1. Mandatering college door de raad voor intrekken voorkeursrecht - Raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Zaaknummer Onderwerp

2234148 Mandatering college door de raad voor intrekken voorkeursrechten

Datum raadsvergadering

Programma’s & Projecten 27 mei 2025

Programma

Burger en Bestuur

Inlichtingen bij

Eva Sneep

Team

behandelaar Telefoonnummer E-mailadres

+31318538568 eva.sneep@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad,

Beslispunten 1. Aan het college de bevoegdheid tot het intrekken van voorkeursrechten op grond van artikel 9.5 van de Omgevingswet te mandateren en het college te machtigen de daarmee samenhangende zorgplicht uit te voeren waarbij gemandateerde ter uitoefening van de aan hem gemachtigde zorgplicht, ondermachtiging kan verlenen aan de algemeen directeur en medewerkers van de gemeente Veenendaal. 2. Dit besluit treedt in werking op de dag na bekendmaking. Waarom naar de raad? Op grond van artikel 9.1 Omgevingswet (hierna: Ow) kan de raad een gemeentelijk voorkeursrecht vestigen. Als het voorkeursrecht niet meer voldoet aan de vereisten om het voorkeursrecht te vestigen, dan moet het bestuursorgaan dat het voorkeursrecht heeft gevestigd dit onverwijld intrekken, al dan niet op verzoek van de belanghebbende(n), aldus artikel 9.5 lid 1 en 2 Ow. Inleiding Per 1 januari 2024 is de Ow inwerking getreden. De Wet voorkeursrecht gemeenten geldt niet meer en deze bepalingen zijn opgenomen in de Ow. Hierdoor is een wijziging opgetreden in de bevoegdheid tot het intrekken van voorkeursrechten. Anders dan onder de Wet voorkeursrecht gemeenten is in de Ow vastgelegd dat het bestuursorgaan dat een voorkeursrecht vestigt, ook tot intrekking van datzelfde recht dient te besluiten.

Hiervoor heeft de wetgever gekozen vanuit het oogpunt van een zuivere bevoegdheidstoedeling en uit systematisch oogpunt dat het niet passend is dat het ene bestuursorgaan een beschikking geeft en een ander bestuursorgaan die kan intrekken. Het bestuursorgaan is verplicht tot het onverwijld intrekken van het voorkeursrecht als het voorkeursrecht niet langer meer nodig is of niet meer voldoet aan de wettelijk gestelde eisen. Ook kan een belanghebbende vragen om intrekking van het voorkeursrecht. Bij zo'n verzoek is de algemene

Pagina 1 van 4

Raadsvoorstel, Onderwerp: Mandatering college door de raad voor intrekken voorkeursrechten zaaknummer 2234148

regeling uit de Algemene wet bestuursrecht van toepassing. Het bestuursorgaan moet dan uiterlijk binnen acht weken na ontvangst van een aanvraag een besluit nemen of meedelen binnen welke redelijke termijn er een beschikking wordt gegeven. Zowel bij onverwijld intrekken als intrekken op verzoek is het erg lastig om deze wettelijke termijnen, met inachtneming van de planning van de raad, te halen. Daarom noemt de wetgever ook de mogelijkheid van mandatering van de bevoegdheid tot het intrekken van voorkeursrechten. Om te kunnen voldoen aan deze wettelijke vereisten (onverwijld en/of binnen 8 weken) en vanwege praktische overwegingen is mandatering aan het college wenselijk. Aangezien (gedeeltelijk) intrekken van voorkeursrechten dit jaar wordt verwacht, leggen wij dit voorstel nu aan de raad voor. Een gemeentelijk voorkeursrecht Een eerste recht van koop voor de gemeente op een onroerende zaak. Zorgplicht De genoemde zorgplicht houdt in dat, behoudens het besluit tot intrekking, er ook wordt gezorgd voor het laten doorhalen van het ingetrokken voorkeursrecht in de openbare registers van het Kadaster. Daarnaast moet het bestuursorgaan mededeling doen aan de eigenaren en beperkt gerechtigden die het aangaat na het intrekken, vervallen of vernietiging van het voorkeursrecht.

Indien u besluit tot machtiging, heeft het college de bevoegdheid tot ondermachtiging van de zorgplicht aan ambtenaren. Er is geen mogelijkheid opgenomen tot ondermandatering. De bevoegdheid om te besluiten tot het intrekken van voorkeursrechten namens de raad blijft, na mandatering, bij het college. Samenvatting Door de inwerkingtreding van de Ow is er een wijziging gekomen in de intrekkingsbevoegdheid van voorkeursrechten. Waar voorheen het college bevoegd was, is dat nu het bestuursorgaan dat het voorkeursrecht heeft gevestigd. In het geval van de voorkeursrechten binnen de projecten Trivium en het Ambacht is dat de raad. Door het mandateren van besluiten tot intrekking van voorkeursrechten geeft u het college de bevoegdheid besluiten tot intrekking namens u te nemen. In de wet staat wanneer een voorkeursrecht kan worden ingetrokken of komt te vervallen. Met dit mandaat en de machtiging geeft u deze uitvoerende besluitvorming aan het college, wat de snelheid in besluiten (binnen de daarvoor geldende wettelijke termijnen) ten goede komt. Dit is in het voordeel van de verzoeker of eigenaar van het perceel waar het voorkeursrecht op rust. Beoogd resultaat Een slagvaardige wijze van intrekken van voorkeursrechten, waardoor de eigenaar en toekomstig eigenaar van het perceel/de percelen waarop het voorkeursrecht rust sneller duidelijkheid krijgen.

Proceshistorie en eerdere besluitvorming De raad heeft op 22 april 2021 besloten tot het vestigen van het voorkeursrecht op de percelen bij de Rozenstraat 19 (Trivium) en op 22 juni 2023 tot het vestigen van het voorkeursrecht in het project het Ambacht. Argumenten 1.1. Door mandatering ontstaat dezelfde situatie als voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet.

Pagina 2 van 4

Raadsvoorstel, Onderwerp: Mandatering college door de raad voor intrekken voorkeursrechten zaaknummer 2234148

Onder de Wet voorkeursrecht gemeenten, het oude recht, was het college zelfstandig bevoegd om te besluiten tot intrekking van het voorkeursrecht. Hierdoor kon de intrekking slagvaardig en snel plaatsvinden. Door de intrekking nu aan het college te mandateren, ontstaat feitelijk eenzelfde situatie als onder het oude recht. De wetgever heeft in de Memorie van Toelichting bij de Omgevingswet uitdrukkelijk aangegeven dat het mogelijk is dat de raad de bevoegdheid tot intrekking mandateert aan het college, waardoor dit sneller verloopt en voor de eigenaar gunstig kan uitpakken. 1.2. Sneller herstel van de eigendomspositie voor de eigenaar. De vestiging van een voorkeursrecht beperkt de overdraagbaarheid van een onroerende zaak. Indien het voorkeursrecht volgens de wet ingetrokken moet worden, dan moet herstel van deze beperking zo snel mogelijk plaatsvinden. Intrekking door het college namens de raad is in tijd effectiever, sneller en kan dan binnen de wettelijke termijnen. De eigenaar kan zo sneller ten volle genieten van zijn of haar eigendomsrecht. Daarbij is het bestuursorgaan bij niet tijdig intrekken of laten doorhalen volledig aansprakelijk voor de schade als gevolg daarvan (artikel 15.52 Ow). 1.3. Het gaat om een administratieve handeling die moet worden genomen bij de in de wet genoemde omstandigheden.

Het vestigen van een voorkeursrecht is ingrijpend en beperkt de eigendomspositie van de eigenaar. Daarom ligt deze bevoegdheid bij de raad. Dit blijft ook zo. Het intrekken is nodig, in die situaties die de wet aangeeft, al dan niet op verzoek van een eigenaar of beperkt gerechtigde. Het gaat daarom meer om een administratieve handeling. Om die reden is ondermachtiging ook mogelijk (ondermandatering is niet mogelijk op basis van dit voorstel). Alternatieven Een alternatief is om te kiezen voor mandatering ‘per geval’ of ‘per locatie’. Een algemeen mandaat is echter slagvaardiger en voorkomt dat de raad steeds nieuwe voorstellen krijgt. Daarbij blijft het halen van wettelijke termijnen ingewikkeld (zo niet onmogelijk) gezien de planning van raadsvoorstellen. Het extra bijeen moeten roepen van de raad kan dan ook gebeuren. Een ander alternatief is dat u kiest voor het niet mandateren van de bevoegdheid tot intrekken van voorkeursrechten. Indien de raad het besluit tot intrekking niet wenst te mandateren aan het college, zullen wij per keer een voorstel tot intrekking aan de raad voorleggen. Het kan gebeuren dat wij de raad daarvoor extra bijeen moeten roepen om te kunnen voldoen aan de wettelijke termijnen. Kanttekeningen Niet van toepassing. Participatie Niet van toepassing.

Wat betekent dit besluit voor inwoners? Voor de (toekomstige) bewoners van een woning waar een voorkeursrecht op rust, betekent dit dat zij sneller duidelijkheid hebben en dat het voorkeursrecht op hun woning komt te vervallen. Het opheffen van deze beperking is gunstig voor deze bewoners.

Pagina 3 van 4

Raadsvoorstel, Onderwerp: Mandatering college door de raad voor intrekken voorkeursrechten zaaknummer 2234148

Aanpak / uitvoering Op het moment dat intrekking aan de orde is, wordt de intrekking aan het college voorgelegd. Na besluitvorming wordt het besluit ingeschreven, waardoor het voorkeursrecht komt te vervallen. Communicatie over dit besluit Uw besluit wordt bekend gemaakt op overheid.nl. Het mandaatbesluit treedt in werking op de dag na bekendmaking. Evaluatie Niet van toepassing. Kosten, baten, dekking Niet van toepassing.

College van burgemeester en wethouders, verzonden namens

Sjoukje Deelstra secretaris

Bijlagen Raadsbesluit

Pagina 4 van 4

Gert-Jan Kats burgemeester