1. Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 - raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

24 juni 2021 1835693 11 mei 2021 Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 Fysieke leefomgeving

Agendapunt

Programma’s en Projecten

Team

F.J. Oudman (0318) 538797 frederik.oudman@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. De Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 vast te stellen als nadere uitwerking van de Omgevingsvisie en daarmee: a) Voor de buurten/gebieden De Faktorij en De Vendel, Molenbrug, Petenbos inclusief Petenbos-Oost, Dragonder-Zuid, Dragonder-Oost en Veenendaal-Oost (zoals afgebakend in hoofdstuk 6 van de Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0) in de periode 2021-2025 een buurtuitvoeringsplan op te stellen, met als streefdoel een aardgasreductie van (gemiddeld) 40% in 2030 t.o.v. 2019; b) Voor gebieden waar in 2021-2025 herstructurering plaatsvindt (waaronder in ieder geval de buurten/gebieden het Nijverkamp en Franse Gat) de energietransitie een integraal onderdeel te maken van (de uitwerking van) een gebiedsvisie voor de buurt, met als streefdoel een aardgasreductie van (gemiddeld) 25% in 2030 t.o.v. 2019; c) Voor de overige gebieden: bewoners en bedrijven te ondersteunen bij het bereiken van aardgasbesparing, met als streefdoel een aardgasreductie van (gemiddeld) 15% in 2030 t.o.v. 2019; d) Te streven naar een overall aardgasreductie van 20% in 2030 t.o.v. 2019. 2. De steun uit te spreken voor een subsidieaanvraag voor de Proeftuinen Aardgasvrije Wijken (PAW) voor de buurt De Faktorij en De Vendel. Waarom naar de raad? In april 2020 heeft de raad de (verkennende) Transitievisie Warmte 0.1 vastgesteld.

Daarin is de planning opgenomen dat in 2021 een definitieve Transitievisie Warmte wordt vastgesteld door de raad. De Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 wordt na vaststelling ter inzage gelegd zodat deze eind 2021 definitief vastgesteld kan worden. Samenvatting De Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 is een verdere uitwerking van de Transitievisie Warmte 0.1, op basis van de resultaten van onderzoeken in een aantal buurten in Veenendaal (de Transitievisie Warmte 0.5). Een belangrijke toevoeging aan de Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 is de keuze van

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

buurten waarvoor de komende jaren een buurtuitvoeringsplan1 wordt opgesteld. Voor deze buurten zijn ook de voorkeurstechnieken inzichtelijk gemaakt. Mede gezien de grote kosten die gemoeid zijn met de warmtetransitie, onzekerheidsmarges in de rekenmodellen en onzekerheid over wet- en regelgeving is het nodig om bij de uitwerking van een buurtuitvoeringsplan, in overleg met bewoners en andere belanghebbenden, een definitieve keuze te maken voor een aanpak en technieken. Een andere belangrijke toevoeging aan de Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 is de uitvoeringsstrategie. We zetten tot 2030 in op een driesporenaanpak, waarbij we zo slim en efficiënt mogelijk toewerken naar de doelen van het Klimaatakkoord. Deze aanpak is verder vormgegeven in het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025. De drie sporen waar de gemeente Veenendaal voor kiest zijn in onderstaande afbeelding weergegeven. Door de opgave voor een aardgasvrij Veenendaal breder te zien dan het wijk voor wijk aardgasvrij maken, wordt duidelijk dat heel Veenendaal in actie zal moeten komen. In wijken of buurten waar we kansen zien om meer vaart te gaan maken, komen we als gemeente met een intensieve, buurtgerichte aanpak. Omdat we onderkennen dat het volledig aardgasvrij maken van woningen in veel gevallen nog (te) kostbaar is, zetten we tot 2030 in deze wijken vooral in op een stevige aardgasreductie.

Onder andere door het stimuleren van betere isolatie, elektrisch koken, vervangen van CV-ketels door hybride systemen en door het concreet uitwerken van plannen voor warmtenetten in wijken waar we verwachten dat dit de goedkoopste oplossing is. De uitrol van warmtenetten zal (kwantitatief) een belangrijke rol spelen om de doelstellingen voor 2030 te kunnen realiseren, omdat hiermee binnen 5-10 jaar een grote aardgasbesparing gehaald kan worden.

Zowel het programmaplan als de Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 sluiten zo veel mogelijk aan op het instrumentarium van de Omgevingswet. In afwachting van de vaststelling van de Omgevingswet en nadere wet- en regelgeving over borging van de Transitievisie Warmte hierin, valt de Transitievisie Warmte op dit moment onder de autonome bevoegdheid van gemeenten tot het vaststellen van 1 Deze term wordt in de Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 gebruikt voor een ‘Uitvoeringsplan op

Wijkniveau’, zoals aangehaald in o.a. het Klimaatakkoord. De reden dat we de term ‘buurtuitvoeringsplan’ gebruiken, is dat de uitvoeringsplannen qua schaalniveau beter aansluiten bij de CBS-buurten dan bij het CBS-wijkniveau. 2

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

beleidsplannen. De inwerkingtreding van de wijziging van de Omgevingswet die de wettelijke verankering van de Transitievisie Warmte regelt, is voorzien voor 1 januari 2023. Op advies van de Minister is de procedure conform afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht toegepast op de Transitievisie Warmte. In lijn met de procedure rond de Omgevingsvisie kiezen we ervoor om de raad eerst een ontwerpvisie vast te laten stellen, deze 6 weken ter inzage te leggen en vervolgens definitief vast te stellen. Het programma Energieneutraal Veenendaal is de verbindende, programmatische aanpak van de energietransitie in Veenendaal, inclusief de aanpak van de warmtetransitie. Het heeft de kenmerken van een ‘onverplicht’ (vrijwillig) Omgevingsprogramma. Omdat het programma Energieneutraal Veenendaal nauw samenhangt met de Transitievisie Warmte, wordt ook voor het vaststellen van het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 de procedure conform afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht toegepast. Inleiding In de periode 2017-2021 heeft Veenendaal de aanpak voor de energietransitie geïntensiveerd door te starten met een programma Energieneutraal Veenendaal. Tijdens deze periode zijn de landelijke ambities voor de energietransitie in een stroomversnelling gekomen. Met name de Klimaatwet en het Klimaatakkoord leggen een duidelijke opgave neer voor Nederland tot 2050.

De urgentie is hoog: wil Nederland bijdragen aan het beperken van de wereldwijde opwarming tot maximaal 2 graden Celsius, dan moet de komende dertig jaar de CO2-uitstoot zeer sterk worden teruggebracht. Het overgaan van fossiele naar duurzame energie is een grote uitdaging die op Veenendaal afkomt. Eén van de fossiele bronnen die we nu nog gebruiken, is aardgas. Vanuit het Klimaatakkoord hebben gemeenten de opgave om een Transitievisie Warmte op te stellen. Uiterlijk in 2021 moeten gemeenten deze Transitievisie Warmte gereed hebben. In de Transitievisie Warmte geeft de gemeente aan hoe we aardgas uitfaseren en gaan vervangen door duurzame energiebronnen. In 2050 moeten alle gebouwen in Nederland aardgasvrij zijn. De gemeente Veenendaal is in 2019 begonnen met het opstellen van de Transitievisie Warmte. De raad is hier een aantal keren over geïnformeerd of om een besluit gevraagd, onder andere door: • Een memo met consultatievragen over uitgangspunten en participatie rondom de Transitievisie Warmte (behandeld in de raadscommissie van september 2019); • De verkennende Transitievisie Warmte 0.1 (vastgesteld in april 2020); • Een beeldvormende avond over participatie (september 2020); • Een raadsinformatiebrief over de Transitievisie Warmte 0.5 (januari 2021). De Transitievisie Warmte staat niet op zichzelf.

De ontwikkeling hiervan loopt op met (onder andere) het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025, de Regionale Energiestrategie (RES) en de ontwikkeling van ruimtelijk instrumentarium in het kader van de Omgevingswet. Als onderdeel van de RES is een Regionale Structuur Warmte (RSW) opgesteld. De focus ligt hierin op onderwerpen die regionale afstemming vragen, zoals verdeling van regionaal beschikbare biomassa en de allocatie van grote restwarmtebronnen. Op dit moment is de warmtetransitie echter vooral een ontwikkeling ‘van onderaf’: gemeenten bepalen in de Transitievisie Warmte voor de eigen gemeente wat zij als de beste mogelijkheden zien om van het aardgas te gaan.

3

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

Binnen de Omgevingsvisie (vastgesteld in december 2020) is energietransitie onderdeel van het thema duurzaamheid, dat als een rode draad verweven is in de visie. Deze Ontwerp-Transitievisie 1.0 is een nadere uitwerking van de Omgevingsvisie op het gebied van de warmtetransitie. Er is nog veel onzeker over de haalbaarheid van de plannen voor een aardgasvrije toekomst. Wat we wél weten is dat de impact op inwoners en bedrijven uiteindelijk groot gaat zijn. Hoewel we met de Ontwerp-Transitievisie Warmte meer inzicht hebben gekregen in de uitdagingen van de warmtetransitie, blijven een aantal vragen onbeantwoord. De warmtetransitie kent in deze fase een fundamentele onzekerheid. Rekening houdend met deze onzekerheden biedt de OntwerpTransitievisie Warmte 1.0 van Veenendaal een aanpak om de komende jaren vol ambitie, maar met een realistische blik, samen met inwoners, bedrijven en andere partijen aan de slag te gaan in Veenendaal. Beoogd resultaat Het realiseren van aardgas- en CO2-reductie in Veenendaal in lijn met de landelijke en internationale klimaataanpak. Argumenten 1.1 De aanpak draagt bij aan de nationale klimaatdoelstellingen De nationale doelstelling is om tot 2030 1,5 miljoen woningen (wijkgericht) te verduurzamen, zo’n 20% van de gebouwvoorraad.

Daarbij kan het enerzijds gaan om het volledig aardgasvrij maken van woningen en anderzijds om het voorbereiden van ‘aardgasvrij’. Veenendaal wil hieraan bijdragen door te gaan voor 20% aardgasreductie in 2030. De doelstelling van 20% aardgasreductie is een variatie op de doelstelling van het Klimaatakkoord2, die in deze vorm minder de focus legt op aardgasvrije woningen. Op basis van nader onderzoek (de Transitievisie Warmte 0.5) weten we immers dat tot 2030 de stap naar volledig aardgasvrij in de meeste gevallen niet realistisch is. De doelstelling voor 20% aardgasreductie vraagt echter een ambitieuze aanpak die past bij het ambitieniveau van het Klimaatakkoord. 1.2 De aanpak activeert héél Veenendaal De aanpak gaat over alle wijken in Veenendaal. Inwoners en bedrijven, huurders en verhuurders worden allemaal aangemoedigd om de stappen te nemen die ze nu al kunnen nemen. Waar kansen zijn om met een intensive aanpak - een gebiedsvisie of een buurtuitvoeringsplan - meer en sneller aardgas te besparen, doen we dat. 1.3 De aanpak draagt bij aan een kostenefficiënte warmtetransitie De Transitievisie Warmte 0.5 laat zien dat de betaalbaarheid van de warmtetransitie een grote uitdaging is. Investeren in energiebesparingsmaatregelen is op dit moment in veel gevallen al een 2 aardgasreductie is niet 1 op 1 te vertalen naar een aantal verduurzaamde gebouwen: een

verduurzaamd gebouw kan nog steeds (deels) aardgas gebruiken en in een (volgens het Klimaatakkoord) als ‘niet verduurzaamd’ aangemerkt gebouw kunnen toch besparingsmaatregelen genomen zijn. De redenering van het Klimaatakkoord is dat de verduurzamingsopgave over de periode 2020-2050 uitgesmeerd wordt maar dat vanwege een aanloopperiode in de eerste 10 jaar ongeveer 20% van die opgave (verduurzaming aantal gebouwen) moet worden gerealiseerd. Voor het aardgasgebruik geldt hetzelfde: in 2050 moet de transitie klaar zijn en is aardgas volledig uitgefaseerd. Voor aardgas is daarom ook een reductiepercentage van 20% benoemd. Bijkomend voordeel van de doelstelling is dat aardgasbesparing eenvoudiger en objectiever te monitoren is dan ‘het aantal verduurzaamde gebouwen’. 4

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

rendabele investering en is voor alle ‘sporen’ van de aanpak de basis. Door de tijd te nemen voor de overgang naar een volledig aardgasvrij Veenendaal, geven we de ruimte om investeringen in gebouwen op natuurlijke momenten te doen. 1.4 De aanpak is gericht op breed draagvlak Inwoners van Veenendaal ondersteunen in het algemeen de opgave om op termijn van het aardgas te gaan, maar hebben zorgen over de betaalbaarheid en het tempo. Sommige bedrijven lopen vóórop en zijn al aardgasvrij, terwijl veel andere bedrijven nog niet bekend zijn met de opgave. Willen we iedereen mee krijgen, dan vraagt dat om een aanpak met breed draagvlak. De driesporenaanpak sluit hierop aan. 1.5 De aanpak biedt flexibiliteit Uit onderzoeken en berichtgeving in de media blijkt keer op keer de complexiteit van de warmtetransitie. Zeker in de eerste fase van de transitie, waar we nog aan het ontdekken zijn, vraagt dit om flexibiliteit in de aanpak. Op meerdere niveaus is die flexibiliteit ingebouwd. De aardgasbesparingsdoelstellingen voor de buurtuitvoeringsplannen biedt ruimte om bij tegenvallende resultaten in één buurt een stapje extra te doen in buurten waar meer mogelijk is dan eerst gedacht. De doelstelling van 20% aardgasreductie in totaliteit maakt het daarnaast mogelijk om meer of minder in te zetten op de verschillende sporen.

De aanpak zal veel nieuwe inzichten opleveren - bijvoorbeeld over de kansen voor collectieve versus individuele warmte - als basis voor de herijking die in 2025 plaats zal vinden. 1.6 De aanpak sluit op deze manier aan op de instrumenten van de Omgevingswet Omdat de Omgevingswet nog niet is ingevoerd, is een besluit om de Transitievisie Warmte op te stellen een onderdeel van de autonome beleidsvrijheid van de gemeente om beleidsregels/beleidsvisie op te stellen. In de Omgevingsvisie is opgenomen dat we aan de hand van een Transitievisie Warmte ervoor zorgen dat Veenendaal wijk voor wijk aardgasvrij wordt vóór 2050. Met de vaststelling van de (Ontwerp-)Transitievisie Warmte 1.0 en het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal geven we hier invulling aan voor de periode 2022-2025. Op advies van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is de procedure conform afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht toegepast op de Transitievisie Warmte, zodat we zoveel mogelijk op de invoering van de Omgevingswet voorbereid zijn3. 2.1 Een proeftuinsubsidie biedt de financiële slagkracht om de bespaardoelstelling voor 2030 haalbaarder te maken De Transitievisie 0.5 en 1.0 laten zien dat de stap naar volledig aardgasvrij - ook op de langere termijn - een onrendabele top kent ten opzichte van de huidige situatie.

Het inzetten van dwingende instrumenten om van het aardgas af te gaan lijkt op basis van wet- en regelgeving en huidige praktijkervaringen voorlopig nog niet aan de orde. Zonder toegang te bieden tot extra financiën, kunnen we voorlopig dus maar een relatief beperkte groep bewoners en bedrijven ertoe aanzetten om helemaal van het aardgas te gaan: de groep die het kan betalen en die het wíl betalen. Om de doelstellingen in spoor A en B van de aanpak (buurtuitvoeringsplannen en gebiedsvisies) te realiseren, zijn echter serieuze ingrepen nodig bij een groot deel van de gebouwen in de betreffende buurten.

3 Zie: Kamerbrief over stand van zaken Klimaatakkoord Gebouwde Omgeving, 28 september 2020

5

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

Op basis van voorlopige berekeningen komt de buurt De Faktorij en De Vendel naar voren als het gebied waar de onrendabele top (op basis van Total Cost of Ownership) naar verwachting significant lager ligt dan in andere gebieden (40-100 euro/Woningequivalent/jaar vs. 220-250 euro/Woningequivalent/jaar voor woongebieden). Door op dit gebied een omvangrijke subsidie aan te vragen om de onrendabele top te dekken, halen we een maximale besparing. Daar profiteren niet alleen de bedrijven op De Faktorij en De Vendel van. Door de subsidie zo efficiënt mogelijk te gebruiken is er meer ruimte om in woonbuurten met een buurtuitvoeringsplan vooral in te zetten op rendabele maatregelen. Dit komt het algemene draagvlak en het streven naar woonlastenneutraliteit ten goede. 2.2 Een aanvraag voor De Faktorij en De Vendel is het meest kansrijk De derde ronde proeftuinen aardgasvrije wijken is naar verwachting de laatste ronde. De omvang van de derde ronde is op basis van de eerste berichtgeving kleiner dan de eerste twee ronden. Tegelijkertijd zien we dat veel gemeenten de afgelopen jaren hard aan de slag gegaan zijn met de warmtetransitie. Veel gemeenten zullen daarom de intentie hebben om een aanvraag te doen. Dit betekent dat, om kans te maken, er een onderscheidende aanvraag gedaan moet worden.

We denken dat een aanvraag voor De Faktorij en De Vendel dat onderscheid biedt omdat: • er tot nu toe nog geen aanvragen voor bedrijventerreinen zijn toegekend. Dit vormt een ‘gat’ in de huidige kennis over aardgasvrije wijken. Als gemeente Veenendaal hebben we een kennisen praktijkvoorsprong ten opzichte van veel andere gemeenten; • de bij het bedrijfsleven gewenste insteek van een buurtuitvoeringsplan voor De Faktorij en De Vendel (stapsgewijze besparing realiseren met individuele en kleincollectieve oplossingen) sterk in de buurt komt bij de scope van de derde ronde zoals die blijkt uit de eerste berichtgeving (meer gericht op stapsgewijze aanpak met aandacht voor isolatie en hybride oplossingen); • de Bedrijvenkring Ondernemend Veenendaal een krachtige partner is die wat betreft slagkracht op het gebied van duurzaamheid bewezen heeft het verschil te kunnen maken. Onder andere door realisatie van 4 rondes Zon op Bedrijfsdaken, stevige inzet op het energieconvenant voor bedrijven en publiciteitscampagnes rond de label – C plicht voor kantoren en de informatieplicht. 2.3 Draagvlak vanuit de raad vergroot kans op succes In de uitvraag van de tweede ronde aardgasvrije wijken is gemeenten gevraagd naar de rol van de raad in het proces en of de raad heeft ingestemd met de aanvraag. Hieruit maken we op dat steun vanuit de raad bijdraagt aan de slagingskans van de aanvraag.

Alternatieven Op hoofdlijnen zijn er twee alternatieven gerelateerd aan beslispunt 1: 1. Lagere ambitie uitspreken De aanpak voor de periode 2021-2025 betekent een forse opschaling van de inspanningen binnen het programma Energieneutraal Veenendaal. Er moeten 7 buurtuitvoeringsplannen worden opgestart en er moet vanaf 2023 worden begonnen met de uitvoering van een aantal van die plannen. Bij grootschalige nieuwbouw en renovatie moeten beleidsvisies opgesteld worden over de warmtetransitie. Uitvoering daarvan vraagt ook inzet en middelen. De ambitie voor Veenendaal om te komen tot een brede aardgasbesparing met 15% is hoog. Halen we dat allemaal wel?

6

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

In de consultatievragen over uitgangspunten en participatie Transitievisie Warmte van 11 juli 2019 is de vraag over ambitie eerder aan bod geweest. Er is toen steun uitgesproken voor een ambitieuze aanpak, maar met aandacht voor de beperkingen van de warmtetransitie. De keuze voor een lagere ambitie zou een afwijking van die lijn betekenen. 2. Hogere ambitie aanhouden, extra versnellen Een 20% aardgasbesparingsdoelstelling in 2030 betekent dat het grootste deel van de opgave in de toekomst ligt, in de periode van 2030-2050. Bovendien is er een urgentie om nóg sneller de CO2-uitstoot terug te dringen, in lijn met de nieuwe EU-doelstelling van 55% CO2-reductie in 2030 én de extra impact die CO2-besparing op korte termijn heeft t.o.v. besparing op langere termijn. Dit zou de reden kunnen zijn om op een hogere ambitie in te zetten. Bij het opstellen van de Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 is een uitgebreid participatieproces doorlopen. Hoewel er steun is voor de opgave naar een aardgasvrij Veenendaal, zijn er zorgen over tempo en betaalbaarheid. En dat is niet onterecht, want recente onderzoeken (onder andere door het Economisch Instituut voor de Bouw4) laten zien dat de kosten voor aardgasvrije oplossingen nog hoog zijn.

De vraag is of een nóg stevigere inzet op aardgasvrije wijken het draagvlak niet zover ondermijnt dat het tegenovergestelde wordt bereikt van de gewenste versnelling: onrust onder inwoners en een onderstroom waardoor projecten vertragen en inwoners minder geneigd zijn op vrijwillige basis maatregelen te nemen. Kanttekeningen 1.1 De aanpak vraagt om een significante opschaling van inspanningen van de gemeente Veenendaal De aanpak illustreert de veranderende positie van het thema ‘energietransitie’ binnen de gemeentelijke organisatie en het beleid: van een onderdeel van het duurzaamheidsbeleid, naar een majeure taak die vanuit het Rijk op ons afkomt, met veel gevoeligheden en grote gevolgen voor bewoners en bedrijven in Veenendaal. Het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 biedt meer inzicht in de opgave die dit met zich meebrengt voor de gemeente, de organisatie en de financiering. 1.2 Van inwoners en bedrijven in de wijken met een buurtuitvoeringsplan wordt méér gevraagd dan van andere inwoners De doelstelling voor de wijken waarvoor een buurtuitvoeringsplan wordt gemaakt tot 2030, ligt hoger dan voor andere gebieden in Veenendaal. In die zin wordt er méér gevraagd van de inwoners en bedrijven in deze gebieden. Daar staat tegenover dat bewoners en bedrijven extra steun krijgen en dat in 2050 iedereen aan de beurt is geweest.

Door in te zetten op aardgasreductie in plaats van het voor 2030 volledig aardgasvrij maken van wijken, hebben ook de inwoners en bedrijven in de buurten die eerder aan de beurt zijn de tijd om de omschakeling te maken. Dat betekent overigens ook dat deze buurten na 2030 nog niet ‘klaar’ zijn. De aanpak ná 2030 voor deze buurten geven we in de Transitievisie 2025 verder vorm op basis van de lessen die geleerd zijn uit de praktijk (ongeveer twee jaar planvorming en twee jaar uitvoering voor de eerst opgestelde buurtuitvoeringsplannen). 4 EIB rapport proeftuinen aardgasvrije wijken 5 maart 2021

7

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

2.1 De criteria voor de derde ronde proeftuinen aardgasvrije wijken zijn nog niet gepubliceerd In juni wordt de uitvraag voor de derde ronde proeftuinen aardgasvrije wijken (PAW) gepubliceerd. Pas dan zijn de criteria bekend. Het is mogelijk dat aanvragen voor bedrijventerreinen weinig kans van slagen maken. Mocht een aanvraag voor PAW-subsidie niet kansrijk zijn, dan zullen we de tijdsinvestering die begroot was voor het doen van een aanvraag alsnog investeren in het verder uitwerken van de plannen op De Faktorij en De Vendel. Een aanvraag voor één van de woonwijken lijkt bij voorbaat weinig kansrijk door het specifieke karakter van de derde ronde, het grote aantal verwachte deelnemende gemeenten en het ontbreken van een ‘startklare’ aanpak in Veenendaal5. Uit landelijke kenniskringen en webinars weten we dat we in Veenendaal een voorsprong hebben op dit thema. Door komend jaar stevig door te pakken kunnen we de eerste stappen maken voor het buurtuitvoeringsplan De Faktorij en De Vendel en sorteren we voor op eventuele nieuwe landelijke regelingen voor bedrijventerreinen, waarvan we verwachten dat deze zullen worden opgezet als de PAW-subsidie voor bedrijventerreinen niet mogelijk blijkt. Participatie Sinds 2019 is er uitgebreid en op verschillende manieren geparticipeerd.

Voorbeelden zijn: klankbordgroepbijeenkomsten, project- en werkgroepbijeenkomsten met betrokken partijen, informatieavonden en webinars, enquêtes en één op één interviews. Dit heeft gezorgd voor een continue aanscherping van de visie. In bijlage 2 van de Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 is een volledig overzicht opgenomen van de participatieacties. De participatie heeft zich gericht op treden 1,2 en 3 van de participatietrap (informeren, inventariseren en verdiepen). Belangrijke bevindingen zijn: Tempo: In Veenendaal hoeven de bewoners niet voorop te lopen en willen voorlopig doorgaan met aardgas. Ze voelen zeker niet de drang om als eerste wijk in Veenendaal van het aardgas af te gaan. In het algemeen zijn bewoners het erover eens dat de gemeente op een geleidelijk en natuurlijk tempo naar aardgasvrij kan. In de aanloop naar aardgasvrij, is het belangrijk dat bewoners gedurende het gehele traject duidelijk geïnformeerd en ontzorgd worden. Betaalbaarheid: Als er een alternatief komt voor aardgas, mag dit volgens de bewoners alleen als de maandlasten niet hoger worden. Slechts een deel van de bewoners vindt dat het nu tot hogere maandlasten mag leiden als dat in de toekomst voordeliger is. Als we vroeg kunnen beginnen en zo profiteren van subsidies die nu nog beschikbaar zijn, is dat ook een optie.

Ontzorgen: Als er in de wijk een alternatief voor aardgas wordt aangelegd, willen bewoners vooral worden geïnformeerd en ontzorgd.

5 Kijkend naar de scope van de derde ronde (zoals op dit moment bekend is) zouden met name de

buurten Petenbos en de laagbouw van Dragonder Zuid in aanmerking kunnen komen (van de buurten waarvoor we tot 2025 een buurtuitvoeringsplan willen opstellen). Omdat in beide buurten nog geen grootschalige initiatieven zijn vanuit de buurt zelf en we als gemeente nog aan het begin staan van het proces, wordt een aanvraag voor één van deze buurten als weinig kansrijk beoordeeld. 8

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

Wat betekent dit besluit voor inwoners? Voor onder meer inwoners en bedrijven van Veenendaal heeft de Transitievisie Warmte zelf geen directe gevolgen (verplichtingen), maar is de beleidslijn die hiermee wordt uitgezet en de aanpak zoals opgenomen in het programmaplan Energieneutraal Veenendaal wél ingrijpend. Pas na het vaststellen van een buurtuitvoeringsplan is duidelijk wat er precies gaat gebeuren in een bepaald gebied. We staan aan het begin van de warmtetransitie. De meeste maatregelen die we als gemeente kunnen nemen zullen nog geen verplichtend karakter hebben. Tot 2025/2030 zal de focus in Veenendaal liggen op het besparen van aardgas door het actief benaderen van inwoners en het organiseren van initiatieven in de buurten en wijken van Veenendaal om eigenaren ertoe aan te zetten om maatregelen te nemen. Maar om de landelijke doelen voor 2050 te halen, zal het vrijblijvende karakter naar verwachting steeds verder afnemen. Dit zou voor de periode 2025-2030 kunnen leiden tot een aanpassing van de aanpak, waarbij de uitvoering van de plannen steeds minder vrijblijvend wordt. Met de Transitievisie Warmte kunnen we beter aangeven aan inwoners en bedrijven welke stappen ze nú al kunnen nemen. Door aan te sluiten op landelijke standaard- en streefwaarden is er een uniforme en toekomstbestendige isolatiestandaard.

De overstap naar elektrisch (inductie-) koken is bijvoorbeeld altijd zinvol. En in veel gebieden is een hybride ketel een optie. Is dat niet mogelijk, dan kan een CVketel met terugnamegarantie uitkomst bieden. De Transitievisie Warmte biedt zo de basis voor de advisering richting inwoners door het Energieloket. We hebben een aantal gebieden geïdentificeerd waar een warmtenet kansrijk lijkt. Rondom Dragonder Zuid en Molenbrug willen we dit de komende jaren verder uitzoeken door het opstellen van een buurtuitvoeringsplan. In andere gebieden gaan we extra onderzoeken doen zodat we steeds scherper krijgen waar wel en waar niet een warmtenet komt. Dit biedt voor inwoners en bedrijven meer perspectief op de oplossingen die ze kunnen verwachten. Kosten blijven het grootste aandachtspunt. Het uitgangspunt tot aan herziening van de Transitievisie Warmte in 2025 is dat we op vrijwillige basis aan de slag gaan en bewoners gaan verleiden om mee te doen. Dit betekent dat we als gemeente een actieve rol nemen om te zorgen dat inwoners en bedrijven optimaal gebruik kunnen maken van financieringsinstrumenten zoals subsidies en leningen. Aanpak / uitvoering Het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 vormt de organisatiestructuur waarbinnen de uitvoering van de Transitievisie Warmte is opgenomen.

Op die manier is de inzet van mensen en middelen tot 2025 voor de warmtetransitie geborgd. Voorbeelden van die uitvoering in het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 zijn de stevige inzet op communicatie, het vormen van teams voor het opstellen van de buurtuitvoeringsplannen, het actief verwerven van subsidies voor de warmtetransitie en het experimenteren en innoveren met technieken zoals waterstof en nieuwe organisatievormen zoals ESCo’s6. De warmtetransitie vraagt om een stevige en vaak individueel gerichte communicatie-aanpak. Met name bij de ‘wijkgerichte aanpak’ (het opstellen en later ook uitvoeren van buurtuitvoeringsplannen) 6 een bedrijf dat door toepassing van verschillende maatregelen een bepaalde energiebesparing voor

een gebouweigenaar garandeert (www.rvo.nl) 9

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

komen we bij mensen ‘achter de voordeur’. Dit biedt een kans om de combinatie te zoeken met andere opgaves – zowel binnen als buiten de energietransitie. Als het gesprek gaat over isoleren, moet het ook gaan over zon op dak en moet er ruimte zijn om ideeën en zorgen die er zijn over de eigen leefomgeving te delen. Zo versterken we de andere opgaves waar Veenendaal voor staat, waarbij we aansluiten op het wijkgericht werken. Het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 biedt de overkoepelende structuur die ervoor zorgt dat de aanpak van de warmtetransitie onderdeel is van een integrale aanpak naar bedrijven en inwoners. Het voorbereiden van de proeftuinaanvraag vindt plaats als inspanning onder het programma Energieneutraal Veenendaal 2017-2021. Het college zal beslissen over de aanvraag en de raad informeren over de resultaten (begin 2022). Na vaststelling van de Ontwerp-Transitievisie Warmte wordt deze 6 weken ter inzage gelegd en vervolgens definitief vastgesteld eind 2021. Communicatie over dit besluit De Ontwerp-Transitievisie Warmte 1.0 wordt gedurende 6 weken ter inzage gelegd. Ingezetenen en andere belanghebbenden kunnen een reactie indienen. Belanghebbenden zullen eveneens geïnformeerd worden. Voor bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties plaatsen we een bericht op de gemeentepagina.

Daarin wordt doorverwezen naar de website www.duurzaamveenendaal.nl, waar zowel de Ontwerp-Transitievisie als (na vaststelling van de Transitievisie Warmte 1.0) een online interactieve uitwerking beschikbaar komt. De website biedt de mogelijkheid voor inwoners om te reageren en om vragen te stellen. Ook kunnen bewoners via deze website contact opnemen met het Energieloket en krijgen ze voorbeelden aangereikt van stappen die bewoners nu al kunnen zetten. Evaluatie De Transitievisie Warmte zal worden herzien in 2025. We stellen voor om na vaststelling van de eerste serie buurtuitvoeringsplannen (naar verwachting eind 2023) een beeldvormende avond te organiseren waar de resultaten van een eerste evaluatie van de eerste buurtuitvoeringsplannen zal worden gedeeld. Uitgebreide monitoring van de doelen en inspanning zal opgenomen worden als onderdeel van het programma Energieneutraal Veenendaal 2022-2025. Daarnaast zal het Rijk (conform klimaatakkoord) elk jaar de gemeente benaderen om de (kwantitatieve) voortgang op de uitvoering van de Transitievisie Warmte in beeld te brengen. Kosten, baten, dekking Zie hiervoor het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025.

Wanneer er extra middelen ontvangen worden vanuit een subsidieaanvraag, zal dit verwerkt worden (zowel de inkomsten als ook het hierdoor extra beschikbare budget voor de uitvoering) in het op dat moment relevante P&C-document. Burgemeester en wethouders,

de heer K.J.G. Kats burgemeester

de heer drs. P. van der Veer wnd. gemeentesecretaris 10

Raadsvoorstel van 11 mei 2021, nr. 1835693

Bijlagen TVW 1.0 Ter inzage

11