1. Kaderbrief Foodvalley 2024-2027 - raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

23 februari 2023 2061706 17 januari 2023 Kaderbrief Regio Foodvalley 2024-2027

Programma

Burger & Bestuur

Inlichtingen bij

A.G.T. Westerhof 06-43415849 Ton.Westerhof@veenendaal.nl

Telefoonnummer E-mailadres

Agendapunt

Afdeling

Strategie

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. Geen wensen en/of bedenkingen in te dienen met betrekking tot de Kaderbrief 2024-2027 Regio Foodvalley. 2. De hogere gemeentelijke bijdrage voor 2024 en 2025 van € 124.000,- te verwerken in de gemeentelijke Kadernota 2024-2027. Waarom naar de raad? De Kaderbrief 2024-2027 Regio Foodvalley raakt aan het budgetrecht van gemeenteraden. De kaderbrief is bedoeld om de gemeenteraad vanuit de kaderstellende rol aan de voorkant van de totstandkoming van de begroting voor Regio Foodvalley via een wensen/bedenkingen-procedure de gelegenheid te bieden een oordeel te geven over de bouwstenen daarvan. Na eventuele wensen en bedenkingen op de kaderbrief volgt de uitwerking en detaillering in de meerjarenbegroting die uiterlijk 15 april 2023 aan de raden wordt aangeboden. De thans voorliggende Kaderbrief 2024-2027 Regio Foodvalley vereist dus besluitvorming door de raad. Samenvatting Bij de behandeling van de wijziging van de gemeenschappelijke regeling Regio Foodvalley begin 2016 hebben de 8 betrokken gemeenteraden o.a. bepaald in januari van het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar een brief van het regiobestuur te krijgen ter voorbereiding van de begroting van het daaropvolgende jaar.

Aan de hand van deze brief zouden de betrokken raden al dan niet wensen en/of bedenkingen in kunnen brengen, die dienen als bouwstenen voor de op te stellen ontwerpbegroting. Thans ligt de Kaderbrief 2024-2027 Regio Foodvalley voor. De Kaderbrief 2024-2027 Regio Foodvalley is te splitsen in twee delen. Ten eerste de kosten voor het regiokantoor. Dit zijn alle kosten die te maken hebben met raadsinformatiebijeenkomsten, huur, salarissen, communicatie (zoals website en rapportages) en ondersteuning van de regiocommissie. Het tweede deel bevat de kosten voor de programma's van de zeven regionale thema's zoals deze verwoord zijn in de Strategische Agenda. Dit tweede deel biedt een integraal inzicht in de kosten van de projecten binnen de

Raadsvoorstel van 17 januari 2023, nr. 2061706

onderscheiden programma's inclusief de kosten van de programmamanagers en de benodigde middelen voor het zogenaamde Mobiliteitsfonds. De raden wordt gevraagd om in te stemmen met de kosten die te maken hebben met het regiokantoor. De kosten die betrekking hebben op de programma’s zullen door de colleges in de eigen conceptbegroting worden meegenomen. Deze kosten worden wel in de kaderbrief en de begroting van de regio opgenomen, om daarmee raden een totaaloverzicht van de regionale kosten te bieden. Het regiobestuur vraagt in de bijgevoegde aanbiedingsbrief de gemeenteraden uiterlijk 10 maart 2023 hun wensen en bedenkingen aan het regiobestuur kenbaar te maken, zodat hier rekening mee gehouden kan worden bij de opstelling van de begroting 2024-2027 die voor 15 april 2023 aan de gemeenten aangeboden wordt. Inleiding Met de gemeenteraden en de regiocommissie is bij de behandeling van de gemeenschappelijke regeling Regio Foodvalley 2016 door het regiobestuur afgesproken dat jaarlijks voor 15 januari de kaderbrief wordt aangeboden voor het daaropvolgende begrotingsjaar. Het regiobestuur Regio Foodvalley biedt u nu de (meerjarige) Kaderbrief Regio Foodvalley 2024-2027 aan. In deze kaderbrief worden de inhoudelijke en financiële kaders beschreven waarbinnen het regiobestuur de regionale samenwerking vorm wil geven.

Daarmee voorziet Regio Foodvalley in de behoefte van raden om te weten wat er op hen af komt en wat dit financieel betekent. De inhoudelijke kaders zijn volledig ontleend aan de Strategische Agenda waarmee alle gemeenteraden in 2020 hebben ingestemd. Tot voor kort was er sprake van een kaderbrief van Regio Foodvalley die onderscheid maakte in de kosten van het regiokantoor en de kosten voor de inhoudelijke programma’s, die de regio niet inde, maar via de trekkende gemeente liepen. Het onderscheid tussen de kosten van het regiokantoor en de programmakosten wordt nog steeds gemaakt, maar vanaf 2022 geldt dat al deze kosten via de begroting van de regio lopen. Dat zorgt voor transparantie in regionale financiële processen, een belofte van het regiobestuur aan de raden. Deze verbetering is mede het gevolg van het in 2019 gehouden rekenkameronderzoek van de rekenkamers van Ede, Rhenen, Veenendaal en Wageningen die op basis van dat onderzoek onder andere aandrongen op meer transparantie in de financiële processen van Foodvalley. Het regiokantoor wordt als kassier ingezet voor de middelen die gemeenten samen inleggen. Belangrijk is te benadrukken dat dit niets verandert aan het budgetrecht van de raden en de bevoegdheden van de colleges. Alleen de financiële afwikkeling van regionale projecten waar raden en colleges mee hebben ingestemd, worden door het regiokantoor verwerkt.

Hierdoor wordt de financiële rapportage aan de raden sterk verbeterd. Vanaf 2022 is de regio ook in staat te rapporteren over het daadwerkelijke financiële verloop. Onderstaande tabel geeft voor 2024 een overzicht van de vier financiële posten die de regio in de kaderbrief onderscheidt. Hierbij dient nog wel aangetekend te worden dat in dit overzicht nog geen rekening is gehouden met de verrekening van de kosten van de programmamanagers: gemeenten die in 2024 één of meerdere programmamanagers leveren voor regionale werkzaamheden krijgen de kosten daarvan vergoed uit de regionale post voor programmamanagers waaraan alle gemeenten in eerste instantie naar rato van inwonertal bijdragen. Momenteel levert Veenendaal de programmamanager voor mobiliteit, als dit in 2024 ook nog het geval is, krijgt Veenendaal de kosten daarvan dus vergoed. 2

Raadsvoorstel van 17 januari 2023, nr. 2061706

Bijdrage per gemeente in 2024 uitgesplitst in onderdeel (tabel uit Bestuursbesluit kaderbrief 2024-2027)

Met deze in de laatste kaderbrieven doorgevoerde veranderingen is het al met al veel transparanter wat regionale samenwerking nou precies kost: kosten die eerder versnipperd waren over de verschillende gemeentelijke begrotingen staan nu helder op één begroting. Naast de financiële kaders geeft deze kaderbrief ook inzicht in de inhoudelijke kaders die worden voorgesteld. Beoogd resultaat Een in samenspraak met de raden ontwikkelde en dus breed gedragen meerjarenbegroting 20242027 van de Regio Foodvalley. Argumenten 1.1 Met de kaderbrief als instrument hebben de gemeenten steeds meer de gewenste grip op de verbonden partij Regio Foodvalley Om meer grip te krijgen op de verbonden partijen, zoals Regio Foodvalley, hebben de gemeenteraden van de acht betrokken gemeenten in 2016 onder andere bedongen dat de Regio Foodvalley jaarlijks per 15 januari een brief aanbiedt ter voorbereiding van de begroting van volgend jaar. Aan de hand van deze brief kunnen de raden dan wensen en/of bedenkingen inbrengen, die als bouwstenen dienen bij de door de regio op te stellen ontwerp-meerjarenbegroting. De kaderbrief heeft de vorm van een meerjarenprogramma en een meerjarig financieel perspectief, wat moet leiden tot meer transparantie en meerjarig inzicht in de ontwikkelingen binnen Foodvalley.

1.2 De wijzigingen ten opzichte van 2023 geven geen aanleiding om wensen en/of bedenkingen in te dienen 1.2.1 In hoofdlijnen richt de begroting van de Regio Foodvalley zich op dezelfde te financieren onderdelen als de afgelopen jaren. Net als de voorgaande Kaderbrief 2023-2026 biedt ook deze kaderbrief inzicht in alle gemeentelijke programmakosten die onder de vlag van Regio Foodvalley worden uitgevoerd. Hiermee krijgen raden een integraal overzicht van de met de regio gemoeide kosten. 1.2.2 In vergelijking tot de Begroting 2023-2024 Regio Foodvalley neemt de bijdrage per Foodvalleygemeente met gemiddeld zo’n 3 euro per inwoner toe. Voor Veenendaal is de verhoging van de inwonerbijdrage iets geringer, van € 8,20 in 2023 naar € 10,38 in 2024, dus iets meer dan 2 euro per inwoner. Dit komt doordat er voor projecten in de Agrarische Sector een aangepaste kostenverdeelsleutel wordt gehanteerd, die niet alleen gebaseerd is op het aantal inwoners maar voor

3

Raadsvoorstel van 17 januari 2023, nr. 2061706

80 % op het aantal agrarische bedrijven en voor 20 % op het aantal inwoners. Hiermee wordt meer recht gedaan aan het karakter van gemeenten en wordt aan sterker verstedelijkte gemeenten minder in rekening gebracht dan bij specifiek agrarische projecten, zoals het RPLG. 1.2.3 Hieronder de belangrijkste oorzaken van de verhoging van de inwonerbijdrage op een rij. a. Voor een belangrijk deel vloeit de toename van de gemeentelijke bijdrage voort uit tijdelijke extra inspanningen die nodig geacht worden om in de komende twee jaar de Foodvalley-organisatie meer toekomstbestendig te maken. Het regiobestuur stelt voor om voor 2024 en 2025 (tijdelijk) € 458.000,- per jaar te investeren in de strategische slagkracht van de regio. Dit is noodzakelijk om in de verschillende processen die van belang zijn voor de toekomst van de regio (Verstedelijkingsstrategie (Wonen en mobiliteit), de RES Foodvalley, Woondeal, etc.)1 zelfbewust en af en toe ook assertief de belangen van de regiogemeenten en de regio als geheel te waarborgen. Voor Veenendaal betekent dit in 2024 en 2025 € 84.048,- per jaar. Omdat er in 2024 en 2025 ook gewerkt zal worden aan een nieuwe Strategische Agenda is deze investering niet doorgetrokken voor de periode vanaf 2026. Een en ander is afhankelijk van de keuzes die de colleges en raden in die Strategische Agenda willen maken.

Zoals in de kaderbrief wordt opgemerkt investeren meerdere regiogemeenten, waaronder ook Veenendaal, in hun strategische slagkracht. Deze investeringen zijn niet dubbelop maar versterken elkaar. Resultaten zoals de middelen uit het BO MIRT in november 2022 (€ 107 miljoen) zijn in een zeer intensieve onderlinge samenwerking tot stand gekomen. Juist doordat gemeenten zelf én via de regio investeren in strategische slagkracht levert dat nu en in de komende jaren zeer grote investeringen op vanuit Rijk en provincies. Voor het zoeken en inzetten van die extra strategische menskracht wordt afstemming en samenwerking met alle gemeentesecretarissen gezocht om maximaal aanvullend op elkaar te kunnen zijn. Daarnaast zorgen de indexering (+ 4 %) van de salariskosten van de medewerkers van het Regiokantoor voor een geringe verhoging. b. Hogere ‘Projectkosten’ door hogere bijdragen voor 3 thema’s: Landbouwtransitie (vooral het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied, RPLG), Economie en Wonen. c.

Een geringe stijging als gevolg van de indexering van de bijdrage aan het Mobilteitsfonds (+ ca. 3 %). Dit fonds is in 2014 ingesteld en de bijdrage werd destijds bepaald op 1 euro per inwoner, met jaarlijkse indexatie.

Een en ander is financieel uitgewerkt in de paragraaf kosten, baten, dekking. 2.1 In de gemeentelijke meerjarenraming zijn momenteel voor 2024 en 2025 onvoldoende middelen beschikbaar’. In de begroting 2024 van Veenendaal is rekening gehouden met bijdragen voor Foodvalley die gebaseerd zijn op de meerjarenraming zoals die is opgenomen in de Kaderbrief en Begroting 20232026 van Foodvalley. Hierin zijn de benodigde middelen voor versterking van de strategische 1 Zie ook: https://regiofoodvalley.notubiz.nl/vergadering/1049686 voor de daarin bij de hamerstukken

opgenomen raadsinformatiebrieven inzake de Woondeal en het BO MIRT. 4

Raadsvoorstel van 17 januari 2023, nr. 2061706

slagkracht en de extra bijdragen voor de projecten nog niet opgenomen en de deelnemende gemeenten zullen deze extra bijdragen alsnog in de begroting voor 2024 en 2025 moeten verwerken. Alternatieven Vanuit het college is er thans geen aanleiding voor te stellen wensen en/of bedenkingen met betrekking tot de Kaderbrief 2024-2027 Regio Foodvalley in te dienen. Het staat de raad uiteraard vrij dat wel te doen. Kanttekeningen 1.1. In de voorliggende kaderbrief is de verrekening van de kosten van de programmamanagers nog niet separaat uitgelicht Zoals in de inleiding is aangegeven is er in de kaderbrief nog geen inzicht geboden in de verrekening van de kosten voor de gemeenten die in 2024 programmamanagers uitlenen aan de regio: gemeenten die in 2024 een of meerdere programmamanagers leveren voor regionale werkzaamheden krijgen de kosten daarvan vergoed uit de regionale post voor programmamanagers waaraan alle gemeenten in eerste instantie naar rato van inwonertal bijdragen. Op basis van de huidige inzet van programmamanagers is voor 2024 wel een raming gemaakt van de vergoeding die hiervoor aan de gemeenten gevraagd gaat worden, deze is ook opgenomen in het in de inleiding opgenomen overzicht. Op dit moment is echter nog niet bekend welke gemeenten in 2024 programmamanagers leveren, zodat verrekening daarvan nu nog niet plaats kan vinden.

Zoals aangegeven levert Veenendaal momenteel één programmamanager, als dit in 2024 ook nog het geval is, krijgt Veenendaal de kosten daarvan dus vergoed. Participatie Het bestuur van de Regio Foodvalley heeft de Kaderbrief 2024-2027 Regio Foodvalley besproken in haar vergadering van 9 december 2022. Vervolgens is de kaderbrief door het regiobestuur aangeboden aan de colleges om voorgelegd te worden aan de raden. Op 18 januari 2023 heeft er een raadsinformatieavond plaatsgevonden met als oogmerk de raden vroegtijdig en gezamenlijk in positie te brengen om kaders aan het regiobestuur mee te geven over doelen en inzet. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Deze kaderbrief heeft geen directe gevolgen voor de inwoners van Veenendaal. Aanpak / uitvoering Op 18 januari 2023 is er een raadsinformatiebijeenkomst om de kaderbrief verder te verduidelijken. De door de betrokken gemeenten gegeven reacties op deze kaderbrief vormen voor het Regiobestuur bouwstenen voor de opstelling van de ontwerpbegroting 2024, die volgens planning voor 15 april 2023 aan de raden wordt aangeboden. In de toelichting bij de begroting verantwoordt het bestuur tevens hoe met de ingediende wensen en/of bedenkingen is omgegaan. Communicatie over dit besluit Uw besluit op de Kaderbrief 2024-2027 wordt per brief aan het regiobestuur meegedeeld.

Evaluatie Evaluatiemomenten die in dit kader volgens de gemeenschappelijke regeling Regio Foodvalley 2016 voor het komende jaar in het verschiet liggen zijn: 5

Raadsvoorstel van 17 januari 2023, nr. 2061706

 

Voorjaar 2023 besluitvorming over de begroting en jaarrekening van Foodvalley, aan de raden aan te bieden vóór 15 april; Vóór 1 oktober 2023: aanbieding voortgangsrapportage Regio Foodvalley aan de raden. Deze afspraak is inmiddels vervangen door de halfjaarlijkse publicatie van het magazine ‘Groei’.

Kosten, baten, dekking In de argumenten 1.2.2 en 1.2.3 zijn de belangrijkste oorzaken beschreven voor de verhoging van de inwonerbijdrage. Concreet betekent dit voor Veenendaal: Onderwerp

Huidig bedrag per inwoner

Nieuwe bijdrage per inwoner

Inwonerbijdrage regiokantoor

€ 3,38

€ 5,01

Projectkosten/programmamanagement

€ 3,78

€ 4,31

Mobiliteitsfonds

€ 1,04

€ 1,06

Totaal

€ 8,20

€ 10,38

Bij de becijfering van de kosten per inwoner is uitgegaan van het in de Kaderbrief 2024-2027 gehanteerde inwonertal per peildatum 1-1-2022. Voor Veenendaal is gerekend met 67.666 inwoners. In totaal komt de bijdrage van Veenendaal voor 2024 hiermee dus uit op € 10,38 per inwoner. Dit is afgerond in totaal € 703.000,- waarop dan de vergoeding voor de levering van een programmamanager nog in mindering gebracht kan worden. In de gemeentelijke meerjarenraming is daarvoor uitgegaan van een vergoeding in 2024 van afgerond € 59.000,-. Per saldo is derhalve in 2024 € 644.000,- nodig. In de gemeentelijke meerjarenraming is voor 2024 rekening gehouden met de bijdragen voor Foodvalley die gebaseerd zijn op de meerjarenraming zoals die is opgenomen in de Kaderbrief en Begroting 2023-2026 van Foodvalley. Voor 2024 is op dit moment een bedrag van (per saldo) € 520.000,- in het meerjarenperspectief opgenomen. In deze raming waren de benodigde middelen voor versterking van de strategische slagkracht en de extra bijdragen voor de projecten nog niet opgenomen en de deelnemende gemeenten zullen deze extra bijdragen alsnog in de begroting voor 2024 en 2025 moeten verwerken. Voor Veenendaal gaat het om een extra bijdrage van in totaal € 124.000,- in 2024 en 2025.

Vanaf 2026 verwacht de RFv dat voor de versterking van de strategische slagkracht aanvullende financieringsbronnen beschikbaar komen en de financiering via projectgelden zal verlopen. Tevens zal in 2026 een nieuwe strategische agenda van kracht zijn waarvan op dit moment de financiële gevolgen nog niet bekend zijn. Voorgesteld wordt deze extra bijdrage te verwerken in de gemeentelijke Kadernota 2024-2027.

6

Raadsvoorstel van 17 januari 2023, nr. 2061706

Burgemeester en wethouders,

de heer K.J.G. Kats burgemeester

mevrouw drs. S.M. Deelstra gemeentesecretaris

Bijlagen 1. Aanbiedingsbrief Regiobestuur RFv d.d. 9 december 2022 2. Kaderbrief 2024-2027 Regio Foodvalley’ d.d. 9 december 2022 3. Bestuursbesluit Kaderbrief 2024-2027 RFv 4. Bijdrage Veenendaal aan Foodvalley 2024 verschil Kaderbrief Fv Begroting Veenendaal dd 19 dec 2022 5. Brief aan het Regiobestuur RFv inzake de Kaderbrief 2024-2027. Ter inzage Niet van toepassing.

7