1. Opheffen geheimhouding NTA-rapport - Raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad

16 november 2023

Voorstelnummer

2111211 26 september 2023 Opheffen geheimhouding NTArapport Burger en Bestuur

Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij

Telefoonnummer E-mailadres

Agendapunt

Team

Team Leefbaarheid en Veiligheid en Team Juridische Zaken en Inkoop

O.J. Klooster, W.A. van Dijk en J. Kaijen (0318) 538538 olga.klooster@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. De geheimhouding op het NTA-rapport gedeeltelijk op te heffen. Waarom naar de raad? Op 28 januari 2022 ontving de burgemeester een verzoek om het NTA-rapport beschikbaar te stellen. De verzoeker deed daarbij een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Dit verzoek kwam binnen op de ochtend nadat de raad op 27 januari 2022 besloten had dat de eerder bekrachtigde geheimhouding op hetzelfde rapport in het kader van een aantal andere Wob-verzoeken niet mocht worden opgeheven. In lijn met het eerdere besluit van de raad heb ik dit verzoek dan ook geweigerd. Verzoeker was het niet eens met deze weigering en heeft een bezwaarschrift ingediend. Tijdens de bezwaarprocedure gaf de algemene bezwaarschriftencommissie (hierna: bezwaarschriftencommissie) aan dat de burgemeester het nieuwe Wob-verzoek toch als een apart verzoek om opheffing van de geheimhouding had moeten behandelen. Het besluit van de raad over eerdere vergelijkbare verzoeken, ook al was dit direct daarvoor genomen, had niet mogen worden gebruikt in de besluitvorming over dit nieuwe verzoek. Naar aanleiding van het standpunt van de bezwaarschriftencommissie werd AKD gevraagd om juridisch advies.

De duiding van AKD (bijlage 1) bevestigde het standpunt van de bezwaarschriftencommissie dat een nieuw raadsbesluit nodig is om te bepalen of de geheimhouding op het NTA-rapport kan worden opgeheven. Samenvatting Op 30 mei 2022 heeft de verzoeker bezwaar gemaakt tegen het besluit van de burgemeester op 21 april 2022 om het NTA-rapport niet te verstrekken, onder verwijzing naar het eerdere raadsbesluit van 27 januari 2022. Tijdens de bezwaarprocedure moet de raad echter opnieuw beslissen over het opheffen van de geheimhouding op het NTA-rapport dat aan hen is gepresenteerd.

Raadsvoorstel van, nr.

Sinds 1 mei 2022 is de Wet openbaarheid van bestuur vervangen door de Wet open overheid (Woo), zonder overgangsrecht. Daarom moeten de gronden uit de Woo nu ook worden meegenomen bij het verzoek om opheffing van de geheimhouding. Vanwege de nieuwe wetgeving zijn er nu redenen om de geheimhouding op te heffen. Na het nemen van het besluit door de raad, zal de burgemeester het bezwaar van de verzoeker verder afhandelen en daarna zal het NTA-rapport gedeeltelijk openbaar gemaakt worden. Inleiding In de raad is op 21 oktober 2021 in een spoeddebat gedebatteerd over de krachtenveldanalyse die door NTA is opgesteld (hierna: NTA-rapport). Ten behoeve van de beraadslaging is door D66 namens een aantal raadsfracties verzocht om inlichtingen over dit rapport en de bijbehorende offerte. Op grond van artikel 180, derde lid, van de Gemeentewet verstrekt de burgemeester inlichtingen over het door hem gevoerde bestuur aan de raad als een of meer leden daar om vragen. Deze inlichtingen kunnen zowel mondeling als schriftelijk worden verstrekt. Er is voor gekozen om de inlichtingen via de raadsinformatiebrief van de burgemeester aan de raad te verstrekken. Daarnaast zijn de gedeelten van het NTA-rapport die nodig waren voor de uitvoering van de controlerende taak van de raad en de bijbehorende offerte onder oplegging van geheimhouding voor raadsleden ter inzage gelegd bij de griffie.

Op 21 oktober 2021 hebt u besloten: 1. De op het NTA-rapport en de bijbehorende offerte opgelegde geheimhouding te bekrachtigen op grond van artikel 25, derde lid, van de Gemeentewet. 2. De geheimhouding uiterlijk te heroverwegen op 21 oktober 2026. Deze geheimhouding was nodig, omdat in het NTA-rapport passages staan, die, als deze in de openbaarheid komen, de veiligheid van de Staat zou kunnen schaden. Daarnaast zijn op diverse plaatsen (bijzondere) persoonsgegevens opgenomen in het NTA-rapport waarvan de openbaarheid van deze informatie niet opweegt tegen de in de benoemde artikelleden genoemde belangen. Vervolgens is er door een journalist van de NRC en het bestuur van de Stichting Moskee Nasser Veenendaal een Wob-verzoek ingediend tot het verstrekken van documenten en correspondentie inzake het NTA-rapport. Doordat door de burgemeester geheimhouding was opgelegd op deze twee documenten en vervolgens de geheimhouding door de raad in zijn vergadering van 21 oktober 2021 is bekrachtigd op grond van artikel 25, derde lid, van de Gemeentewet, kon op deze verzoeken alleen worden besloten nadat een verzoek tot opheffing van de geheimhouding was voorgelegd aan uw raad. Op grond van jurisprudentie van de Raad van State (ECLI:NL:RVS:2016:3140) moest een Wobverzoek namelijk tevens gezien worden als een verzoek tot het opheffen van de geheimhouding.

Uw raad heeft op 27 januari 2022 besloten de geheimhouding op het NTA-rapport niet op te heffen, omdat de redenen om de geheimhouding te bekrachtigen nog steeds van toepassing waren. Op de ochtend van 28 januari 2022 is vervolgens een(zelfde) Wob-verzoek over het NTA-rapport binnengekomen van een nieuwe verzoeker. Op 21 april 2022 heb ik onder verwijzing naar het raadsbesluit van 27 januari 2022 besloten de verstrekking van het NTA-rapport te weigeren, omdat op dit document geheimhouding van toepassing is op grond van artikel 25 van de Gemeentewet. Hiertegen heeft verzoeker op 24 mei 2022, ontvangen 30 mei 2022, bezwaar gemaakt.

Raadsvoorstel van, nr.

Het bezwaar is behandeld op de hoorzitting van de bezwaarschriftencommissie d.d. 11 juli 2022. Na deze hoorzitting heeft er een gesprek plaatsgevonden met de bezwaarmaker om meer duiding te geven aan het NTA-rapport en het belang van geheimhouding. Verzoeker is echter van mening dat het rapport geopenbaard zou moeten worden. Dit heeft ertoe geleid dat er op 6 februari 2023 op verzoek van de advocaat van NTA opnieuw een hoorzitting van de bezwaarschriftencommissie is geweest. Op 7 februari 2023 heeft de bezwaarschriftencommissie bij wijze van tussenbericht richting de burgemeester aangegeven dat zij, in afwachting van een beslissing van de raad, de bezwaarzaak aanhoudt en niet zal overgaan tot het uitbrengen van een advies. Dit standpunt heb ik voorgelegd aan AKD en zij bevestigen dat dit de enige weg is om een beslissing op het bezwaar te kunnen nemen. Vervolgens heb ik verzocht om een advies van de bezwaarschriftencommissie ten behoeve van de behandeling in de raad, om te voorkomen dat na het nemen van het raadsbesluit de bezwaarschriftencommissie zou oordelen dat het besluit niet juist was en de zaak opnieuw in de raad behandeld zou moeten worden. De bezwaarschriftencommissie adviseert de raad om te overwegen de geheimhouding op de destijds door de burgemeester aan de raad ter beschikking gestelde gelakte versie van het NTA-rapport op te heffen.

Daarmee worden naar het oordeel van de bezwaarschriftencommissie de meest gevoelige passages van het rapport voldoende beschermd. Voor zover de raad dat te ver vindt gaan, is de bezwaarschriftencommissie van oordeel dat een totale geheimhouding van het NTA-rapport geen grondslag vindt in de Woo en dat per documentonderdeel dient te worden gemotiveerd waarom de geheimhouding niet kan worden opgeheven. Doordat de bepalingen in de Gemeentewet over geheimhouding zijn veranderd is vervolgens ook juridisch advies ingewonnen bij AKD over hoe omgegaan zou moeten worden met deze geheimhouding. Zij hebben mij geadviseerd om geheimhouding op te leggen op de gehele versie van het NTA-rapport, zodat de gevoelige passages hiermee beschermd worden. Dit heb ik op 4 augustus 2023 besloten. Het verzoek om een besluit te nemen over opheffing van de geheimhouding kon niet eerder aan u worden voorgelegd, omdat er op meerder momenten in het proces in- en extern advies is ingewonnen. Beoogd resultaat Een beslissing nemen over het behouden of opheffen van de geheimhouding op het NTA-rapport, om vervolgens de burgemeester in staat te stellen om een beslissing te kunnen nemen op het bezwaarschrift. Argumenten 1.1. De geheimhouding heeft alleen betrekking op de aan u ter inzage aangeboden versie van het NTA-rapport.

Het NTA-rapport is destijds aan u getoond om te kunnen voldoen aan de inlichtingenplicht als bedoeld in artikel 180, derde lid, van de Gemeentewet. Daarbij is u inzage gegeven in het deel van het NTArapport dat u voor de uitoefening van uw taak nodig hebt. Op de aan u ter inzage gegeven gelakte versie hebt u de door mij opgelegde geheimhouding bekrachtigd. Het aan u te vragen besluit kan dus op geen andere versie betrekking hebben dan deze versie. 1.2. Conform het advies van de bezwaarschriftencommissie kan de geheimhouding op onderdelen van het rapport worden opgeheven.

Raadsvoorstel van, nr.

De bezwaarschriftencommissie adviseert de raad om te overwegen de geheimhouding ten aanzien van de destijds door de burgemeester aan de raad ter beschikking gestelde gelakte versie van het NTA-rapport op te heffen. Daarmee worden naar het oordeel van de bezwaarschriftencommissie de meest gevoelige passages van het rapport voldoende beschermd. Voor zover de raad dat te ver vindt gaan, is de bezwaarschriftencommissie, gelet op het hierboven overwogene, van oordeel dat een totale geheimhouding van het NTA-rapport geen grondslag vindt in de Woo en de daarin opgenomen weigeringsgronden, en dat deze weigeringsgronden in beginsel per documentonderdeel dienen te worden gemotiveerd, tenzij dat zou leiden tot herhalingen die geen redelijk doel dienen. Voorgesteld wordt om het advies van de bezwaarschriftencommissie gedeeltelijk te volgen en u te verzoeken de geheimhouding op de aan hen getoonde versie gedeeltelijk op te heffen, zodat ik in het kader van de Woo een afweging kan maken welke informatie veilig geopenbaard kan worden. 1.3. Voor een deel van het rapport blijft geheimhouding van toepassing. Sinds de raad in januari 2022 heeft besloten de geheimhouding op het rapport niet op te heffen is de Wob vervangen door de Woo.

Zowel het advies van de bezwaarschriftencommissie als recente jurisprudentie over de Woo en geheimhoudingsbesluiten van gemeenteraden laten zien dat het niet zomaar geaccepteerd wordt als er geheimhouding op gehele rapporten wordt gelegd. Er moet dus een beoordeling per onderdeel van het document plaatsvinden. Daarnaast wordt ook voor de Wootoets zelf een belangrijke waarde toegekend aan tijdsverloop. Voor een rapport dat ouder is dan 5 jaar (wat inmiddels het geval is bij het NTA-rapport) geldt een verzwaarde motiveringsplicht. Nu de onderliggende wetgeving is gewijzigd heb ik een nieuwe belangenafweging gemaakt over de geheimhouding. Destijds was de belangrijkste reden dat de veiligheid van de staat in het geding zou kunnen zijn en er persoonsgegevens in het rapport stonden. Daarnaast is en was de met NTA afgesproken geheimhouding en het beschermen van de door hen gebruikte bronnen een reden om de geheimhouding te handhaven. In de Woo zijn de gronden waaraan de geheimhouding getoetst moet worden veel specifieker geworden. Om geheimhouding op (delen van) een rapport te mogen leggen moet er sprake zijn van een belang als bedoeld in artikel 5.1, eerste en tweede lid, van de Woo. Openbaarheid is een belangrijk uitgangspunt van de Wet open overheid.

Openbaarheid moet echter niet ten gevolg hebben dat de persoonlijke levenssfeer van betrokken personen en organisaties wordt aangetast of dat de veiligheid van deze personen en organisaties in het geding zou zijn. De aanpak van polarisatie en radicalisering is voor de gemeente Veenendaal een belangrijke reden om kritisch te zijn op wat wel en niet geopenbaard kan worden. Daarnaast mag openbaarheid niet tot gevolg hebben dat de betrekkingen van Nederland met andere landen en staten en met internationale organisaties schade ondervinden. Deze belangen zijn terug te vinden in artikel 5.1, tweede lid, onder a, e, h en i van de Wet open overheid. Op delen van de versie die aan u ter inzage is gegeven zijn deze belangen nog steeds van toepassing. Dit betreft delen van hoofdstuk 3, delen van hoofdstuk 4, delen van hoofdstuk 5, delen van hoofdstuk 6 en het gehele hoofdstuk 7. Het betreft hier passages waarin door NTA oordelen en duidingen zijn gegeven over ontwikkelingen in de Islamitische gemeenschap en/of waarin personen of organisaties zijn genoemd. Het onderzoek van NTA had betrekking op een gevoelige aangelegenheid.

De aanleiding was dat er breed in de Nederlandse samenleving zorgen waren over polarisatie en radicalisering en dat er ook in Veenendaal zorgen waren over een mogelijk salafistisch netwerk, zoals ook geduid in de raadsinformatiebrief die is opgesteld voor de raadsvergadering van 21 oktober 2021. Met NTA is

Raadsvoorstel van, nr.

gezien de aard van dit onderwerp geheimhouding overeengekomen en aan respondenten aan het onderzoek is bronbescherming en anonimiteit toegezegd. Er is nog steeds een reëel risico voor de veiligheid van alle personen die destijds betrokken zijn geweest bij het onderzoek. Dit geldt zowel voor de onderzoekers van NTA als voor de respondenten. Na de publicatie in de NRC zijn medewerkers van NTA bedreigd en in één geval is er zelfs sprake geweest van geweld gericht tegen de woning van één van de medewerkers. In het document wordt verwezen naar gesprekken met respondenten en worden respondenten geciteerd. Alhoewel er geen namen van personen genoemd worden, kan de identiteit van de respondenten wel achterhaald worden. Aan respondenten is vertrouwelijkheid beloofd. In zoverre weegt openbaarmaking niet op tegen de gemaakte afspraken met de respondenten nu zij hun medewerking verleenden aan de krachtenveldanalyse waar NTA de classificatie ‘geheim’ aan geeft. Gelet op de gevolgen die het publiceren van het krantenartikel op 15 oktober 2021 heeft gehad voor de medewerkers van NTA acht ik een vergelijkbare reactie richting respondenten van het onderzoek niet uitgesloten. Er is dus een reëel risico voor de veiligheid van alle betrokkenen. 1.4.

Opheffing van de geheimhouding betekent nog niet dat deze delen van het NTA-rapport meteen openbaar zijn Op het moment van de opheffing van de geheimhouding kan de burgemeester met in achtneming van hoofdstuk 5 van de Woo beoordelen welke onderdelen er daadwerkelijk openbaar gemaakt kunnen worden en een beslissing op bezwaar voorbereiden. Belanghebbenden die naar verwachting bedenkingen zullen hebben tegen openbaarmaking, zullen in de gelegenheid worden gesteld om hun zienswijze naar voren te brengen, voordat openbaarmaking kan plaatsvinden. De versie die uiteindelijk geopenbaard wordt, wordt dan ook opgenomen in het raadsinformatiesysteem. Ten aanzien van de passages die niet openbaar worden geldt dat artikel 2:5 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing is: Een ieder die is betrokken bij de uitvoering van de taak van een bestuursorgaan en daarbij de beschikking krijgt over gegevens waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, en voor wie niet reeds uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift ter zake van die gegevens een geheimhoudingsplicht geldt, is verplicht tot geheimhouding van die gegevens, behoudens voor zover enig wettelijk voorschrift hem tot mededeling verplicht of uit zijn taak de noodzaak tot mededeling voortvloeit.

De passages die niet openbaar worden zijn nog steeds vertrouwelijk, omdat ik er als bestuursorgaan geheimhouding op heb gelegd. Alternatieven De raad kan besluiten om de geheimhouding op de aan u verstrekte versie van het NTA-rapport niet op te heffen. In dat geval zal in de beslissing op bezwaar verwezen worden naar deze gehandhaafde geheimhouding. Er is dan wel een risico dat de rechtbank het met de bezwaarschriftencommissie eens is dat de geheimhouding niet op het hele rapport gehandhaafd kan worden. Kanttekeningen 1.1. Verzoeker zal naar verwachting in beroep gaan. Verzoeker is van mening dat de relatie met de Islamitische gemeenschap pas hersteld kan worden nadat openheid is gegeven van zaken. Dat houdt voor hem in dat het NTA-rapport in zijn geheel openbaar gemaakt moet worden. De volledige versie van het NTA-rapport berust echter bij mij als bestuursorgaan en ik zal uiteindelijk de beslissing nemen over het verstrekken ervan. In dat kader

Raadsvoorstel van, nr.

merk ik op dat ik een besluit tot geheimhouding heb genomen op de gehele versie van het rapport, nu dit na het wijzigen van de Gemeentewet mogelijk is geworden. Participatie Niet van toepassing Wat betekent dit besluit voor inwoners? Het besluit dat u wordt voorgesteld betekent voor inwoners dat er na het nemen van het Woo-besluit (de beslissing op bezwaar)n door de burgemeester een versie van het NTA-rapport openbaar gemaakt wordt. Aanpak / uitvoering Na het raadsbesluit neem ik als zelfstandig bestuursorgaan een besluit op het bezwaarschrift. Daarin zal ik ook betrokkenen om zienswijzen moeten vragen. Pas als deze procedure is afgerond, kan ik het document (beschreven onder argument 1.4) aan verzoeker en aan eerdere verzoekers verstrekken. Dit is ook het document dat openbaar gemaakt wordt en ter beschikking gesteld wordt aan de raad.

Communicatie over dit besluit Woordvoeringslijn: In 2018 heeft onderzoeks- en adviesbureau NTA (Nuance door Training en Advies) in Veenendaal onderzoek gedaan naar polarisatie en radicalisering. Soortgelijk onderzoek heeft ook plaatsgevonden in diverse andere gemeenten. Het onderzoek vond plaats omdat er ook in Veenendaal zorgen waren over een mogelijk salafistisch netwerk. Op het rapport bij dit onderzoek is om diverse redenen geheimhouding opgelegd. Daarnaast is aan respondenten in het onderzoek geheimhouding en anonimiteit toegezegd. Inmiddels is er aanleiding om de totale geheimhouding op het NTA-rapport te heroverwegen en te kiezen voor het openbaar maken van een versie waarin enkel de meest gevoelige delen gelakt zijn. Deze aanleiding komt onder andere voort uit wijzigingen in de wet (Wob naar Woo) en het feit dat het NTA-rapport inmiddels ouder is dan 5 jaar. Deze redenen zijn aangedragen in een bezwaarprocedure naar aanleiding van een Wob-verzoek. Nadat de gemeenteraad een besluit heeft genomen over het gedeeltelijk opheffen van de geheimhouding op het NTA-rapport, zal de burgemeester het bezwaar afhandelen. Daarna zal een gedeelte van het NTA-rapport openbaar gemaakt worden. Evaluatie Niet van toepassing. Kosten, baten, dekking Niet van toepassing. Burgemeester,

de heer K.J.G. Kats Bijlagen 1. Wob-verzoek (geanonimiseerd)

Raadsvoorstel van, nr.

2. Beschikking (geanonimiseerd) 3. Bezwaarschrift (geanonimiseerd) 4. Advies AKD waarom naar de raad? 5. Preadvies van de bezwaarschriftencommissie