1. Motie 2020.30 - Alternatieven tijdelijke schoolhuisvesting Veenendaal-Oost - raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

24 juni 2021 1708742 4 juni 2021 Motie 2020.30: Alternatieven tijdelijke schoolhuisvesting Veenendaal-Oost Sociale leefomgeving

Agendapunt

Afdeling

Wijk- en Stadsbeheer

G. van Leeuwen (0318) 538 719 gerard.van.leeuwen@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. De uitvoeringsagenda behorende bij het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2024 te wijzigen en scenario 8 (verder: IKC Zuiderkruis) in dit uitvoeringsprogramma onder te brengen, waarmee: • IKC Engelenburg komt te vervallen; • De scholen Tamim en De Bron in het Ontmoetingshuis worden gehuisvest; • De school Balans in IKC Zuiderkruis wordt gehuisvest; • De school ’t Speel-Kwartier deels in het IKC Zuiderkruis wordt gehuisvest; • Er binnen de huidige begrotingscyclus 2022-2025 2.362 m² (BVO) extra capaciteit nodig is; • Het IKC Zuiderkruis wordt gerealiseerd, waarbij de realisatie op zijn vroegst in 2025 gereed kan zijn; • De 3 aanwezige scholen in het Ontmoetingshuis als gevolg daarvan tot 2025 medegebruik moeten maken van bestaande onderwijslocaties elders; • Het Ontmoetingshuis op termijn huisvesting biedt aan 2 scholen; • Er voor IKC Dragonder-Zuid (SO/SBO/PO: De Windroos, Dr. C.P. van Leersumschool, De Plantage) een andere locatie gezocht moet worden binnen de bestaande portefeuille. 2. De financiële consequenties te verwerken in het Meerjareninvesteringsplan (MIP) 2022-2025 en de Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025. Waarom naar de raad? Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2024 (IHP) is het beleidskader voor de uitvoering van de onderwijshuisvesting in Veenendaal.

Op 15 oktober 2020 heeft de raad dit IHP vastgesteld. Bij de vaststelling is een motie aangenomen waarin het college wordt gevraagd om te zoeken naar een oplossing voor tijdelijke en structurele huisvesting voor de drie scholen die momenteel gehuisvest zijn in Veenendaal-Oost. Deze motie is als bijlage 1 bijgevoegd. De motie vraagt het college om varianten (scenario’s) voor te leggen voor de huisvesting van de drie scholen, inclusief de financiële consequenties. De vraag is ook om deze scenario’s te bespreken met de betreffende schoolbesturen, voordat ze aan de raad worden voorgelegd. De opgestelde scenario’s zijn gewaardeerd op basis van

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

de in het IHP vastgestelde ambities en randvoorwaarden. Op basis van de waardering is een ranking vastgesteld, welke vanuit het college geleid heeft tot een voorkeursscenario (scenario 1), waarbij de aanwezige leegstand benut wordt en de drie scholen in het Ontmoetingshuis elders medegebruik krijgen. De uitkomst van dit proces is ter consultatie voorgelegd in de raadscommissievergadering van 26 mei 2021. Bij deze consultatie heeft de raad een voorkeur uitgesproken voor scenario 8 (IKC Zuiderkruis) en als alternatief een variant op scenario 4: nieuwbouw van een extra school in Veenendaal-Oost (IKC Veenendaal-Oost). Deze scenario’s zijn in dit raadsvoorstel nader uitgewerkt. De raad wordt gevraagd een definitieve keuze te maken voor één scenario. Het college heeft twee scenario’s op gelijkwaardige wijze uitgewerkt. Deze worden in dit raadsvoorstel aan de raad voorgelegd. Scenario 8 (scenario IKC Zuiderkruis) is in de beslispunten verwerkt en geniet (bij een keus tussen IKC Zuiderkruis en IKC Veenendaal-Oost) de voorkeur van het college. Het andere scenario (IKC Veenendaal-Oost: nieuwbouw van een extra school in Veenendaal-Oost) is als alternatief scenario opgenomen, op een zodanige wijze dat de beslispunten op eenvoudige wijze kunnen worden vervangen (geamendeerd) door de beslispunten van het alternatieve scenario.

Samenvatting In dit raadsvoorstel is het scenario opgenomen om IKC Engelenburg te laten vervallen en een IKC Zuiderkruis te realiseren. Feitelijk betekent dit dat de realisatie van een IKC Engelenburg op een andere locatie plaatsvindt én dat deze realisatie in de planning naar voren wordt gehaald. Hiermee ontstaat in de directe omgeving van Veenendaal-Oost een locatie waarin één van de drie scholen uit het Ontmoetingshuis gehuisvest kan worden. Dit scenario wijkt af van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs (VVHO) en kan alleen uitgevoerd worden als de schoolbesturen hiermee instemmen. Dat is op dit moment nog niet het geval. Onder de alternatieven is nieuwbouw van een extra locatie in Veenendaal-Oost (IKC VeenendaalOost), medegebruik in andere onderwijslocaties (scenario 1), andere toewijzing Ontmoetingshuis en tijdelijke huisvesting opgenomen. Onafhankelijk van de keuze voor een scenario is de conclusie dat het Ontmoetingshuis momenteel volledig bezet is, en dat er (tijdelijk) uitgeweken moet worden naar andere locaties.

Inleiding Bij de start van de planontwikkeling van Veenendaal-Oost zijn voor de maatschappelijke voorzieningen de volgende ambities geformuleerd: a) Het aanbieden van integrale opvang-, onderwijs- en zorgarrangementen voor kinderen van 012 jaar uit Veenendaal-Oost vanuit een vraaggerichte en vraaggestuurde context van leren en ontwikkelen; en b) Het realiseren van podia voor volwassenen voor ontmoeting, ontspanning, ontplooiing en educatie. Voor de onder a) genoemde ambitie waren twee locaties in beeld, te weten in Buurtstede (WereldKidz en CPOV) en in Veenderij (GAVE). In 2012 is voor de realisatie van een voorziening in Buurtstede, het huidige Ontmoetingshuis, een krediet beschikbaar gesteld. Bij het vaststellen van de benodigde capaciteit is uitgegaan van de (toen) laatste woningbouwprognose voor Veenendaal-Oost (januari 2012) en een daarvan afgeleide leerlingenprognose voor het basisonderwijs (februari 2012). In deze leerlingenprognose is voor CPOV en GAVE uitgegaan van de behoefte uit Veenendaal-Oost, voor WereldKidz is tevens uitgegaan van de behoefte uit Dragonder-Oost (Veenendaal-Noordoost).

2

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

In mei 2015 is het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2015-2020 vastgesteld. Hieruit bleek dat de in 2022 geplande realisatie van een school in de Veenderij geen volwaardige onderwijsvoorziening zou kunnen zijn. GAVE heeft daarop aangegeven om af te zien van een zelfstandige locatie en de benodigde capaciteit toe te willen voegen aan het Ontmoetingshuis. In december 2015 is, bij het beschikbaar stellen van het krediet voor de tweede fase van het Ontmoetingshuis, een amendement aangenomen om de onderwijsvoorzieningen te centraliseren in het Ontmoetingshuis en hiervoor de capaciteit voor GAVE toe te voegen aan de te realiseren tweede fase. In het Ontmoetingshuis is 4.370 m² beschikbaar voor onderwijshuisvesting. Dit betekent dat er in het totaal maximaal 829 leerlingen gehuisvest kunnen worden. Inmiddels maken op 1 oktober 2020 802 leerlingen gebruik van het Ontmoetingshuis en daarmee is de huidige capaciteit feitelijk volledig benut. De onderwijshuisvesting in Veenendaal-Oost is ontworpen om voldoende capaciteit te hebben voor de leerlingen uit Veenendaal-Oost (CPOV, GAVE, WereldKidz) en Dragonder-Oost (WereldKidz), zodat alle leerlingen van deze scholen uit deze wijken ook in deze wijken naar school kunnen gaan.

Dit sluit ook aan bij een van de uitgangspunten in het IHP: thuisnabij en passend onderwijs, passend onderwijs evenredig over onze gemeente verdelen, waardoor passend onderwijs bereikbaar is voor alle leerlingen. Opvang en onderwijs vindt zoveel mogelijk plaats in de eigen woonomgeving. Wat is de oorzaak dat het feitelijke aantal leerlingen in het Ontmoetingshuis niet overeenkomt met de prognoses? De gegevens wijzen uit dat van de 802 leerlingen er 423 leerlingen uit Veenendaal-Oost komen en de rest uit andere wijken van Veenendaal en van buiten Veenendaal. In 2020 is het IHP 2021-2024 als beleidskader vastgesteld. In het IHP wordt gestreefd naar een dekkende voorzieningenstructuur over Veenendaal, waarbij de volwaardige onderwijsvoorzieningen (inclusief de voorschoolse voorziening) evenredig over de stad verdeeld zijn. Er wordt daarom geïnvesteerd in onderwijshuisvesting op locaties waar de capaciteit nodig is en in de toekomst nodig blijft. Daarnaast is in het IHP weergegeven hoe de middelen van de gemeente voor onderwijshuisvesting en de middelen van de scholen ten behoeve van het onderhoud zo effectief mogelijk besteed kunnen worden. Dit wordt bereikt door het terugdringen van de leegstand en het verminderen van het aantal schoollocaties.

De gemeente kan kwalitatief goede (energieneutrale) schoolgebouwen realiseren en de schoolbesturen besteden zoveel mogelijk geld aan het primaire proces. Daarmee vindt bij geen van de partijen inefficiëntie en/of kapitaalvernietiging plaats. In het IHP is een aantal beleidsambities vastgelegd, zoals thuisnabij onderwijs en een evenredige verdeling van de voorzieningen over de stad. De keerzijde hiervan is dat de keuzevrijheid niet onbegrensd is. Bij de besluitvorming van het IHP is dit als kanttekening (IHP: kanttekening 1.2) aan de raad meegegeven. De eerste situatie waarbij dit effect zich manifesteert is het Ontmoetingshuis. Beoogd resultaat Een samenhangende huisvestingsstructuur realiseren, waardoor er volwaardige onderwijsvoorzieningen voor Veenendaal-Oost en de overige wijken beschikbaar zijn. Argumenten scenario IKC Zuiderkruis 1.1. Er wordt tegemoetgekomen aan de wensen van de ouders van de betrokken scholen in het Ontmoetingshuis Alle kinderen van de betrokken schoolbesturen kunnen in of in de directe nabijheid van Veenendaal-Oost naar school. Bovendien zijn de leerlingen per school niet op verschillende 3

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

locaties gehuisvest. De scholen zijn optimaal in hun eigen voedingsgebied gepositioneerd: CPOV (Veenendaal-Oost), GAVE (Veenendaal-Oost) en WereldKidz (Veenendaal(Noord)Oost). IKC Zuiderkruis is ook goed bereikbaar vanuit de wijk Engelenburg. 1.2.

De geactualiseerde leerlingenprognose is meegenomen bij de uitwerking Parallel aan de uitvoering van de motie is de leerlingenprognose geactualiseerd. De geactualiseerde prognose laat zien dat de structurele basisgeneratie (4-12 jarigen) in Veenendaal 282 kinderen hoger ligt dan in de vorige prognose van 2019, waarop het IHP is gebaseerd. Het verschil wordt veroorzaakt door de (verwachte) groei van Veenendaal-Oost. Door de toegenomen basisgeneratie is ook de verwachting dat het aantal leerlingen stijgt. Dit betekent dat er meer capaciteit voor onderwijshuisvesting beschikbaar moet zijn. In de scenario-analyse is de nieuwe prognose meteen meegenomen.

1.3.

Het laten vervallen van IKC Engelenburg en de realisatie van IKC Zuiderkruis draagt bij aan de in het IHP vastgestelde ambities Wij streven naar een situatie waarbij schoolbesturen de middelen van het rijk maximaal kunnen investeren in het primaire proces, het geven van onderwijs. Als gemeente willen we kwalitatief goede (energieneutrale) schoolgebouwen realiseren. In het IHP 2021-2024 is, in samenspraak met de schoolbesturen, een aantal belangrijke beleidsambities en doelstellingen vastgesteld, zoals: terugdringen leegstand, verminderen aantal schoollocaties, gefaseerde vernieuwing scholenbestand, IKC-vorming en thuisnabij onderwijs. Op basis van deze ambities en doelstellingen zijn alle scenario’s beoordeeld. Het voorstel om IKC Engelenburg te laten vervallen en een IKC Zuiderkruis te realiseren, betekent feitelijk dat de realisatie van een IKC Engelenburg op een andere locatie plaatsvindt en dat deze realisatie in de planning naar voren wordt gehaald. Het scenario IKC Zuiderkruis draagt aldus bij aan de ambities en doelstellingen van het IHP.

1.4.

Het scenario IKC Zuiderkruis past binnen de vastgestelde uitvoeringsagenda Om er voor te zorgen dat de doelstellingen uit het IHP gerealiseerd kunnen worden, is een uitvoeringsagenda opgesteld. Het scenario IKC Zuiderkruis heeft minimale invloed op de vastgestelde uitvoeringsagenda, waardoor deze grotendeels ongewijzigd uitgevoerd kan worden.

2.1.

De kosten van de scenario’s zijn niet volledig in de programmabegroting opgenomen In de Programmabegroting 2021 en meerjarenraming 2022-2024 zijn de kosten voor onderwijshuisvesting opgenomen. Deze zijn gebaseerd op het IHP 2021-2024. De extra kosten die gemoeid zijn met de voorliggende scenario’s moeten nog financieel verwerkt worden. Zie verder: “kosten, baten, dekking”.

Kanttekeningen scenario IKC Zuiderkruis 1.1. Het scenario kan niet worden afgedwongen Dit scenario gaat ervan uit dat schoolbesturen locaties loslaten (Ontmoetingshuis en IKC Engelenburg). Dit valt onder de bevoegdheid van de schoolbesturen en niet van de gemeente. Zolang de schoolbesturen vasthouden aan deze locaties kan er geen uitvoering gegeven worden aan dit scenario. Dit geldt overigens voor elk scenario waarin schoolbesturen locaties moeten loslaten.

4

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

1.2.

Het scenario wijkt af van de verordening Door de raad is de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs vastgesteld. De verordening is de praktische vertaling van de Wet op het primair onderwijs (WPO). Bij een tekort aan ruimte kan het schoolbestuur een aanvraag doen. Deze aanvragen worden jaarlijks opgenomen in het huisvestingsprogramma. Het huisvestingsprogramma wordt beoordeeld op basis van de verordening en vastgesteld door het college. Conform de verordening is besloten om het ruimtetekort in het Ontmoetingshuis door middel van medegebruik op andere locaties op te lossen. Tegen dit besluit heeft WereldKidz een bezwaar ingediend bij de bezwarencommissie. Wij verwachten dat dit bezwaar ongegrond verklaard zal worden. Het scenario wijkt af van de verordening en ook van de behandeling van vergelijkbare aanvragen in het (recente) verleden. Afwijken van de verordening kan alleen goed onderbouwd en gemotiveerd plaatsvinden om precedentwerking te voorkomen. De afwijking van de verordening – en daarmee de impact van de precedentwerking – is in het geval van IKC Zuiderkruis aanzienlijk minder dan in het geval van IKC Veenendaal Oost.

1.3.

Het onderwijsaanbod wijzigt wellicht op den duur Door het loslaten van IKC Engelenburg vindt er in de wijk Engelenburg geen IKC ontwikkeling plaats, maar blijven er wel voorlopig twee scholen bestaan: De Vlieger (WereldKidz) en de Engelenburgschool (GAVE). Dit kan als gevolg hebben dat deze scholen op den duur geen zelfstandige toekomst hebben en worden samengevoegd met andere locaties van hetzelfde schoolbestuur. De Vlieger kan bijvoorbeeld nu al toegevoegd worden aan IKC Zuiderkruis, hiervoor is dan 678 m² extra capaciteit noodzakelijk. Dit is in het voorstel nog niet opgenomen. De spreiding van de locaties blijft ook in die situatie zodanig, dat er voldoende aanbod overblijft waartussen ouders kunnen kiezen.

1.4.

De bereikbaarheid van de onderwijsvoorziening voor kinderen uit buurt Engelenburg neemt af Momenteel gaan er 285 leerlingen uit buurt Engelenburg naar school. Hiervan geniet een bovengemiddeld aantal leerlingen onderwijs buiten de wijk. Door het loslaten van IKC Engelenburg zal dit aantal verder toenemen. Voor de onderwijsdoelgroep in Engelenburg is het van belang, gelet op samenstelling van de wijk, om toegang te hebben tot goede voorzieningen. Onderzoek laat namelijk zien dat vroege toegang tot voorschoolse opvang en educatie bij kan dragen aan het vergroten van kansen voor kinderen. Door de ingesloten ligging van Engelenburg tussen het koopcentrum, Het Ambacht en de Blauwe Hel zijn er weinig onderwijsvoorzieningen in de directe omgeving. Een onderwijsvoorziening in Engelenburg (nabij Panorama) heeft dan ook de voorkeur boven Dragonder-Zuid (IKC Zuiderkruis). Hier staat tegenover dat de goede bereikbaarheid van IKC Zuiderkruis het probleem beperkt.

1.5.

Het scenario laat onbeperkt leerlingen uit andere delen van Veenendaal toe In de motie is aangegeven dat het onwenselijk is dat er onbeperkt leerlingen uit andere delen van Veenendaal toegelaten worden tot het Ontmoetingshuis. In het scenario wordt hieraan geen invulling gegeven en kan het huidige (aanname)beleid voortgezet worden. De schoolbesturen zijn niet genoodzaakt om een aannamebeleid te voeren of de leerlingen over meerdere locaties te verdelen. Dit gaat echter ten koste van de onderwijsvoorzieningen in de andere wijken.

5

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

1.6.

De onderwijshuisvestingslasten nemen toe In het IHP 2021-2024 is voor de financiering bepaald dat het beschikbare budget vanuit de gemeente gebaseerd is op de geïndexeerde lasten van 2016, de zogenaamde beloftelijn. Door de verwachte leerlingengroei uit de geactualiseerde prognose zal ook de beloftelijn meegroeien. Meer leerlingen heeft namelijk als gevolg meer onderwijscapaciteit en dus hogere onderwijslasten in de begroting. De gemeente ontvangt in de algemene uitkering meer middelen ten behoeve van onderwijshuisvesting (circa € 125.000,-). Voor het scenario IKC Zuiderkruis is een extra investering noodzakelijk. Deze investering is hoger dan de stijging van de middelen ten behoeve van onderwijshuisvesting. De investering kan dan ook niet geheel gecompenseerd worden door het effect in de algemene uitkering van de toename van het aantal kinderen.

1.7.

Het scenario draagt niet bij aan de ambities van de Omgevingsvisie Het scenario draagt niet bij aan de beleidsambities uit de Omgevingsvisie, zoals de sociale cohesie in de wijken en de (verkeers)veiligheid. In de huidige situatie, maar ook bij het scenario komen veel leerlingen in het Ontmoetingshuis van buiten Veenendaal-Oost. Deze leerlingen worden veelal gebracht met de auto. Dit is niet bevorderlijk voor de verkeersdoorstroming in de wijk, uitstoot van CO2 en de verkeersveiligheid. De verkeersveiligheid is tweeledig: kinderen leren niet te fietsen en er zijn veel kruisende verkeersstromen tussen langzaam en gemotoriseerd verkeer. Dit is een ongewenste situatie. Dit beeld wordt bevestigd door het kentekenonderzoek welke in september 2020 in de wijk is uitgevoerd. Hieruit blijkt dat op schooldagen, tijdens de periode van halen en brengen, een groot aantal auto’s de wijk inrijdt richting het Ontmoetingshuis en dezelfde auto’s in korte tijd de wijk weer verlaten.

1.8.

IKC Zuiderkruis kan pas op z’n vroegst in 2025 gerealiseerd zijn Vanwege het huidige gebruik van de beoogde locatie en de doorlooptijd van een nieuwbouwproject voor onderwijshuisvesting kan het IKC Zuiderkruis op zijn vroegst in 2025 gerealiseerd zijn. Tot deze periode zal er gebruik gemaakt moeten worden van medegebruik in bestaande onderwijshuisvesting op andere locaties. Het kan zijn dat de belangstelling voor het Ontmoetingshuis dan afgenomen is, waardoor de extra locatie niet langer noodzakelijk is.

1.9.

Combinatie met woningbouw Het combineren van onderwijshuisvesting met woningbouw kan van invloed zijn op de verwervingskosten, maar heeft mogelijk/waarschijnlijk ook invloed op de totale bouwkosten, de doorlooptijd, de parkeerlast, overlast e.d. Een combinatie met woningbouw moet tijdens de projectuitwerking verder onderzocht worden en vergt extra voorbereidingstijd en uitwerkingskosten.

1.10. Extra formatie/inhuur noodzakelijk In het IHP is gekozen om de vervanging gefaseerd uit te voeren, om zo de kosten voor onderwijshuisvesting te spreiden en de mogelijkheid te hebben om in de toekomst het beleid te kunnen bijsturen. Met het toevoegen van een extra locatie, zijn er in korte tijd vier IKC’s in ontwikkeling. De organisatie kan deze opgave niet aan, hierdoor zal er (tijdelijk) extra formatie of inhuur noodzakelijk zijn. De kosten hiervoor zijn nog niet meegenomen.

6

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

Alternatieven In het geval er gekozen wordt voor nieuwbouw van een school in Veenendaal-Oost (IKC VeenendaalOost) dan is de uitwerking daarvan in beslispunten als volgt: 1. De uitvoeringsagenda behorende bij het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2024 te wijzigen en het scenario van nieuwbouw onderwijshuisvesting in Veenendaal-Oost (Verder: IKC Veenendaal-Oost) vanuit bijlage 2 bij het consultatiememo alternatieven schoolhuisvesting Veenendaal Oost) in dit uitvoeringsprogramma onder te brengen, waarmee: • Het Ontmoetingshuis op termijn huisvesting biedt aan twee van de drie scholen; • Het IKC Veenendaal-Oost wordt gerealiseerd, dat huisvesting biedt aan de derde school; • Er grond verworven moet worden in Veenendaal-Oost waarvan de kosten minimaal € 2.100.000,- maar kunnen oplopen tot boven de € 3.500.000,-.Deze kosten zijn sterk afhankelijk van de uiteindelijk locatie; • IKC Engelenburg wordt verkleind van 2.295 m² naar 1.301 m² waardoor de omvang te klein is om een voorschoolse voorziening te kunnen realiseren; • Er binnen de huidige begrotingscyclus 2022-2025 2.426 m² (BVO) extra capaciteit nodig is; • De nieuwe schoollocatie zeker niet eerder dan in 2025 gereed kan zijn.

Het tijdstip van realisatie is sterk afhankelijk van de uiteindelijk locatie; • De drie aanwezige scholen in het Ontmoetingshuis als gevolg daarvan tot minimaal 2025 gebruik moeten maken van medegebruik in bestaande onderwijslocaties elders. 2. De financiële consequenties te verwerken in het Meerjareninvesteringsplan (MIP) 2022-2025 en de Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025. Argumenten IKC Veenendaal-Oost 1.1 tot en met 2.1. (m.u.v. argument 1.3) zie argumenten hoofdbeslispunt. Kanttekeningen IKC Veenendaal-Oost 1.1 tot en met 1.10. zie kanttekeningen hoofdbeslispunt. 1.11

Scenario IKC Veenendaal-Oost draagt niet bij aan de in het IHP vastgestelde ambities De ambities zoals vastgesteld in het IHP worden niet behaald, te weten: • IKC-vorming: Door het verkleinen van de locatie IKC Engelenburg is het niet haalbaar om een voorschoolse voorziening te realiseren. IKC Engelenburg is gelegen in een kwetsbare wijk. Het JES-gebied (Jan Roeckplantsoen, Engelenburg en Schrijverspark) en Dragonder-Zuid zijn aangewezen op deze voorziening. In dit gebied wonen 680 kinderen, dat is 10% van alle leerlingen in Veenendaal. Zeker voor deze doelgroep is het van belang om toegang te hebben tot goede voorzieningen. Onderzoek laat namelijk zien dat vroege toegang tot voorschoolse opvang en educatie bij kan dragen aan het vergroten van kansen voor kinderen. In Veenendaal streven wij naar gelijke kansen voor iedereen. • Thuisnabij onderwijs: Wij streven naar een evenredige verdeling van de onderwijsvoorzieningen over de stad. Zoals aangegeven wonen er in het JES-gebied en Dragonder-Zuid 680 kinderen, hiervoor is een ruimtebehoefte van circa 3.800 m² noodzakelijk. Indien er in Engelenburg een voorziening van slechts 1.300 m² gerealiseerd wordt, betekent dit dat slechts 34% in de eigen wijk naar school kan gaan. Ter vergelijking: In Veenendaal-Oost is dit nu al 62% van de structurele 7

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

•

•

behoefte. Met het scenario Veenendaal-Oost zal dit percentage stijgen naar 106%, na 2041 zal dit percentage nog verder stijgen. Dit is onwenselijk, zeker omdat in Veenendaal 27% van de kinderen niet naar één van de aanwezige denominaties in Veenendaal-Oost gaat. Dit betekent dat er structureel minimaal eenderde van de leerlingen van buiten de wijk vandaan moet komen om de voorzieningen in Veenendaal-Oost gevuld te houden. Terugdringen van de leegstand: De leegstand neemt niet af. Dit betekent dat er een groter deel van de vergoeding die de scholen van het rijk ontvangen aan de exploitatiekosten van de huisvesting opgaat. Er is daardoor een kleiner deel beschikbaar voor het primaire proces, het geven van onderwijs. Voor de gemeente geldt ook dat de aanwezige leegstand, met de bijbehorende lasten, de mogelijkheid tot nieuwe investeringen beperkt, omdat anders de lasten voor onderwijshuisvesting te hoog worden. Dit is een onwenselijke situatie. Verminderen aantal schoollocaties: Het aantal onderwijslocaties neemt toe. Hierdoor is het moeilijker om ambities uit de Omgevingsvisie te realiseren, nemen de kosten voor de onderwijshuisvesting toe en worden er minder opbrengsten gegenereerd.

1.12 Precedentwerking De verordening is bedoeld om een gelijk speelveld voor alle schoolbesturen te garanderen. Het scenario IKC Veenendaal-Oost wijkt af van de verordening, zonder dat hier een tegenprestatie tegenover staat. Zoals eerder is beargumenteerd (zie Kanttekening 1.2), is de precedentwerking van IKC Veenendaal-Oost veel groter dan de precedentwerking van IKC Zuiderkruis. Een aanvraag voor uitbreiding wordt veelvuldig gedaan. In zulke gevallen is in het (recente) verleden gebruik gemaakt van medegebruik op een andere locatie. Dit is onder andere het geval bij ’t Speel-Kwartier, De Blink en de C.P. van Leersumschool. Het is de vraag of er gemotiveerd kan worden waarom er in deze situatie afgeweken zou moeten worden van de verordening. Indien er geen goede motivatie is, is er sprake van precedentwerking en zal de verordening op het punt van medegebruik herzien moeten worden. Dit is echter onhaalbaar, omdat uitbreiding in veel gevallen niet realiseerbaar is. Daarnaast ontstaat er een financieel onhoudbare situatie voor zowel gemeente als schoolbesturen. De huidige situatie rondom het Ontmoetingshuis staat dus niet op zichzelf, maar heeft ook consequenties voor lopende en toekomstige beschikkingen. 1.13 Het IHP wordt onhoudbaar In het IHP streven wij ernaar, om binnen de gemeentelijke middelen, gefaseerd aan een adequate onderwijsportefeuille te werken.

Hiermee geven wij invulling aan de realisatie van IKC-vorming en aan het Programmaplan Energieneutraal Veenendaal in 2035. Om dit te kunnen realiseren moet er een zorgvuldige afweging gemaakt worden om de bestaande capaciteit efficiënt in te zetten. Hierdoor worden desinvesteringen voorkomen. Met het loslaten van medegebruik kan de onderwijsportefeuille niet efficiënt ingezet worden. Het IHP wordt daarmee onhoudbaar en de beleidsdoelstellingen kunnen niet behaald worden. 1.14 IKC Veenendaal-Oost kan pas op z’n vroegst in 2025 gerealiseerd zijn Vanwege de doorlooptijd van een nieuwbouwproject voor onderwijshuisvesting kan het IKC Veenendaal-Oost op zijn vroegst in 2025 gerealiseerd zijn. Daarbij komt dat op dit moment geen locatie beschikbaar is en het vinden en verwerven daarvan veel onzekerheid met zich meebrengt. Tot deze periode zal er gebruik gemaakt moeten worden van medegebruik in 8

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

bestaande onderwijsvesting op andere locaties. Het kan zijn dat de belangstelling voor het Ontmoetingshuis dan afgenomen is, waardoor de extra locatie niet langer noodzakelijk is. Aanvullende onderwerpen Er zijn verschillende onderwerpen waarop, afzonderlijk of in combinatie, door de raad geamendeerd kan worden. Hieronder worden de verschillende onderwerpen op hoofdlijnen uitgewerkt. De onderwerpen hebben betrekking op: 1. Medegebruik in andere onderwijslocaties (scenario 1); 2. Ontmoetingshuis; 3. Tijdelijke huisvesting. 1. Medegebruik in andere onderwijslocaties (scenario 1) In lijn met de verordening kan er ook gekozen worden voor scenario 1. Hierbij krijgen de drie scholen in het Ontmoetingshuis medegebruik op een andere locatie. Dit scenario sluit volledig aan bij de ambities en afspraken uit het Integraal Huisvestingsplan. In dit geval zal er 627 m² toegevoegd moeten worden aan IKC Dragonder-Zuid. Hiermee is een extra investering gemoeid van € 1.381.908,Het scenario 1 heeft niet de steun van de schoolbesturen en ouders, maar doordat het aansluit bij de verordening is dit wel juridisch relatief eenvoudig realiseerbaar. Daarnaast wordt de geldende en toegepaste beleidslijn voortgezet, waardoor er geen sprake is van precedentwerking. Hiervoor moeten de scholen gebruik maken van medegebruik bij andere locaties.

Dit scenario is op de korte termijn (tot minimaal 2025) gelijk aan de twee andere scenario’s. 2. Ontmoetingshuis Naast de discussie over het tekort aan ruimte binnen het Ontmoetingshuis, geven de scholen aan dat de beschikbare ruimte in het Ontmoetingshuis niet effectief/volledig voor onderwijs benut kan worden. Dit speelt met name voor het gebruik van de grote zaal en de lounge. Deze ruimte worden gedeeld door de scholen en de beheerstichting ten behoeve van vrije verhuur. Dit is tijdens de ontwerpfase vastgelegd in het Programma van Eisen. Achteraf gezien zijn de schoolbesturen ongelukkig met deze keuze. Het wijzigen van de verdeelsleutel heeft echter financiële consequenties voor de beheerstichting en leidt tot een ruimtetekort bij de scholen. In zowel scenario IKC Zuiderkruis, IKC Veenendaal-Oost als voorkeursscenario 1 is echter te zien dat er een ruimteoverschot ontstaat in het Ontmoetingshuis, waardoor de grote zaal en de lounge volledig aan de beheerstichting toegewezen kunnen worden. De scholen kunnen deze dan incidenteel huren van de beheerstichting. Dit betekent minder kosten voor onderwijshuisvesting (taakveld 4.2), maar meer kosten voor samenkracht en burgerparticipatie (taakveld 6.1). De beheerstichting heeft daarmee een groter exploitatietekort. Het netto negatief financiële effect voor de gemeente van de alternatieve toewijzing bedraagt structureel € 22.195,-.

De toewijzing in het Ontmoetingshuis is dan als volgt:

9

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

Huidige toewijzing Onderwijsruimte Speellokaal 1 Speellokaal 2 Grote Zaal Lounge Techniek TOTAAL TOTAAL (leerlingen)

% onderwijs 100% 80% 80% 80% 60% 80%

m² 3.701 132 129 299 248 90

Alternatieve toewijzing m² 3.701 106 103 240 149 72 4.370 829

% onderwijs 100% 100% 100% 0% 0% 100%

m² 3.701 132 129 299 248 90

m² 3.701 132 129 0 0 90 4.052 766

3. Tijdelijke huisvesting De capaciteit in het Ontmoetingshuis is volledig benut. Ongeacht voor welk scenario er ook gekozen wordt, betekent dit dat er elders onderwijscapaciteit gezocht moet worden. Dit zal zijn voor de periode tot minimaal 2025. Op basis van de leerlingenprognose is hier 815 m² ruimte voor nodig, indien er voor een andere toewijzing van de ruimte in het Ontmoetingshuis (zie punt 2: Ontmoetingshuis) gekozen wordt, komt hier nog 318 m² bij. Deze ruimte is beschikbaar. Tamim en Balans kunnen gebruik maken van de leegstand bij de Steenblokschool en/of de vrijkomende ruimte van VuurvlinderNoord. De Bron kan gebruik maken van de leegstand bij de Rehobothschool. Dit is in lijn met het IHP, waarin met de schoolbesturen is afgesproken dat wanneer tijdelijke huisvesting noodzakelijk is, deze door middel van medegebruik van leegstand bij de overige scholen ingevuld wordt (IHP: paragraaf 7.6). Er is ook een mogelijkheid voor het realiseren van tijdelijke huisvesting in de vorm van units in de directe nabijheid van het Ontmoetingshuis. Een locatie is nog niet voorhanden, deze kan niet dezelfde zijn als de eventueel beoogde nieuwbouwlocatie. Gelet op de verkeersveiligheid en bouwrouting van Groenpoort, zal zorgvuldig een locatie gekozen moeten worden.

De schoolbesturen hebben tijdens de overleggen aangegeven dat tijdelijke units niet de directe de voorkeur heeft, maar dat het hen met name gaat om het bieden van perspectief voor de langere termijn, waarin de financiële middelen ten goede komen aan een nieuwe locatie. Daarnaast zijn er een aantal zaken die de mogelijkheid tot tijdelijke units kunnen belemmeren/beperken. Het gaat dan met name om het proces rondom de vergunningverlening en vraagstukken van geluid, luchtkwaliteit en externe veiligheid als gevolg van de Rondweg-Oost. Wat betreft de vereiste procedures is nog niet in detail uitgezocht wat de benodigde (doorloop)tijd zal zijn. Er moet worden uitgegaan van tenminste drie maanden doorlooptijd voor de omgevingsvergunning (eventueel nog aangevuld met een procedure omdat er wordt afgeweken van het vigerende bestemmingsplan). Het aanvragen van een nutsvoorziening kost eveneens drie maanden, waarbij er een compleet plan moet zijn om de aanvraag te kunnen doen. Indien er voor tijdelijke units gekozen wordt, bedragen de meerkosten tussen de € 900.000,- en de € 1.300.000,- (afhankelijk van de keuze voor het gebruik van het Ontmoetingshuis, zie punt 2). Deze kosten kunnen niet geactiveerd worden en zullen direct genomen moeten worden. De kosten zijn exclusief de rente- of huurkosten voor een locatie.

10

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

Participatie Het capaciteitsprobleem in het Ontmoetingshuis leeft begrijpelijk zeer bij leerlingen, ouders en leerkrachten. De schoolbesturen zijn gesprekspartner van de gemeente, met hen samen zijn de scenario’s uitgewerkt. Wij gaan er vanuit dat de leerlingen, ouders, leerkrachten en medezeggenschapsraden goed worden geïnformeerd door de schoolbesturen. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Op de korte termijn is er onvoldoende ruimte in het Ontmoetingshuis aanwezig, waardoor er leerlingen elders gehuisvest moeten worden. Tamim en Balans kunnen gebruik maken van de leegstand bij de Steenblokschool en/of de vrijkomende ruimte van Vuurvlinder-Noord en De Bron kan gebruik maken van de leegstand bij de Rehobothschool. Dit geldt voor alle scenario’s en is conform de beleidsdoelstellingen en de verordening. Voor de middellange termijn worden de effecten van een (eventueel) aannamebeleid zichtbaar en zal het capaciteitstekort afgenomen zijn. Dit is echter de keuze van de schoolbesturen. Voor de lange termijn is er geen sprake meer van medegebruik, maar kunnen alle leerlingen op de hoofdlocatie onderwijs volgen. Aanpak / uitvoering Na een keus van de raad treedt het college met de schoolbesturen in overleg. Bij scenario IKC Zuiderkruis of IKC Veenendaal-Oost wordt nagegaan of met de schoolbesturen tot overeenstemming kan worden gekomen.

Indien dat het geval is, kunnen de definitieve ruimtetoedeling in het Ontmoetingshuis en de hoofdafspraken over het medegebruik vastgelegd worden. De schoolbesturen maken onderling afspraken over de verdere concretisering van het medegebruik en de bijbehorende vergoeding. Daarna kan er gestart worden met de projectuitwerking. Indien er geen overeenstemming wordt bereikt of in het geval de raad kiest voor scenario 1 wordt de verordening gevolgd en dienen er ook afspraken gemaakt te worden over het medegebruik. De schoolbesturen zullen eventueel ook invulling geven aan een aannamebeleid. De wijze waarop ouders/MR hierbij betrokken worden, is aan het schoolbestuur. Communicatie over dit besluit Het raadsbesluit zal actief worden gecommuniceerd, in het bijzonder met de schoolbesturen. Evaluatie De uitwerking van de motie is onderdeel van het IHP. Dit IHP heeft een looptijd tot en met 2024. Op dat moment wordt bekeken in hoeverre de doelstellingen van dit plan nog actueel zijn en eventueel moeten worden bijgesteld. Kosten, baten, dekking Conform het IHP worden alleen de lasten voor de opstalontwikkeling in de begroting meegenomen. De bijkomende kosten, zoals verwervingskosten, terreinkosten en opbrengsten, lopen via de Algemene Reserve. Hiervan is in het IHP (hoofdstuk 7) aangegeven dat de kosten en opbrengsten nu in evenwicht zijn.

De scenario’s hebben naast de verschillende lasten voor de opstalontwikkeling ook zeer verschillende bijkomende kosten. Deze totale lasten hebben een nadelige invloed op dit evenwicht. Het financieel resultaat ten opzichte van het IHP is in de onderstaande tabel weergegeven, de verdere onderbouwing hiervan vindt u in bijlage 3:

11

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

Scenario IKC Zuiderkruis

€ -5.205.738

Scenario IKC Veenendaal-Oost (naast OH)

€ -8.063.913

Scenario IKC Veenendaal-Oost (Groenpoort)

€ -9.407.012

Scenario 1

€ -1.381.908

Het gekozen scenario dient in de begrotingscyclus verwerkt te worden. De financiële consequenties van het voorkeursscenario (scenario 1) zijn verwerkt in de Kadernota 2022-2025. Indien er een ander scenario wordt gekozen, dan heeft dat (grote) financiële consequenties. Hierbij is er vanuit gegaan dat de uitvoeringsagenda, zoals in het IHP is vastgesteld, ongewijzigd blijft en dat eventuele nieuwe investeringen in 2025 gerealiseerd kunnen worden. Deze termijn is echter sterk afhankelijk van de beschikbaarheid van de locatie. De financiële consequenties voor de huidige begrotingscyclus zijn in de onderstaande tabel weergegeven. De bedragen wijken af van de bedragen in de scenario-analyse (bijlage 3), vanwege indexeringen en de termijnen van de begrotingscyclus: m² Investering 1.513 € 3.469.372 € 3.246 € 7.592.077 €

2022 € €

2023 31.224 € €

2024 117.959 € 68.329 €

2025 117.178 € 258.131 €

2026 116.397 256.422

TOTAAL

4.759 €

11.061.449 €

-

31.224

186.287

375.309

372.820

IKC Dragonder-Noord IKC SO/SBO/PO (voorheen Dragonder-Zuid) IKC Zuiderkruis Terreinkosten

1.513 € 2.683 € 2.925 € €

3.469.372 € 6.275.275 € 6.977.996 € 610.195

-

€ € €

31.224 € € € €

117.959 € 56.477 € € €

117.178 € 213.359 € 62.802 € 5.492 €

116.397 211.947 237.252 20.747

TOTAAL

7.121 €

17.332.838 €

-

€

31.224 €

174.436 €

398.831 €

586.343

Verschil Scenario IKC Veenendaal-Oost IKC Dragonder-Noord (Naast OH) IKC SO/SBO/PO (voorheen Dragonder-Zuid) IKC Veenendaal-Oost Grondkosten Terreinkosten

-2.362 € 1.513 € 2.683 € 2.989 € € €

-6.271.389 € 3.469.372 € 6.275.275 € 6.991.307 € 2.141.700 € 610.195

€ € € € 19.275 €

€ 31.224 € € € 19.275 € €

11.851 € 117.959 € 56.477 € € 19.275 € €

-23.522 € -213.523 117.178 € 116.397 213.359 € 211.947 62.922 € 237.704 19.275 € 19.275 5.492 € 20.747

TOTAAL

7.185 €

19.487.849 €

19.275 €

50.500 €

193.711 €

418.226 €

Verschil Scenario IKC Veenendaal-Oost IKC Dragonder-Noord (Groenpoort) IKC SO/SBO/PO (voorheen Dragonder-Zuid) IKC Veenendaal-Oost Grondkosten Terreinkosten

-2.426 € 1.513 € 2.683 € 2.989 € € €

-8.426.399 € 3.469.372 € 6.275.275 € 6.991.307 € 3.484.800 € 610.195

-19.275 € € € € 31.363 €

-19.275 € 31.224 € € € 31.363 € €

-7.424 € 117.959 € 56.477 € € 31.363 € €

-42.918 € -233.251 117.178 € 116.397 213.359 € 211.947 62.922 € 237.704 31.363 € 31.363 5.492 € 20.747

TOTAAL

7.185 €

20.830.949 €

31.363 €

62.588 €

205.799 €

430.314 €

Verschil IKC Dragonder-Noord IKC SO/SBO/PO (voorheen Dragonder-Zuid)

-2.426 € 2.281 € 3.105 €

-9.769.499 € 5.230.428 € 7.262.292 €

-31.363 € € €

-31.363 € 47.074 € €

-19.512 € 177.835 € 65.361 €

-55.005 € -245.339 176.658 € 175.481 246.918 € 245.284

TOTAAL

5.386 €

12.492.720 €

-

47.074

243.195

423.576

420.765

Verschil

-627 €

-1.431.271 €

-

-15.850 €

-56.908 €

-48.267 €

-47.945

Programmabegroting 2021-2024 IHP IKC Dragonder-Noord IKC SO/SBO/PO (voorheen Dragonder-Zuid)

Scenario's Scenario IKC Zuiderkruis

Scenario 1

12

€

606.071

618.159

Raadsvoorstel van 4 juni 2021, nr. 1708742

Burgemeester en wethouders,

de heer drs. P. van der Veer wnd. gemeentesecretaris

de heer K.J.G. Kats burgemeester

Bijlagen 1. Motie M2020.30 2. Consultatiememo 3. Scenario-analyse motie M2020.30 4. Aanvullende informatie extra locatie Veenendaal-Oost

13