1. Integraal beleidskader Sociaal Domein 2024-2027 - Raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL

Agendapunt

Raad

Afdeling

Voorstelnummer Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

Team Beleid Economie Werk en Inkomen

2126356 3 oktober 2023 Integraal beleidskader Sociaal Domein 2024-2027 BEWI F.M. Dieleman (0318) 0318-538690 frank.dieleman@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. Het Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 'Samen werken in verbinding' vast te stellen, met daarin opgenomen, de volgende Maatschappelijke doelen • We streven naar bestaanszekerheid voor alle inwoners • We bevorderen zelfredzaamheid • Er blijft kwalitatief goede ondersteuning voor inwoners die het nodig hebben en de omschrijving van de relevante begrippen (hoofdstuk 4) 2. De minimaregelingen 2024-2027 te wijzigingen, conform scenario 1a (zie bijlage A bij Raadsvoorstel), waarbij a. Budgetten worden samengevoegd b. Budget niet vervalt bij einde van het pasjaar Waarom naar de raad? Elke vier jaar stelt de gemeenteraad een integraal beleidskader sociaal domein vast (verder: IBK-SD). In het IBK-SD worden de doelen waar de gemeente de komende vier jaar aan gaat werken vastgesteld. Het IBK-SD gaat over de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, wet inburgering, gezondheid en welzijn en legt verbinding met aanpalende beleidsterreinen als onderwijs, economie, sport, cultuur, leefbaarheid en veiligheid. Door het maken van één beleidskader kunnen we in het sociaal domein de samenhang vergroten die Veenendalers met of zonder ondersteuningsvraag nodig hebben.

In de Jeugdwet (artikel 2.2), de Wmo (artikel 2.1.2) en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (artikel 2) en de Wet Publieke Gezondheid is vastgelegd dat de gemeenteraad een (periodiek) plan vaststelt dat richting geeft aan preventie en jeugdhulp, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen, jeugdreclassering, maatschappelijke ondersteuning, integrale schuldhulpverlening en lokaal gezondheidsbeleid. Met het IBK-SD wordt invulling gegeven aan de wettelijke opdracht.

Raadsvoorstel van 3 oktober 2023, nr. 212635

Samenvatting Het IBK is het belangrijkste sturingsinstrument van de gemeenteraad voor het sociaal domein. In het IBK worden de doelen waar de gemeente de komende vier jaar aan gaat werken vastgesteld. Het IBK gaat over de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, Jeugdwet, Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Wet inburgering 2021, gezondheid en welzijn. Door het maken van één beleidskader kunnen we in het sociaal domein de samenhang vergroten die Veenendalers met of zonder ondersteuningsvraag nodig hebben. Het huidige IBK-SD loopt dit jaar af. In aanloop naar het nieuwe IBK-SD zijn breed wensen en verwachtingen opgehaald bij inwoners, raad, adviesraden, partners en betrokkenen. In de startnotitie zijn de contouren van een nieuwe IBK-SD geschetst. Deze startnotitie is 23 maart 2023 door de raad vastgesteld. Het voorliggende IBK-SD 2024-2027 is een uitwerking daarvan. Het IBK-SD 2024-2027 bouwt verder op het IBK-SD 2020-2023. De visie is nog steeds leidend. Om antwoord te geven op actuele ontwikkelingen verleggen we binnen het nieuwe IBK wel accenten en benoemen we andere focuspunten. Zo gaan we meer integraal en outreachend werken. Daarbij staat de menselijke maat centraal.

Belangrijke onderwerpen zijn: • Preventie en vroegsignalering • Inclusieve samenleving en kansengelijkheid • Toekomstbestendig sociaal domein • Zelfredzaamheid en de sociale basis • Menselijke maat en vertrouwen in de overheid • Handhaving, controle en verantwoording Dit vertaalt zich in de volgende maatschappelijke doelen voor de komende vier jaar 1. We streven naar bestaanszekerheid voor alle inwoners 2. We bevorderen zelfredzaamheid 3. Er blijft kwalitatief goede ondersteuning voor inwoners die het nodig hebben Onder deze 3 hoofddoelen vallen subdoelen. In jaarlijkse uitvoeringsplannen wordt vastgelegd welke resultaten we dat jaar willen bereiken en welke inspanningen we daarvoor gaan verrichten. De uitvoeringsplannen worden in overleg met partners opgesteld en door het college vastgesteld. Op deze manier werken we aan draagvlak, vullen we het IBK waaronder de begrippen gezamenlijk en werkendeweg in en bouwen we flexibiliteit in om tijdig bij te sturen als daar aanleiding voor is. Het IBK-SD 2024-2027 “Samen werken in verbinding” ligt nu ter besluitvorming voor. Naast het IBK ontvangt u de volgende achtergrondinformatie ter informatie: 1. Adviezen van de adviesraden op het concept IBK-SD en de reactie van het college daarop 2.

Rapport van bureau Opiniepijlers “verder bouwen aan een gezamenlijke basis” Het bureau Opiniepijlers heeft dit jaar -net als in 2019- inwoners bevraagd. Ruim 400 inwoners van Veenendaal hebben hun mening gegeven over de toekomst van het sociaal domein. Deze rapportage heeft u in mei al ontvangen. 3. Evaluatie minimaregelingen 2020-2023. Met de ontwikkeling van het Integraal Beleidskader 2024-2027 Veenendaal was het wenselijk om de huidige minimaregelingen te evalueren. De evaluatie bevat de volgende onderdelen: Landelijke en lokale ontwikkelingen 2020-2023,

Raadsvoorstel van 3 oktober 2023, nr. 212635

Cijfermatige evaluatie, Evaluatie onder pashouders, Evaluatie onder maatschappelijke partners, Conclusies & voorstel aanpassingen minimaregelingen 4. Opzet uitvoeringsplan IBK 2024 Dit document geeft duiding en een eerste, meer concrete uitwerking van hoe we in 2024 uitvoering willen geven aan het integrale beleidskader Sociaal Domein. Hiermee geeft het college de gemeenteraad bij het vaststellen van het IBK-SD 20242027 inzicht in de opzet van een uitvoeringsplan en presenteren we enkele resultaten en inspanningen waar ze voor 2024 aan denkt. Dit is niet meer dan een startnotitie, immers het kader moet nog door de gemeenteraad worden vastgesteld. Behandeling in de raad kan leiden tot aanpassingen. Daarnaast hecht het college aan de input van (maatschappelijke) partners bij het opstellen van een uitvoeringsplan. In de notitie staat beschreven hoe we komen tot een definitief uitvoeringsplan. De raad kan de uitwerking en effecten volgen via de effectmonitor. 5. Uitwerking van amendement ‘onderzoek naar een gemeentelijke onafhankelijke Ombudspersoon” (A2022.8) Op grond van dit amendement is het college verzocht om de mogelijkheden voor inwoners in kaart te brengen voor het indienen van klachten, vragen van ondersteuning en het behartigen van belangen.

Inleiding In aanloop naar het nieuwe IBK-SD 2024-2027 zijn breed wensen en verwachtingen opgehaald bij inwoners, raad, adviesraden, partners en betrokkenen. In de startnotitie zijn de contouren van een nieuwe IBK-SD geschetst. Deze startnotitie is 23 maart 2023 door de raad vastgesteld. Het voorliggende IBK-SD 2024-2027 is een uitwerking daarvan. Verder bevat het IBK ook een aantal begrippen. Enkele van deze kernbegrippen zijn eerder met de raad besproken (o.a. 9 mei 2023). Beoogd resultaat Zelfredzaamheid van Veenendalers, waar nodig met gemeentelijke ondersteuning, om gezond en veilig op te groeien, te leven en deel te (blijven) nemen aan de maatschappij. De Veense samenleving wordt versterkt, Veenendalers kunnen zich beter zelf of met elkaar redden en als dat nodig is helpt ondersteuning via de gemeente hen daarbij. Daarbij staat de menselijke maat centraal. Argumenten 1.1 In het IBK-SD 2024-2027 wordt het beleid voor de komende vier jaar vastgelegd. Met het IBK-SD 2024-2027 bouwen we voort op de visie sociaal domein en het IBK SD 2020-2023. Daarmee is de afgelopen jaren een basis gelegd van waaruit we de integrale samenwerking binnen het sociaal domein verder versterken. De visie is nog steeds leidend. Om antwoord te geven op actuele ontwikkelingen verleggen we binnen het nieuwe IBK wel accenten en benoemen we andere focuspunten.

We verbreden het beleidsveld, zo maakt welzijn en gezondheid onderdeel uit van dit IBK. Daarnaast zoeken we nadrukkelijk verbinding met onderwijs, cultuur en sport. Ook introduceren we het begrip “de menselijke maat”, dit betekent dat we 'oog hebben voor de eigenheid en vermogens van inwoners in specifieke omstandigheden en bij de uitvoering van vastgesteld beleid'. We houden dus rekening met de leefwereld en het doenvermogen van de inwoners, immers naast denkvermogen is 'doenvermogen' minstens zo belangrijk om aan de hoge eisen van de participatiesamenleving te kunnen voldoen.

Raadsvoorstel van 3 oktober 2023, nr. 212635

Ook gezondheid en welzijn spelen hierbij een rol. Deze begrippen vatten we breed op. Daarbij gaat het bijvoorbeeld bij gezondheid niet om gezondheid als een statisch gegeven of een te bereiken doel. Maar om de veerkracht van mensen om zich aan te passen aan wat zich in het leven voordoet. Met die bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Deze insteek vraagt soms een meer (pro-)actieve houding van de gemeente. Dit geven we samen met “de sociale basis” en onze andere partners vorm. Focuspunten voor de nieuwe periode zijn: - Preventie en vroegsignalering - Inclusieve samenleving en kansengelijkheid - Toekomstbestendig sociaal domein - Zelfredzaamheid en de sociale basis - Menselijke maat en vertrouwen in de overheid Handhaving, controle en verantwoording Dit vertaalt zich in een drietal maatschappelijke doelen: 1. We streven naar bestaanszekerheid voor alle inwoners 2. We bevorderen zelfredzaamheid 3. Er blijft kwalitatief goede ondersteuning voor inwoners die het nodig hebben In jaarlijkse uitvoeringsplannen werken we dit gezamenlijk met onze partners, waaronder adviesraden uit en maken we het concreter. Jaarlijks geven we inzicht in de resultaten. Dit doen we aan de hand van data, maar geven daarbij ook het verhaal achter de data. Dus tellen en vertellen.

1.2 Het integraal beleidskader 2024-2027 biedt ruimte om via jaarlijkse uitvoeringsplannen in te spelen op maatschappelijke ontwikkelingen. Binnen het IBK-SD is gekozen voor een drietal overkoepelende maatschappelijke doelen, met subdoelen. In jaarlijkse uitvoeringsplannen werken we dit uit en maken we het concreter. Deze worden jaarlijks beoordeeld op relevantie voor het volgende jaar. We gaan dynamisch om met deze plannen en ontwikkelen ze met onze partners. Hiervoor wordt gekozen om zo in te kunnen spelen op veranderingen in de maatschappij en regelgeving. Bovendien past dit in onze bestuursstijl en de faciliterende rol die de gemeente voorstaat. De uitvoeringsplannen worden met medewerkers in de uitvoering en relevante maatschappelijke partners opgesteld en door het college vastgesteld. U ontvangt ter informatie nu de aanzet tot het uitvoeringsplan 2024. In de effectmonitor 2024 wordt gerapporteerd over de voortgang van de uitvoeringsplannen. 2. Op basis van de evaluatie minimaregelingen 2020-2023 Veenendaal stellen we voor de minimaregelingen die gekoppeld zijn aan de Veenendaalpas te wijzigen. Belangrijkste conclusies uit de evaluatie zijn: • Het aantal inwoners dat gebruik maakt van de minimaregelingen is met 83% gestegen ten opzichte van 2020.

Verwachting is dat deze met 20% afnemen voor het pasjaar 2023-2024 vanwege het feit dat inkomens kunnen zijn gestegen ten opzichte van 2021. De meest recente cijfers van het pasjaar 2023-2024 bevestigen deze verwachting. • Ook het gebruik van de regelingen door rechthebbenden en de uitputting van de regelingen is gestegen. • Het aantal mensen dat rond moet komen van een inkomen tot 120% is gedaald ten opzichte van 2020. Vanwege de gestegen inflatie is de armoedegrens gestegen van 110% naar 130% van de toepasselijke bijstandsnorm, waardoor het aantal mensen in armoede is gestegen.

Raadsvoorstel van 3 oktober 2023, nr. 212635

• •

•

Vanwege de gestegen inflatie is het bereik van de regeling meerkosten chronisch zieken in Veenendaal bijna 2x zo hoog als verwacht en is het aantal mensen met GarantVerzorgd3 in Veenendaal met ongeveer 50% gestegen. Uit de evaluatie onder pashouders en maatschappelijke partners blijkt dat er een sterke wens is om het aantal regelingen te verminderen, de mogelijkheden binnen de budgetten te verruimen en het budget niet meer te laten vervallen na 1 jaar. Het gebruik van het Sportbudget volwassenen blijft relatief laag op 62%. Het is moeilijk om aanbieders aan te sluiten omdat het budget te laag is voor de volledige contributie. Alternatief is aansluiting bij het Volwassenfonds Sport. Dit kost structureel € 300.00 extra budget.

In de evaluatie is een aantal scenario’s uitgewerkt. Voorgesteld wordt te kiezen voor scenario 1a. Dit scenario staat uitgewerkt in bijlage a. Daarbij worden budgetten samengevoegd, vervalt het budget niet bij einde van het pasjaar en blijft het maximale inkomen 120% van de bijstandsnorm. Dit scenario is afgestemd met Rhenen en Renswoude om tot een zo veel mogelijk geharmoniseerd beleid te blijven. De wijzigingen worden verwerkt in de integrale verordening sociaal domein en in het eerste kwartaal van 2024 ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Alternatieven Het IBK 2024-2027 is een uitwerking van de eerder vastgestelde startnotitie. Hiermee is de richting voor de uitwerking aangegeven. Die uitwerking heeft nu plaatsgevonden. Het college stelt nu voor om de 10 maatschappelijke doelen die eerder door de raad zijn vastgesteld te vervangen door 3 overkoepelende doelen met subdoelen. De raad kan kiezen voor andere doelen. Dit geldt ook voor het minimabeleid 2024-2027. In de evaluatie minimabeleid is een aantal varianten beschreven. Voorgesteld wordt te kiezen voor variant 1a. De raad kan kiezen voor andere varianten.

Kanttekeningen 1. Het IBK 2024-2027 kent een looptijd van 4 jaar. Dit geeft ook onzekerheden. De (wettelijke- en financiële) kaders van lokaal beleid worden voor een groot deel bepaald door de rijksoverheid. Deze kaders kunnen altijd veranderen, We staan nu aan de vooravond van nieuwe verkiezingen, dat maakt dat de onzekerheid op deze gebieden groter is dan bij een missionair kabinetsperiode met bestendig beleid. Mede daarom wordt na twee jaar gekeken of het IBK 2024-2027 nog voldoet. Bovendien werken we met jaarlijkse uitvoeringsplannen, zodat we in kunnen spelen op gewijzigde omstandigheden. 2. Er is spanning tussen het aanbrengen van focus en een integraal beleidskader. Het sociaal domein is breed. Er spelen veel verschillende onderwerpen die vaak samenhang hebben met andere onderwerpen binnen en buiten het sociaal domein. Daarom willen we graag een integraal beleidskader. Doordat het sociaal domein zo breed is, kan het moeilijk zijn om focus aan te brengen. Focus is nodig om de komende jaren effectief te kunnen zijn in het bereiken van doelen. Met de huidige focuspunten verwachten we een goede balans te vinden tussen focus en integraliteit.

Raadsvoorstel van 3 oktober 2023, nr. 212635

3. Voor de uitvoering van het IBK zijn middelen nodig. In de programmabegroting worden middelen vrijgemaakt om uitvoering te geven aan beleid op verschillende terreinen. Naast de uitvoerende reguliere taken, zijn er sociaal domein brede activiteiten nodig om uitvoering te geven aan het IBK, waaronder het up-to-date houden van het sociaal startpunt/effectmonitor, organiseren van sociaal domein brede bijeenkomsten, de publiekscampagne en onderzoek opiniepijlers. Hier zijn op dit moment geen aanvullende middelen voor beschikbaar in de begroting. Vooralsnog bevat het opgavebudget nog middelen voor het jaar 2024. Als tijdens de looptijd van het IBK deze middelen ontoereikend zijn om de ambities uit te voeren en er (nog) geen andere dekking is gevonden, zal het college dit melden bij de raad. 4. De systematiek van het IBK-SD en jaarlijkse uitvoeringsplannen doet recht aan de taakverdeling tussen gemeenteraad en college. Wel zoeken we verbinding. De gemeenteraad heeft een kaderstellende en controlerende rol. Het college een uitvoerende. In het IBK-SD wordt het kader geschetst. Verder geeft de raad inhoud aan termen en begrippen. Deze begrippen en (sub)doelen vragen een vertaalslag naar de praktijk. Dit wordt vormgegeven door het college. Dit past bij de formele verhoudingen.

Om de gemeenteraad mee te nemen in de uitvoeringspraktijk ontvangt de Raad de jaarlijkse uitvoeringsplannen en de effectmonitor. Aanvullend wordt de Raad minimaal tweemaal per jaar bijgepraat over ontwikkelingen binnen het sociaal domein en de uitvoering van het IBK. Daarbij laten we aan de hand van casuïstiek zien hoe deze begrippen in de praktijk worden toegepast. Ook zal het college de cijfermatige verantwoording naar de raad verrijken met verhalen. Zo geeft het beeld en geluid bij de invulling van begrippen. 5. Er is een risico dat de voorgestelde wijzigingen binnen de minimaregelingen op de lange termijn tot een financieel tekort leiden. Met de voorgestelde wijzigingen in het minimabeleid wordt de keuzevrijheid voor inwoners vergroot en kunnen ze het restant bedrag meenemen naar het volgende pasjaar. De beschikbare budgetten per inwoners worden niet verhoogd, wel kan de uitnutting van het individuele budget zo worden vergroot. De voorgestelde wijzigingen zullen ingaan vanaf het pasjaar dat loopt van 1 juli 2024 tot 1 juli 2025. De hogere uitnutting van de budgetten heeft dan pas een financieel effect vanaf 2025. Naar verwachting kan dit effect in 2025 nog worden opgevangen binnen de bestaande budgetten. Het financieel effect van het meenemen van budgetten verwachten we pas vanaf 2026. Dit wordt nu geschat op € 100.000.

Het totaal aan uitgaven minimabudget in 2026 is, naast de minimaregelingen zelf, afhankelijk van een veelheid van factoren, waaronder hoogte van het minimumloon, de totale potentiële doelgroep, bereik van de doelgroep en uitnutting individueel budget). Deze bevat veel onzekerheden, waardoor de potentiële extra 100.000 per 2026 nu wordt aangemerkt als risico. Uitgaven minimabeleid worden gevolgd en het college zal hierover in de reguliere P en C cyclus rapporteren.

Raadsvoorstel van 3 oktober 2023, nr. 212635

Participatie In aanloop naar het Raadsakkoord (raad op straat) en het IBK-SD 2024-2027 zijn breed wensen en verwachtingen opgehaald bij inwoners, raad, adviesraden, partners en betrokkenen. Deze input hebben we gebruikt bij het schijven van het IBK. Het concept IBK is voor advies voorgelegd aan onze voorgeschreven adviesraden. De reactie van het college op de adviezen zijn toegevoegd. Hierbij moet worden opgemerkt dat het op overeenstemmingsgericht overleg met de samenwerkende onderwijsverbanden over onderdelen van het IBK eind september nog gaande is en nog niet is afgerond (zie ook bijlage 3d). Daarnaast hebben we aan partners, waaronder Veens Welzijn, CJG, Sportservice, Veenvesters, IW4, GGDru, Pharos gevraagd te reageren op het concept. Zie bijlage participatietraject. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Dit kader geeft richting aan beleid en uitvoering binnen het sociaal domein. Inwoners worden gestimuleerd en ondersteund om zichzelf of samen met hun omgeving te kunnen redden. In de uitwerking van het nieuwe IBK zullen we meer integraal en outreachend opereren. Daarbij staat de menselijke maat centraal. Aanpak / uitvoering Op basis van het IBK SD 2024-2027 worden jaarlijks uitvoeringsplannen opgesteld. Hierin staat welke resultaten en inspanningen dat jaar nagestreefd worden. Deze uitvoeringsplannen geven we samen met partners vorm.

Op de volgende manieren wordt de gemeenteraad betrokken bij het vervolg. • • • • • •

• •

De gemeenteraad ontvangt nu ter informatie een aanzet tot het uitvoeringsplan 2024. De gemeenteraad ontvangt het definitieve uitvoeringsplan 2024. In de effectmonitor rapporteren we periodiek over de voortgang van de uitvoeringsplannen Tweemaal per jaar wordt de raad (beeldvormend) geïnformeerd over actuele ontwikkelingen binnen beleid en uitvoering van het sociaal domein. Tussentijds (na twee jaar) wordt het beleidskader geëvalueerd. De gemeenteraad ontvangt de tussen-evaluatie en kan indien gewenst bijsturen. Indien gewenst/passend verstuurt het college raadsinformatiebrieven Indien gewenst kan de raad zelf ook onderwerpen agenderen. Aanpassingen van beleidsregels en verordeningen gaan volgens vaste procedure.

Met externe maatschappelijke partners wordt nadrukkelijk verbinding gelegd. Zij worden betrokken bij het opstellen en uitvoeren van uitvoeringsplannen. Daarnaast wordt tweemaal per jaar een sociaal domein brede bijeenkomst belegd. Verder zullen de wijzigingen in het minimabeleid en de preambule van de integrale verordening worden verwerkt in de integrale verordening Sociaal Domein en in het eerste kwartaal van 2024 ter beleidvorming voorgelegd aan de raad.

Communicatie over dit besluit Zie persbericht

Raadsvoorstel van 3 oktober 2023, nr. 212635

Evaluatie Via de effectmonitor rapporteren we periodiek over de uitvoeringsplannen IBK. Na twee jaar zal het IBK-SD 2024-2027 worden geëvalueerd om te bezien of bijstelling nodig is. Deze evaluatie wordt gezonden aan de raad.

Kosten, baten, dekking Niet van toepassing. Zie kanttekening.

Financiële aspecten Niet van toepassing. Zie kanttekening. Burgemeester en wethouders,

mevrouw drs. S.M. Deelstra secretaris

de heer K.J.G. Kats burgemeester

Bijlagen A. Voorgestelde wijzigingen minimabeleid 2024-2027 1. Raadsbesluit 2. Integraal Beleidskader Sociaal Domein 2024-2027 “Samen werken in verbinding” Bijlage IBK 2.a Rapport plus infographic van bureau Opiniepijlers “verder bouwen aan een gezamenlijke basis” 2.b Evaluatie minimabeleid 2020-2023 2.c Uitwerking van amendement ‘onderzoek naar een gemeentelijke onafhankelijke Ombudspersoon” (A2022.8) 2.d Opzet van uitvoeringsplan IBK 2024 3. a. 1. Advies plus 2. reactie van college op gezamenlijk advies lokale adviesraden. b. 1. Advies plus 2. reactie van college op advies WMO-forum c. 1. Advies plus 2. reactie van college op advies cliëntenraad Werk en Inkomen “de Vallei” d. 1. Advies plus 2. reactie van college op advies Jongerenraad Veenendaal e. 1. Advies plus 2. reactie van college op advies jeugdbelang Veenendaal

Raadsvoorstel van 3 oktober 2023, nr. 212635

f. 1. Eerste reactie van Samenwerkende onderwijsverbanden (reactie college wordt zsm nagestuurd)