1. Verstedelijkingsstrategie en Regionale Ruimtelijke Verkenning (RRV) - raadsvoorstel Groene Metropool

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

16 september 2021 1749868-2 13 juli 2021 Verstedelijkingsstrategie Groene Metropoolregio Fysieke leefomgeving

Agendapunt

Team

Programmas en Projecten

J.A.C.W. Feskens (0318) 538480 jeroen.feskens@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. Het Verstedelijkingsconcept (deel 1) vast te stellen als basis voor de verdere samenwerking met de partners (rijk, regio’s en provincies) op het gebied van verstedelijking, economie, bereikbaarheid, groen en leefbaarheid, en in te stemmen met het principe van nadere gebiedsuitwerkingen (deel 2). 2. De ontwerpprincipes van dit concept door te vertalen naar het eigen lokale omgevingsbeleid. 3. Het college te verzoeken om een verstedelijkingsakkoord met het rijk te sluiten over de beoogde verstedelijking en de daarbij horende afspraken (zoals volgordelijkheid, financiering en rolneming) op het gebied van leefomgeving, bereikbaarheid en economie en de raad hierover te informeren. Waarom naar de raad? Het Verstedelijkingsconcept omvat uitgangspunten voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van Veenendaal. De raad dient dan ook te besluiten of deze uitgangspunten worden vastgesteld en zichzelf dus ook de opdracht te geven deze uitgangspunten in de toekomst (waar nodig) door te vertalen naar het eigen lokale beleid. Bovendien is het noodzakelijk dat de raad actief betrokken is bij de uitwerking naar het akkoord en het vervolg. De verstedelijkingsstrategie omvat grote uitdagingen voor Veenendaal en onze regio. Om deze uitdagingen aan te gaan is intensieve samenwerking tussen meerdere partners nodig.

Samenvatting Wij werken aan de Verstedelijkingsstrategie Groene Metropool. Dit traject is een vrijwillige samenwerking tussen rijk, provincies Utrecht en Gelderland, de waterschappen en de 26 gemeenten uit de regio’s Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. We formuleren de gezamenlijke voorwaarden voor een haalbare en aantrekkelijke invulling van de verwachte noodzakelijke woningbouw van 100.000 woningen tot 2040 in Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. De impact van de verwachte woningbouwopgave in de regio’s Foodvalley en Arnhem-Nijmegen geeft aanleiding tot het zoeken van partnerschap met rijk en provincies. Deze opgave is een schaalsprong ten opzichte van de huidige opgave en vraagt samenwerking, gezamenlijk gewogen keuzes en afgestemde, gebundelde investeringen. Het doel is om de groei voor wonen en werken op een goede manier mogelijk te maken en tegelijkertijd de landschappelijke waarden en samenhang van onze Groene Metropool te versterken. Met het voorliggende Verstedelijkingsconcept worden de ontwerpprincipes voor een Groene Metropoolregio voorgelegd voor besluitvorming.

Raadsvoorstel van 13 juli 2021, nr. 1749868-2

Inleiding In het ontwerpend onderzoek heeft de verkenning plaatsgevonden hoe de forse woningbouwopgave zo goed mogelijk integraal kan worden ingevuld. In de consultatieronde heeft uw raad zijn reactie gegeven op deze principes. Inmiddels is het Verstedelijkingsconcept, waarin voor alle bouwstenen ontwerpprincipes zijn neergelegd, klaar (deel 1). Dit alles onder de zinspreuk “Meer Landschap, Meer stad”. Op gebiedsniveau wordt in acht gebiedsuitwerkingen, waarvan drie sleutelgebieden, gewerkt aan een verdere vertaling van de ontwerpprincipes. Met de samenwerkingsafspraken vormt dit geheel de Verstedelijkingsstrategie. Deze onderdelen (deel 2) worden nog verder uitgewerkt. Deze samenwerking zal bekrachtigd worden met een zogenoemd Verstedelijkingsakkoord. In dat akkoord staan de voorwaarden voor de verdere samenwerking volgens de principes van het Verstedelijkingsconcept, de fasering en de vereiste (onderzoeks)investeringen. De colleges zullen besluiten over dit Verstedelijkingsakkoord. FV: De Verstedelijkingsstrategie staat niet op zichzelf. Er zijn meer ruimtelijke trajecten in uitvoering. In regionaal verband hebben we het verstedelijkingsonderzoek ondersteund door het uitvoeren van een Regionale Ruimtelijke Verkenning Foodvalley. Deze wordt separaat ter besluitvorming voorgelegd.

De inzichten uit dat traject hebben inhoudelijk geleid tot een verdieping en daarnaast een bijdrage geleverd aan een gezamenlijk ruimtelijk perspectief op de opgaven in onze regio. Beoogd resultaat Het deelnemen aan deze strategisch ruimtelijke trajecten maakt het mogelijk grote ruimtelijke opgaven (woningbouw, landschapsontwikkeling en recreatie, infrastructurele en mobiliteits-oplossingen en economische ontwikkeling) integraal en in nauwere samenwerking en met andere partijen te realiseren. Argumenten 1.1 De vier bouwstenen verwoorden de integraliteit Met het vaststellen van het Verstedelijkingsconcept (deel 1) worden de ontwerpprincipes uit de vier bouwstenen het vertrekpunt voor lokale keuzes. Daarbij vormen de ontwerpprincipes de leidraad voor het beargumenteren van de gemaakte keuze. 1.2 De integrale opgave kan alleen samen worden uitgevoerd We willen een aantrekkelijke leefomgeving creëren door de randvoorwaarden te stellen voor het faciliteren van de groei voor wonen en werken. Daarbij hoort het maken van integrale keuzes. Een aantal opgaven overstijgt gemeentegrenzen. Andere opgaven krijgen alleen het juiste gewicht door agenda’s te bundelen. Samenwerking met partners is daarom noodzakelijk voor een aantal opgaven, zowel ruimtelijk als financieel. Hiermee wordt de impact van deze ingrepen en investeringen vergroot.

1.3 In de gebiedsuitwerkingen wordt de opgave concreet gemaakt Op de schaal van deze gebieden zijn afspraken te maken op uitvoeringsniveau, kan gekozen worden voor het betrekken van de meest relevante partners afhankelijk van de opgave en is afweging van strijdige ontwerpprincipes het beste mogelijk. 2.1 Past binnen de uitgangspunten van de Strategische Visie 2040 en Omgevingsvisie 2030 van de gemeente Veenendaal De ontwerpprincipes uit het Verstedelijkingsconcept sluiten aan bij de belangrijkste ambities uit de genoemde visies van de gemeente. In deze visies wordt ingezet op gezond, duurzaam en veilig. Ofwel er is veel meer nadruk komen te liggen op kwalitatieve aspecten bij de ontwikkeling van de stad. Ontwerpprincipes die hierbij aansluiten zijn onder andere: meer stad, meer landschap, 2

Raadsvoorstel van 13 juli 2021, nr. 1749868-2

verdichten bij OV-knooppunten, inbreiden voor uitbreiden en het multifunctioneel ruimtegebruik aan de randen van de stad. 2.2 Het lokale omgevingsbeleid is leidend voor uiteindelijke locatieontwikkeling Door het opnemen van de ontwerpprincipes in de eigen omgevingsvisie en het doorwerken in de bestemmingsplannen/het omgevingsplan worden de uitgangspunten in de lokale instrumenten verankerd. 3.1 Dit bekrachtigt de meerjarige strategische samenwerking Met het ondertekenen van een Verstedelijkingsakkoord weten wij ons verzekerd van steun en partnerschap in grote ruimtelijke keuzes, ingrepen en investeringen. Vanzelfsprekend blijft uw raad hierover nadrukkelijk geïnformeerd. Alternatieven De samenwerking met alle partners in deze Verstedelijkingsstrategie maakt het mogelijk meer aandacht te vragen en te krijgen voor de ruimtelijke opgaven en wensen rondom woningbouw en leefomgeving met een gezamenlijke agenda. Het alternatief bestaat uit veel verschillende losse afspraken en trajecten. Hierbij bestaat het risico dat er weinig samenhang bestaat tussen sectorale onderwerpen of tussen gelijkwaardige gebieden en mogelijk ontstaan er zelfs concurrerende belangen. Tegelijkertijd zijn individuele belangen en vraagstukken in hun aanvragen kwetsbaarder door het ontbreken van massa en uniformiteit.

De Verstedelijkingsstrategie is inmiddels een vaste vorm voor integrale rijk-regio samenwerking. Juist op deze manier wordt het mogelijk een samenhangende en kansrijke ruimtelijke agenda in te vullen met alle overheidspartners. Bovendien heeft de verstedelijking impact die gemeentegrenzen overschrijdt; we moeten het samen doen. Kanttekeningen 1.1 Het besluit bindt individuele overheden Met het aangaan van de samenwerking gaat de gemeente een verplichting aan om zich naar haar partners te verantwoorden op haar ruimtelijke beleid binnen de verstedelijkingsopgave (locatiekeuze, locatieuitwerking). Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat juist de principes aansluiten bij het gemeentelijk beleid. De verstedelijkingsstrategie maakt het gemeentelijk beleid daardoor ook krachtiger en vormt een basis voor de verdere regionale aanpak op regionale vraagstukken. Tot slot zorgt dit ook voor de meerwaarde van een krachtig verband en gezamenlijke (investerings)agenda voor onze plek in de Groene Metropool. 1.2 De regio is bijzonder en staat hierdoor soms op achterstand Onze gezamenlijke regio heeft een bijzonder karakter. De stedelijkheid is sterk verspreid (polycentrisch), verschilt van elkaar en er is nog geen gezamenlijke agenda. Daarnaast is in het ontwerpend onderzoek gebleken dat onze regio relatief weinig opgenomen is in relevante (rijks-) onderzoeken.

Hierdoor ontbreekt soms relevante informatie en is het moeilijker passende oplossingen voor te stellen. Met het inzoomen in gebieden wordt deze lacune verholpen. Tegelijkertijd ontstaat een hechtere en nauwere samenwerking tussen de betrokken partners in het gebied. Daarnaast worden zo mogelijk andere trajecten in de samenwerking geïntegreerd. 2.1 Dit vereist mogelijk in de toekomst aanscherping/aanvulling van bestaande kaders Door de vertaling naar het eigen omgevingsbeleid worden de ontwerpprincipes ook lokaal leidend. Mogelijk leidt dit tot aanscherping/aanvulling(en) van het lokale ruimte beleid. Bij de argumenten is aangegeven dat dit voorstel past binnen de Strategische Visie 2040 en Omgevingsvisie 2030. Mogelijk zal bij nieuwe plannen wel geconstateerd kunnen worden dat aanscherping/aanvulling nodig 3

Raadsvoorstel van 13 juli 2021, nr. 1749868-2

is. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het extra toevoegen van (wijk)groen of een nog stevigere inzet op multifunctioneel ruimtegebruik. 3.1 Het Verstedelijkingsakkoord is cruciaal voor het vervolg en moet nog gesloten worden In de uitwerkingen zal blijken tot welke mogelijkheden deze Verstedelijkingsstrategie allemaal strekt. Dat vereist nauwe samenwerking met alle partners: buurgemeente, provincies en ministeries. Het akkoord dient als basis voor een langjarige samenwerking. Het demissionaire kabinet kan ertoe leiden dat het sluiten van een akkoord niet mogelijk zal zijn in het najaar van dit jaar. Daarom kan dit mogelijk verschuiven naar begin 2022. Participatie In het najaar van 2020 hebben alle colleges in de regio’s de contourennotitie vastgesteld. Via regionale raadsbijeenkomsten, een webinar en lokale informatieve sessies ben u geïnformeerd over de inzet en de voortgang op dit traject. De consultatieronde bij alle raden en staten heeft input opgeleverd ter verbetering van keuzes en ontwerpprincipes. Sommige reacties worden meegenomen naar de gebiedsuitwerkingen en/of het Verstedelijkingsakkoord. Het voorliggende rapport geeft op zowel de gebiedsuitwerkingen als de samenwerkingsafspraken al een doorkijk (deel 2). Bij het opstellen van de Verstedelijkingsstrategie zijn niet direct inwoners betrokken.

Wel heeft de provincie Gelderland in het gehele gebied op inhoudelijke vraagstukken een inwonerpeiling uitgevoerd. Het Verstedelijkingsconcept waarin de ontwerpprincipes centraal staan is bovenal een belangrijke basis voor de samenwerking tussen de partners (rijk, provincie en beide regio’s). Het afwegingskader komt op lokaal niveau in beeld bij locatiekeuzes en de nadere uitwerking. Bij deze besluitvorming is inwonersparticipatie wel van toepassing. Wat betekent dit besluit voor inwoners? De verstedelijkingsstrategie biedt voor de middellange en langere termijn oplossingsrichtingen voor de ruimtelijke opgaven in de regio en dus ook voor Veenendaal. Met voorliggend voorstel worden de ontwerpprincipes vastgesteld: de kwaliteitseisen die gesteld worden aan toekomstige ontwikkelingen in onze regio. Voor inwoners betekent dit dat er wordt ingezet op versterking / verbetering van de leefomgeving. Ook wordt de basis gelegd om in de toekomst voldoende woningen en banen in de regio te kunnen bieden. Aanpak / uitvoering Wanneer de conceptafspraken gereed zijn stellen alle colleges deze vast, waarna ze worden bekrachtigd in het BO-MIRT (eind november 2021). Na het sluiten van het Verstedelijkingsakkoord worden de colleges, raden en staten geïnformeerd over de strategie, het akkoord, de uitkomsten van het overleg en de vervolgstappen.

Indien in het akkoord zaken worden afgesproken die raken aan budgetrecht of leiden tot beleidsrijke wijzigingen, wordt u hierbij betrokken voordat besluitvorming plaats heeft. Op basis van het akkoord wordt verder samengewerkt in gebiedsgerichte uitwerkingen (in de acht deelgebieden), waar we daadwerkelijk tot ruimtelijke ontwerpen komen waar belangen worden afgewogen. De samenhang van deze gebiedsuitwerkingen met andere lopende ruimtelijke trajecten is nog een punt van aandacht. Waar mogelijk worden doelen gecombineerd, om daarmee losse trajecten en bestuurlijke drukte te voorkomen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de inzet op het vervolg van de Regionale Ruimtelijke Verkenning, de gebiedsprocessen in onder meer het Binnenveld, maar ook het vervolg van de RES zo goed mogelijk met elkaar te verbinden.

4

Raadsvoorstel van 13 juli 2021, nr. 1749868-2

Communicatie over dit besluit De partners binnen de Verstedelijkingsstrategie worden geïnformeerd over het genomen besluit. De nadere lokale vertaling volgt in de toekomst. Inwoners worden hierbij zoals gebruikelijk actief betrokken. Evaluatie De raad wordt actief betrokken in het proces van het tot stand komen van het verstedelijkingsakkoord. Daarnaast wordt in de reguliere P&C-cyclus (Groei en Bloei) de raad geïnformeerd over de voortgang. Uiteraard geldt dit ook over de besluiten bij de partners van dit traject over het Verstedelijkingsconcept. Kosten, baten, dekking De kosten van het traject worden gedragen door alle deelnemende partners. Voor de gemeente Veenendaal is hiervoor dekking binnen het budget voor de verstedelijkingsstrategie, beschikbaar gesteld in de Programmabegroting 2021. De samenwerking na het akkoord zal leiden tot gerichte en gezamenlijk afgewogen onderzoeken, investeringen en ontwikkelingen bijvoorbeeld in mobiliteitsoplossingen en ontwikkellocaties. In veel gevallen is daarbij het budgetrecht van de raad van toepassing. Daarvoor komen wij bij uw raad terug. Burgemeester en wethouders,

de heer K.J.G. Kats burgemeester

de heer drs. P. van der Veer wnd. gemeentesecretaris

Bijlagen 1. Verstedelijkingsconcept v 30-6 2. Verslag inwonerspanel Kieskompas Ter inzage

5