1. Cultuurvisie 2022-2030 en cultuurnota 2022-2025 - raadsvoorstel - definitieve versie

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

Agendapunt

16 september 2021 1841460 22 juni 2021 Cultuurvisie 2022-2030 en cultuurnota 2022-2025 Sociale leefomgeving

Team

Beleid

A.E. Veldhuis-Diermanse (0318) 538537 else.veldhuis@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. De cultuurvisie Veenendaal 2022-2030, 'Glans aan de Grift', vast te stellen waarin de evaluatie van de cultuurnota 2018-2021 is opgenomen en waarin volgende 7 verhaallijnen centraal staan: - Verhaallijn 1 Stabiele basis; - Verhaallijn 2 Cultuur in de wijken; - Verhaallijn 3 Iedereen doet mee; - Verhaallijn 4 Jong geleerd, oud gedaan; - Verhaallijn 5 Het verhaal van Veenendaal; - Verhaallijn 6 Nieuwe smaken, nieuwe makers; - Verhaallijn 7 Veenendaal kleurt de regio. 2. De cultuurnota Veenendaal 2022-2025 vast te stellen als zijnde de uitwerkingsagenda van de cultuurvisie voor de komende vier kalenderjaren onder voorbehoud van de jaarlijkse vaststelling van de programmabegroting. Waarom naar de raad? De raad heeft een kaderstellende rol en heeft budgetrecht. Samenvatting Dit voorstel schetst de aanleiding om te komen tot nieuw cultuurbeleid voor Veenendaal en licht toe op welke wijze dit nieuwe beleid is ontwikkeld. Het ontwikkeltraject is in twee delen geknipt om te komen tot een langere termijnvisie 2022-2030 en een cultuurnota/uitwerkingsagenda voor de jaren 20222025. Besproken wordt hoe invulling is gegeven aan de ‘Visie op Participatie Veenendaal’. Toegelicht wordt op wat voor manieren cultuur een bijdrage kan leveren aan de toekomst van Veenendaal.

De 7 verhaallijnen die in de visie centraal staan, met elk een eigen visie en daarnaast het aantal dragers van de keten, illustreren de brede benadering van cultuur in deze nieuwe visie. De verhaallijnen zijn opgebouwd uit de elementen die nodig zijn voor de uitvoering: • De focus op de verhaallijn; • Visie op de verhaallijn;

1

Raadsvoorstel van 22 juni 2021, nr. 1841460

• • • • •

De organisaties (de ‘keten’) die door middel van hun samenwerking aan de verhaallijn kunnen bijdragen; De te bereiken doelen in de komende 10 jaar: de stip op de horizon; De voornaamste uitwerkingen voor de verhaallijnen; Fasering van de verhaallijn; De voornaamste budgettaire consequenties.

Inleiding De huidige cultuurvisie ‘De krachten bundelen - naar een duurzaam cultureel klimaat’ loopt in 2021 af. De huidige cultuurvisie is een kortlopende visie voor een periode van vier jaren. In het in 2019 door de rekenkamer uitgevoerde onderzoek naar het cultuurbeleid in Veenendaal staat de aanbeveling een langetermijn toekomstbeeld 2022+ te ontwikkelen, waarin het ‘waarom’ van cultuur voor Veenendaal en de doelstellingen in cultuurbeleid explicieter gedefinieerd moeten worden. Gekozen is om het traject om te komen tot nieuw cultuurbeleid in tweeën te knippen. Dit betekende het ontwikkelen van: 1) een visie op cultuur voor de komende tien jaar en 2) een uitwerkingsnota voor de komende vier jaar. Dit betekent dat het duidelijk is welke kant de gemeente met het cultuurbeleid op beweegt, terwijl de elementen uit de visie in de komende 4 jaar gefaseerd (en in de daarop volgende cultuurperiode) gerealiseerd gaan worden. In de visie staan 7 verhaallijnen centraal. In tijdsperspectief gezet, kunnen de eerste 5 verhaallijnen direct in gang worden gezet. Verhaallijn 6 en 7 kunnen in het tweede deel van de cultuurperiode gestart worden, als aan een aantal voorwaarden is voldaan. Het gaat om de volgende verhaallijnen: 1. Stabiele basis; 2. Cultuur in de wijken; 3. Iedereen doet mee; 4. Jong geleerd, oud gedaan; 5. Het verhaal van Veenendaal; 6. Nieuwe smaken, nieuwe makers; 7.

Veenendaal kleurt de regio. In de cultuurvisie 2022-2030 staat per verhaallijn een bij die verhaallijn behorende visie beschreven, de organisaties (de ‘keten’) die aan de verhaallijn kunnen bijdragen, raakvlakken met andere beleidsterreinen en budgettaire consequenties. In de cultuurnota 2022-2025 staat aanvullend een uitwerking van de verhaallijnen 1 tot en met 5 met daarin concrete acties en aandachtspunten en fasering per kalenderjaar. Beoogd resultaat Een culturele infrastructuur en een toekomstbestendig en laagdrempelig cultureel aanbod en voor inwoners van Veenendaal. Dit draagt bij aan de ontwikkeling van de inwoners van Veenendaal, aan versterking van het woon- en vestigingsklimaat van de gemeente Veenendaal en aan een versterkte identiteit van de stad (‘trots zijn op Veenendaal’). Cultuur maakt van Veenendaal een stad waar het goed wonen, werken en winkelen is.

2

Raadsvoorstel van 22 juni 2021, nr. 1841460

Argumenten 1.1 De visie 2022-2030 bepaalt waar we naartoe willen met cultuur in Veenendaal Cultuurbeleid is bij alle gemeenten een niet-wettelijk onderdeel van de gemeentelijke beleidskaders. De visie die nu voorligt formuleert het ‘waarom’ van cultuur voor Veenendaal en geeft daarmee richting voor de Veense cultuursector voor de beleidsperiode 2022-2030. De cultuurnota geeft de uitwerking van de cultuurvisie voor de cultuurplanperiode 2022-2025. 1.2 De visie is het resultaat van een intensief participatief traject en wordt breed gedragen Na een analyse van zowel lokale als landelijke beleidsstukken, memo’s, programma’s etc., het uitzetten van een inwonerspanel en het voeren van circa veertig individuele- en groepsinterviews, is de opbrengst uit de inventarisatieronde vertaald in een cultuurvisie. De visie is teruggekoppeld met het (culturele) veld. Naast de gesubsidieerde culturele partijen (Bibliotheek Veenendaal, Theater Lampegiet, Museum Veenendaal, Kunstplatform, Historische Vereniging Oud Veenendaal, De Muzen, Poppodium Vlow0318) is er breed ‘opgehaald en teruggekoppeld’.

Zo zijn ook de volgende ‘partijen’ betrokken geweest: inwoners, bewonerscommissies, wijkmanagers, Stichting Veens Welzijn, #Dit is Veenendaal, Winkelstad, kinderdagverblijven, maar ook niet gesubsidieerde culturele partijen zoals het Ontmoetingshuis, Creative Arts School Elevate, Stichting Alive en de Basiliek. Ook is gesproken met docenten Cultureel Kunstzinnige Vorming van de VO scholen. Verder zijn beleidsmedewerkers van de gemeente betrokken geweest: medewerkers van het gemeentearchief, erfgoed, beheer openbare ruimte, toerisme, stadshart en cultuur en ook medewerkers van financiën, facilitair en vastgoed. Vanuit de visie zijn 7 verhaallijnen gedestilleerd, die vervolgens in de cultuurnota zijn uitgewerkt. Deze verhaallijnen zijn in 5 werksessies voorgelegd aan de interne- en externe stakeholdergroepen om nadere input op te halen. Na verdere uitwerking zijn de cultuurvisie en cultuurnota nogmaals getoetst bij het culturele veld. Aanvullend zijn er een aantal tussentijdse werksessies geweest met het college en met de raad. Stakeholders vonden het proces inspirerend en zeer transparant en het resultaat is een breed gedragen visie.

1.3 De visie benadrukt de belangrijke rol die cultuur speelt in de toekomst van Veenendaal Cultuur levert op drie manieren een bijdrage aan de toekomst van Veenendaal: 1) cultuur draagt bij aan de ontwikkeling van de inwoners van Veenendaal: in educatieve zin (cultuureducatie en talentontwikkeling) en ook op het gebied van gezondheid en (digitale) geletterdheid, 2) cultuur zorgt voor een versterking van het woon- en vestigingsklimaat van de gemeente Veenendaal en 3) cultuur draagt bij aan een versterkte identiteit van de stad (‘trots zijn op Veenendaal’). In de visie worden deze bijdragen nader uitgewerkt en vertaald in verhaallijnen. Naast het uitvoeren van de reguliere culturele taken, kan het culturele veld bijdragen aan de strategische opgaven van de gemeente Veenendaal (zoals de Omgevingsvisie Veenendaal 2030). In het bijzonder kan vanuit de culturele sector een bijdrage worden geleverd aan het woon- en vestigingsklimaat. 2.1 De cultuurnota 2022-2025 geeft concrete handvatten om stappen te zetten in de ontwikkelingen van de eerste 5 verhaallijnen uit de cultuurvisie Er is groot draagvlak voor de visie. De visie is echter ambitieus en het is nodig concrete acties te benoemen om daadwerkelijk stappen te kunnen zetten en de verhaallijnen te kunnen ontwikkelen.

3

Raadsvoorstel van 22 juni 2021, nr. 1841460

Daarnaast is het nodig de uitwerking van de verhaallijnen SMART te formuleren, zodat evaluatie en toetsing mogelijk wordt. De cultuurnota voorziet in deze uitwerking. Onderdeel van de cultuurnota 2022-2025 is het voorbereiden van het oplossen van een aantal knelpunten van de culturele infrastructuur die nodig zijn voor het uitvoeren van de beoogde extra taken van het culturele veld. Het daadwerkelijk oplossen van deze knelpunten vindt plaats na 2025. Daarnaast schetst de cultuurnota de extra activiteiten en de daarvoor benodigde inzet van uren, om de doelstellingen van de 5 verhaallijnen te halen. Alternatieven Zowel de cultuurvisie als ook de cultuurnota zijn het resultaat van een (zeer) intensief participatief traject. In gezamenlijkheid is zowel de visie als ook de uitwerking per verhaallijn geformuleerd. In de visie zelf zijn dan ook geen alternatieven opgenomen. In de cultuurnota staat per verhaallijn wat de budgettaire consequentie is. Omdat de verhaallijnen op zich naast elkaar ontwikkeld worden is het in theorie mogelijk hierin een selectie dan wel fasering in aan te brengen. De fasering hebben we al gemaakt door verhaallijn 6 en 7 over de eerste periode heen te tillen, maar ook verhaallijn 2 tot en met 5 kunnen we temporiseren. Dit vinden we echter onwenselijk omdat ze een coherent geheel vormen en direct in relatie staan tot de langere termijn cultuurvisie.

Daarbij komt dat door het intensieve, gezamenlijke ontwikkeltraject alle betrokken partners enthousiast zijn en graag aan de slag willen om het culturele aanbod voor inwoners van Veenendaal te verrijken en toegankelijker te maken. Zonder extra middelen temperen we ambitie en energie die op dit onderwerp zit. Kanttekeningen 1.1. Het realiseren van de doelstellingen is mede afhankelijk van de duur van de coronapandemie De cultuurvisie beschrijft de periode van 2022 tot globaal 2030. Ervan uitgaande dat de coronapandemie in 2022 grotendeels voorbij zal zijn, beschrijft de visie een Veense cultuursector en een belangstellend publiek zoals de stad die kent uit het laatste coronavrije jaar 2019. Voorlopig lopen de ondersteunende maatregelen van het Rijk door tot de zomer van 2021, waarmee de cultuursector in Nederland grotendeels overeind kan blijven. Als de Rijksondersteuning stopt, maar de culturele organisaties in de steden nog niet op hun volle capaciteit kunnen werken (en dus de volle hoeveelheid eigen inkomsten kunnen verwerven) zal na 2021 nog enige tijd aanvullende ondersteuning voor de stedelijke culturele organisaties nodig zijn. 1.2 Het realiseren van de doelstellingen is mede afhankelijk van de inzet van de ketenpartners Het ontwikkelen van de verhaallijnen is een gezamenlijk proces. Het draagvlak om daaraan te werken is groot.

Het is een uitdaging om dit draagvlak te behouden en alle ketenpartners actief te blijven betrekken, het eigenaarschap goed te beleggen en de voortgang goed te monitoren. 1.3 Financiering door extra middelen van het rijk is niet zeker Het extra budget van € 300.000,- staat in de Kadernota 2022 bij scenario 2.Dit scenario gaat er vanuit dat het Rijk € 750 miljoen extra beschikbaar stelt voor gemeenten. Voor Veenendaal betekent dit een extra bedrag van € 3,5 miljoen, waarvan € 1,4 miljoen reeds verwerkt is in de begroting 2021. In de kadernota is bij scenario 2 rekening gehouden met een meeropbrengst van € 2,1 miljoen. Scenario 1 uit de kadernota gaat uit van de huidige gegevens met betrekking tot de rijksuitkeringen. Er is dan weinig tot geen ruimte voor nieuw beleid en we zijn genoodzaakt onze ambities naar beneden bij te stellen. 4

Raadsvoorstel van 22 juni 2021, nr. 1841460

Participatie Op basis van beoordeling van de vier randvoorwaarden voor participatie, zoals geformuleerd in de Visie op Participatie Veenendaal, is geconcludeerd dat participatie een zinvolle bijdrage levert aan beter beleid en meer draagvlak. ‘Glans aan de Grift’ is het resultaat van een intensief proces met een brede groep belanghebbenden waarbij continue dialoog en volledige transparantie kernbegrippen waren. Het Veens Stappenplan Participatie is richtinggevend geweest voor de invulling van het proces. Parallel aan het uitzetten van een vragenlijst via het inwonerspanel (deelname door 629 inwoners) zijn ca. veertig individuele- en groepsinterviews gevoerd. De lijst met geïnterviewden is als bijlage in het document opgenomen. Vooraf is nauwkeurig geïnventariseerd wie geïnterviewd moesten worden, maar indien er tijdens het proces nog andere organisaties of personen van belang leken om actief te betrekken in het proces, werd deze lijst uitgebreid. De opbrengst van de interviews uit de inventarisatieronde, de resultaten van het inwonerspanel en een analyse van zowel lokale als landelijke beleidsstukken, memo’s, programma’s etc. is vertaald in een cultuurvisie. Deze participatievorm kunnen we typeren als die van ‘verdiepen - adviseren’ (de 3e trede op de participatietrap). De visie is teruggekoppeld met het culturele veld.

Vanuit de visie zijn 7 verhaallijnen gedestilleerd en in de cultuurnota uitgewerkt. De verhaallijnen 1 tot en met 5 zijn in 5 werksessies voorgelegd aan de interne- en externe stakeholdergroepen om nadere input op te halen (verhaallijn 6 en 7 zullen grotendeels in het tweede deel van de cultuurperiode gestart worden). Na verdere uitwerking zijn de cultuurvisie en cultuurnota nogmaals getoetst bij het culturele veld. Daarnaast zijn er een aantal tussentijdse werksessies geweest met het college en met de raad. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Dit besluit draagt bij aan het laagdrempeliger maken van het culturele aanbod voor inwoners: een gevarieerd aanbod, dat passend is bij de wensen van de inwoners, bij de eigenheid van de wijken. Het besluit betekent borging en versterking van cultuur in Veenendaal en daarmee het vergroten van de zichtbaarheid van Veenendaal als culturele stad voor zowel de eigen inwoners als voor de inwoners van de regio. Aanpak / uitvoering • De voorliggende cultuurnota beschrijft de op de visie gebaseerde uitvoeringsplannen voor de individuele en samenwerkende culturele organisaties en de taken en rollen van de gemeente zelf voor de periode 2022-2025. • De focus voor 2022-2025 ligt op de verhaallijnen 1 tot en met 5. • Per verhaallijn is een fasering opgenomen.

• De uitwerking wordt opgepakt door de ketenpartners, waarbij de gemeente een coördinerende rol heeft en de voortgang bewaakt. Communicatie over dit besluit Na vaststelling van de cultuurvisie 2022-2030 en de cultuurnota 2022-2025 door de raad, wordt dit besluit gedeeld met alle mensen/organisaties die hebben geparticipeerd in het traject om tot deze nieuwe cultuurvisie en -nota te komen. Daarnaast zal hier in de (sociale) media aandacht aan worden gegeven, in afstemming met het team Strategie, Bestuursondersteuning & Communicatie. Verder vindt terugkoppeling plaats naar het inwonerspanel.

5

Raadsvoorstel van 22 juni 2021, nr. 1841460

Evaluatie • In de cultuurnota staan doelstellingen benoemd per kalenderjaar. • Bij het verstrekken van een opdracht aan culturele organisaties, organisatoren en initiatiefnemers worden indicatoren meegegeven op basis waarvan later kan worden bepaald in welke mate de doelstellingen binnen de opdracht zijn behaald en/of op basis waarvan de opdracht dan wel de doelstellingen gedurende de uitvoering ervan moeten worden bijgesteld. • De voortgang met betrekking tot de verschillende verhaallijnen wordt gerapporteerd in de jaarrekening van het betreffende jaar. • Na afloop van de eerste cultuurnota vindt een overall evaluatie plaats als basis voor de tweede cultuurnota in deze periode van de cultuurvisie. Kosten, baten, dekking De gemeentelijke uitgaven voor cultuur bestaan uit: 1) de cultuursubsidies voor het culturele veld (in de gemeentebegroting vermeld onder het taakveld cultuur) en 2) de gemeentelijke kosten, zoals gebouwen, afschrijvingen, verzekeringen, etc. zijn opgenomen in de Programmabegroting 2022 en de meerjarenraming 2023-2025. De programmabegroting wordt op 4 november 2021 aan de raad ter vaststelling aangeboden. In de voorliggende cultuurnota wordt voorgesteld het budget taakveld cultuur structureel te verhogen met € 300.000,- per jaar.

In hoofdstuk 4 van de cultuurnota is in de paragraaf ‘Voorstel budget cultuur gemeente Veenendaal’ een uitsplitsing per verhaallijn aangegeven. De activiteiten zoals geformuleerd in de cultuurnota nemen we waar relevant mee in de prestatieafspraken van de culturele gesubsidieerde partners (dragers van de ketens) en/of werken we nader uit met onderdelen van de ketens. Dit maakt het mogelijk ook gericht te sturen op het budget. De gevraagde extra € 300.000,- is bedoeld om toe te voegen aan het deel vermeld onder het taakveld cultuur. Ter toelichting: Deze gemeentelijke uitgaven voor cultuur bestaan uit: • De cultuursubsidies voor het culturele veld (in de gemeentebegroting vermeld onder het taakveld cultuur); • De gemeentelijke kosten, zoals gebouwen, afschrijvingen, verzekeringen, etc., exclusief de kosten voor gemeentelijke medewerkers (deze uitgaven staan op diverse plaatsen in de gemeentebegroting vermeld). Naast de gevraagde € 300.000,- zijn er meer middelen nodig om de doelstellingen te kunnen realiseren. Dit is terug te lezen in de paragraaf ‘voorstel budget cultuur gemeente Veenendaal’ op pagina 44 en 45. Dit zijn echter posten die niet behoren tot het taakveld cultuur en om die reden buiten het bestek van dit raadsvoorstel zijn gelaten. Voor deze posten wordt een separaat traject gestart.

Dit betreft uitbreiding van fte’s en het budget wijkactiviteiten (2022-2025) accommodatievraagstukken (2026-2030). Het extra budget van € 300.000,- staat in de Kadernota 2022 bij scenario 2. Dit scenario gaat er vanuit dat het Rijk € 750,- miljoen extra beschikbaar stelt voor gemeenten. Voor Veenendaal betekent dit een extra bedrag van € 3,5 miljoen, waarvan € 1,4 miljoen reeds verwerkt is in de begroting 2021. In de kadernota is bij scenario 2 rekening gehouden met een meeropbrengst van € 2,1 miljoen. We gaan er op basis van de huidige informatie vanuit dat scenario 2 van toepassing is. 6

Raadsvoorstel van 22 juni 2021, nr. 1841460

In 2003 is voor de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) het zgn. Ringenmodel ontwikkeld. Dit model is geüpdatet in 2013 en geldt ook in 2021 nog steeds als handleiding voor de Nederlandse gemeenten. Het model schetst de gemiddelde culturele infrastructuur voor gemeenten met minder dan 30.000 inwoners, gemeenten met tussen de 30.000 en 100.000 inwoners en gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. Verhoging van het gemeentelijk cultuurbudget is in lijn met het voor het VNG ontwikkelde Ringenmodel.

Burgemeester en wethouders,

de heer drs. P. van der Veer wnd. gemeentesecretaris

de heer K.J.G. Kats burgemeester

Bijlagen Glans aan de Grift Ter inzage Gespreksverslagen

7