1. Memo raadsconsultatie IHP Onderwijs 2025-2028

MEMO RAADSCONSULTATIE Zaaknummer Aan Kopie aan Van

Team Datum Onderwerp

2023/2135231 De gemeenteraad LEA deelnemers Het College van Burgemeester en Wethouders MO Beleid, AOV 24 oktober 2023 Consultatiememo nieuw Integraal Huisvestingsplan 2025-2028

Doel consulatie Te komen tot een Integraal Huisvestingsplan 2025-2028 waarin de uitgangspunten en accenten zijn meegenomen die de raad van belang acht. Inleiding Onderwijshuisvesting is binnen het raadsakkoord ‘Samen werken in vertrouwen’ een belangrijk thema, waarbij de raad betrokken wordt bij het uitwerken. Tijdens de commissievergadering van 19 juni 2023 en in de vergadering van de gemeenteraad van 3 juli 2023 heeft het college een consultatiememo Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2025-2028 toegezegd. In deze consultatiememo wordt beschreven welke richting we met het nieuwe IHP voor ogen hebben. Aan het eind van deze memo wordt u een aantal consultatievragen gesteld. In oktober 2020 heeft u het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2021-2024 vastgesteld. Dit IHP 20212024 is samengesteld in overleg met onderwijsbesturen en gaat uit van het volgende: 1. Verjonging van de onderwijsportefeuille De gemiddelde leeftijd van de schoolgebouwen is hoog. Dit leidt de komende jaren tot hoge onderhoudskosten voor de schoolbesturen wat, gezien de beperkte budgetten voor materiële instandhouding, ten koste gaat van de middelen die bedoeld zijn voor het geven van onderwijs. Niet inzetten op verjonging betekent voor de schoolbesturen een onhoudbare exploitatie- en onderhoudsopgave, die de kwaliteit van het onderwijs onder druk zetten.

Er kan, bij ongewijzigd beleid, ook een situatie ontstaan waarbij de schoolbesturen kiezen voor het onderwijs en daarmee de kwaliteit van de huisvesting zodanig terugloopt dat de gemeente in een korte periode voor grootschalige vervangingsinvesteringen komt te staan. 2. Vermindering aantal locaties maar grotere locaties De investeringskosten voor de vervanging van circa 20 scholen zijn lager dan de investeringskosten voor alle nu bestaande locaties. Hierdoor wordt het voor de gemeente financieel mogelijk om de vernieuwing te realiseren in een periode die aansluit bij de afschrijvingsperiode. Bovendien wordt het mogelijk om multifunctionele gebouwen te realiseren die ook de huisvesting kunnen vormen voor andere onderdelen van het IKC. In het IKC kan er een doorlopende leerlijn gevolgd worden voor kinderen van 0 jaar tot einde basisschoolleeftijd. 3. De locatie en de omvang van de scholen sluit aan bij de basisgeneratie. Wij streven naar thuisnabij onderwijs waarbij de locaties evenredig over Veenendaal verdeeld worden. Hierdoor blijft de voorzieningenstructuur in alle wijken op peil, om kans op ongelijkheid te voorkomen. In de uitvoeringsagenda is hierop gestuurd door de omvang van de scholen aan te laten sluiten bij de basisgeneratie van de wijk.

De uitvoeringsagenda ondersteunt de aansluiting tussen basisonderwijs, speciaal onderwijs en de kinderopvang In het vorige IHP (2018-2021) zijn in de uitvoeringsagenda de scholen die binnen een wijk participeren, samengevoegd op één locatie. Aan de combinatie van scholen lag geen onderwijsinhoudelijke ambitie ten grondslag. Om tot een IKC te komen is het van belang om een gemeenschappelijke visie te hebben. In de herziene uitvoeringsagenda hebben de

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • info@veenendaal.nl

schoolbesturen, vanuit een gezamenlijke visie, de combinaties aangedragen. Vanaf 2030 is deze omslag nog niet mogelijk, omdat er voor dat tijdsbestek onvoldoende inzicht is in toekomstige ontwikkelingen om hiervoor bestuurlijke afspraken te maken. 4. Het IHP draagt bij aan het realiseren van de ambities voor energieneutraal Alle genoemde projecten worden volledig energieneutraal uitgevoerd. Dit sluit aan bij de ambities Energieneutraal Veenendaal in 2050. Om deze ambitie te verwezenlijken, willen wij niet langer afhankelijk zijn van derden. De kosten om de onderwijshuisvesting energieneutraal te maken zijn daarom in het IHP meegenomen. In tegenstelling tot het vorige IHP worden de kosten niet meer door de schoolbesturen gedragen, omdat deze grotendeels (norm: bijna energieneutraal gebouw; BENG) wettelijk verplicht zijn. Hiervoor is met de schoolbesturen een gewijzigde bijdrage (huurafdracht en achterstallig onderhoud) en planning afgesproken. 5. De leegstand in de onderwijsportefeuille wordt gereduceerd Voor de projecten in de periode 2021-2024 (3 projecten) wordt de leegstand met 1.800 m² gereduceerd. Daarnaast wordt op de huidige locaties de door de kinderopvang gehuurde ruimte aan de onderwijscapaciteit onttrokken. Totaal neemt de komende 4 jaar de leegstand met 3.400 m² af.

Doel van het IHP De gemeente heeft een wettelijke taak te zorgen voor adequate huisvesting, de schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het instandhouden van dit vastgoed. In het nieuwe toekomstbestendige IHP maken we meerjarige afspraken met de schoolbesturen over de onderwijsgebouwen, leerlingenprognoses, de investeringen die nodig zijn, welke voorzieningen waar nodig zijn, wie waar verantwoordelijk voor is en wat onze focus en inzet is voor de lange termijn. Er wordt meerjarig duidelijkheid verschaft aan schoolbesturen, waardoor zij weten wanneer schoolgebouwen in aanmerking komen voor nieuwbouw of renovatie. Op basis van de planning in het IHP kunnen gemeente en schoolbesturen strategisch kiezen voor investeringen die de komende jaren op het gebied van onderwijshuisvesting worden gedaan. Schoolbesturen kunnen hun onderhoud aanpassen op deze investeringen en voor de gemeente geeft het inzicht in de toekomstige investeringen. Gedeelde verantwoordelijkheden De verantwoordelijkheid voor de onderwijshuisvesting is in de onderwijswetgeving verdeeld tussen de gemeente en het schoolbestuur1. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de bekostiging van (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding van scholen, herstel van constructiefouten of schade aan het gebouw. De gemeente ontvangt via het gemeentefonds middelen hiervoor.

De exploitatiekosten en de onderhoudswerkzaamheden (bijvoorbeeld aan de binnen- of buitenkant of aan technische installaties, zoals de ventilatie, koeling en verwarming in en bij het schoolgebouw) worden gedragen door het schoolbestuur. Een schoolbestuur ontvangt de middelen rechtstreeks van het Rijk. Ontwikkelingen en uitdagingen nieuw IHP Sinds het vaststellen van het IHP 2021-2024 is de wereld inmiddels behoorlijk veranderd. De bouwkosten zijn sterk gestegen, sterker dan de vergoeding die de gemeente ontvangt vanuit het Rijk; er is sprake van een verhoogde instroom van nieuwkomers / Oekraïense vluchtelingen / asielzoekers; er is een toenemende zorg over het binnenklimaat; er worden (gemeentelijk) nieuwe eisen gesteld in het kader van circulariteit en klimaatadaptatie. Door de nieuwe wet- en regelgeving is het onderwijsaanbod uitgebreid. In Veenendaal zijn in totaal 15 schoolbesturen actief, die onderling sterk in omvang verschillen. Het aantal schoolbesturen is bovengemiddeld groot, in vergelijking met andere gemeenten. Dit zegt iets over de complexiteit en de uitdaging om met alle partijen tot een gezamenlijk akkoord te komen voor de opgave van de onderwijshuisvesting. We zien nog altijd een behoorlijke uitdaging in het beperken van de leegstand. Normatief staan er circa 77 lokalen (qua grootte vergelijkbaar met het Rembrandt College) leeg.

De exploitatie van deze leegstand in de onderwijsgebouwen kost geld (vanuit de besturen) dat niet aan inhoudelijk kwalitatief 1 pdf (overheid.nl)

2

onderwijs kan worden besteed. Anderzijds geeft leegstand ook flexibiliteit, zowel aan het onderwijsveld als voor de gemeente. Daarnaast zien we, zowel landelijk als lokaal, een gestage groei van de instroom van leerlingen naar het speciaal onderwijs. Meer instroom in het speciaal onderwijs legt grote druk op de onderwijsvoorzieningen, en vraagt soms specifieke huisvesting. De trend die lijkt te zijn ingezet, is van belang voor het nieuwe IHP. De genoemde uitdagingen vormen (mede) een reden om het beleid rondom onderwijshuisvesting af te wegen, en na te gaan op welke wijze (en tegen welke middelen) de onderwijsambities kunnen worden gerealiseerd met daarbij passende huisvesting. Daarnaast ligt er ook een voorstel tot wijziging van diverse onderwijswetten om te komen tot een meer planmatige en doelmatige aanpak van de onderwijshuisvesting in het primair en voortgezet onderwijs. Aangegeven is dat hierbij nog nadere regels kunnen worden gesteld. Wij spelen met het Veenendaalse IHP hierop in en lopen daarmee voor op deze wetswijziging.

Betrouwbare partners De afgelopen tijd is de relatie tussen gemeente en sommige schoolbesturen in bepaalde dossiers onder druk komen te staan door gebeurtenissen uit het verleden en wensen van onze partners die niet altijd passen in het gemeentelijke beleid. Denk hierbij aan de wijziging van het aanbod bij een school, de komst van een nieuwe school legt druk op bestaande voorzieningen, de ontwikkelingen Veenendaal Oost, maar ook inhoudelijke wensen zoals bijvoorbeeld jeugdzorg in de klas en het voorkomen van meerdere dislocaties. Het is belangrijk om te komen tot een gedragen plan. Dit kunnen we alleen samen met de scholen. Als partners willen we afspraken, die we met elkaar maken, na komen. We zorgen dat ontwikkelingen die zich voor doen op de daarvoor bestemde tafel(s) besproken worden. We betrekken elkaar vroegtijdig en zo goed als mogelijk bij veranderingen (aanpassing onderwijsaanbod, opheffen BRINnummer, samenvoegen scholen, financiële veranderingen e.d, wijzigingen in planningen en prioriteiten) die gevolgen kunnen hebben voor de onderwijshuisvesting. Uitgangspunten bij het opstellen van het IHP onderwijs 2025-2028 De uitgangspunten van het huidige IHP beschouwen we als kader. Ontwikkelingen en keuzes die gemaakt moeten worden, leggen we langs deze kaderstellende uitgangspunten. •

Het bestaande IHP als basis We handhaven de eerdergenoemde ambities uit het nu vigerende IHP wat betreft: - Verjonging van de portefeuille, - Het waar mogelijk inzetten op thuisnabij onderwijs, - Vermindering leegstand, - Locaties en omvang sluiten aan bij de basisgeneratie en faciliteren een doorlopende leerlijn, - Aansluiting basis- en speciaal onderwijs en kinderopvang, - Bijdragen aan energieneutrale ambities, - Het openbaar toegankelijk maken van de (groene) schoolpleinen (in lijn met het bestaande - beleid rondom bewegen, ontmoeten, sporten en spelen (BOSS-beleid)). Samen met de schoolbesturen evalueren we het huidige IHP, hiermee worden de gevoelde knelpunten in het huidige IHP duidelijk en bespreekbaar. •

Verantwoordelijkheid voor goed onderwijs ligt bij de scholen De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor kwalitatief goed onderwijs. Samen met de schoolbesturen onderzoeken wij hoe huisvesting (bijvoorbeeld het aantal dislocaties) bijdraagt aan onderwijs van voldoende kwaliteit en wat alle partijen kunnen (moeten) doen om hier invulling aan te geven.

3

•

Helderheid in financiering Schoolbesturen en gemeente hebben hun eigen rol en verantwoordelijkheid binnen onderwijshuisvesting. De gemeente zorgt voor adequate huisvesting (voldoend aan het vigerende bouwbesluit), de schoolbesturen zorgen voor het instandhouden en aanpassen van deze huisvesting. Beide partijen krijgen daarvoor middelen vanuit de Rijksoverheid. In het IHP leggen we vast waarvoor de verschillende partijen aan de lat staan en onderzoeken we binnen welke kaders het onderwijs kan bijdragen aan de vervangende huisvesting en welke aanvullende (co)financieringsmogelijkheden bestaan, zoals bijvoorbeeld de ‘Specifieke uitkering innovatieprogramma onderwijshuisvesting’ Per 2024 is € 275 miljoen beschikbaar uit het Nationaal Groeifonds. Ook maken we inzichtelijk voor welke wensen financiering ontbreekt. In het IHP maken we ook duidelijk voor welke ambities geen middelen vanuit de overheid beschikbaar zijn, en waarvoor aanvullende financiële keuzes noodzakelijk zijn. •

Koppeling met lokaal beleid A. het Integraal beleidskader sociaal domein: Met het Integraal Beleidskader sociaal domein draagt de gemeente bij aan een goede ontwikkeling van het onderwijs aan jongeren, bij voor- en vroegschoolse educatie en bij de aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt. Voorschoolse educatie (2,5- tot 4-jarigen) is een belangrijke schakel in de onderwijsketen en draagt bij aan een betere start in het basisonderwijs. De ondersteuningsbehoefte van kinderen kan gevolgen hebben voor het schoolgebouw en vraagt om flexibele huisvesting. Daarom bekijken we bij (nieuwe) huisvesting hoe we kinderen met verschillende of dezelfde ondersteuningsbehoeften in één schoolgebouw onderbrengen. Daarbij vindt altijd de afweging plaats of het rijk voldoende middelen beschikbaar stelt. Deze afweging nemen we mee in de IKC visie die we daarna vertalen naar het ruimtelijk kader. Op die manier dragen we met onderwijshuisvesting ons steentje bij aan een meer inclusieve samenleving B. het huidige IKC-beleid In het raadsprogramma is opgenomen dat we waar mogelijk IKC’s (Integrale Kind Centra) realiseren. We kiezen ervoor om het huidige IKC-beleid ongewijzigd te verlengen. We stimuleren het permanent “samenwonen ” van verschillende onderwijstypen onder een dak, waarbij in ieder geval een kinderopvangorganisatie onderdeel is van de IKC-ontwikkeling.

Een zekere omvang van scholen is hierbij wenselijk om de doorgaande leer- en ontwikkellijn goed vorm te kunnen geven. Naast kinderopvang faciliteren we medegebruik dat bijdraagt aan de ontwikkeling van de kinderen. Voor zover dit past binnen de grenzen van het vastgoedbeleid. •

We gaan uit van actuele gegevens We baseren het IHP op basis van recente prognoses van het aantal leerlingen, voor zover mogelijk rekening houdend met de verhoogde taakstelling voor statushouders, de oorlog in Oekraïne en ontwikkelingen met betrekking tot asielzoekers en arbeidsmigranten. Daarnaast beoordelen we de kwaliteit van het onderwijsvastgoed om zo de prioritering in de uitvoeringsagenda goed te laten aansluiten bij de praktijk. Samen met de scholen onderzoeken we de gevolgen van de hogere instroom in het gespecialiseerd onderwijs en de consequenties van inclusief onderwijs. Zowel landelijk als ook lokaal zien we een verhoogde instroom van leerlingen naar het speciaal onderwijs. Meer instroom in het speciaal onderwijs legt grote druk op de onderwijsvoorzieningen. Wij zoeken ook duidelijkheid over de huisvestingsvoorzieningen/wensen die een gevolg zijn van inclusief onderwijs en wat de consequenties zijn voor de financiering.

4

Op voorhand wordt opgemerkt dat de Rijksvergoeding op dit moment niet al deze ontwikkelingen dekt, aanvullende financiering is noodzakelijk. •

We vullen onze duurzaamheidsambities in Door de rijksoverheid zijn ambitieuze doelen gesteld voor klimaatadaptief en waterrobuust inrichten en voor circulair bouwen. De gemeente vertaalt deze doelen in een concrete aanpak. Deze aanpak zal leiden tot hogere investeringen (in ieder geval op korte termijn), maar ook tot lagere exploitatieen afschrijvingslasten. In het IHP vertalen we deze aanpak specifiek voor onderwijshuisvesting en beschrijven we hoe schoolbesturen en gemeente deze investeringen kunnen financieren. Een andere duurzaamheidsambitie is dat wij gezamenlijk streven naar een duurzaam gezond vastgoed, bijvoorbeeld rondom het binnenklimaat. Ook dit streven vertalen wij in concrete maatregelen en wij zoeken naar financieringsmogelijkheden. •

Voortgezet onderwijs heeft een unilocatie. Alle scholen voor voortgezet onderwijs in Veenendaal hebben nu een eigen locatie die voldoende is voor de opvang van de leerlingen. Een schoolbestuur van een voortgezet onderwijsschool is zelf verantwoordelijk voor het onderwijsaanbod en ook voor de aanname van leerlingen, zodat het mogelijk blijft de unilocaties te behouden.. • Streven is besluitvorming bij consent Het doel is om alleen een besluit over het IHP voor te leggen als er geen beargumenteerde bezwaren tegen zijn ingediend (consent). Als er met de betrokken partijen geen overeenstemming kan worden bereikt, worden de beargumenteerde bezwaren, voorzien van een reactie opgenomen in de besluitvorming.

Consultatievragen Deze consultatieronde geeft u als raad gelegenheid op bovenstaande inhoud te reageren en aan de hand van de hieronder genoemde consultatievragen uw input te geven: 1. 2. 3.

Zijn de voorgestelde uitgangspunten herkenbaar en kunt u zich vinden in dit kader voor de komende beleidsperiode (2025-2028)? Onderschrijven deze uitgangspunten hetgeen in het raadsakkoord over onderwijs door u is opgenomen? Wilt u accenten meegeven op de beschreven uitgangspunten of een suggestie doen die nog niet benoemd is?

Vervolg Wij zien op hoofdlijnen de volgende planning voor het IHP. Aangegeven wordt wanneer de gemeenteraad en schoolbesturen betrokken worden:

27 september 2023

Dit memo is gedeeld in de LEA-vergadering van 27 september 2023, waarna de schoolbesturen nog extra input hebben geleverd voor deze uitgangspunten. Hierbij zijn reacties gekomen van twee schoolbesturen, de Onderwijsspecialisten en Gave. Op basis van deze reacties (zie ook de bijlagen) is deze consultatiememo aangevuld/aangescherpt.

1e/2e kwartaal 2024

De wensen en behoeften worden opgehaald, er wordt samengewerkt aan het opstellen van het IHP en het uiteindelijke resultaat wordt besproken door één of meerdere brainstormsessies te houden in de eerste helft van 2024.

5

Tot en met september 2024

Samen met onze onderwijspartners wordt gewerkt aan de inhoudelijke uitwerking van de uitgangspunten tot een IHP.

4e kwartaal 2024

Overeenstemming met de schoolbesturen

1e kwartaal 2025

Het college legt het IHP ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. Indien dit nodig is wordt dan tegelijkertijd een aangepaste verordening huisvesting onderwijs aangeboden.

Het tijdpad vraagt inzet van alle partijen. Opgemerkt wordt dat dit proces wordt gevoerd met een groot aantal betrokken partijen (15 schoolbesturen en meerdere kinderopvangorganisaties). Ook hebben alle partijen, ook wij als gemeente, te maken met personele tekorten. De planning kan alleen worden gerealiseerd indien alle partijen zich hieraan committeren en voldoende (personele) capaciteit beschikbaar kunnen stellen om dit traject in gezamenlijkheid te doorlopen. Bijlagen Bijlage 1: reactie Onderwijsspecialisten op concept consultatiememo Bijlage 2: reactie Gave op concept consultatiememo

6