1. Pilot verduurzamen gemeentehuis - raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

18 februari 2021 1782434 5 januari 2021 Pilot verduurzamen gemeentehuis Fysieke leefomgeving

Agendapunt

Afdeling

Wijk- en Stadsbeheer

I. Teeuwen (0318) 53 8015 imke.teeuwen@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1a. Voor het herstel van de gevels van het oudste gedeelte van het gemeentehuis een investeringsbudget van € 2.116.700,- beschikbaar te stellen. 1b. Het gelijktijdig uit te voeren van verduurzamingsmaatregelen om energie te besparen en zelf op te wekken en hiervoor een budget van € 1.652.800,- beschikbaar te stellen. 2. De lasten voor het herstel van de gevels (ca € 80.000,-) te verwerken in de Kadernota 2022 en Programmabegroting 2022/meerjarenraming 2023-2025. Waarom naar de raad? Het herstel van de gevels is niet opgenomen in de begroting en op grond van het budgetrecht moet de raad hierover een besluit nemen. Het voorstel voor het energetisch verbeteren van het oudste gedeelte van het gemeentehuis vormt de eerste stap in de verduurzaming van onze vastgoedportefeuille. In juni 2019 is via de raadsinformatiebrief “Aanpak verduurzaming gemeentelijke gebouwen” toegezegd dat een concreet voorstel voor de verdere verduurzaming van het gemeentehuis aan de raad wordt voorgelegd (zie bijlage 2).

Samenvatting In juni 2019 bent u door middel van een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de voorgestelde aanpak van de verduurzaming van de gemeentelijke vastgoedportefeuille, waarbij is aangekondigd dat er voor het oudste gedeelte van het gemeentehuis een pilot zal worden uitgevoerd om ervaring op te doen voor de verduurzaming van het gemeentelijke vastgoed. Daarnaast moet om veiligheidsredenen het oudste gedeelte van de gevel van het gemeentehuis op korte termijn worden vervangen. Een gecombineerde uitvoering van deze maatregelen is om financieel-technische redenen verstandig. Afgelopen jaar is gewerkt aan een plan voor het uitwerken van de pilot van het verduurzamen van het gemeentehuis. Door middel van een zogenoemde Total Cost of Ownership (hierna: TCO) berekening is in kaart gebracht wat de mogelijkheden zijn voor de verduurzaming, wat de opbrengsten zijn en welke investeringskosten dit met zich meebrengt, uitgezet in tijd (zie bijlage 3). Bij het uitwerken van de pilot hebben we kansrijke innovaties onderzocht. Een concreet voorstel hiervan is om de te vervangen gevel energieopwekkend (d.m.v. zonnepanelen) te realiseren. In bijlage

Raadsvoorstel van 5 januari 2020, nr. 1782434

4 zijn een aantal referenties toegevoegd van energieleverende gevels. Met dit voorstel voldoen we niet alleen aan de huidige wet- en regelgeving qua constructie, maar beperken we ook de energievraag (door isoleren en dubbel glas) en wekken we zelf energie op door zonnepanelen aan de zuidgevel en op het dak van de nieuwbouw. De ervaringen uit deze pilot worden gebruikt om de volgende gebouwen uit de portefeuille verregaand te verduurzamen. Inleiding In 2018 is er geïnventariseerd welke investeringen minimaal noodzakelijk zijn om de tien gebouwen van de gemeentelijke vastgoedportefeuille die het meeste energie verbruiken, als eerste te verduurzamen. De genoemde inventarisatie heeft opgeleverd dat er een flinke investering noodzakelijk is. Alleen voor deze tien gebouwen bedraagt de investering bijna 10 miljoen euro (prijspeil 2019). In juni 2019 bent u geïnformeerd over de voorgestelde aanpak van de verduurzaming van de gemeentelijke vastgoedportefeuille. Vanwege de beperkte middelen is er in de aanpak voorgesteld de gebouwen gefaseerd te verduurzamen en opgedane ervaringen te gebruiken voor toekomstige verduurzamingsmaatregelen bij het gemeentelijk vastgoed. In de rangschikking die volgde, kwam het verduurzamen van het gemeentehuis op de eerste plaats. Het past in onze gemeentelijke ambitie om als gemeente het goede voorbeeld te geven.

Een tweede reden om voor het gemeentehuis te kiezen, was de slechte staat van de bevestiging (achter constructie) van de gevelplaten van het oudste gedeelte, die om veiligheidsredenen in z'n geheel op korte termijn vervangen moeten worden. De achter de gevel aanwezige isolatie is deels verdwenen door de jarenlange intensieve gevelreiniging en kan dan gelijk vervangen worden door isolatie met een hogere isolatiewaarde. Door deze noodzakelijke werkzaamheden te combineren met verduurzamingsmaatregelen maken we gebruik van een natuurlijk uitvoeringsmoment. Bijkomend effect hiervan is dat de kosten lager zijn dan dat we op moment “A” de gevel vervangen en op moment “B” de verduurzamingsmaatregelen willen toepassen. Tenslotte wordt met de verduurzamingsmaatregelen het gemeentehuis voorbereid voor een energie-neutrale toekomst waarbij we de energievraag van het gemeentehuis beperken en zelf energie opwekken. Beoogd resultaat Een veilige gevelconstructie, uitvoering geven aan de ENV-pijler 'Gemeente als voorbeeld' uit het programma Energieneutraal Veenendaal en een bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling en profilering van Veenendaal als een duurzame gemeente.

Argumenten 1a.1 De polymeerbeton gevelbeplating en glasgevelelementen met achterliggende constructie moet worden vervangen om te voldoen aan de wet- en regelgeving De bestaande polymeer betonnen gevelbeplating en glasgevel van het oudste gedeelte van het gemeentehuis moeten worden vervangen omdat de constructieve veiligheid niet voldoet aan de weten regelgeving (zie bijlage 1). De ontstane situatie wordt in belangrijke mate veroorzaakt door de bij de bouw gemaakte keuzes van materialen en toegepaste detailleringen. De noodzakelijke vervanging is niet voorzien in het meerjarenonderhoudsplan (MOP) en het meerjareninvesteringsplan (MIP).

Raadsvoorstel van 5 januari 2020, nr. 1782434

1a.2/1b.1 Door de vervanging van de gevel doet zich een natuurlijk moment voor om andere (noodzakelijke) maatregelen te treffen Met de vervanging van de buitengevel van het oudste gedeelte van het gemeentehuis ontstaat een natuurlijk moment om maatregelen te treffen. Zo wordt gelijktijdig de zonwering vervangen en de (beweegbare) zonwering voor de raadzaal van een coating voorzien. Met de energetische maatregelen zal het energieverbruik substantieel worden teruggebracht en zetten we een flinke stap in de richting van een energieneutraal gemeentehuis. Als we geen gebruik maken van dit natuurlijke moment om te verduurzamen, zullen we op termijn de aangebrachte voorziening (de gevel) voor het einde van de (technische) levensduur moeten gaan vervangen, om alsnog de verduurzamingsmaatregelen (isolatie) uit te voeren. 1b.2 Dit is de manier om aan te sluiten op wet- en regelgeving en gemeentelijke ambities en beleid Gemeentelijk vastgoed moet voldoen aan wettelijke verplichtingen ten aanzien van duurzaamheid/ verduurzaming. Ook onze eigen gemeentelijke ambities c.q. doelstellingen maken dit noodzakelijk. Dit levert een lagere CO2-uitstoot en lagere energiekosten op en daarmee een lagere belasting voor het milieu. Zo kan de ecologische voetafdruk worden verkleind.

Met dit voorstel geven we een concrete invulling aan wet- en regelgeving en onze beleid en ambities op het gebied van duurzaamheid. 1b.3

Dit is de manier om invulling te geven aan de pijler: Gemeente als voorbeeld (programma Energieneutraal Veenendaal) Als gemeente spelen we een actieve rol in de verduurzaming van onze samenleving. Door zelf het goede voorbeeld te geven, motiveren we onze inwoners tot duurzaam handelen. Het gemeentehuis is hiervoor het aangewezen boegbeeld. Met de verduurzaming van de gevel van het gemeentehuis wordt invulling gegeven aan één van de 5 pijlers (‘Gemeente als voorbeeld’) in het programma Energieneutraal Veenendaal.

1b.4 We stimuleren de bewustwording rond duurzaamheid De verhoging van de bewustwording rond duurzaamheid is eveneens cruciaal bij de uitvoering van de plannen voor verduurzaming van de gemeente Veenendaal. Dat doen we door kennis beschikbaar te stellen en over te dragen, maar ook door concrete voorbeelden. Op die manier maken we duurzaamheid overal om ons heen voelbaar en tastbaar. Dit voorstel betreft daarom niet alleen het plaatsen van zonnepanelen op het dak, maar ook aan de zuidgevel, zodat het voor iedereen zichtbaar is. Het uitvoeren van de pilot draagt bij aan de verdere ontwikkeling en profilering van Veenendaal als een duurzame gemeente. 1b.5 Hiermee wordt voor het gemeentehuis een grote stap richting energieneutraal gezet De werkzaamheden leiden tot grote besparing in energieverbruik en er wordt een aanzienlijk deel van het energieverbruik zelf opgewekt. Hiermee zetten we met het gemeentehuis een grote stap richting energieneutraal. We beperken niet alleen onze energievraag (gas en elektriciteit), maar we wekken ook zelf energie op door middel van de zonnepanelen op het dak van de nieuwbouw en aan de zuidgevel van de oudbouw. In totaal kan er jaarlijks 10% elektriciteit en 20% gas worden bespaard. 1b.6 De raad dient het investeringsbudget beschikbaar te stellen De totale investering in duurzaamheidsmaatregelen betreft € 2.152.800,-.

In de begroting is de dekking van de kapitaallasten (circa € 85.000,- per jaar) hiervoor reeds beschikbaar. Ook is er reeds

Raadsvoorstel van 5 januari 2020, nr. 1782434

een investeringsbudget van € 500.000,- beschikbaar gesteld binnen de bedrijfsvoeringsinvesteringen. De raad dient daardoor nog het investeringsbudget van € 1.652.800,- beschikbaar te stellen. 2.1 Het herstel van de gevels is niet voorzien in het meerjareninvesteringsplan De problemen met de constructie van de polymeerbeton gevelbeplating en de glasgevelelementen zijn in de afgelopen jaren geconstateerd. Uit nader onderzoek is gebleken dat vervanging van de gevel noodzakelijk is omdat deze niet voldoet aan de Bouwbesluiteisen. De werkzaamheden zijn dan ook onontkoombaar om risico’s voor de constructieve veiligheid in de toekomst uit te sluiten. De financiële impact van de noodzakelijke vervanging is vorig jaar bekend geworden en niet opgenomen in het MIP 2021-2024. In de Programmabegroting 2021 hebben wij u hierover geïnformeerd. Tevens wordt hiermee voldaan aan de wet- en regelgeving. Deze ingreep kan dan ook niet worden gezien als preventief onderhoud waarvoor een onderhoudsvoorziening beschikbaar is gesteld. De geraamde kosten voor de vervanging van de gevels bedragen € 2.116.700,-. De lasten bedragen € 79.510,- en zullen in de begroting 2022 en verder moeten worden opgenomen (voor de investering in duurzaamheidsmaatregelen zijn de totale lasten al opgenomen in de begroting).

Alternatieven Voor de herstelwerkzaamheden aan de gevel zijn geen alternatieven, wet- en regelgeving dwingen ons de werkzaamheden uit te voeren. Voor de verduurzamingsmaatregelen is het mogelijk om de maatregelen te beperken tot de delen van de gevel die worden vervangen. In dat geval worden er geen zonnepanelen aangebracht en blijft een verbetering van de isolatie van de raampartijen achterwege. Daarmee wordt geen invulling gegeven aan de programmadoelstelling om het goede voorbeeld te geven en worden er geen stappen gezet om de ambities in 2050 Energieneutraal te realiseren. Bovendien laat de TCO-berekening zien dat als de keus gemaakt moet worden tussen zonnepanelen en isoleren versus alleen isoleren, het financiële verschil over de gehele levensduur van het gebouw niet groot is. Ook zal door de toepassingen van zonnepanelen de CO2 footprint van het gemeentehuis duidelijk kleiner worden. Kanttekeningen 1b.1 Financiële baten van de energie-opwek zijn afhankelijk van onzekere factoren In de TCO-berekening is niet alleen rekening gehouden met de benodigde investeringen, maar ook met de financiële baten (een lagere energierekening), gebaseerd op energiebesparing enerzijds en opwek anderzijds. Kosten van energieverbruik in de toekomst zijn niet alleen afhankelijk van de mate van isolatie, maar ook van aspecten als gedrag, bezettingsgraad en veranderende energiekosten.

Daarnaast kan het beoogde rendement van zonnepanelen in de praktijk anders uitpakken. De gehanteerde inschatting van de financiële baten in de TCO-berekening geeft echter een betrouwbaar beeld van wat verwacht mag worden. Participatie Bij de vaststelling van het programmaplan Energieneutraal Veenendaal hebben bewoners en bedrijven geparticipeerd. Hierin is de pijler ‘Gemeente als voorbeeld’ gevormd, waar deze verduurzaming onder is uitgewerkt. Voor de vervanging en verduurzaming van de gevel is geen overleg gevoerd met inwoners of adviesorganisaties.

Raadsvoorstel van 5 januari 2020, nr. 1782434

Wat betekent dit besluit voor inwoners? Als gemeente leveren we een bijdrage aan een schoner milieu en een toekomstbestendige duurzame samenleving. Daarnaast vervullen we als gemeente een voorbeeldfunctie op het gebied van verduurzaming voor onze inwoners. De energieleverende gevel is zichtbaar voor de omgeving, daarmee laten we aan onze inwoners zien dat de gemeente verduurzaming actief stimuleert. Aanpak / uitvoering Na besluitvorming door de raad zal het plan verder worden uitgewerkt en wordt een omgevingsvergunning aangevraagd en een aannemer gecontracteerd. De uitvoeringswerkzaamheden zullen naar verwachting in het 4e kwartaal van 2021 starten en ongeveer driekwart jaar in beslag nemen. Communicatie over dit besluit De inwoners worden over dit besluit geïnformeerd via de gemeentepagina. Evaluatie Evaluatie van de resultaten van de pilot vindt, via de bestuursrapportage, plaats één jaar nadat de uitvoeringswerkzaamheden zijn uitgevoerd. In deze rapportage zullen de financiële voordelen van de verduurzaming opgenomen worden. Kosten, baten, dekking Kosten De totale kosten van de werkzaamheden (incl. 6% kostenverhogende BTW) worden geraamd op € 4.269.500,-. In deze raming is een bedrag van € 2.152.800,- verwerkt voor verduurzamingsmaatregelen (waarvan voor € 500.000,- reeds een investeringsbudget beschikbaar is gesteld).

Baten De verduurzamingsmaatregelen zorgen er voor dat de energierekening van het gemeentehuis lager wordt. Een jaar na afronding van de werkzaamheden (2023) zal deze pilot geëvalueerd worden en zal het daadwerkelijke financiële voordeel op de energielasten verwerkt worden in de bestuursrapportage. Dekking Door de raad is structureel jaarlijks € 250.000,- beschikbaar gesteld voor het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. De kapitaallasten van de verduurzamingsmaatregelen ad. € 2.152.800,- zullen hieruit gedekt worden. Dit geldt zowel voor de kapitaallasten van het reeds beschikbaar gestelde investeringsbudget van € 500.000,- als voor de kapitaallasten van het investeringsbudget van € 1.652.800,-, waarvan de beschikbaarstelling in dit voorstel is opgenomen. Van de beschikbare € 250.000,- wordt voor de voorliggende verduurzamingsmaatregelen in 2022 ca. € 19.000,- en vanaf 2023 circa € 85.000,- per jaar gebruikt (waarna in de meerjarenbegroting een bedrag van circa € 165.000,- per jaar resteert voor het verduurzamen van het overig gemeentelijk vastgoed). Voor de kapitaallasten van de overige investeringen ad € 2.116.700,- is geen dekking in de begroting aanwezig. Voorgesteld wordt deze te verwerken in de Kadernota 2022 (betreft voor 2022 ca. € 19.000,- en vanaf 2023 structureel ca. € 80.000,-).

De uitvoeringswerkzaamheden zullen naar verwachting in het 4e kwartaal van 2021 starten en in 2022 worden afgerond.

Raadsvoorstel van 5 januari 2020, nr. 1782434

Burgemeester en wethouders,

mevrouw drs. A.P.W. van de Klift secretaris

de heer K.J.G. Kats burgemeester

Bijlagen 1. Rapport: Onderzoek conditie gevels gemeentehuis te Veenendaal d.d. 25 februari 2019 2. Raadsinformatiebrief (memo) aan de raad: Verduurzamen gemeentelijk vastgoed d.d. 8 mei 2019 3. Raming van de investeringskosten en de TCO-berekening 4. Referenties van energieleverende gevelelementen 5. Begrotingswijziging