1. Plan van afval naar grondstof - raadsvoorstel

Raadsvoorstel Raadsvoorstel Plan van Afval naar Grondstof Dossiernummer Ambtenaar

2975 Anita Holstra

Programma Datum college

1. Fysieke leefomgeving 25-11-2025

Team

Adviseurs Openbare ruimte en Vastgoed

Datum Raad

[Datum raadsvergadering]

Aan de leden van de raad,

Beslispunten 1. Het Plan “van Afval naar Grondstof 2026-2030” vast te stellen met de volgende doelstellingen: a. In 2030 wordt er per inwoner nog maximaal 90 kilo restafval ingezameld per jaar, wordt minimaal 80% van het afval gescheiden ingezameld en wordt minimaal 65% gerecycled. b. We streven ernaar de huishoudelijke inzameling en verwerking zo te organiseren dat deze bijdraagt om zo hoog mogelijk op te R-ladder komen. Bronscheiding blijft ook voor PMD-verpakkingen het uitgangspunt, waar nodig aangevuld met nascheiding. c. We streven naar een hoge tevredenheid onder onze bewoners maar accepteren (tijdelijke) verlagingen. De tevredenheid die we tweejaarlijks meten mag niet onder het cijfer 7 zakken. d. We werken aan een huishoudelijke inzameling die bijdraagt aan de circulaire doelstellingen tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. Gedifferentieerde tarieven blijven het uitgangspunt. 2. De voorkeursvariant te kiezen ter dekking van de extra kosten van € 650.000 als gevolg van afvalstoffenbelasting en CO2-heffing inhoudende: a. Het Waardepunt 5 dagen per week open te stellen in plaats van 6 (de zaterdagopenstelling blijft behouden). b. Voor het legen van de extra gft-kliko een vast tarief te heffen van € 50 per jaar via de afvalstoffenheffing. c.

Een boventrendmatige stijging van het vaste deel van de afvalstoffenheffing door te voeren van € 2 euro vanaf 2027 oplopend tot € 8 in 2030. d. De egalisatiereserve in te zetten die mede door al geplande onttrekkingen daalt van € 3.226.460 eind 2025 naar € 1.298.351 eind 2030. 3. De financiële consequenties te verwerken in de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030.

Waarom naar de raad? Het voorliggende Plan Van Afval naar Grondstof geeft ambities en doelen voor de periode 2026-2030. Dit plan is opgesteld vanuit de wettelijke taak tot het inzamelen van het huishoudelijke afval en gaat over doelen en acties om vanuit deze wettelijke taak een bijdrage te leveren aan een circulaire samenleving. Vanuit haar kaderstellende bevoegdheid en haar financiële bevoegdheid tot het vaststellen van de afvalstoffenheffing en de inzet van de egalisatiereserve is de raad aan zet dit plan vast te stellen. In

Raadsvoorstel: Raadsvoorstel Plan van Afval naar Grondstof Dossiernummer: 2975

maart 2025 is tijdens een beeldvormende avond met de raad gesproken over het gevoerde en toekomstige afvalbeleid in zijn algemeenheid en specifiek over vraagstukken rond PMD-verpakkingen.

Inleiding De gemeente heeft de wettelijke taak het afval afkomstig van huishoudens in te zamelen en te laten verwerken. Via de afvalinzameling en -verwerking kunnen we een bijdrage leveren aan het tot stand brengen van een circulaire economie. De Rijksoverheid heeft als doel om in 2050 als Nederland volledig circulair te zijn. In de Omgevingsvisie Veenendaal en Opgaveperspectief duurzaam Veenendaal wordt ditzelfde doel gesteld voor Veenendaal. Ook het raadsakkoord 2022-2026 ‘samen werken in vertrouwen’ geeft aan dat via scheiding en hergebruik van afval stappen worden gezet naar een circulaire economie. Dit is belangrijk omdat grondstoffen en voedsel schaarser en duurder worden. Dit plan maakt deel uit van het programma Circulair Veenendaal, maar wordt als apart plan aangeboden aan de raad vanwege de financiering van het plan vanuit de afvalstoffenheffing waarvan het vaststellen een raadsbevoegdheid is. Dit beleidsplan geeft de doelen, het uitvoeringsplan en de kostenontwikkeling weer voor de komende 5 jaar. Daarnaast anticipeert dit plan op de op Prinsjesdag aangekondigde CO2 heffing en hogere afvalstoffenbelasting in de komende jaren waarover de raad in november 2025 via een raadsinformatiebrief is geïnformeerd.

Samenvatting Het plan “van Afval naar Grondstof 2026-2030” heeft de volgende doelstellingen die aansluiten bij de Omgevingsvisie, het Opgaveperspectief duurzaamheid, Europese en landelijke doelstellingen, het Raadsakkoord 2022-2026 'samen werken in vertrouwen' en het programma Circulair Veenendaal. a. In 2030 wordt er per inwoner nog maximaal 90 kilo restafval ingezameld per jaar, wordt minimaal 80% van het afval gescheiden ingezameld en wordt minimaal 65% gerecycled. b. We streven ernaar de huishoudelijke inzameling en verwerking zo te organiseren dat deze bijdraagt om zo hoog mogelijk op te R-ladder komen. Bronscheiding blijft ook voor PMDverpakkingen het uitgangspunt, waar nodig aangevuld met nascheiding. c. We streven naar een hoge tevredenheid onder onze bewoners maar accepteren (tijdelijke) verlagingen. De tevredenheid die we tweejaarlijks meten mag niet onder het cijfer 7 zakken. d. We werken aan een huishoudelijke inzameling die bijdraagt aan de circulaire doelstellingen tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. Gedifferentieerde tarieven blijven het uitgangspunt. Om deze doelen te halen zetten we in op een aantal focusstromen met veel CO2-impact en kostenimpact, te weten: voedselverspilling en etensresten, elektrische apparaten, textiel, luiers en incontinentiemateriaal, banken en fauteuils en de kwaliteit van PMD-verpakkingen.

Er zijn landelijk nieuwe afspraken gemaakt over de vergoeding van PMD-verpakkingen die gebaseerd zijn op gemeten kwaliteit in plaats van visuele kwaliteit. Een eerste onderzoek wijst uit dat de kwaliteit met deze nieuwe meetmethode leidt tot lagere vergoedingen.

2 van 9

Raadsvoorstel: Raadsvoorstel Plan van Afval naar Grondstof Dossiernummer: 2975

Waar de vorige plannen een sterke nadruk hadden op de inzameling aan huis (Diftar, invoering inzameling PMD-verpakkingen, invoering papierkliko) speelt in dit plan het Waardepunt een grotere rol. Er wordt sterker ingezet op een goede triage aan de poort, reparatie en hergebruik of als dat niet kan demontage en hergebruik. Hiermee wordt het Waardepunt steeds meer een onderdeel van een circulair netwerk en wordt eraan gewerkt steeds hoger op de R-ladder te komen. Daarnaast biedt het plan een pakket aan maatregelen om de kostenverhoging van € 650.000 als gevolg van afvalstoffenbelasting en CO2-heffing vanuit het rijk te compenseren. Het voorkeursalternatief gaat uit van de volgende maatregelen die per 2027 worden ingevoerd. a. Het Waardepunt wordt 5 dagen per week opengesteld in plaats van 6 (de zaterdagopenstelling blijft behouden). b. Voor het legen van de extra gft-kliko wordt een vast tarief opgelegd van € 50 per jaar via de afvalstoffenheffing. c. Er wordt een boventrendmatige stijging van het vaste deel van de afvalstoffenheffing doorgevoerd van € 2 vanaf 2027 oplopend tot € 8 in 2030. d. De egalisatiereserve wordt ingezet en deze daalt mede door al geplande onttrekkingen van € 3.226.460 eind 2025 naar € 1.298.351 eind 2030.

Beoogd resultaat Een bijdrage leveren vanuit de huishoudelijke inzameling en verwerking richting een circulaire economie in 2050.

Proceshistorie en eerdere besluitvorming Dit plan is de opvolger van het “Beleidsplan huishoudelijk afval 2022-2025, Zero waste in 2050” wat de raad in juli 2021 heeft vastgesteld en de afgelopen jaren in uitvoering is gebracht. Op 15 november 2023 heeft de raad een bezoek gebracht aan Attero in Wijster, het bedrijf dat het Veense restafval en de ingezamelde PMD-verpakkingen verwerkt. In maart 2024 heeft de raad het Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal vastgesteld, met circulaire doelstellingen, dat tevens de basis vormt voor dit plan. In maart 2025 is met de raad tijdens een beeldvormende avond gesproken over de resultaten van dit vorige plan 2022-2025 en heeft de raad van gedachten kunnen wisselen met twee PMD-deskundigen over bron- danwel nascheiding van PMD-verpakkingen. Ook is de raad in de gelegenheid gesteld suggesties mee te geven voor het nu voorliggende Plan “van Afval naar Grondstof 2026-2030”.

Argumenten 1.1 De looptijd van het afvalbeleidsplan 2022-2025 is verstreken. Daarom is nu een nieuw plan nodig dat de doelen, maatregelen en kosten weergeeft om vanuit de huishoudelijke afvalinzameling en verwerking stappen te zetten naar een circulaire economie. 1.2 Het plan “van Afval naar Grondstof 2026-2030” draagt bij aan de doelen in andere beleidsstukken rond circulariteit die door de raad zijn vastgesteld. Het gaat om de Omgevingsvisie, het opgaveperspectief duurzaamheid, raadsakkoord 2022-2026 'samen werken in vertrouwen' en het programma Circulair Veenendaal. Dit plan is belangrijk omdat grondstoffen en voedsel schaarser en duurder worden.

3 van 9

Raadsvoorstel: Raadsvoorstel Plan van Afval naar Grondstof Dossiernummer: 2975

1.3 Dit nieuwe plan is een combinatie van voortzetting van het huidige beleid en nieuw beleid en bevat haalbare doelstellingen. Het plan is enerzijds een voortzetting van het huidige beleid dat gericht is op brongescheiden inzameling van afval en hergebruik van grondstoffen. Anderzijds worden stappen gezet om zo hoog mogelijk op de R-ladder te komen en worden stappen gezet naar preventie, reparatie en producthergebruik. Waar de afgelopen 10 jaar de focus lag op de inzameling aan huis zet dit plan sterk in op acties op en rond het Waardepunt. Ook wordt geanticipeerd op meer maatwerk per wijk en verduurzaming van de inzameling. De doelstellingen van dit nieuwe beleidsplan zijn realistisch, meetbaar en uitvoerbaar en worden gerealiseerd door de in het plan genoemde acties. 1.4. Het plan is via participatie tot stand gekomen en geeft ook een doel voor inwonerstevredenheid. Omdat tevredenheid van de inwoners belangrijk is voor draagvlak voor deze transitie is hiervoor een apart doel opgesteld wat tweejaarlijks gemeten wordt. Het beleidsplan is via participatie tot stand gekomen. In december 2024 is een bewonerstevredenheidsonderzoek gehouden waarbij de inzameling door onze bewoners werd gewaardeerd met het cijfer 8,1.

Verder zijn bewoners (zowel kinderen als volwassenen) betrokken bij participatiegesprekken over duurzaamheid en circulariteit in het kader van het Omgevingsprogramma Circulariteit en bij de naamgeving van het Waardepunt (voorheen afvalbrengstation). 1.5. In het proces voorafgaand aan dit plan is invulling gegeven aan de wens van de raad externe deskundigen te raadplegen over de keuze bron- danwel nascheiding voor inzameling van PMDverpakkingen. In maart 2025 heeft de raad gesprokken met een tweetal deskundigen op het gebied van PMDverpakkingen. Op basis van de argumentatie van de deskundigen wordt in het nu voorliggende plan de huidige bronscheiding van PMD-verpakkingen voortgezet. 1.6. Dit plan is afgestemd met ACV als uitvoeringsorganisatie en de aangesloten ACV-gemeenten. Hoewel elke ACV gemeente autonoom is in haar beleidskeuzes leidt zoveel mogelijk samen optrekken tot kostenbeheersing en efficiëntie in de uitvoering. 2.1. In dit plan wordt de keuze gemaakt een aantal maatregelen te nemen om de stijging van kosten voor de afvalverbranding door de afvalstoffenbelasting en CO2-heffing vanuit het rijk te dempen. De kostenstijging van € 650.000 wordt gedekt door een mix van lagere verwerkingstarieven, kostenreducerende maatregelen, stijging van het vaste deel van de afvalstoffenheffing en inzet van de reserve.

Sinds 2022 is het vaste tarief 4 jaar lang niet geïndexeerd, in 2026 is voor het eerst weer geïndexeerd. En vanaf 2027 zullen nu voor het eerst lichte tariefverhogingen moeten plaatsvinden. Na 2030 stijgen de belastingen veel minder sterk en zal opnieuw bekeken worden of kosten en baten dan voldoende in evenwicht zijn. De openstelling van het Waardepunt van 6 naar 5 dagen is afgestemd met ACV voor wat betreft de personele consequenties. De bezoekersaantallen geven aan dat 5 openingsdagen ruim voldoende zijn voor de aantallen verwachte bezoekers in de komende jaren. Ongeveer 3000 huishoudens zijn in het bezit van een extra gft kliko voor tuinafval. De ledigingskosten voor deze extra service gaat 50 euro per jaar op het vaste tarief met zich meebrengen. Bewoners kunnen ook kiezen de extra kliko in te leveren en terug te gaan naar het standaardkliko-pakket van 1 kliko per afvalstroom. Zij kunnen het tuinafval bijvoorbeeld

4 van 9

Raadsvoorstel: Raadsvoorstel Plan van Afval naar Grondstof Dossiernummer: 2975

composteren, wegbrengen naar het Waardepunt of meer gespreid aanbieden. Dit zijn goede en goedkope alternatieven. Deze maatregelen zijn in hoofdstuk 7 van het plan verder onderbouwd. 2.2. De egalisatiereserve blijft voldoende hoog voor de toekomst. De resterende reserve bedraagt per 2031 ca. 15% van de jaarlijkse kosten en is daarmee voldoende om prijsfluctuaties op te vangen. 3.1. Het is gebruikelijk om de financiële effecten van dit plan via de reguliere planning en control cyclus te verwerken. De Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 worden in november 2026 aan de raad voorgelegd.

Alternatieven Er zijn in hoofdstuk 7 van dit plan naast dit voorkeursalternatief een tweetal andere alternatieven opgenomen om de € 650.000 extra kosten te dekken. Ook voor deze varianten geldt dat de resterende egalisatiereserve voldoende groot blijft en dat een sluitende afvalbegroting vanaf 2031 wordt bereikt. Alternatief 1: meer besparen, minder kostenverhoging De wijzigingen ten opzichte van het voorkeursalternatief zijn vetgedrukt. • Waardepunt 1 dag per week sluiten • Legen extra gft kliko beprijzen met € 50 op het vaste tarief afvalstoffenheffing • Frequentie legen restafval container laagbouw van eens per 3 weken naar eens per 4 weken • Frequentie legen papiercontainer van eens per 3 weken naar eens per 4 weken • Een boventrendmatige verhoging van het vaste tarief afvalstoffenheffing van € 1 extra per jaar oplopend tot € 4 in de jaren 2027 t/m 2030 • Inzet egalisatiereserve die daardoor daalt van € 3.226.460 naar € 1.202.632 eind 2030 Alternatief 2: niet besparen, meer kostenverhoging Ook hier zijn de wijzigingen ten opzichte van de voorkeursvariant vetgedrukt. • Geen besparingsmaatregelen • Boventrendmatige verhoging vaste tarief afvalstoffenheffing van € 4 in 2027 oplopend tot € 16 in 2030.

• Inzet egalisatiereserve die daardoor daalt van € 3.226.460 naar € 1.205.739 eind 2030 Beide varianten zijn mogelijk en zijn een mix van maatregelen, aanpassingen van de afvalstoffenheffing en inzet van de reserve. Het voordeel van de voorgestelde variant ten opzichte van alternatief 1 is dat de impact op het gebruikelijke ritme van aanbieden van afval voor bewoners het kleinst is en er minimale kosten en milieu-impact door omruilen van kliko’s zal zijn. Het voordeel ten opzichte van alternatief 2 is dat de stijging van de afvalstoffenheffing minder is.

5 van 9

Raadsvoorstel: Raadsvoorstel Plan van Afval naar Grondstof Dossiernummer: 2975

Kanttekeningen 1.1. De recycledoelstelling is ambitieuzer dan de landelijke en Europese doelstelling en minder ambitieus dan die in het Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal. Het opgaveperspectief geeft een doelstelling van 75% recycling in 2030 en de landelijke en Europese doelstelling is 60% recycling. Het huidige recycling percentage in Veenendaal is 58%. Daarom is nu gekozen voor finetuning van de doelstelling en is deze gesteld op 65% in 2030. Nog altijd ambitieus maar realistisch binnen de mogelijkheden die de gemeente heeft. Bij een volgende actualisatie van het Opgaveperspectief zal aan de raad worden voorgesteld de cijfers weer met elkaar te harmoniseren. 2.1. Er zijn externe factoren die mede bepalend zijn voor de werkelijke ontwikkeling van de kosten en opbrengsten en daarmee voor de hoogte van de afvalstoffenheffing. Doordat afval steeds meer grondstof is en de prijzen van grondstoffen op de wereldmarkt fluctueren heeft ook Veenendaal te maken met fluctuerende opbrengsten. Daarnaast is de kwaliteit van de gescheiden grondstoffen bepalend voor de vergoedingen die de gemeente ontvangt. Tegelijk zijn de beïnvloedingsmogelijkheden voor gemeente Veenendaal om de kwaliteit te verbeteren beperkt.

Participatie Er is geparticipeerd met bewoners via de inwonerstevredenheidsenquete (zie bijlage 3 bij dit voorstel) en met de groep bewoners die heeft meegedacht over de nieuwe naam het Waardepunt. Er is geparticipeerd met de raad tijdens het bezoek aan Attero in Wijster, de beeldvormende avond met terugblik op het gevoerde beleid en de gesprekken met de PMD-deskundigen. En tot slot zijn ACV en de overige ACV-gemeenten betrokken. In de uitvoering van het plan wordt ook geparticipeerd. Bestaande participatieprojecten zoals de BEST-actie (die een nieuwe naam krijgt namelijk Waardetas-actie) en lessen demontage van elektrische apparaten worden gecontinueerd.

Wat betekent dit besluit voor inwoners? Dit besluit betekent voor bewoners dat inspanningen worden gevraagd een steentje bij te dragen aan een circulaire economie. Bewoners zullen te maken krijgen met beperkte wijzigingen in de inzameling om stijgingen in de afvalstoffenheffing te beperken en de kosten maatschappelijk aanvaardbaar te houden. Door de verhogingen van de CO2-heffing en doordat de vergoedingen voor PMD-verpakkingen vanaf 2026 afhangen van de kwaliteit, geldt nog meer dan eerder dat bewoners kunnen bijdragen aan lagere kosten door in te zetten op het voorkomen van afval, op reparatie van spullen en daarnaast het afval dat er is zo goed mogelijk te scheiden en zo hergebruik mogelijk te maken. De gemeente en de gemeentelijke partners zullen nog meer dan voorheen bewoners hiertoe stimuleren.

6 van 9

Raadsvoorstel: Raadsvoorstel Plan van Afval naar Grondstof Dossiernummer: 2975

Aanpak / uitvoering De gekozen variant met besparingsmaatregelen zal per 2027 ingaan en zal in 2026 worden voorbereid door het inzamelbedrijf ACV, het GBLT voor de afvalstoffenheffing en de gemeentelijke organisatie. De acties uit dit plan worden de komende vijf jaar uitgevoerd in samenwerking met ACV, Restore, Road2Work en andere partners.

Communicatie over dit besluit Over dit besluit is in november 2025 door het college een persbericht uitgegeven. Met bewoners wordt gecommuniceerd voorafgaand aan het moment dat de maatregelen worden ingevoerd. Daarnaast wordt het plan gepubliceerd in het gemeenteblad, raadpleegbaar via overheid.nl.

Evaluatie De doelstellingen van dit plan worden jaarlijks gemonitord via de benchmark van Rijkswaterstaat en de inwonerstevredenheid via het tweejaarlijkse tevredenheidsonderzoek (zie ook hoofdstuk 9 van het plan). In het laatste uitvoeringsjaar zal het complete plan geëvalueerd worden ter voorbereiding op een nieuw plan.

Kosten, baten, dekking Dit plan heeft in het jaar 2026 geen financiële consequenties en vanaf 2027 tot en met 2030 onderstaande financiële consequenties: extra inkomsten door wijziging tarief

toevoegen /onttrekken

238.487

59.436

297.923

2.079.119

kosten

besparingen

besparingen

totaal

CO2+ASB

maatregelen

AVU

totaal

reserve 1 januari

geplande onttrekkingen*

2026

3.226.460

-769.348

2027

2.457.112

-675.916

-164.192

219.913

182.766

2028

2.079.119

-577.011

-333.356

223.243

185.533

75.420

120.672

196.092

1.698.201

2029

1.698.201

-473.851

-507.493

226.573

188.301

-92.619

183.708

91.089

1.315.439

2030

1.315.439

-686.603

229.903

191.068

-265.632

248.544

-17.088

1.298.351

2.457.112

Deze consequenties worden verwerkt in de begroting van 2027 en de meerjarenbegroting 2028-2030 en daaruit volgend ook in de Verordening Afvalstoffenheffing vanaf 2027. *De reeds geplande onttrekkingen zijn al eerder op deze manier gepland om de onnodig grote reserve te verkleinen Op dat moment waren de extra heffingen vanuit het rijk nog niet bekend.

College van burgemeester en wethouders,

Sjoukje Deelstra secretaris

reserve 31-12 na maatregelen

Gert-Jan Kats burgemeester

7 van 9

Raadsvoorstel: Raadsvoorstel Plan van Afval naar Grondstof Dossiernummer: 2975

8 van 9

Raadsvoorstel: Raadsvoorstel Plan van Afval naar Grondstof Dossiernummer: 2975

Bijlagen Raadsbesluit 1. Plan “van Afval naar Grondstof 2026-2030” 2. Persbericht november 2025 3. Inwonerstevredenheidsonderzoek ACV 2024

9 van 9