1. Verordening raadgevend referendum Veenendaal 2023 - raadsvoorstel

INITIATIEFVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

2093266 18 april 2023 Verordening raadgevend referendum Veenendaal 2023 Burger en bestuur J.P. Breur Jan.breur@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. De Verordening raadgevend referendum vast te stellen conform bijgevoegd ontwerpbesluit. Waarom naar de raad? Het vaststellen van verordeningen is een bevoegdheid van de gemeenteraad conform artikel 147 van de Gemeentewet. Het indienen van een voorstel tot een verordening is een bevoegdheid van raadsleden conform artikel 147a van de Gemeentewet. Het maken van verordeningen die hij in het belang van de gemeente oordeelt is een bevoegdheid van de raad, conform artikel 149 van de Gemeentewet. Dit past bij de kaderstellende taak van de raad. Samenvatting In de referendumverordening zijn kaders opgenomen voor eventuele referenda die in de gemeente Veenendaal gehouden kunnen worden. Zo staat erin opgenomen welk type onderwerpen referendabel zijn en onder welke voorwaarden een referendum kan worden aangevraagd. Ook staat erin beschreven dat er een Referendumcommissie wordt ingesteld ter advies en toezicht. De verordening betreft raadgevende referenda. Inleiding Het moest er maar eens van komen. Het invoeren van een referendum is vaak besproken in de gemeenteraad, maar een concreet voorstel is tot dusver nog niet ingediend. Er is vaak aan gewerkt, maar door allerlei omstandigheden belandde het project telkenmale in de koelkast. Maar nu dus eindelijk een initiatiefvoorstel, met een bijbehorende verordening.

Als voorbeeld voor deze verordening is de referendumverordening van de gemeente Utrecht genomen. Deze is in 2017 vastgesteld. Enkele wijzigingen zijn er in de Veense verordening aangebracht ten opzichte van de Utrechtse verordening: zo moeten er in Veenendaal 200 kiesgerechtigden het inleidende verzoek ondersteunen, en 2.000 het definitieve verzoek – waar het in Utrecht om respectievelijk 1000 en 10.000 gaat. Dit, omdat de gemeente Utrecht qua inwoneraantal pakweg vijfmaal zo groot is als Veenendaal.

1

Raadsvoorstel van 18 april 2023, nr. 2093266

Beoogd resultaat Het aanbrengen van kaders waarbinnen referenda kunnen plaatsvinden in Veenendaal, waardoor het raadgevend referendum kan worden toegevoegd aan de vormen van participatie binnen onze gemeente. Hiermee creëren we invloed van de kiesgerechtigden bij besluitvorming. Ondanks een gedegen participatietraject, kan het bij grote onderwerpen voorkomen dat niet álle inwoners zich gehoord voelen. Wanneer dit gebeurt, kunnen zij door middel van deze verordening het initiatief nemen tot een referendum. Argumenten 1. Versterken betrokkenheid Kiesgerechtigden voelen zich meer betrokken bij de lokale democratie als ze invloed op de besluitvorming kunnen hebben. Democratie is meer dan eens per vier jaar een stem uitbrengen. Door een referendum mogelijk te maken, kunnen inwoners tussen de verkiezingen zich uitspreken over een te nemen raadsbesluit en wordt de binding tussen inwoners en de lokale democratie vergroot. 2. Iedereen horen bij grote besluiten Wanneer de gemeenteraad grote besluiten moet nemen die van invloed zijn op de gehele samenleving, wordt daarvoor een goed participatietraject ingesteld. Toch kan het voorkomen dat niet alle inwoners zich daarin gehoord voelen. Wanneer dat gebeurt, is een referendum een goed middel voor álle inwoners om hun mening te laten horen. 3.

Rapport staatscommissie Parlementair Stelsel In haar rapport geeft de staatscommissie Parlementair Stelsel (‘Commissie Remkes’) (2018) aan dat democratie dient te worden versterkt en beveelt ze een correctief bindend referendum aan. Dat is op dit moment grondwettelijk nog niet mogelijk. Om ervoor te zorgen dat de inwoners van Veenendaal direct invloed op de besluitvorming kunnen uitoefenen, is een raadgevend referendum een stap in de goede richting. 4. (Mede)verantwoordelijkheid voor de publieke zaak Een referendum kan ervoor zorgen dat de kiezer actief deelneemt aan het publieke debat over zaken van gemeenschappelijk belang. Inwoners worden gestimuleerd om een mening te vormen en deel te nemen aan de discussie over belangrijke besluiten. Kiesgerechtigden kunnen (mede)verantwoordelijkheid nemen voor de publieke zaak, door daarover (mee) te beslissen 5. Aanvulling op beleidsinstrumenten Op dit moment heeft Veenendaal geen referendumverordening, en daarmee dus geen kaders op basis waarvan referenda gehouden of afgewezen kunnen worden. Het vaststellen van deze verordening voorziet in een leemte in het Veenendaalse beleid. Alternatieven 1. Andere vormen referenda Deze verordening betreft raadgevende referenda; referenda op initiatief van de inwoners. Er kan ook voor andere vormen gekozen worden.

Een voorbeeld hiervan is het raadplegend referendum; een referendum op initiatief van de overheid. Voor een uitputtende lijst met typen referenda; zie: Parlement.com. 2. In deze verordening wordt uitgegaan van vraagstellingen waarbij men kan aangeven 'voor' of 'tegen' te zijn. Vraagstellingen met een aantal scenario's als antwoordmogelijkheid zijn ook denkbaar. Voorbeelden hiervan zijn terug te vinden in het proefschrift 'Winst of Verlies? Het lokale referendum in Nederland 1906-2018' door Koen van der Krieken (2019); zie Winst of verlies? Voor beide alternatieven is een wijziging in de verordening noodzakelijk.

2

Raadsvoorstel van 18 april 2023, nr. 2093266

Kanttekeningen 1. Onjuiste verwachtingen Indien een referendumuitslag conform art. 4.5 van deze verordening leidt tot een (nieuw) raadsvoorstel, hebben raadsfracties en -leden de mogelijkheid om tegen de referendumuitslag in te stemmen. Hiermee kan een referendum valse verwachtingen opwekken (zie referenda m.b.t. de 'Europese Grondwet' en het 'Handelsverdrag met Oekraïne). Hierbij moet worden opgemerkt dat het stemgedrag volledig voor rekening van desbetreffende fractie c.q. raadslid is. 2. Vertraging Een referendum kan vertragend werken. Een referendum is echter een zwaarwegend middel, dat in de praktijk alleen wordt ingezet bij grote en maatschappelijk belangrijke thema's. Deze thema's vragen een uitvoerig besluitvormingsproces, waardoor vertraging gerechtvaardigd wordt. Participatie Over deze concrete verordening heeft voorafgaand geen formele participatie plaatsgevonden; dit is trede 0 op de Participatietrap. Uiteraard kan er gewoon worden ingesproken in de raadscommissie over dit initiatiefvoorstel. Uiteindelijk maakt dit voorstel trede 5 van de participatietrap (meebeslissen) mogelijk. Wat betekent dit besluit voor inwoners? De wens vanuit de samenleving om meer dan alleen betrokken te worden is groeiende. Ook in Veenendaal. Een referendum komt tegemoet aan deze wens. Inwoners kunnen, mits voldoende ondersteund en binnen de geldende criteria, een referendum aanvragen.

Hiermee kunnen ze sturing geven aan het beleid van de gemeente. Dit versterkt de lokale democratie en de betrokkenheid van de inwoners bij het beleid. Aanpak / uitvoering Wanneer dit initiatiefvoorstel wordt aangenomen, is het zaak om dit bekend te maken bij de inwoners van Veenendaal. Informatie over de mogelijkheid van een referendum moet een plekje krijgen op de gemeentesite. Ook moeten er vacatures worden geplaatst voor bemensing van de referendumcommissie. Afgezien hiervan is er geen actie noodzakelijk tot er daadwerkelijk een referendum wordt aangevraagd. Evaluatie Na twee jaar is een evaluatie mogelijk. Hierin kan worden gekeken naar: hoe vaak is er een referendum aangevraagd, om hoeveel geldige verzoeken ging het, en hoe vaak is een verzoek voldoende ondersteund. Kosten, baten, dekking N.v.t. Namens de fractie van de SP,

Jan Breur

Bijlagen 1. Raadsbesluit 3