1. Keuzenotitie Visie Sociaal Domein - Raadsvoorstel

Raadsvoorstel Keuzenotitie visie sociaal domein Dossiernummer

4243

Programma

3. Sociale leefomgeving

Ambtenaar

Hans Polinder

Datum college

13-1-2026

Team

Strategie, Control, Bestuurs- en Directieondersteuning

Datum Raad

26-2-2026

Aan de leden van de raad,

Beslispunten 1. De keuzenotitie visie sociaal domein met het voorkeursscenario 3 vast te stellen. 2. Het college op te dragen: a. een startnotitie aan de raad voor te leggen in Q3 2026 over de uitvoering van de keuzenotitie visie sociaal domein. b. de eventuele financiële consequenties te verwerken in de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030.

Waarom naar de raad? De raad heeft bij de behandeling van de kadernota 2026-2029 een motie aangenomen over de keuzenotitie visie sociaal domein, motie M2025.45 van 15 juli 2025. Daarin verzoekt de raad het college om aan de huidige gemeenteraad een keuzenotitie voor te leggen vóór de gemeenteraadsverkiezingen 2026 waarin gekozen kan worden of en hoe het Model Veenendaal uit 2020 en de Visie sociaal domein uit 2017 herijkt zullen gaan worden.

Inleiding De raad van Veenendaal heeft in 2017 de Visie sociaal domein – De kracht van de samenleving vastgesteld. In 2020 heeft het college het oorspronkelijke Model Veenendaal uit 2012 geactualiseerd, waarbij de beweging is doorgezet naar een centrale toegang in het sociaal domein. In 2023 is het integraal beleidskader sociaal domein (hierna IBK-SD) 2024-2027 vastgesteld. Deze drie documenten hangen nauw met elkaar samen en vormen de basis onder het huidige beleid in het sociaal domein. De visie geeft richting aan de inhoudelijke koers, het Model Veenendaal 2020 gaat over de inrichting van dit sociaal domein en het IBK-SD geeft sturing in uit te voeren thema’s en acties die daaruit voortvloeien. De samenhang tussen deze visie, de inrichting en het beleidskader zijn groot. De motie geeft aan dat het gezien alle wettelijke en maatschappelijke ontwikkelingen goed is het proces te starten tot actualisatie van de visie sociaal domein 2017. Met de keuzenotitie krijgt de raad de mogelijkheid om kaders en richting te geven aan deze herziening. De keuzenotitie visie sociaal domein schetst vier scenario’s die richting geven aan de beleidskeuzes voor de komende jaren. Het betreft de scenario’s actualisatie (1), verdieping (2), verbreding (3) en

Raadsvoorstel: Keuzenotitie visie sociaal domein Dossiernummer: 4243

transformatie (4). Per scenario wordt inzichtelijk gemaakt wat de consequenties zijn van de te maken keuzes. De beschrijving van de scenario’s bestaat onder andere uit een beschrijving van het ambitieniveau, de rol van de raad, de mate van participatie, benodigde capaciteit en de consequenties voor totstandkoming nieuw IBK-SD. Het college heeft scenario 3 als voorkeur, maar de raad gaat over de definitieve keuze. Scenario 1 schetst een visie sociaal domein met een beperkt ambitieniveau die zich vooral richt op het actualiseren van de Visie Sociaal Domein 2017 naar actuele wetgeving en verplichte beleidsontwikkelingen. Scenario 2 schetst een visie sociaal domein waarin de visie ook geactualiseerd wordt naar actuele wetgeving en verplichte beleidsontwikkelingen, de inrichting en toegang van het sociaal domein geactualiseerd wordt en participatie plaatsvindt met stakeholders binnen het sociaal domein. Scenario 3 schetst een visie samenleving waarin de visie wordt uitgebreid met domeinen buiten het sociaal domein, de inrichting en toegang van het sociaal domein geactualiseerd wordt en participatie plaatsvindt met stakeholders binnen en buiten het sociaal domein.

Scenario 4 schetst een visie samenleving waarin de visie wordt uitgebreid met domeinen buiten het sociaal domein, de inrichting en toegang van het sociaal domein geactualiseerd wordt en participatie plaatsvindt met inwoners en stakeholders binnen en buiten het sociaal domein.

Samenvatting Met de keuzenotitie krijgt het proces rondom de herijking van de visie sociaal domein duidelijke kaders en is aan de voorkant al helder wat de consequenties hiervan zijn voor het gekozen scenario. Daarmee ontstaat er aan het begin van de nieuwe raadsperiode 2026-2030 al gelijk duidelijkheid over het pad richting een nieuwe visie sociaal domein en kan er meteen een start worden gemaakt als het nieuwe college gevormd is. De keuzenotitie gaat expliciet niet over inhoudelijke keuzes ten aanzien van de geactualiseerde visie.

Beoogd resultaat Doel van deze keuzenotitie is om de gemeenteraad in staat te stellen kaderstellende keuzes te maken voor de verdere vormgeving en invulling van een nieuwe visie sociaal domein. De raad stelt met de keuzenotitie vast aan de hand van welk scenario gewerkt zal worden aan de herijking van de huidige visie sociaal domein. Daarmee ontstaat in een vroeg stadium al duidelijkheid over het traject richting een nieuwe visie sociaal domein, bijvoorbeeld als het gaat om het bijbehorend tijdspad. Voor de nieuwe raad wordt dan helder hoe het college een toekomstbestendige integrale visie zal gaan realiseren. Hiermee wordt ook, ongeacht het gekozen scenario borging gerealiseerd van de samenhang tussen de Visie Sociaal Domein, Model Veenendaal en het IBK-SD. Daarmee ontstaat er meer samenhang tussen de diverse beleidsdocumenten in het sociaal domein en een sterkere verbinding met ruimtelijke visies zoals de Omgevingsvisie.

Proceshistorie en eerdere besluitvorming Het proces om te komen tot de keuzenotitie is in het najaar van 2025 gestart. Er is kennisgenomen van alle uitgangspunten van de visie 2017, Model Veenendaal 2020 en IBK-SD 2024-2027. Bij de totstandkoming van de keuzenotitie is ambtelijk getoetst wat de consequenties zijn van de diverse beschreven scenario’s. Na vaststelling van de keuzenotitie wordt een routekaart in Q3 2026 aan de

2 van 8

Raadsvoorstel: Keuzenotitie visie sociaal domein Dossiernummer: 4243

raad voorgelegd middels een startnotitie over hoe uitvoering gegeven zal worden aan het gekozen scenario.

Argumenten 1.1 De huidige visie sociaal domein is gedateerd en toe aan een herijking De huidige visie sociaal domein is vastgesteld in 2017. Sindsdien zijn zoals de motie aangeeft zowel de wettelijke kaders als de maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen veranderd. Daarnaast zijn er diverse hervormingen gekomen, zoals de Hervormingsagenda Jeugd en het raadsvoorstel Grenzen aan onze jeugdzorg, waar we ons toe te verhouden hebben en die nauw samenhangen met veel andere domeinen. In lijn met deze ontwikkelingen vraagt de motie om een geactualiseerde visie sociaal domein. Veel gemeenten hanteren als levensduur voor een visie sociaal domein een periode van ongeveer 10-15 jaar. 1.2 De scenario’s geven overzicht en inzicht in de bijbehorende consequenties Hieronder worden de scenario’s kort schematisch weergeven: Scenario

Ambitie-

Participatie

Capaciteit

niveau 1: Actualisatie

Laag

Besluit-

Beperkt, enkel

Laag

Q2 2027

ambtelijk 2: Verdieping

Gemiddeld

Consequenties IBK-SD

vorming raad

Beperkt, enkel

Beperkt, IBK-SD gaat naar Q2 2028

Gemiddeld

Q3 2027

ambtelijk en

Gemiddeld, IBK-SD gaat naar Q3 2028

stakeholders sociaal domein 3: Verbreding

Hoog

Beperkt, stakeholders

Hoog

Q4 2027

Groot, IBK-SD naar Q4 2028

Zeer hoog

Q4 2027

Groot, IBK-SD naar Q4 2028

binnen en buiten sociaal domein 4: Transformatie

Zeer hoog

Co-creatie met inwoners en stakeholders

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

3 van 8

Scenario 4

Raadsvoorstel: Keuzenotitie visie sociaal domein Dossiernummer: 4243

In de keuzenotitie die als bijlage is toegevoegd worden de vier scenario’s nader gespecificeerd. Daarbij moet worden opgemerkt dat het uiteindelijke scenario dat gekozen zal worden pas in de startnotitie die zal volgen volledig uitgewerkt zal zijn. In de startnotitie zal het definitieve tijdspad nader uitgewerkt en met de raad gedeeld worden, waarbij er bijvoorbeeld ook mogelijkheden zijn om activiteiten vanuit het programma IBK-SD te benutten en daardoor tijd te winnen in de planning en de visie wellicht al eerder aan de raad voor te leggen. In de startnotitie zullen ook de precieze periodes staan waarin de raad tussentijds geïnformeerd zal worden over de totstandkoming van de nieuwe visie. De visuele routekaart met een uitwerking van de vier scenario’s ziet er in grote lijnen als volgt uit: Scenario’s S1: Actualisatie S2: Verdieping S3: Verbreding S4: Transformatie

Jun-26 Q3-26

Q4-26 Q1-27 Q2-27

Q3-27

Q4-27

Q1-28

Q2-28

Q3-28

Q4-28

Start

Startnotitie Actief Actief Besluit

IBK-SD

Start

Startnotitie Actief Actief Actief

Besluit

Start

Startnotitie Actief Actief Actief

Actief

Besluit

IBK-SD

Start

Startnotitie Actief Actief Actief

Actief

Besluit

IBK-SD

IBK-SD

Van belang is om de consequenties voor het opstellen van een nieuw IBK-SD nadrukkelijk mee te nemen in de overwegingen voor het opstellen van een nieuwe visie. Elke vier jaar stelt de gemeenteraad een IBK-SD vast. Het IBK-SD is het belangrijkste sturingsinstrument van de gemeenteraad voor het sociaal domein. In het IBK-SD worden de (hoofd)doelen binnen de visie waar de gemeente de komende vier jaar aan gaat werken vastgesteld. Het IBK-SD gaat o.a. over de Wet maatschappelijke ondersteuning, Jeugdwet, Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Wet inburgering, gezondheid en welzijn. Door het maken van één integraal beleidskader kunnen we in het sociaal domein de samenhang vergroten die Veenendalers met of zonder ondersteuningsvraag nodig hebben en sturen we op concrete doelen. Het huidige IBK-SD loopt tot het einde van 2027 en richt zich op drie maatschappelijke doelen: ‘Bestaanszekerheid’, ‘Zelfredzaamheid’ en ‘Kwalitatief goede ondersteuning voor inwoners die dit nodig hebben’. Een belangrijk onderdeel van het IBK-SD is het doorontwikkelen van het datagedreven werken middels de ‘Staat van Veenendaal’, wat ook een basis kan gaan vormen voor het opstellen van een nieuwe visie.

Overigens betekent een verbreding van een visie niet direct dat een nieuw IBK-SD ook verbreed zal worden, bij het opstellen van het IBKSD wordt gekeken op welke zaken binnen de visie gestuurd moet worden in de daaropvolgende vier jaar. 1.3 Model Veenendaal 2020 wordt meegenomen in elk scenario van de keuzenotitie De raad vraagt in de aangenomen motie om inzichtelijk te maken of en hoe Model Veenendaal 2020 herijkt dient te worden. Model Veenendaal 2020 is een actualisatie geweest van het oorspronkelijke Model Veenendaal 2012 dat door het college werd vastgesteld, waarin uiteen werd gezet hoe de inrichting van het sociaal domein intern, maar ook extern in samenhang met partners als Veens Welzijn, aanbieders en CJG, na de decentralisatie vormgegeven diende te worden. In 2016 is het Model Veenendaal 2012 uitgebreid geëvalueerd bij de totstandkoming van de visie sociaal domein middels het rapport Winst door verbinding. De motie stelt dat als een herijking van Model Veenendaal nodig is, deze herijking afgerond is voor de inhoudelijke start van het IBK-SD 2028 proces. In scenario 1 blijven de huidige uitgangspunten en inrichting sowieso gehandhaafd, in de andere scenario’s kan

4 van 8

Raadsvoorstel: Keuzenotitie visie sociaal domein Dossiernummer: 4243

dit geactualiseerd worden voordat het nieuwe IBK-SD opgesteld zal worden. De nieuwe visie sociaal domein zal mede bepalen in hoeverre die herijking van het model daadwerkelijk nodig zal zijn. 1.4 Het college benoemt scenario 3 als voorkeursscenario Het college kiest als voorkeursscenario voor scenario 3. Het college acht dit het meest wenselijke scenario om vast te stellen via deze keuzenotitie. De keuze voor scenario 3, of 4, betekent een bredere visie samenleving. Met een visie samenleving in plaats van een visie sociaal domein ontstaat volgens het college een logische evenknie van de Omgevingsvisie, zodat deze gezamenlijk gezien kunnen worden als de ‘pijlers’ onder de thema’s Ruimte en Samenleving en er nog meer samenhang ontstaat tussen de maatschappelijke opgaves en de ruimtelijke invulling en inrichting van de gemeente. Een visie samenleving geeft de mogelijkheid om de scope van de nieuwe visie te verbreden tot aanpalende domeinen. Daarmee kan vervolgens een IBK opgesteld worden die tot duidelijke keuzes en prioriteiten in het sociaal domein komt. Volgens het college is deze beweging noodzakelijk om de daadwerkelijke oorzaken onder de hulpvragen in het sociaal domein te kunnen aanpakken. Dit mede met het oog op de uitkomsten van het rapport Van Ark wat door de deskundigencommissie Hervormingsagenda is opgesteld.

Het college kiest niet voor scenario 4, omdat er bij de totstandkoming van het IBK-SD 2024-2027 al uitgebreide inwonersparticipatie heeft plaatsgevonden en het college van mening is dat inwoners het beste betrokken kunnen worden bij het opstellen van een nieuw IBK-SD, aangezien dit een concretere invulling geeft aan de (beleids)prioriteiten binnen een raadsperiode. Wat niet betekent dat er bij scenario 3 geen participatie plaatsvindt, zie hiervoor de bijlage. 3.1 Het definitieve scenario wordt in een startnotitie met routekaart uitgewerkt De raad stelt een scenario vast. Aan de hand van het gekozen scenario zal het college een routekaart opstellen en de raad doen toekomen als onderdeel van een startnotitie in Q3 van 2026. In deze routekaart zal staan hoe het gekozen scenario uitgewerkt wordt met o.a. een gedetailleerder tijdspad en verdere (mogelijke) consequenties, o.a. qua ambtelijke inzet, (her)prioritering en financiën.

Alternatieven Als de keuzenotitie niet wordt vastgesteld zal onduidelijk blijven wanneer de visie sociaal domein herzien zal worden. De visie uit 2017 heeft geen einddatum en zal dan blijven gelden als laatst vastgesteld visiedocument. Het huidige IBK-SD loopt tot eind 2027, dus een herziening daarvan zal dan wel gewoon in de loop van 2027 in de raad komen conform planning.

Kanttekeningen 1.1 De raad legt alvast een kader neer voor de totstandkoming van de nieuwe visie in de nieuwe raadsperiode 2026-2030 Zoals bekend zijn in maart 2026 gemeenteraadsverkiezingen. De aangenomen motie roept op om deze keuzenotitie nog vast te stellen voor deze verkiezingen, zodat er geen tijd verloren kan gaan en er in 2026 meteen een start gemaakt kan worden richting een nieuwe visie. Door het vaststellen van de keuzenotitie vóór de gemeenteraadsverkiezingen geeft de raad een duidelijk kader voor de nieuwe raadsperiode als het gaat om het traject richting een nieuwe visie. De keuzenotitie gaat expliciet niet over inhoudelijke keuzes ten aanzien van de geactualiseerde visie. 1.2 Er is spanning tussen het aanbrengen van focus en het verbreden van de visie sociaal domein In scenario 3 en scenario 4 wordt voorgesteld om de scope van de visie te verbreden naar een visie samenleving, in plaats van een visie sociaal domein. Zoals eerder genoemd vallen veel onderwerpen

5 van 8

Raadsvoorstel: Keuzenotitie visie sociaal domein Dossiernummer: 4243

binnen het sociaal domein nauw samen met domeinen daarbuiten. Daarom is in de scenario’s 3 en 4 beschreven dat er meer domeinen betrokken kunnen worden om een visie samenleving te formuleren. Dit heeft echter wel als risico dat er vervolgens een visie gaat ontstaan die te weinig focus zou kunnen aanbrengen voor de komende jaren. En die focus is wel nodig om de komende jaren effectief te kunnen blijven in het bereiken van de doelen uit het IBK-SD. Daarom zal bij een eventuele keuze voor scenario 3 of 4 in een later op te stellen startnotitie nader geduid worden hoe de balans gewaarborgd zal worden tussen het toevoegen van domeinen in de nieuwe visie ten opzichte van het behouden van focus. 1.3. Voor de uitvoering van scenario 3 en 4 zijn mogelijk extra middelen nodig Voor een nieuwe visie waar participatie voor zal plaatsvinden moeten er ook nu nog onvoorziene kosten gemaakt worden, o.a. voor participatie en personele inzet. Hier zijn op dit moment geen aanvullende middelen voor beschikbaar in de begroting. De inschatting van de eventuele kosten voor scenario 3 en 4 zijn o.a. gebaseerd op de ervaringen in de totstandkoming van het IBK-SD 20242027.

Participatie Bij de totstandkoming van de keuzenotitie heeft de ambtelijke organisatie input geleverd voor het uitwerken van de diverse scenario’s. De adviesraden zijn geïnformeerd over het proces richting deze keuzenotitie, aangezien zij ook nadrukkelijk benoemd worden in de aangenomen motie. Gezien het beperkte tijdspad en het verzoek vanuit de motie om dit voorstel wel voor de gemeenteraadsverkiezingen 2026 aan te bieden aan de raad is verdere participatie niet aan de orde geweest. Verdere participatie zal (ook) plaatsvinden op het moment dat inhoudelijk aan de visie gewerkt gaat worden.

Wat betekent dit besluit voor inwoners? De keuzenotitie geeft de raad meer duidelijkheid richting de totstandkoming van een nieuwe visie sociaal domein. Inwoners zullen vooral de consequenties merken van een nieuwe visie, de impact daarvan is mede afhankelijk van het gekozen scenario en de omvang van de nieuwe visie.

Aanpak / uitvoering Na vaststelling van de keuzenotitie zal middels een startnotitie inzichtelijk worden gemaakt aan de raad hoe het verdere proces richting een nieuwe visie ingericht zal worden en hoe de raad meegenomen zal worden in de totstandkoming van de nieuwe visie sociaal domein en de mogelijke financiële impact, mogelijke gevolgen voor de ambtelijke organisatie en keuzes (prioritering) in activiteiten. De raad zal hier in Q3 2026 nader over worden geïnformeerd. Uiteraard blijven alle lopende trajecten zoals het traject Grenzen aan onze jeugdzorg in de tussentijd gewoon doorgaan.

Communicatie over dit besluit Inwoners, medewerkers en maatschappelijke organisaties worden geïnformeerd via de gemeentelijke communicatiekanalen en de betrokken organisaties. Woordvoeringslijn

6 van 8

Raadsvoorstel: Keuzenotitie visie sociaal domein Dossiernummer: 4243

De raad heeft bij de behandeling van de kadernota 2026-2029 een motie aangenomen over de keuzenotitie sociaal domein, motie M2025.45 van 15 juli 2025. Daarin verzoekt de raad het college om aan de huidige gemeenteraad een keuzenotitie voor te leggen waarin gekozen kan worden of en hoe Model Veenendaal 2020 en de Visie sociaal domein herzien zullen gaan worden. De raad stelt met de keuzenotitie vast aan de hand van welk scenario gewerkt wordt aan de herijking van de huidige visie sociaal domein. Door het vaststellen van de keuzenotitie vóór de gemeenteraadsverkiezingen geeft de huidige raad een duidelijk kader mee aan de nieuwe raad. Hiermee wordt ook de onderlinge borging gerealiseerd tussen de Visie Sociaal Domein, Model Veenendaal en het IBK-SD 2028. Daarmee ontstaat er meer samenhang tussen de diverse beleidsdocumenten in het sociaal domein. Deze vier scenario’s worden aan de raad voorgelegd: Scenario 1 – Actualisatie (laag ambitieniveau) In dit scenario wordt de visie sociaal domein technisch geactualiseerd op basis van gewijzigde wetgeving. Er vindt geen verbreding plaats naar andere domeinen en Model Veenendaal blijft ongewijzigd. De impact op capaciteit en kosten is beperkt, maar er is weinig ruimte voor vernieuwing of integrale samenwerking. Scenario 2 – Verdieping (gemiddeld ambitieniveau) Dit scenario actualiseert de visie én actualiseert Model Veenendaal.

De samenhang tussen visie en inrichting van het sociaal domein wordt versterkt. Participatie blijft beperkt tot stakeholders binnen het sociaal domein. De visie heeft geen betrekking op aanpalende domeinen buiten het sociaal domein. Scenario 3 – Verbreding (hoog ambitieniveau) De visie wordt middels een visie samenleving verbreed naar aanpalende domeinen zoals wonen, veiligheid, onderwijs, sport, cultuur en economie. Dit maakt het mogelijk om maatschappelijke opgaven integraal te benaderen. Er is participatie met stakeholders binnen én buiten het sociaal domein. Dit is het voorkeursscenario van het college. Scenario 4 – Transformatie (zeer hoog ambitieniveau) Dit scenario ontwikkelt een integrale visie samenleving met brede participatie van inwoners en stakeholders. Domeinoverstijgende samenwerking staat centraal. Dit scenario vraagt de meeste capaciteit en middelen. Aan de hand van het gekozen scenario stelt het college een startnotitie incl. routekaart op die het college de raad zal doen toekomen in Q3 2026. In deze startnotitie is verder in detail uitgewerkt hoe het gekozen scenario uitgewerkt zal worden met o.a. een gedetailleerder tijdspad en verdere consequenties.

Evaluatie In de startnotitie zal beschreven worden hoe en wanneer de evaluatie van de huidige visie daadwerkelijk zal plaatsvinden, dit is ook mede afhankelijk van het gekozen scenario.

7 van 8

Raadsvoorstel: Keuzenotitie visie sociaal domein Dossiernummer: 4243

Kosten, baten, dekking Afhankelijk van het gekozen scenario zullen de financiële consequenties verwerkt worden in de eerstvolgende programmabegroting en meerjarenbegroting. Bij scenario 3 wordt vooralsnog een bedrag van 40.000 euro gevraagd, deze zijn bedoeld om een gedeelte van het participatieproces uit te besteden, bij scenario 4 wordt een bedrag van vooralsnog 80.000 euro gevraagd om het participatieproces met inwoners volledig uit te kunnen besteden. We gaan ervanuit dat we dit kunnen opvangen vanuit een onderuitputting van het programma sociaal domein, mocht dat niet het geval zijn wordt dat meegenomen in de programmabegroting. Mocht uit de startnotitie blijken dat voor de benodigde ambtelijke capaciteit behorend bij het gekozen scenario er extra middelen noodzakelijk zijn, zal dit ook worden verwerkt in de programmabegroting en meerjarenbegroting.

College van burgemeester en wethouders,

Sjoukje Deelstra Secretaris

Gert-Jan Kats burgemeester

Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5.

Keuzenotitie Visie Sociaal Domein Visie Sociaal Domein – De kracht van de samenleving (2017) Model Veenendaal (2020) IBK-SD (2024-2027) Motie ProV SP - Keuzenotitie Actualisatie Visie Sociaal Domein

8 van 8