoren een rol gespeeld heeft. Hierbij valt te denken aan de onzekerheid op de aannemersmarkt, de hoge energietarieven, het risico om een nieuw bedrijf te starten met stevige voorinvesteringen, het hoge gemeentelijke eisenpakket, externe financiering en de benodigde rendementseisen om deze risico’s op te kunnen vangen. Uiteraard kan overwogen worden om de voorwaarden die gesteld worden aan de PPS te veranderen en opnieuw te starten met een aanbestedingsproces om een private partner te vinden. Deze optie heeft echter niet de voorkeur.

Allereerst is onduidelijk op welke inhoudelijke ambities/randvoorwaarden (grote) concessies gedaan moeten worden om wel tot een succesvolle aanbesteding te komen. Ten tweede is hiervoor onvoldoende tijd en nog steeds het risico dat ook deze procedure niet tot het gewenste eindresultaat gaat leiden en heeft daarmee ook een groot financieel risico in zich. Kortom het is niet zinvol en om meerdere redenen onaantrekkelijk om de huidige zoektocht naar een private partner opnieuw te starten onder nieuwe voorwaarden. 2.1 Quasi-inbesteding is juridisch mogelijk Nu de gemeente volledig eigenaar is geworden van DEVO is een zogenaamde quasi-inbesteding mogelijk geworden. Binnen het aanbestedingsrecht is namelijk een uitzonderingsmogelijkheid 2

Raadsvoorstel van 21 december 2021, nr. 1921129

opgenomen om een publiek warmtebedrijf op te richten met een quasi-inbesteding (op grond van artikel 2.24a in de Aanbestedingswet). De randvoorwaarde voor deze uitzondering is dat de gemeente (al dan niet gezamenlijk met andere publieke deelnemers) toezicht moet houden op de rechtspersoon en in staat moet zijn om een beslissende invloed uit te oefenen op het beleid. Ook mag er geen sprake zijn van participatie van privékapitaal in de onderneming. Aan beide voorwaarden wordt voldaan. Uiteraard zal wel de fysieke realisatie (aannemers) aanbesteed dienen te worden. 2.2 Vergroting DEVO zorgt voor schaalvoordelen Met de uitbreiding van de bedrijfsactiviteiten van DEVO ontstaat de mogelijkheid om bedrijfseconomische voordelen in de bedrijfsvoering te realiseren. Deze voordelen worden op dit moment uitgewerkt en worden betrokken in het vervolgvoorstel (zie paragraaf aanpak en uitvoering). Ook kan DEVO op termijn mogelijk ook in andere wijken in Veenendaal een rol in de energietransitie spelen. Gezien de forse investeringen die hiervoor nodig zijn, biedt ook hier schaalvoordeel mogelijk voordelen. 2.3 Versterking DEVO leidt waarschijnlijk tot een sterker bedrijf en daarmee ook een betere toekomstige verkoopbaarheid Door DEVO geheel Veenendaal-oost van duurzame energie te laten voorzien, ontstaat een bedrijf met meer omvang.

De verwachting is dat hiermee de waarde en vooral de eventuele toekomstige verkoopbaarheid van het bedrijf ook toeneemt. Wel zal nog verkend worden wat de (juridische) consequenties zijn gezien de afspraken met de voormalig aandeelhouder. Verkoop is op dit moment uiteraard niet aan de orde. 2.4 Door eigenaarschap gemeente hebben we meer tijd en ruimte om de wijze waarop bewoners betrokken kunnen worden bij het bedrijf c.q. de energievoorziening uit te werken en vorm te geven Een van de vragen aan de marktpartijen in de afgeronde aanbesteding was om een voorstel te doen voor de wijze waarop inwoners van Groenpoort betrokken kunnen worden bij de bedrijfsvoering van het energiebedrijf (afgeleid / met onderdelen van ‘het Deens-model’). Hierop zijn feitelijk geen concrete voorstellen gekomen. Het is ook nog ongebruikelijk in Nederland dat inwoners participeren in een dergelijk energiebedrijf zeker wat nog volledig opgebouwd moet worden in een nog niet bestaande wijk. Indien DEVO de aanleg en exploitatie van het collectieve systeem in Groenpoort kan gaan verzorgen, kan de wijze van participatie van inwoners op een later moment worden ingeregeld. De gemeente kan via haar eigenaarschap in dit bedrijf hierover besluiten. Ook kan een verdergaande vorm van participatie, dan op dit moment het geval is, wellicht ook voor Buurtstede en Veenderij worden toegepast.

2.5 Basisuitgangspunten gebiedsontwikkeling Groenpoort blijven in stand. Groenpoort betreft een integrale gebiedsontwikkeling met hoge duurzaamheidsambities. Ook wordt al geruime tijd gewerkt aan deze gebiedsontwikkeling. Door nu vast te houden aan de uitgangspunten voor (onder andere) het energiesysteem, blijft deze ontwikkeling op koers. Zowel op de ambities als de planning. Het aanpassen van de uitgangspunten van het energieconcept heeft op veel onderdelen van deze gebiedsontwikkeling een groot effect. Alternatieven Heroverwegen van de keuze voor een collectief systeem 3

Raadsvoorstel van 21 december 2021, nr. 1921129

In de raadsvergadering van 26 november 2020 heeft de raad ingestemd met het voornemen van het college om in Groenpoort een collectief systeem te realiseren. Nu is gebleken dat er binnen de gestelde randvoorwaarden geen PPS-partner gevonden kan worden, zou dat een aanleiding kunnen zijn om de keuze voor een collectief systeem te heroverwegen. Echter, ten opzichte van de argumentatie in het raadsvoorstel van 17 november 2020 is de situatie niet gewijzigd. In dit raadsvoorstel werden de volgende argumenten aangedragen om voor een collectief systeem te kiezen: 1. Een collectief systeem biedt meer kansen dan een individueel systeem om de duurzaamheidsambitie voor de wijk Groenpoort te realiseren en de resultaten daarvan duurzaam te behouden; 2. Een collectief systeem past binnen de ingezette koers; 3. Uit het haalbaarheidsonderzoek is gebleken dat een rendabel businessmodel haalbaar is; 4. Een collectieve oplossing voor de warmtevoorziening in de wijk is in het belang van een financieel verantwoorde grondexploitatie van Groenpoort; 5. Een substantieel deel van de woningen in Groenpoort heeft belang bij een collectief systeem. De hierboven benoemde argumenten staan los van de keuze voor een bepaalde eigendomsconstructie en gelden ook wanneer de gemeente ervoor kiest om voor een volledig publiek warmtebedrijf te kiezen.

Ten aanzien van de businesscase moet wel de nuancering worden gemaakt dat deze onder druk staat. Dit wordt vooral ingegeven door de forse prijsstijgingen en de onzekerheid op de energiemarkt. De afweging collectief versus individueel is echter niet fundamenteel veranderd. Zo zijn bouwkosten bijvoorbeeld niet alleen gestegen voor collectieve systemen, maar heeft dit ook effect op de prijs van individuele systemen (stijgende materiaalprijzen en een tekort aan installateurs). Daar zou tegen ingebracht kunnen worden dat bij de keuze voor een volledig publiek warmtebedrijf de financiële risico’s voor de gemeente toenemen en dat daarom de eerder gemaakte afwegingen een ander gewicht krijgen. Daar is echter het volgende (aanvullend) op in te brengen: 1. Het vastlopen van de aanbesteding voor een PPS-partner hangt mede samen met het gegeven dat marktpartijen in de regel een hogere rendementseis hebben. Tegenover meer risico voor de gemeente bij een publiek warmtebedrijf staat de mogelijkheid om een lagere BAK (bijdrage aansluitkosten) en/of lagere tarieven te realiseren. Er is sprake van een afweging die mogelijk bij een publiek warmtebedrijf niet slechter zal uitpakken voor de toekomstige bewoners. 2. Als eigenaar heeft de gemeente volledige sturing op bewonersparticipatie. Dit aspect bleek in de aanbesteding een obstakel voor marktpartijen.

Een publiek warmtebedrijf biedt daarom op dit moment de betere kansen om de wensen van de raad in deze richting verder te concretiseren en te realiseren. 3. In het eerdere raadsvoorstel van 17 november 2020 is de mogelijkheid om te kiezen voor een individueel systeem al als alternatief aangeboden. Daarbij is aangegeven waarom het college dit alternatief niet wenselijk achtte, met name vanwege proces- en grondexploitatierisico’s. Inmiddels is het planproces rondom Groenpoort ruim een jaar verder . Daardoor zijn de verwachte negatieve financiële gevolgen bij de keuze voor individuele oplossingen op dit moment groter geworden dan ze een jaar geleden waren. Kanttekeningen 2.1 Businesscase, financiering en juridische constructie worden nog uitgewerkt In het beslispunt is opgenomen dat de quasi-inbesteding alleen wordt doorgevoerd als er sprake is van een haalbare businesscase. De uitwerking van deze inbesteding heeft meer tijd nodig, naar 4

Raadsvoorstel van 21 december 2021, nr. 1921129

verwachting tot eind januari 2022. Deze periode wordt gebruikt om de volgende zaken in beeld te brengen en waar nodig al afspraken onder voorbehoud te maken: • Uitwerking businesscase als DEVO het net aanlegt en exploiteert inclusief bedrijfseconomische voordelen van deze schaalsprong; • Meest recente inzichten tarieven ACM (Autoriteit Consument en Markt) verwerken in deze businesscase; • Uitwerking financiering / borgstelling van het bedrijf; • Vaststellen hoogte BAK. Bij dit onderdeel speelt ook OVO een belangrijke rol. Deze partij zal namelijk de BAK moeten integreren in de totale gebiedsontwikkeling en (aangepaste) afspraken met de ontwikkelaars; • Juridische constructie van het bedrijf DEVO. Deze uitwerking leidt tot een aanvullend raadsvoorstel. Na besluitvorming over dit aanvullende voorstel wordt de quasi-inbesteding pas definitief afgerond. Uiteraard kan bij de nadere uitwerking ook geconcludeerd worden dat het uitgangspunt van een financieel haalbare businesscase niet gehaald wordt. Mocht dit aan de orde zijn, dan zal dit worden betrokken in het genoemde aanvullende voorstel. Participatie Met betrekking tot dit voorstel zelf heeft geen participatie plaatsgevonden (trede 0). In het kader van de warmtetransitie visie wel (waar een collectief systeem ook uitgangspunt is voor deze ontwikkeling).

Maar belangrijker: in het vervolg wordt verkend op welke wijze inwoners kunnen participeren in de energievoorziening binnen de wijk. Mogelijk kan dit ook worden doorgetrokken naar Buurtstede en Veenderij. Wat betekent dit besluit voor inwoners? In de praktijk heeft dit besluit geen effect op de toekomstige inwoners van Groenpoort ten opzichte van het eerdere besluit van 26 november 2020. Nog steeds wordt uitgegaan van een collectief systeem, is er sprake van een hoge duurzaamheidsambitie voor deze wijk en wordt ingezet op een vorm van participatie door bewoners (conform eerder genomen besluiten). Wel zal pas later duidelijk worden op welke wijze deze participatie vormgegeven gaat worden. Aanpak / uitvoering Het streven is om in de raadsvergadering van februari 2022 een integraal voorstel met betrekking tot de financiering, borgstelling en juridische constructie voor te kunnen leggen aan de raad. Hiermee wordt dus invulling gegeven aan het voorbehoud zoals dat nu nog is opgenomen in beslispunt 2 (sprake van een financieel haalbare businesscase). Dit betreft een ambitieuze planning. Mocht de planning niet gehaald worden, dan zal in de volgende raadsperiode dit aanvullende voorstel worden voorgelegd. Met de vorige medeaandeelhouder is een earn-out-clausule overeengekomen. In die clausule is bepaald dat Quattro Energie BV recht heeft op een nabetaling met een gemaximeerd bedrag.

Bij de juridische vormgeving dient met deze afspraak rekening te worden gehouden. Aanbesteding aanleg warmtenet en bouw energiehuis Op 14 oktober 2021 heeft uw raad besloten geen wensen en bedenkingen te uiten tegen het voornemen van het college om de aanbesteding voor haar rekening te nemen indien het geval zich voordoet dat er geen partner voor het warmtebedrijf Groenpoort uit de aanbesteding komt. Deze situatie doet zich nu concreet voor. De komende maanden zal onder regie van de gemeente de 5

Raadsvoorstel van 21 december 2021, nr. 1921129

aanbesteding voor de fysieke aanleg doorlopen worden. Dit is nodig om gelijk op te lopen met de planning van het bouwrijp maken van Groenpoort. Het streven is dat uiteindelijk DEVO de opdrachtgever voor deze aanbesteding gaat worden. Communicatie over dit besluit Na besluitvorming zullen met name OVO en DEVO worden geïnformeerd. Evaluatie De raad wordt, zoals tot nu toe ook gebruikelijk, actief betrokken in de verdere ontwikkelingen op dit dossier. Er is in ieder geval op korte termijn nog een aanvullend besluit nodig. Kosten, baten, dekking Ten opzichte van hetgeen eerder is aangegeven, zijn er geen structurele wijzigingen. De voorbereidingskosten die de gemeente maakt zullen zoveel mogelijk worden ingebracht in de nieuwe onderneming (of in dit geval doorbelast aan DEVO). Wel is het zo dat er nu meer inzet vanuit de gemeente nodig is. Deze extra kosten zijn beperkt en zullen waar nodig worden verwerkt in de volgende bestuursrapportage. Burgemeester en wethouders,

mevrouw drs. S.M. Deelstra gemeentesecretaris

de heer K.J.G. Kats burgemeester

Bijlagen

6