1. Rekenkameronderzoek Menselijke Maat Gewogen - raadsvoorstel
Tekst van het document
RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp
Programma
Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres
20 april 2023 2023/2077659 21 februari 2023 Rekenkameronderzoek Menselijke Maat Gewogen Burger en Bestuur
Agendapunt
Team
L. Achterberg 0318-538256 bertha.achterberg@veenendaal.nl
Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. De aanbevelingen uit het Rekenkameronderzoek 'Menselijke Maat Gewogen' over te nemen: Aanbevelingen: 1. aan de raad: Neem bij het vaststellen van nieuwe beleidskaders en beleidsregels, de kernwaarden van de menselijke maat in de stukken op. Opname van deze kernwaarden in officiële beleidsstukken maakt inzichtelijk hoe naar de menselijke maat gehandeld moet worden in beleid en uitvoering. Daarnaast is er de mogelijkheid om hier achteraf op te reflecteren en evalueren. Hierbij dienen medewerkers zowel financiële ruimte als afwegingsruimte te krijgen om de menselijke maat toe te kunnen passen. 2. aan het college: Verbeter de begrijpelijkheid van brieven en beschikkingen, zodat inwoners in simpele formuleringen uitleg krijgen over de besluiten die over hen gaan. Inwoners mogen van hun gemeente verwachten dat deze luistert naar hun problemen en daarna binnen de geldende regelgeving een afweging maakt die helder uitgelegd wordt. Communicatie moet te allen tijde begrijpelijk, helder en passend zijn. De focus op juridische juistheid in communicatie gaat op dit moment ten koste van de begrijpelijkheid voor inwoners. Wacht voor de wijze van communiceren niet op wijzigingen in nationale wetgeving. 2.
Het college te verzoeken de uitwerking van de aanbevelingen op te pakken en de raad hierover te informeren via een raadsinformatiebrief in het 3e kwartaal 2023. Waarom naar de raad? De rekenkamercommissie heeft onderzoek gedaan naar de Menselijke Maat Veenendaal. De rekenkamercommissie doet twee aanbevelingen gericht aan de raad en het college. De raad besluit of de aanbevelingen uit het rekenkamerrapport worden overgenomen en het college wordt verzocht de uitvoering van de aanbevelingen op te pakken. Om de uitwerking van de aanbevelingen te monitoren wordt het college verzocht de raad via een raadsinformatiebrief aangesloten te houden. De termijn die hiervoor is gesteld is het 3e kwartaal 2023.
Raadsvoorstel van 21 februari 2023, nr. 2023/2077659
Samenvatting De Rekenkamercommissie Veenendaal heeft onderzoek gedaan naar het spanningsveld tussen het recht doen aan deze menselijke maat enerzijds en overheidshandelen op basis van efficiëntie en rechtsgelijkheid anderzijds. In dit onderzoek is de menselijke maat als volgt omschreven: 'Oog hebben voor de eigenheid en vermogens van inwoners in specifieke omstandigheden en bij de uitvoering van vastgesteld beleid'. De rekenkamercommissie doet twee aanbevelingen, gericht aan de raad en aan het college. De aanbeveling aan de raad is er op gericht bij het vaststellen van nieuwe beleidskaders en beleidsregels, de kernwaarden van de menselijke maat in de stukken op te nemen. In de aanbeveling aan het college beveelt de rekenkamercommissie aan de begrijpelijkheid van brieven en beschikkingen te verbeteren, zodat inwoners in simpele formuleringen uitleg krijgen over de besluiten die over hen gaan. Dit rapport dient te worden gezien als een agendavormend stuk en vormt een uitnodiging voor de raad om binnen de raad en met het college het gesprek aan te gaan over de plaats en invulling van de menselijke maat in Veenendaal. Het rapport dient ook als een reflectie van de gemeentelijke organisatie op haar eigen dienstverlening. Het onderzoek is expliciet géén normatieve beoordeling van de huidige toepassing van de menselijke maat door de gemeente Veenendaal.
Inleiding Bij het maken en uitvoeren van wetten zijn twee grondbeginselen van onze rechtsstaat, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid, essentieel. Er is bij het handelen van een overheid daarnaast ook sprake van een spanning tussen het streven naar efficiëntie en rechtmatigheid via regels en procedures enerzijds en de wens om recht te doen aan de individuele situatie van mensen anderzijds. Dat stelt eisen aan de wetgever en zeker ook aan de organisaties die wetten uitvoeren, waaronder gemeenten. Dit is geen nieuw dilemma, maar heeft recent wel meer aandacht gekregen door een aantal voorbeelden van overheidsoptreden waar bureaucratie de overhand leek te krijgen op het oog hebben voor de specifieke situatie van inwoners. De Rekenkamercommissie Veenendaal heeft onderzocht welke plaats de menselijke maat heeft in verhouding tot de organisatie van de gemeente Veenendaal; een organisatie waarvan de dienstverlening er (ook) op gericht is inwoners rechtmatig, effectief en efficiënt ten dienste te staan.
Het rekenkameronderzoek geeft inzicht in: - wat het begrip ‘menselijke maat’ inhoudt, welke kernwaarden dit bevat en hoe de menselijke maat kan verschillen tussen beleidsterreinen; - bij welke thema’s en onderwerpen de menselijke maat (mogelijk) in de knel kan komen door bewuste en onbewuste keuzes van een gemeentelijke organisatie; - wat de impact voor inwoners is, welke groepen door knelpunten geraakt worden en hoe de gemeente Veenendaal hier met communicatie, werkinstructies en andere vormen van dienstverlening mee omgaat; - hoe, aandacht voor de menselijke maat, gemeentelijk beleid en medewerkers van de gemeente Veenendaal voor uitvoeringsdilemma’s kan zetten vanuit een oogpunt van effectieve, efficiënte en bovenal rechtmatige dienstverlening. De rekenkamercommissie is een door de raad ingestelde, onafhankelijke commissie die onderzoekt of het gemeentelijke beleid goed wordt uitgevoerd en het gewenste effect wordt behaald.
Raadsvoorstel van 21 februari 2023, nr. 2023/2077659
Beoogd resultaat Door middel van onderzoek inzicht te geven in de mate waarin de gemeente Veenendaal oog heeft voor de eigenheid en vermogens van inwoners in specifieke omstandigheden en bij de uitvoering van vastgesteld beleid. Argumenten 1.1 Er zijn in algemene zin enkele onderwerpen en thema’s, waarin de menselijke maat in de knel kan komen door de werkwijze van de gemeente. Binnen het sociaal domein in Veenendaal worden vooral rond de handhaving op de Participatiewet en het toekennen van Wmo-voorzieningen knelpunten ervaren. Bijvoorbeeld omdat inwoners van mening zijn dat de regelgeving te streng is toegepast en men geen voorziening krijgt, terwijl inwoners wel van mening zijn dat zij hier recht op hebben. Binnen het fysiek domein valt op dat veel knelpunten betrekking hebben op het betrekken van inwoners en de manier van communiceren met de inwoners. Klachten en bezwaren van inwoners gaan dan ook vaak over dit onderwerp. 1.2 Kernwaarden op het handelen volgens de menselijke maat komen terug in lokale regelgeving en dienstverlening. Het rekenkameronderzoek laat zien dat er in beleidsstukken kernwaarden van de menselijke maat terugkomen en dat er bij alle gesproken medewerkers een besef is wat de menselijke maat inhoudt en wat de impact van hun beslissingen voor inwoners is.
Toch zijn er ook signalen dat contact met inwoners niet altijd volgens de kernwaarden van de menselijke maat gaat. Schriftelijke communicatie naar inwoners schiet op de onderzochte onderdelen van het fysieke domein tekort. De communicatie is niet passend, in hoofdzaak omdat deze teksten veelal te juridisch van aard zijn en daardoor niet dan wel moeilijk te begrijpen voor inwoners. Het niet kunnen begrijpen van complexe regelgeving geldt overigens niet alleen voor kwetsbare inwoners, maar bij regelgeving rond vergunningverlening ook voor inwoners die op zichzelf vaardig zijn. Er lijkt duidelijk een behoefte te zijn om de complexe weten regelgeving te verduidelijken en toegankelijker te maken voor inwoners. Toelichting die begrijpelijk is, kan ook voor de interactie tussen inwoner en de gemeente positieve gevolgen hebben. Een inwoner die begrijpt wat besloten is en waarom, zal mogelijk minder onbegrip (en daarmee minder onvrede) ervaren. 1.3 De werkwijze van de gemeente leidt in sommige situaties tot uitvoeringsdilemma’s bij medewerkers. Uitvoeringsdilemma’s die in het rekenkameronderzoek naar voren zijn gekomen hebben vooral betrekking op het ontbreken van ruimte door strakke (landelijke) regels of (lokale) financiële mogelijkheden voor medewerkers om de menselijke maat toe te passen.
Medewerkers moeten bijvoorbeeld een evenwicht zoeken in het voldoen aan de gestelde financiële kaders en het aanbieden van maatwerkoplossingen aan inwoners. Medewerkers bespreken moeilijke casussen onderling, wat laat zien dat de menselijke maat wel onderwerp van gesprek binnen de gemeente is. Verder speelt ook onder een deel van de medewerkers het dilemma wat in de toelichting naar inwoners belangrijker is: juridische correctheid of begrijpelijke communicatie. Enerzijds wordt aangehaald dat communicatie naar inwoners vooral juridisch kloppend moet zijn, om zo precedentwerking te voorkomen. Anderzijds wordt de reden genoemd dat gewacht wordt met het updaten van gestandaardiseerde briefteksten totdat nieuwe landelijke wetgeving, in casu de Omgevingswet, ingaat. Wetende dat een brief te complex is voor het gros van de ontvangers, maar deze (jarenlang) alsnog verzenden, is in het licht van de menselijke maat aan te merken als een tekortkoming.. Het aanbod om deze vaardigheden te
Raadsvoorstel van 21 februari 2023, nr. 2023/2077659
verbeteren is losjes georganiseerd en vormt geen integraal onderdeel van bijvoorbeeld een intern opleidingstraject. 2.1 Het voorbereiden en monitoren van de uitvoering van de aanbevelingen berust bij het college van BenW Door te besluiten dat het college de uitvoering van de aanbevelingen oppakt en de raad daarbij actief betrekt is de implementatie en doorwerking van de aanbevelingen geborgd. De termijn hiervoor is gesteld op (uiterlijk) het 3e kwartaal 2023. Per 1 januari 2023 is de Wet Versterking decentrale rekenkamers in werking getreden, waarin is vastgelegd dat het college jaarlijks een terugkoppeling aan de raad doet waarin duidelijk is wat er met de aanbevelingen aan het college is gedaan (art. 185a). Alternatieven Niet van toepassing. Kanttekeningen Niet van toepassing. Participatie Om het inwonerperspectief in kaart te brengen is gesproken met het Wmo-forum en de Cliëntenraad De Vallei. Daarnaast zijn klachtenregistraties geanalyseerd en konden raadsleden in de eerste fase van het onderzoek digitaal onderwerpen/signalen van inwoners doorgeven. Ook is digitaal een vragenlijst verspreid onder alle medewerkers van de gemeente Veenendaal. Wat betekent dit besluit voor inwoners? De vier thema’s die bij het rekenkameronderzoek als casus zijn onderzocht betreffen binnen het sociaal domein: - de toekenning van Wmo-voorzieningen, en - handhaving op de Participatiewet.
In het fysieke domein zijn als casus onderzocht: - de vergunningverlening, en - de afhandeling van klachten en bezwaren. Veel inwoners komen binnen deze beleidsterreinen in aanraking met het gemeentelijke beleid en de dienstverlening daaromtrent. De raad kan op basis van het resultaat van het rekenkameronderzoek debatteren over het kader, de invulling, toepassing en beleving van de menselijke maat in Veenendaal. Het debat kan bijdragen aan, en leiden tot, nieuwe stappen in de kaderstelling en de toepassing van de menselijke maat en de gemeentelijke dienstverlening. De belangen van de inwoners van Veenendaal zijn daarmee gediend. Aanpak / uitvoering De twee aanbevelingen in het rekenkamerrapport zijn gericht aan de raad en het college. Op grond van zijn bevoegdheid bereidt het college voorstellen aan de raad voor. Uitvoering van het besluit is aan het college door de raad actief te informeren over de uitwerking van de aanbevelingen. Voorgesteld wordt de raad hierover (uiterlijk) te informeren via een raadsinformatiebrief in het 3e kwartaal 2023.
Raadsvoorstel van 21 februari 2023, nr. 2023/2077659
Communicatie over dit besluit De rekenkamercommissie heeft het onderzoeksrapport aangeboden aan de raad en gecommuniceerd met het college en de gemeentelijke organisatie. De rapporten van de rekenkamercommissie zijn openbaar. Het rekenkamerrapport is gepubliceerd op de website https://veenendaal.raadsinformatie.nl/ en de website van de Nederlandse Vereniging van Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR). Ook is het rapport aangeboden aan de adviesraden binnen de gemeente Veenendaal en is er een persbericht uitgegaan. Evaluatie Als de raad de in het rapport opgenomen aanbevelingen onderschrijft en het college de opdracht geeft deze uit te voeren, kan de rekenkamercommissie vanuit haar onafhankelijke rol afwegen om op termijn een vervolgonderzoek uit te voeren om na te gaan of en op welke wijze door het college invulling is gegeven aan de aanbevelingen. De raad kan dit in het kader van zijn controlerende rol ook zelf onderzoeken. Kosten, baten, dekking De rekenkamercommissie voert jaarlijks max. twee onderzoeken uit. Hiervoor beschikt zij over een door de raad bij de programmabegroting beschikbaar gesteld budget.
Voorzitter Rekenkamercommissie Veenendaal,
L. Achterberg secretaris
Em. prof. dr. J. Telgen voorzitter
Bijlagen - Aanbiedingsbrief bij rekenkameronderzoek Menselijke Maat Gewogen - Rekenkameronderzoek Menselijke Maat Veenendaal ‘Menselijke Maat Gewogen’