1. Onderzoek toekomst Theater Lampegiet - raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

25 november 2021 1897294 12 oktober 2021 Onderzoek toekomst Theater Lampegiet Fysieke leefomgeving

Agendapunt

Afdeling PP

M.A.J. Aarnoudse (0318) 538430 aarnoud.aarnoudse@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. Ontwikkelingsrichting D met de daarbij horende huisvestingsvariant III als voorkeursscenario te benoemen voor de toekomst van Theater Lampegiet. 2. Het college opdracht te geven dit scenario verder uit te werken tot een concreet voorstel. Waarom naar de raad? Vanwege de kaderstellende rol en het budgetrecht van de raad. Samenvatting In het onderzoek ‘Scenario’s voor een toekomstbestendige theaterfunctie in Veenendaal’ zijn op basis van het marktonderzoek en de SWOT-analyse een viertal inhoudelijke ontwikkelingsrichtingen (concepten) uitgewerkt waarbij vervolgens vier huisvestingsvarianten zijn opgesteld. De vier inhoudelijke ontwikkelingsrichtingen die kunnen leiden tot een (meer) toekomstbestendige theaterfunctie in Veenendaal zijn: A. Het toekomstbestendig maken van de theaterfunctie binnen de huidige schaalgrootte van Lampegiet en met het huidige activiteitenaanbod; B. Het toekomstbestendig maken van de theaterfunctie middels een nieuwe multifunctionele zaal ter vervanging van het huidige gebouwconcept en een gewijzigde exploitatieopzet; C. Het toekomstbestendig maken van de theaterfunctie binnen een schaalvergroting van Lampegiet en met een meer divers activiteitenaanbod; D.

Het toekomstbestendig maken van de theaterfunctie binnen een schaalvergroting van Lampegiet en door het toevoegen van één of meer complementaire en/of ondersteunende functies aan Lampegiet. De vier genoemde inhoudelijke ontwikkelingsrichtingen kunnen in beginsel worden uitgewerkt in de volgende huisvestingsvarianten: I. Sloop van het huidige gebouw en nieuwbouw met toneeltoren en de huidige schaalgrootte en met het huidige activiteitenaanbod (concept A); II. Sloop van het huidige gebouw en nieuwbouw met een kleine zaal (concept C); III. Sloop van het huidige gebouw en nieuwbouw met een kleine zaal en complementaire functies (concept D);

Raadsvoorstel van 12 oktober 2021, nr. 1897294

IV.

Sloop van het huidige gebouw en nieuwbouw zonder toneeltoren met ongeveer de huidige schaalgrootte en met een op onderdelen gewijzigd activiteitenaanbod (concept B).

Een nieuw theatercomplex in combinatie met woningbouw is mogelijk. Voorgesteld wordt om ontwikkelingsrichting D met de daarbij horende huisvestingsvariant III als voorkeursscenario te benoemen en het college de opdracht te geven dit voorkeursscenario verder uit te werken tot een concreet voorstel en dit halverwege 2022 ter besluitvorming voor te leggen aan de raad. Inleiding Al langer wordt gesproken over de toekomst van Theater Lampegiet. Sinds de opening in 1988 is het gebouw niet meer aangepast aan de ontwikkelingen die de theatersector heeft doorgemaakt. Uit het Integraal Duurzaam Vastgoedbeheerplan blijkt dat de onderhoudskosten voor het onderhouden van het huidige theatergebouw fors oplopen en het gebouw niet volledig energieneutraal gemaakt kan worden. In de eerste helft van dit jaar heeft de raad hierover gesproken en op 28 juni jl. heeft de raad besloten een onderzoek in te stellen naar de toekomst van Theater Lampegiet en het college is gevraagd in het najaar 2021 een voorstel over de voorkeursscenario's voor de toekomst van Theater Lampegiet voor te leggen. BMC heeft voor ons dit onderzoek uitgevoerd. Het volledige onderzoeksrapport treft u als bijlage aan. Het onderzoek bestaat uit een marktonderzoek inclusief SWOT-analyse. Van daaruit is een viertal inhoudelijke ontwikkelingsrichtingen voor een toekomstbestendige theaterfunctie op hoofdlijnen uitgewerkt.

Voor de inhoudelijke ontwikkelingsrichtingen zijn huisvestingsvarianten beschreven welke vervolgens globaal zijn doorgerekend op het niveau van investerings- en exploitatielasten. Het onderzoeksrapport eindigt met conclusies en aanbevelingen voor het vervolg. De voorkeur en keuze voor een inhoudelijke ontwikkelingsrichting is in de eerste plaats het antwoord op de vraag welke ambitie wij als gemeente hebben met de ‘theaterfunctie’ in Veenendaal. Is het continueren van het huidige aanbod voldoende? Of moet er ook beter ruimte worden geboden voor artistieke vernieuwing, dat wil zeggen: voorstellingen die niet automatisch veel publiek trekken, maar wel een verrijking zijn voor het totale aanbod van podiumkunsten in Veenendaal? Verder: welke rol zien wij als gemeente voor het theater weggelegd in de toekomst: een podium-voorziening sec of dient het theater (meer) een spil- en aanjaagfunctie te vervullen in de culturele en maatschappelijke infrastructuur in Veenendaal? En tenslotte is de vraag of wij als Veenendaal onze regionale positie op dit gebied wensen te versterken relevant voor een zorgvuldige afweging. In het onderzoeksrapport wordt geen voorkeur voor één van de ontwikkelingsrichtingen uitgesproken. Per ontwikkelingsrichting zijn de voor- en nadelen/risico’s in kaart gebracht.

Om tot een goede afweging met betrekking tot de gewenste ontwikkelingsrichting van de theaterfunctie te kunnen komen is in het onderzoeksrapport een afwegingskader opgenomen. Dit afwegingskader is ook opgenomen in dit raadsvoorstel onder het kopje Alternatieven. Wij stellen voor om variant D ‘het toekomstbestendig maken van Theater Lampegiet binnen een schaalvergroting van Lampegiet en door het toevoegen van één of meer complementaire en/of ondersteunende functies aan Lampegiet’ met als huisvestingsvariant III ‘Sloop van het huidige gebouw en nieuwbouw met een kleine zaal en complementaire functies’ als voorkeursscenario te benoemen. De onderbouwing hiervan is uitgewerkt in de verschillende argumenten.

2

Raadsvoorstel van 12 oktober 2021, nr. 1897294

Na besluitvorming over een voorkeursscenario zal het college dit verder uitwerken tot een concreet voorstel en dit medio 2022 ter besluitvorming voorleggen aan de raad. Tussentijds wordt de raad actief betrokken met een werksessie over onderwerpen zoals benoemd in de paragraaf aanpak / uitvoering. Beoogd resultaat Een besluit over de nader uit te werken inhoudelijke ontwikkelingsrichting van Theater Lampegiet met de daarbij horende huisvestingsvariant. Argumenten 1.1 Renovatie en verduurzaming van het huidige theatergebouw is niet opportuun Renovatie van het huidige theatergebouw is niet opportuun omdat dit op termijn onvoldoende oplossing biedt voor de vraagstukken waarmee Theater Lampegiet worstelt en onvoldoende aansluit bij de visie van het theater en de gemeente. In dit scenario kunnen de ambities uit de recent vastgestelde cultuurvisie 2022-2030 voor Theater Lampegiet onvoldoende gerealiseerd worden. Vanuit de cultuurvisie dient het theater (meer) een spil- en aanjaagfunctie te vervullen in de culturele en maatschappelijke infrastructuur in Veenendaal. We willen een breed aanbod dat voor zoveel mogelijk inwoners toegankelijk is en we willen met cultuur zorgen voor een versterking van het woonen vestigingsklimaat van de gemeente Veenendaal.

Een aantrekkelijke (multi)culturele agenda zorgt voor reuring in de gemeente: er is altijd iets te doen op het gebied van cultuur, voor de eigen inwoners en voor bezoekers. Renovatie zal naar verwachting uiteindelijk (alsnog) leiden tot uitval van aanbod (en publiek). 1.2 Om het huidige activiteitenaanbod te kunnen continueren is een toneeltoren nodig Vanwege de kwaliteit van de theater-technische faciliteiten met een lijsttoneel en een toneeltoren waarin de hijsinstallaties zijn ondergebracht heeft Theater Lampegiet een sterke positie in de regio in met name de lichtere genres binnen de podiumkunsten. Deze theater-technische faciliteiten zorgen er ook voor dat Theater Lampegiet een gewilde plek is voor gezelschappen om voorstellingen te monteren. Variant B met een nieuwe multifunctionele zaal ter vervanging van het huidige gebouwconcept is interessant vanwege het multifunctionele van de zaal. Een dergelijke zaal biedt meer mogelijkheden voor grootschalige muziekuitvoeringen en culturele en commerciële events. Echter in deze variant ontbreekt de toneeltoren. Een deel van het huidige aanbod zal niet meer of aanzienlijk moeilijker kunnen worden gefaciliteerd. Denk hierbij bijvoorbeeld aan “klassiek toneel”. Dit aanbod is juist het aanbod waar het theater sterk en onderscheidend mee is in de regio.

Als door het ontbreken van de toneeltoren dit aanbod wegvalt bestaat er een grote kans dat Theater Lampegiet wat betreft aanbod meer van hetzelfde wordt in de regio. Met de keuze voor een theaterzaal met lijsttoneel en toneeltoren kan Theater Lampegiet zich doorontwikkelen tot het grotere regiotheater met een sterk en onderscheidend aanbod in de lichtere genres. Tegelijkertijd willen we bij de uitwerking van dit scenario wel onderzoeken hoe ver we kunnen gaan met het meer multifunctioneel maken van de zaal.

3

Raadsvoorstel van 12 oktober 2021, nr. 1897294

1.3 Met het toevoegen van een kleine zaal wordt verbreding en uitbreiding van het activiteitenaanbod mogelijk gemaakt Het hebben van alleen één grote zaal beperkt de gebruiksmogelijkheden van het theater(complex). Door een combinatie van een grote zaal en een kleine ‘vlakke vloerzaal’ kunnen er meer producties worden gefaciliteerd, kan er efficiënter gebruik gemaakt worden van de beschikbare capaciteit. Het activiteitenaanbod kan worden uitgebreid en verbreed: meer professionele voorstellingen in zowel de grote als de kleine zaal, meer ruimte voor uitvoeringen amateurkunst, meer activiteiten met en/of door de eigen inwoners, meer mogelijkheden voor commerciële exploitatie zoals congressen en seminars en meer mogelijkheden om het concept ‘Podium van de stad’ goed neer te zetten. Het is mogelijk om een kleine ‘vlakke vloerzaal’ zo in te richten dat deze zowel voor theatervoorstellingen als voor live popmuziek geschikt is. Hiermee zou ook het poppodium gebruik kunnen maken van deze kleine zaal. Door het toevoegen van een kleine zaal is het mogelijk voor Theater Lampegiet om vaker open te zijn, ook overdag. Een kleine zaal kan voor veel doeleinden worden gebruikt, dat zorgt voor uitbreiding van het artistieke profiel van Theater Lampegiet. Daarnaast is dit aanbod goedkoper dan de producties in de grote zaal waardoor de toegangsprijs lager ligt.

Dit biedt mogelijkheden om ook niet-reguliere doelgroepen te bereiken met specifieke voorstellingen wat aansluit bij de visie voor de Veense cultuursector om een zo breed mogelijk cultureel aanbod te creëren en zoveel mogelijk mensen met cultuur in aanraking te laten komen. 1.4 Diverse functies kunnen elkaar versterken en er liggen kansen voor synergievoordelen Het is mogelijk om aan de theaterfunctie één of meerdere complementaire functies toe te voegen. De diverse functies kunnen elkaar versterken en er liggen kansen voor synergievoordelen (één frontoffice voor meerdere functies). Het meest concreet zijn dan een ‘bioscoop-functie’ en een ‘poppodiumfunctie’. Bij de kleine zaal is al aangegeven dat de combinatie met het poppodium mogelijk is. In het onderzoek van BMC wordt gesteld dat de combinatie vlakke vloerzaal en filmfunctie in de praktijk niet mogelijk is, omdat beide functies elkaar in gebruik en planning in de weg zitten. Om de combinatie met film mogelijk te maken betekent dit dat er naast een vlakke vloerzaal ook één of meer kleinere bioscoopzalen zouden moeten worden gerealiseerd. In het geval dat er aan het programma van het theater een volwaardige bioscoop-functie kan worden toegevoegd, dan zou een private ondernemer kunnen optreden als mede financier / investeerder van het vastgoed.

Wij vinden dit dusdanig interessant dat we dit in het vervolgonderzoek verder zouden willen onderzoeken en uitwerken. 2.1 Nadere uitwerking is nodig Nadat gekozen is voor een voorkeursscenario moet dit scenario uitgewerkt worden tot een concreet voorstel. Dit voorstel wordt vervolgens halverwege 2022 ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Wat betreft de aanpak van de uitwerking verwijzen wij naar de paragraaf Aanpak / uitvoering. Alternatieven De raad kan ervoor kiezen om andere afwegingen te maken en één van de andere ontwikkelingsrichtingen tot voorkeursscenario te benoemen en deze verder uit te laten werken. Hiervoor kan gebruik gemaakt worden van onderstaand afwegingskader.

4

Raadsvoorstel van 12 oktober 2021, nr. 1897294

Variant A

Variant B

Variant C

Variant D

Sluit in algemene zin aan bij de gemeentelijke cultuurvisie.

Beperkt.

Beperkt.

Ja.

Ja.

Huidig activiteitenaanbod van het theater kan worden gecontinueerd.

Ja.

Beperkt.

Ja.

Ja.

Verbreding en uitbreiding van het activiteitenaanbod van het theater is mogelijk.

Nee.

Beperkt.

Ja.

Ja.

Ruimte voor kleinschalige theaterproducties (< 250 bezoekers).

Nee.

Nee.

Ja.

Ja.

Mogelijkheden om amateurkunst, verenigingen te faciliteren (Podium van de Stad).

Beperkt.

Beperkt.

Ja.

Ja.

Mogelijkheid om complementaire functies toe te voegen (bijvoorbeeld bioscoop).

Nee.

Beperkt.

Nee.

Ja.

Flexibiliteit in capaciteit en/of gebruiksmogelijkheden.

Nee.

Ja.

Ja.

Ja.

Mogelijkheid voor koppeling met buitenruimte voor kleinschalige evenementen.

Ja.

Ja.

Ja.

Ja.

Mogelijkheid voor zakelijke verhuur.

Beperkt.

Ja.

Ja.

Ja.

Optimalisatie exploitatie beschikbare capaciteit.

Nee.

Ja.

Beperkt.

Beperkt.

Publiek Private Samenwerking mogelijk.

Nee.

Ja.

Nee.

Ja.

5

Raadsvoorstel van 12 oktober 2021, nr. 1897294

Levert een bijdrage aan de levendigheid van het centrum.

Beperkt.

Ja.

Ja.

Ja.

Versterken regiopositie.

Beperkt.

Beperkt.

Ja.

Ja.

Samenwerken met theaters in Ede en Wageningen.

Ja.

Beperkt.

Ja.

Ja.

Variant A: het toekomstbestendig maken van de theaterfunctie binnen de huidige schaalgrootte van Lampegiet en met het huidige activiteitenaanbod. Variant B: het toekomstbestendig maken van de theaterfunctie middels een nieuwe multifunctionele zaal ter vervanging van het huidige gebouwconcept en een gewijzigde exploitatieopzet. Variant C: het toekomstbestendig maken van de theaterfunctie binnen een schaalvergroting van Lampegiet en met een meer divers activiteitenaanbod. Variant D: het toekomstbestendig maken van Theater Lampegiet binnen een schaalvergroting van Lampegiet en door het toevoegen van één of meer complementaire en/of ondersteunende functies. Naast het afwegingskader kan er gebruik gemaakt worden van onderstaand overzicht waarin samengevat is wat er jaarlijks begroot is voor de gemeente in de huidige situatie en wat naar verwachting de minimale jaarlijkse gemeentelijke lasten zijn in het eerste jaar na realisatie van een nieuwe of vernieuwde Lampegiet en wat deze zijn in het daaropvolgende jaar. De netto last van de gemeente is de som van de kapitaallasten van de investering, de kosten van het eigenarendeel onderhoud en de exploitatiesubsidie ten behoeve van Lampegiet, verminderd met de huur die Lampegiet betaalt en die dus weer terugvloeit naar de gemeente.

Opgemerkt wordt dat de actuele begroting niet voldoende is om het gebouw in zijn huidige staat nog enige tijd in stand te houden. Om het huidige gebouw toch nog enige tijd in stand te houden dient de begroting verhoogd te worden naar de bedragen zoals vermeld bij Noodzakelijk in de tabel hieronder. Echter, gezien de staat van het gebouw, kan er niet lang meer worden volstaan met in het in stand houden van de huidige situatie en zijn meer ingrijpende maatregelen nodig, zoals voorzien in variant 1.

6

Raadsvoorstel van 12 oktober 2021, nr. 1897294

Kanttekeningen 1.1 De investeringslast voor deze ontwikkelingsrichting is het hoogst, los van mogelijke opbrengsten vanuit een commerciële functie De geschatte minimale investeringskosten van € 29 miljoen zijn bij deze ontwikkelingsrichting hoger dan de investeringskosten bij de andere ontwikkelingsrichtingen. In deze variant is de mogelijkheid opgenomen om (commerciële) complementaire functies toe te voegen zoals een bioscoop. In de berekening is dat nu nog niet opgenomen maar een commerciële functie zal mee-investeren of marktconforme huur betalen waardoor de kapitaallasten lager uit zullen vallen. Schaalvergroting in de zin van een meer divers aanbod en/of meer programma-activiteiten leiden tot hogere exploitatielasten. Daar staan weliswaar ook extra opbrengsten tegenover maar verwacht wordt dat per saldo het exploitatietekort voor subsidie ten opzichte van de huidige situatie zal toenemen. Een besluit over een investering in de vernieuwing van Theater Lampegiet heeft echter verstrekkende gevolgen voor de positie van het theater op de middellange en lange termijn. Vanuit de gedachte “Je kunt het maar één keer goed doen!” zoeken we de meest passende huisvestingsvariant.

1.2 Het realiseren van woningen is mogelijk, echter het aantal woningen en de daarbij horende opbrengst is afhankelijk van verschillende keuzes Er is een eerste verkenning gedaan naar het realiseren van woningen in het nieuw te bouwen theatercomplex en op de locatie van de huidige parkeergarage. Het realiseren van een aanzienlijk aantal woningen is mogelijk, maar is ook sterk afhankelijk van verschillende keuzes zoals bouwhoogte, bouwvlak, wel of geen sociale woningbouw, woonoppervlak, soort woningen, de vraag naar woningen, parkeeroplossingen e.d. Nadat gekozen is voor een voorkeursscenario worden de keuzes wat betreft woningbouw in het vervolgonderzoek verder in beeld gebracht. Afhankelijk van de keuzes is bij deze ontwikkelingsrichting een netto opbrengst mogelijk tussen de € 3 en € 11 miljoen. 7

Raadsvoorstel van 12 oktober 2021, nr. 1897294

De mogelijke opbrengst voor woningen is niet verwerkt in de kosten van de verschillende huisvestingsvarianten maar kan als gedeeltelijke dekking dienen. Onderdeel van het vervolgtraject is om de combinatie met woningbouw verder uit te werken. Participatie Bij de uitvoering van dit onderzoek is gesproken met een groot aantal direct belanghebbenden. Wat betreft de participatievorm is in deze fase van het onderzoek gekozen voor trede 2 van de participatietrap: inventariseren – meedenken. Ook in het vervolgtraject wordt participatie ingericht. Naast de direct belanghebbenden zullen we breder belanghebbenden raadplegen. Wat betreft participatievorm kiezen we voor een verdieping op trede 2 van de participatietrap: inventariseren - meedenken. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Voor inwoners betekent dit besluit dat er een volgende stap gezet is in het traject naar besluitvorming over een toekomstig theater in Veenendaal. Aanpak / uitvoering 1. Na besluitvorming over het voorkeursscenario wordt samen met Theater Lampegiet een integraal ondernemingsplan uitgewerkt.

In dit ondernemingsplan komen de volgende zaken aan de orde: • een meer uitgewerkte omgevingsanalyse; • aantal activiteiten en aard van het activiteitenaanbod; • eisen die aan de schaalgrootte en kwaliteit van de organisatie moeten worden gesteld om deze voldoende toekomstbestendig te maken en te laten aansluiten bij de doelstellingen van Theater Lampegiet; • de inhoud van de relatie tussen Theater Lampegiet en de gemeente en tussen Theater Lampegiet en andere belanghebbenden; • uitwerking van de ondernemingsstructuur op hoofdlijnen in het geval er sprake is van het toevoegen van functies (bijvoorbeeld een bioscoop); • een meerjarige exploitatie- en investeringsraming; • een (eigen) risico-analyse. 2. Het integrale ondernemingsplan wordt daarna uitgewerkt in een functioneel, ruimtelijk, esthetisch en technisch ‘Programma van Eisen’, een schetsontwerp en in een nader uitgewerkte stichtingskostenraming. Hierbij wordt de combinatie met woningbouw ook verder uitgewerkt en in beeld gebracht. 3. Het integrale ondernemingsplan, het schetsontwerp (op basis van het Programma Van Eisen) en de stichtingskostenraming vormen vervolgens de onderlegger voor een bestuurlijk en politiek besluit om een ontwerpproces te starten voor een nieuwe huisvesting van Theater Lampegiet.

Communicatie over dit besluit Zodra de gemeenteraad heeft besloten over een voorkeursscenario wordt dit gecommuniceerd aan de belanghebbenden en bijdragers aan dit onderzoek. De inwoners van Veenendaal worden via de gemeentepagina geïnformeerd over het raadsbesluit.

8

Raadsvoorstel van 12 oktober 2021, nr. 1897294

Evaluatie Niet van toepassing. Kosten, baten, dekking De kosten voor de uitwerking van het voorkeursscenario kunnen betaald worden uit het eerder door de raad beschikbaar gestelde budget van € 100.000,-. Op voorhand kan worden geconcludeerd dat ongeacht de scenariokeuze een verhoging van het budget voor het theater nodig is. Deze varieert in de bandbreedte van naar verwachting € 0,5 mln tot minimaal € 0,9 mln (ten opzichte van de huidig begrote kosten van € 1,1 mln per jaar). In de komende kadernota wordt verkend hoe dit verwerkt kan worden in de meerjarige begroting.

Burgemeester en wethouders,

mevrouw drs. S.M. Deelstra gemeentesecretaris

de heer K.J.G. Kats burgemeester

Bijlagen • Rapport ‘Scenario’s voor een toekomstbestendige theaterfunctie in Veenendaal’ Ter inzage • Toekomstvisie Theater Lampegiet ‘Altijd open, altijd aan’ • Uitgangspunten Businesscase toekomstscenario Theater Lampegiet • Ruimtebehoefte en investeringskosten per variant

9