1. Verduurzamen gemeentehuis - raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

Agendapunt

16 september 2021 1782434 20 juli 2021 Verduurzaming gemeentehuis Fysieke leefomgeving

Team

Vastgoed

H.B.L. ter Elst (0318) 538357 henk.ter.elst@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. Het gemeentehuis in combinatie met de vervanging van de gevelplaten, te verduurzamen overeenkomstig variant 3, die inhoudt: • Verbeteren gevelisolatie; • Aanbrengen dubbel glas met hogere isolatiewaarde; • Installeren extra zonnepanelen op het dak van het gemeentehuis; • Installeren van een energieopwekkende gevel. 2. De gehele investering in eigen beheer uit te voeren. 3. De extra investeringskosten ten opzichte van de nulvariant (en naast het reeds beschikbaar gestelde voorbereidingskrediet) van € 1,71 miljoen beschikbaar te stellen en de kapitaallasten daarvan te dekken uit de reeds door de raad structureel ter beschikking gestelde middelen voor verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Waarom naar de raad? In juni 2019 is via de raadsinformatiebrief “Aanpak verduurzaming gemeentelijke gebouwen” toegezegd dat een concreet voorstel voor de verdere verduurzaming van het gemeentehuis aan de raad wordt voorgelegd (zie bijlage 2). Dit voorstel is in de commissievergadering van 18 februari 2021 met u besproken. U heeft hierbij aangegeven meer inzicht te willen hebben in de verschillende varianten die mogelijk zijn om te verduurzamen. U heeft ook onderzoek gevraagd naar de mogelijkheden om deze werkzaamheden deels in een alternatieve constructie uit te voeren, bijvoorbeeld via een PPS(Publiek Private Samenwerking)-constructie.

In afwachting van verdere informatie heeft u besloten het voorstel niet in de raad te bespreken. In mei 2021 heeft u ingestemd met het integraal duurzaam vastgoedbeheerplan. In dat plan zijn ondermeer de herstelwerkzaamheden aan de gevel van het gemeentehuis opgenomen. Dit nu voorliggende voorstel betreft de aanvullende maatregelen die mogelijk zijn om het gemeentehuis te verduurzamen op het logische moment dat ook de gevelbeplating en achterliggende constructie wordt vervangen. Samenvatting In het integraal duurzaam vastgoedbeheerplan is aangegeven dat de gevelbeplating van de oudbouw op korte termijn moet worden vervangen. Dit is een logisch (koppel)moment om ook 1

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1782434

duurzaamheidsmaatregelen aan deze gevel uit te voeren. Deze gecombineerde uitvoering van de maatregelen is om financieel-technische redenen verstandig. Afgelopen periode is gewerkt aan een plan voor het uitwerken van het verduurzamen van het gemeentehuis. Hierbij zijn een drietal varianten uitgewerkt en is ook gekeken naar de mogelijkheden voor medefinanciering, bijvoorbeeld door een PPS. Bij het uitwerken van de plannen voor de verduurzaming van het gemeentehuis hebben we kansrijke innovaties onderzocht. Met de voorgestelde uitvoering van variant 3 voldoen we niet alleen aan de huidige wet- en regelgeving qua constructie, maar beperken we ook de energievraag (door isoleren en dubbel glas) en wekken we zelf energie op door zonnepanelen aan de zuidgevel en op het dak van de nieuwbouw. De ervaringen die hierbij worden opgedaan worden gebruikt om de volgende gebouwen uit de portefeuille verregaand te verduurzamen. Inleiding In mei heeft u ingestemd, via het integraal duurzaam beheerplan, met de noodzakelijke één op één vervanging van de gevelplaten (zie afbeelding links) en de achterliggende constructie aan het oude deel van het gemeentehuis, aan de oost- en zuidzijde (zijde Wolweg en Raadhuisstaat, zie afbeelding rechts) van het gemeentehuis.

Dit is een logisch moment om het gemeentehuis te verduurzamen. In de notitie in bijlage 1 zijn hiervoor de volgende drie varianten uitgewerkt: • De variant Warme jas: verbetering van de gevelisolatie, aanbrengen dubbel glas en vervanging zonnescreens; • De variant Zon op het dak (inclusief de Warme jas): hierbij wordt naast de in variant 1 beschreven maatregelen ook het aantal zonnepanelen op het dak van het gemeentehuis gemaximaliseerd; • De variant Zon op dak en gevel (inclusief de Warme jas): hierbij wordt naast de in variant 2 beschreven maatregelen ook gebruik gemaakt van energieopwekkende gevelbeplating. Het past in onze gemeentelijke ambitie om als gemeente het goede voorbeeld te geven, de noodzakelijke vervanging van de gevelplaten van de oudbouw vormt hiervoor een goede aanleiding. Door deze noodzakelijke werkzaamheden te combineren met verduurzamingsmaatregelen maken we gebruik van een natuurlijk uitvoeringsmoment. Bijkomend effect hiervan is dat de kosten lager zijn dan dat we op moment “A” de gevel vervangen en op moment “B” de verduurzamingsmaatregelen willen toepassen. Tenslotte wordt met de verduurzamingsmaatregelen het gemeentehuis voorbereid voor een energieneutrale toekomst waarvoor het nodig is (Trias Energetica) om de energievraag zo veel mogelijk te beperken en zelf energie op te wekken om uiteindelijk energieneutraal te kunnen worden.

2

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1782434

Beoogd resultaat Een veilige en duurzame gevelconstructie, waarmee we uitvoering geven aan de ENV-pijler 'Gemeente als voorbeeld' uit het Programma Energieneutraal Veenendaal en een bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling en profilering van Veenendaal als een duurzame gemeente. Argumenten 1.1. Dit is de manier om invulling te geven aan de pijler: Gemeente als voorbeeld (Programma Energieneutraal Veenendaal) Als gemeente spelen we een actieve rol in de verduurzaming van onze samenleving. Door zelf het goede voorbeeld te geven, motiveren we onze inwoners tot duurzaam handelen. Het gemeentehuis is hiervoor het aangewezen boegbeeld. Met de verduurzaming van de gevel van het gemeentehuis wordt invulling gegeven aan één van de 4 pijlers (“Gemeente als voorbeeld”) in het Programma Energieneutraal Veenendaal. 1.2. Door de vervanging van de gevel doet zich een natuurlijk moment voor om andere (noodzakelijke) maatregelen te treffen Met de vervanging van de buitengevel van de oudere delen van het gemeentehuis ontstaat een natuurlijk moment om maatregelen te treffen. Zo wordt gelijktijdig de zonwering vervangen en de (beweegbare) zonwering voor de raadzaal van een coating voorzien. Met de energetische maatregelen (isolatie) zal het energieverbruik substantieel worden teruggebracht en zetten we een flinke stap in de richting van een energieneutraal gemeentehuis.

Als geen gebruik wordt gemaakt van dit natuurlijke moment om te verduurzamen, zullen we op termijn de aangebrachte voorziening (de gevel) voor het einde van de (technische) levensduur moeten gaan vervangen, om alsnog verduurzamingsmaatregelen (isolatie) uit te voeren. In de praktijk zal dit betekenen dat wij dan ondoelmatig met onze financiële middelen omgaan doordat we voor het einde van de levensduur moeten verduurzamen. 1.3. Dit is de manier om aan te sluiten op wet- en regelgeving en gemeentelijke ambities en beleid Gemeentelijk vastgoed moet voldoen aan wettelijke verplichtingen ten aanzien van duurzaamheid/ verduurzaming. Ook onze eigen gemeentelijke ambities c.q. doelstellingen maken dit noodzakelijk. Dit levert een lagere CO2-uitstoot en lagere energiekosten op en daarmee een lagere belasting voor het milieu. Zo kan de ecologische voetafdruk worden verkleind. Met dit voorstel zetten we concrete stappen in onze ambities op het gebied van duurzaamheid en in het bijzonder het uitgangspunt om in 2050 als organisatie energieneutraal te zijn. 1.4. We stimuleren de bewustwording rond duurzaamheid De verhoging van de bewustwording rond duurzaamheid is eveneens cruciaal bij de uitvoering van de plannen voor verduurzaming van de gemeente Veenendaal. Dat doen we door kennis beschikbaar te stellen en over te dragen, maar ook door concrete voorbeelden.

Hiermee maken we duurzaamheid overal om ons heen voelbaar en tastbaar. Dit voorstel betreft daarom niet alleen het plaatsen van zonnepanelen op het dak, maar ook aan de zuidgevel, zodat het voor iedereen zichtbaar is. Het uitvoeren van de pilot draagt bij aan de verdere ontwikkeling en profilering van Veenendaal als een duurzame gemeente en levert informatie voor de verdere verduurzaming van het gemeentelijke vastgoed.

3

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1782434

1.5. Hiermee wordt voor het gemeentehuis een grote stap richting energieneutraal gezet De werkzaamheden leiden tot grote besparing in energieverbruik en er wordt een aanzienlijk deel van het energieverbruik zelf opgewekt. Hiermee zetten we met het gemeentehuis een grote stap richting energieneutraal. We beperken niet alleen onze energievraag (gas en elektriciteit), maar we wekken ook zelf energie op door middel van de zonnepanelen op het dak van de nieuwbouw en aan de zuidgevel van de oudbouw. In totaal kan er jaarlijks 10% elektriciteit en 20% gas worden bespaard. 2.1. De gevelbeplating is een onderdeel van de constructie De gevelbeplating is onderdeel van de constructie van het gemeentehuis. Indien een derde partij eigenaar wordt van de zonnepanelen aan de gevel levert dit een samenstel aan uitdagingen op. Het is hierbij complex om goede afspraken te maken met deze private partij over onder andere het behoud van het eigendom. Het vestigen van bijvoorbeeld een recht van opstal blijkt geen geschikte juridische constructie. Daarnaast zullen afspraken moeten worden gemaakt over de wijze van onderhoud, hoe de eigenaar van een gebouw over het gebouw kan beschikken zonder de gevel aan te tasten (en omgekeerd). Er is sprake van een complexe set met afspraken omdat er nu eenmaal een wederzijdse afhankelijkheidsrelatie is tussen de gevel enerzijds en het gebouw anderzijds.

Dit maakt tezamen met de juridische discussie het vastleggen van deze afspraken uitermate ingewikkeld en daarmee ook kostbaar, waarbij het de vraag is of de tijd en het geld die hiermee gemoeid zijn, opwegen tegen de (financiële) voordelen. Een externe adviseur bevestigt deze complexiteit (zie bijlage b bij de notitie). 2.2. De investering voor de energieopwekkende gevel is (relatief) beperkt Zoals uit de bijlage blijkt zijn de meerkosten voor de energieopwekkende gevel relatief beperkt (circa € 350.000,-). Gelet ook op ons belang bij de constructie van de gevel heeft een externe financiering geen toegevoegde waarde. 2.3. Nu wordt de energie door de gemeente gebruikt Door geen samenwerking met een externe partij te zoeken, blijft het mogelijk om de energie in te zetten voor de gemeentelijke organisatie en is er geen kans meer dat energie aan derden wordt verkocht. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan een energieneutrale gemeente en beperkt het de verdere opgave het gemeentehuis energieneutraal te maken. 3.1. De middelen zijn beschikbaar De kosten voor variant 3 worden geraamd op € 2,21 miljoen. Structureel is in de programmabegroting € 250.000,- opgenomen om de kosten te dekken voor duurzaamheidsmaatregelen. In het meerjareninvesteringsplan is reeds een investeringsbedrag van € 500.000,- beschikbaar gesteld voor het verduurzamen van het gemeentehuis.

De lasten van de duurzaamheidsmaatregelen (€ 89.307, zie ook kosten, baten, dekking) kunnen gedekt worden uit de middelen die hiervoor structureel in de begroting zijn opgenomen. 3.2. Wellicht is SDE++ subsidie mogelijk Deze regeling stimuleert naast duurzame energieproductie ook CO2-reductie. Door in te schrijven op deze subsidie kunnen extra middelen binnengehaald worden om de zonnepanelen te financieren. De SDE++ 2021 is open van 5 oktober tot en met 11 november 2021. Zekerheid omtrent de verkrijging van de subsidie is er niet. Wij zijn over de aanvraag in overleg met een partij die is gespecialiseerd in deze subsidieaanvragen om meer zicht te krijgen op de 4

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1782434

slagingskans van een dergelijke aanvraag. Alternatieven In bijlage 1 zijn de verschillende mogelijkheden voor verduurzaming beschreven. Voorgesteld wordt om variant 3 uit te voeren. Het is echter mogelijk om voor een andere variant te kiezen door bijvoorbeeld geen energieopwekkende gevelplaten te gebruiken of af te zien van de verbetering van de isolatie van gevel en ramen. Met name voor isoleren geldt echter dat de extra investering ruim binnen de afschrijvingstermijn wordt ‘terugverdiend’, niet isoleren (geen Warme jas) kost daarmee geld. Voor zon op het dak is de terugverdientijd globaal gelijk aan de (technische) levensduur, waarmee de totale kosten vergelijkbaar zijn. Voor het halen van de energiedoelstellingen zijn alle maatregelen echter noodzakelijk. Kanttekeningen 3.1. Er is sprake van schaarste aan grondstoffen en snel stijgende prijzen Op de markt is sprake van schaarste aan grondstoffen, dit geldt onder andere ook voor (circulair) isolatiemateriaal. Deze schaarste heeft invloed op de prijsontwikkeling. In de laatste maanden zijn de prijzen met meerdere procenten gestegen en het is niet de verwachting dat deze stijging tot stilstand is gekomen. In de kostenraming is rekening gehouden met de verdere stijging van de materiaalkosten. Na de aanbesteding zullen wij via de bestuursrapportages rapporteren over eventuele onder- of overschrijdingen. 3.2.

Financiële baten van de energie-opwek zijn afhankelijk van onzekere factoren In de TCO-berekening is niet alleen rekening gehouden met de benodigde investeringen, maar ook met de financiële baten (een lagere energierekening), gebaseerd op energiebesparing enerzijds en -opwek anderzijds. Kosten van energieverbruik in de toekomst zijn niet alleen afhankelijk van de mate van isolatie, maar ook van aspecten als gedrag, bezettingsgraad en veranderende energiekosten. Daarnaast kan het beoogde rendement van zonnepanelen in de praktijk anders uitpakken. De gehanteerde inschatting van de financiële baten in de berekening geeft echter een betrouwbaar beeld van wat verwacht mag worden. Participatie Bij de vaststelling van het Programma Energieneutraal Veenendaal hebben bewoners en bedrijven geparticipeerd. Hierin is de pijler ‘Gemeente als Voorbeeld’ gevormd, waar deze verduurzaming onder is uitgewerkt. Voor de vervanging en verduurzaming van de gevel is geen overleg gevoerd met inwoners of adviesorganisaties. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Als gemeente leveren we een bijdrage aan een schoner milieu en een toekomstbestendige duurzame samenleving. Daarnaast vervullen we als gemeente een voorbeeldfunctie op het gebied van verduurzaming voor onze inwoners.

De energieleverende gevel is zichtbaar voor de omgeving, daarmee laten we aan onze inwoners zien dat de gemeente verduurzaming actief stimuleert. Aanpak / uitvoering Na besluitvorming door de raad zal het plan verder worden uitgewerkt en wordt een omgevingsvergunning aangevraagd en een aannemer gecontracteerd. De uitvoeringswerkzaamheden zullen naar verwachting in het 1e kwartaal van 2022 starten en ongeveer driekwart jaar in beslag

5

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1782434

nemen. Deze planning is alleen realistisch als de verschillende bouwstoffen en onderdelen tijdig beschikbaar zijn. Op dit moment is het moeilijk in te schatten welke consequenties de schaarste aan bouwstoffen heeft voor de planning van dit project. Aanleiding voor dit project vormde de situatie rondom de bevestiging van de gevelplaten Gelet op de onzekerheden rondom de planning van de start van de uitvoering van het project is inmiddels opdracht gegeven de bevestiging van de gevelplaten opnieuw te beoordelen om te monitoren welk uitstel van maatregelen mogelijk is en in hoeverre veiligheidsmaatregelen nodig zijn. Communicatie over dit besluit De inwoners worden over dit besluit geïnformeerd via de gemeentepagina. Daarnaast besteden wij op onze website duurzaamveenendaal.nl aandacht aan de verschillende fases van het project en willen wij gedurende de werkzaamheden een time-lapse (een film waarin de werkzaamheden aan het gemeentehuis versneld worden weergegeven) maken die later gebruikt kan worden voor communicatiedoeleinden. Evaluatie Evaluatie van de resultaten van de pilot vindt, via de bestuursrapportage, plaats één jaar nadat de uitvoeringswerkzaamheden zijn uitgevoerd. In deze rapportage zullen de financiële voordelen van de verduurzaming opgenomen worden. Kosten, baten, dekking De totale kosten van de verduurzamingsmaatregelen (ex BTW) worden geraamd op € 2.210.000,-.

Voor een bedrag van € 500.000,- is reeds een investeringsbudget beschikbaar gesteld. De verduurzamingsmaatregelen zorgen voor baten in de zin dat de energierekening van het gemeentehuis lager wordt. Een jaar na afronding van de werkzaamheden (2023) zal deze pilot geëvalueerd worden en zal het daadwerkelijke financiële voordeel op de energielasten via de bestuursrapportage verwerkt worden in de programmabegroting. In de programmabegroting is structureel € 250.000,- per jaar beschikbaar gesteld voor het dekken van de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. De kapitaallasten (zie onderstaand tabel) van de verduurzamingsmaatregelen ad. € 2.210.000, - zullen hieruit gedekt worden. Dit geldt zowel voor de kapitaallasten van het reeds beschikbaar gestelde investeringsbudget van € 500.000,- als voor de kapitaallasten van het investeringsbudget van € 1.710.000,-, waarvan de beschikbaarstelling in dit voorstel is opgenomen. Dekking duurzaamheid €250.000,Afschrijvingstermijn

Investerings-

Kapitaal-

Kapitaal-

Kapitaal-

Kapitaal-

Kapitaal-

bedrag

lasten 2021

lasten 2022

lasten 2023

lasten 2024

lasten 2025

15 jaar

€ 340.000

-

€ 3.060

€ 25.727

€ 22.032

€ 25.319

40 jaar

€ 1.870.000

-

€ 16.830

€ 63.580

€ 63.159

€ 62.739

€ 2.210.000

-

€ 19.890

€ 89.307

€ 88.682

€ 88.058

Totaal

6

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1782434

Met deze dekking blijven de volgende bedragen beschikbaar: 2021 Structureel beschikbaar

2022

2023

2024

2025

€ 250.000

€ 250.000

€ 250.000

€ 250.000

€ 250.000

€ 01)

€ 19.890

€ 89.307

€ 88.682

€ 88.058

€ 250.000

€ 231.110

€ 160.706

€ 161.318

€ 161.942

gesteld Kapitaallast verduurzaming gevel Restant budget

1)

Er zullen voor 2021 in beperkte mate kapitaallasten worden verrekend voor de in 2021 uit te voeren voorbereidingswerkzaamheden

Burgemeester en wethouders,

de heer drs. P. van der Veer wnd. gemeentesecretaris

de heer K.J.G. Kats burgemeester

Bijlagen 1. Memo overzicht varianten verduurzaming, met bijlagen: a. Raming investeringskosten BBN; b. Advies Olenz participatie derden. 2. Raadsinformatiebrief aan de raad: Verduurzamen gemeentelijk vastgoed d.d. 8 mei 2019 3. Referenties van energieleverende gevel-elementen 4. Begrotingswijziging Ter inzage

7