1. Consultatie nieuw beleidskader Sport en Bewegen

MEMO RAADSCONSULTATIE Documentnummer Aan Kopie aan Van

2023\48812 De gemeenteraad

Team Naam behandelaar

MO Beleid Y. van Kasteel

Datum Onderwerp

26 september 2023 Consultatie nieuw beleidskader Sport en Bewegen

Het College van Burgemeester en Wethouders Telefoonnummer

0318-538529

1. Doel consultatie Op 20 februari 2020 stelde de raad het Beleidskader sport en bewegen 2020-2023 vast. Nu de termijn van dit beleidskader verloopt, wordt een geactualiseerde nota aan de raad aangeboden in maart 2024. In deze consultatiememo nemen wij u mee in het proces tot nu toe en is de denkrichting voor dit nieuwe kader beschreven. Middels deze memo wordt een aantal vragen gesteld waarop u in de raadscommissie kunt reageren. 2. Inleiding, een nieuw beleidskader Er speelt een aantal ontwikkelingen die we willen meenemen in het nieuwe beleidskader. Zo weten we uit onderzoeken dat een deel van de inwoners van Veenendaal (te) weinig beweegt, het aantal leden van sportverenigingen achter blijft vergeleken met andere gemeenten (zie KISS rapportage) en dat er verschillende groepen zijn die kampen met (ernstig) overgewicht. We weten ook dat voldoende sport en bewegen direct bijdraagt aan een gezondere samenleving en daarmee kunnen we o.a. zorgkosten verminderen. Zo berekende het Kenniscentrum Sport in 2022 dat de Social Return on Investment in Veenendaal uitkomt op 2,52, elke euro die we investeren in de ‘sport’ levert dus € 2.52 op, zie bijlage 5.

Middels de 4-jaarlijkse verenigingsmonitor die Stichting Sportservice Veenendaal (hierna Sportservice) uitzet onder alle sportaanbieders in Veenendaal, weten we ook dat in algemene zin de sportaanbieders er goed voor staan na een periode van coronamaatregelen en beperkte inkomsten. Qua ledenaantallen geven veel aanbieders (15 van de 31) aan dat ze in de laatste 2 jaar gestegen zijn. Dat lijkt tegenstrijdig met de gegevens uit de KISS rapportage en de GGD monitor, een mogelijke verklaring voor dit verschil kan liggen in de groei van het aantal inwoners in Veenendaal, waarbij KISS naar het percentage lidmaatschappen per leeftijdscategorie kijkt, maar Verenigingen alleen naar absolute aantallen kijken. Ook kan het zijn dat bij enkele clubs sprake is van een ledenstijging, maar voor een aantal andere verenigingen geldt dat daar juist het aantal leden flink afneemt, over het totaal is er dan alsnog sprake van een daling. Voor 6 sportaanbieders geldt een daling van het ledenaantal in 2 jaar tijd. Voor 21 aanbieders geldt dat zij positief gesteld zijn over de financiële toekomst de komende jaren. Ook wat betreft de accommodaties zijn de meeste sportaanbieders (zeer) tevreden. Over het algemeen kan dus gesteld wordt dat de sportinfrastructuur in Veenendaal er goed voor staat.

Met het nieuwe beleidskader willen we specifiek aandacht besteden aan het bereiken van inwoners om meer te sporten en bewegen, willen we meer dwarsverbanden leggen met doelstellingen uit het sociale en fysieke domein en willen we werken aan vitale en toekomstbestendige sportverenigingen. In deze memo is een aantal uitgangspunten opgesteld waarvan we verwachten dat ze een belangrijk onderdeel vormen van het nieuwe beleidskader Sport en bewegen. We willen graag uw raad in de gelegenheid stellen aanvullende wensen en of aandachtspunten kenbaar te maken.

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • www.veenendaal.nl/vraag

3. Consulterende vragen Middels deze consultatie heeft u als raad gelegenheid op onderstaande inhoud te reageren en aan de hand van de hieronder genoemde consultatievragen uw input te geven: 1. Zijn de uitgangspunten zoals geschetst in deze notitie voor u herkenbaar? 2. Onderschrijft u de lokale focus zoals aangegeven in dit document en/ of zijn er nog wensen en behoeften om sport en bewegen op andere aspecten te verbreden, of juist niet? 3. Wilt u accenten meegeven op beschreven thema’s of een suggestie doen die nog niet benoemd is voor de uitwerking van het beleidskader? 4. Financieel kader o.b.v. de concept-Programmabegroting 2024-2027 (indexatie niet meegenomen) 2024 Subsidies aan sportverenigingen 1

2025

2026

2027

€ 147.851

€ 147.851

€ 147.851

€ 147.851

€ 3.093

€ 3.093

€ 3.093

€ 3.093

Stichting Sportservice Veenendaal 2

€ 6.701.791

€ 6.701.791

€ 6.701.791

€ 6.701.791

Waarvan baten

- € 4.427.981

- € 4.427.981

- € 4.427.981

- € 4.427.981

onbekend

onbekend

onbekend

onbekend

Sportbeleid

Regeling Specifieke uitkering stimulering Sport 3 1 Betreft de jeugdsportsubsidie € 124.000,-,

het NK Raadsleden a € 10.000,- en subsidie ten behoeve van het project Scoren in de Wijk € 10.000,-. 2 Exclusief aanvullende projecten zoals GALA, IZA, JOGG, NPO e.d. 3 Op moment van schrijven (september 2023) is niet bekend hoe de SPUK Sport wordt gecontinueerd vanaf 2024. 5. Uitgangspunten voor het nieuwe beleidskader Sport en bewegen We stellen voor om in het nieuwe beleidskader vooral te werken vanuit de huidige basis, deze te versterken en voort te borduren op de ontwikkelingen die we lokaal en landelijk zien (het GALA en Sportakkoord) en rekening te houden met een aantal majeure ontwikkelingen; • Meer focussen op de groepen waarvan we weten dat zij minder vaak voldoen aan de beweegnorm. Deze wijziging houdt o.a. voor de uitvoering in dat we iets anders kijken naar de aangeboden activiteiten en deze meer doelgroep- en wijkgericht aanbieden. • Proactief verbinden van ambities en doelstellingen vanuit het sociaal domein (zie IBK) en de fysieke leefomgeving. Dit houdt o.a. in dat we sportaanbieders meer bewust willen maken van hun toenemende rol in het maatschappelijk veld en hun daarbij gaan helpen. • De duurzaamheidsuitdaging voor ons eigen sportvastgoed én voor de sportaccommodaties die in eigendom zijn van de verenigingen meenemen in het sportbeleid.

Daarbij brengen we per accommodatie in kaart welke verduurzamingsmaatregelen er getroffen kunnen worden (routekaart duurzaamheid) en hoe we hiervoor dekking vinden als het gaat om ons eigen vastgoed. Ook brengen we in kaart voor de komende tien jaar welke vervangingsmomenten van ons sportareaal we zien en willen aangrijpen voor het behalen van onze ambities. Verenigingen geven aan dat de huidige constructie ten aanzien van beheer en onderhoud via Sportservice goed bevalt. We stellen voor deze constructie niet te wijzigen. Daarmee stellen we voor om; • Het huidig meerjarig financieel kader als uitgangspunt te hanteren voor de afspraken met Sportservice en de subsidies die we via Sportservice beschikbaar stellen aan sportverenigingen.

2

6. Communicatie Op 13 juni 2023 heeft een bijeenkomst plaatsgevonden met sportaanbieders vanuit het nieuwe Sportakkoord. Hierbij is met bestuursleden van verschillende sportverenigingen stil gestaan bij de belangrijkste ontwikkelingen (en oplossingen) voor de sport. Voorafgaand aan deze consultatie met de raad vindt er een sportcafé plaats met sportaanbieders waarbij zij hun wensen en behoeften kunnen meegeven voor in het nieuwe beleidskader. 7. Vervolg / proces Deze consultatie vormt de start van het proces om te komen tot een nieuw beleidskader Sport en Bewegen. Voor het ophalen van inhoud en evaluatie is in het voorjaar van 2023 gestart. Het totale proces om te komen tot een nieuw beleidskader Sport en Bewegen is als volgt. Bijeenkomst Sportaanbieders ikv Sportakkoord

13 juni

Vaststellen herijking Sportakkoord

Juli

Evaluatie huidig beleidskader

Juli - september 2023

Uitvoeren onderzoeken / deskresearch - KISS rapportage - Sportverenigingsmonitor Sportservice Veenendaal 2023 - Onderzoek “ruimte voor de sport” Mulier Instituut - Burgerpanel

Maart – september

Consultatiememo in college

26 september

Adviesruimte Stichting Sportservice Veenendaal

September en oktober

Kadervormende consultatie gemeenteraad

7 of 9 november

Sportcafé met sportaanbieders

Eind oktober (datum volgt)

Sportbeleid evaluatie (RIB)

Eind november

Verwerken consultatie raad, adviesraden, Sportservice en sportaanbieders

Oktober 2023 – januari 2024

Nieuw beleidskader in college

Januari 2024

Vaststellen beleidskader in gemeenteraad

Raad maart 2024

3

8. Achtergrondinformatie Situatieschets huidig sportklimaat Het is van belang om te melden dat door de corona-maatregelen gedurende 2020 en 2021 op andere wijze uitvoering is gegeven aan het sportbeleid, de cijfers geven daarom voor een deel een vertekend beeld. In de corona-jaren stond voornamelijk het aanpassen aan de maatregelen en waar wel mogelijk, sport en bewegen faciliteren, centraal. Sportservice en de sportaanbieders hebben zich in deze jaren kunnen richten op het organiseren van activiteiten binnen de maatregelen, zoals een sportweek en een lokaal jeugdvoetbaltoernooi. Mede door de maatregelen zien we in heel het land een daling van het aantal sporters, wel zien we een stijging van het aantal beweegmomenten (denk aan de lunchwandeling en het ongeorganiseerd sporten1). Het is lastig een directe link aan te tonen in Veenendaal, maar we gaan er van uit dat deze landelijke trend ook in hier speelt. In paragraaf 7c zijn de cijfers rondom sport en bewegen weergegeven. a. Terugblik beleidskader ‘Sport en bewegen 2020 – 2023’ Het beleid wordt ontwikkeld door Gemeente Veenendaal. Dat doen we in samenwerking met Sportservice. De uitvoering van het beleid vind voor het overgrote deel plaats door Sportservice. Het onderhoud en het beheer van gemeentelijke sportaccommodaties is geheel belegd bij Sportservice Veenendaal.

De afgelopen beleidsperiode stond voor een deel in het teken van de inzet op corona-maateregelen. Daardoor is een aantal doelen in 2020 en 2021 niet behaald. Ook heeft bijvoorbeeld de uitvoering van het Sportakkoord hierdoor vertraging opgelopen. In samenwerking met de sportverenigingen en Sportservice hebben we zo goed als mogelijk activiteiten door laten gaan of in een andere vorm georganiseerd. Eind november volgt een Raadsinformatiebrief met daarin een evaluatie van het huidige sportbeleid. Andere wijzigingen van sportlandschap in Veenendaal Naast de doelen en acties uit het beleidskader ‘Sport verbindt Veenendaal’ is er in samenwerking met Sportservice ook tal van andere activiteiten ontplooit, zoals de vernieuwing van het Skatepark in 2021. Is er gestart vanuit het Lokaal Preventieakkoord met het programma JOGG en zijn er bootcamproutes aangelegd. Ook zijn er wijzigingen aangebracht op sportpark Panhuis en is er een onderzoek uitgevoerd naar de behoefte voor sportaccommodaties in Veenendaal. Met deze wijzigingen is er ingespeeld op de groeiende behoefte voor (ongeorganiseerd) sporten in de buitenruimte. Prestaties Sportservice Veenendaal In de jaarstukken geeft Sportservice aan in welke mate zij de gestelde doelen heeft behaald.

Een van de belangrijkste prestaties van Sportservice is dat zij, ondanks de coronamaatregelen, toch in staat zijn gebleken om de sportaccommodaties goed te beheren en exploiteren. Mede dankzij diverse compensaties vanuit het Rijk, een speciaal hiervoor in het leven geroepen bestemmingsreserve, én scherpe bedrijfsvoering door Sportservice, is er geen tekort ontstaan op de exploitatie. Ook inhoudelijk heeft Sportservice de afgelopen jaren het beleid op veel ambities succesvol uitgevoerd. Denk aan een aantal grote sportevenementen zoals de Koningsspelen, de Cityrun en activiteiten in de Nationale Sportweek. Ook als we kijken naar het aantal bezoekers van het zwembad en beweegprogramma’s kunnen concluderen dat Sportservice, ook in de lastige coronajaren, veel inwoners heeft bereikt en aan het sporten heeft gebracht. In de evaluatie wordt opgenomen hierop nader ingegaan.

1 https://www.allesoversport.nl/thema/gezonde-leefstijl/deze-impact-heeft-corona-op-het-

beweeggedrag-in-nederland/.

4

Herijkingsonderzoek In 2020 en 2021 heeft een herijkingsonderzoek Sport plaatsgevonden (zie Raadsinformatiebrief 2021/34918). Een aantal aanbevelingen hieruit hebben we de afgelopen jaren opgepakt. Zo is er vier keer per jaar een bestuurlijk overleg tussen gemeente en Sportservice en werken we samen aan het behalen van de prestatieafspraken. Ook is gestart met het herijken van de afspraken rondom de ‘demarcatie’ tussen gemeente Veenendaal en Sportservice om te specificeren wie waarvoor financieel aan de lat staat. b. Lokale (nieuwe) focus De afgelopen jaren hebben er een aantal grote ontwikkelingen binnen het sociaal domein en het domein van sport en bewegen plaatsgevonden. Denk onder meer aan het inzetten van sport en bewegen als middel voor het behalen van doelstellingen bij de Wmo, Participatiewet en gezondheidsdoelstellingen. Hieronder is per ontwikkeling aangegeven welke relatie we zien met sport en bewegen de komende jaren. Nieuwe ontwikkeling Sportakkoord De sociale ontwikkelingen op gebied van sport en bewegen zien we ook landelijk en regionaal terug.

Landelijk is er met de komst van het Sportakkoord 1 (2020) een start gemaakt met het meer inzetten op doelgroepen die minder sporten en bewegen en in 2022 heeft provincie Utrecht ook een eigen sportakkoord gepresenteerd2 waarin zij vier thema’s beschrijven; Sport en bewegen in de openbare ruimte, Duurzame sport, Inclusieve sport en Gezondheid en Preventie. In 2023 is in het kader van het GALA het nationaal Sportakkoord herijkt. In Veenendaal hebben wij deze herijking doorgevoerd in Sportakkoord 2. Deze thema’s vormen de basis van het nieuwe beleidskader Sport en Bewegen. Een aantal belangrijke acties die hierin opgenomen zijn voor de komende jaren betreft het inzetten van de verenigingsondersteuning om te werken aan de open club, het met sportverenigingen werken aan een veilige sport(omgeving), sportaanbieders (organisatorisch) versterken d.m.v. het aanbieden van trainingen en ondersteuning, het zorgen voor meer kinderen die vaardig in beweging zijn. De herijkte pijlers van het sportakkoord 2 geven aan welke doelstellingen er landelijk en lokaal zijn. Deze pijlers willen we opnemen in het nieuwe sportbeleid; 1. Inclusie en diversiteit (voorheen: Inclusief sporten en bewegen) 2. Sociaal veilige sport (voorheen: Positieve sportcultuur) 3. Vitale sportaanbieders (voorheen: Vitale sport- en beweegaanbieders) 4. Vaardig in bewegen (gelijk gebleven) 5.

Ruimte voor sport en bewegen (voorheen: Duurzame sportinfrastructuur) 6. Maatschappelijke waarde van topsport (voorheen: Topsport die inspireert) Op deze manier wordt voortgebouwd op de structuur van het sportakkoord I, net als bij het vorige sportbeleid en ontstaat daarmee continuïteit en samenhang tussen landelijk en lokaal beleid. Voor meer informatie verwijzen we naar het Sportakkoord 2, zie bijlage.

Nieuw lokaal beleid Ook het raadsakkoord beschrijft de ambitie om (buiten) sporten en bewegen te bevorderen, hetgeen zorgt voor een gezonde leefstijl en voor sociale contacten. Waarbij de raad als aandachtspunt heeft opgenomen om de toegankelijkheid voor een ieder en de kwaliteit van (sport)voorzieningen te waarborgen. In de wijkgesprekken (Raad op straat), voorafgaand aan het raadsakkoord, is door inwoners ook diverse keren over sport en bewegen gesproken. Het betreft hierbij vooral de veiligheid van kinderen van en naar sportaccommodaties (vooral de fietsroutes en fietsenstallingen werden genoemd), maar ook het toegankelijk maken van sport voor ouders met minder inkomen om hun kinderen te laten sporten. Beide suggesties willen we opnemen in het nieuwe beleidskader Sport en Bewegen. 2 https://www.provincie-utrecht.nl/sites/default/files/2022-

02/Het%20Provinciaal%20Sportakkoord%20Utrecht.pdf

5

Nieuwe ontwikkeling van het gezondheidsbeleid, GALA en IZA De doelstellingen op gebied van gezondheid zijn verweven in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Een aantal ontwikkelingen in dit GALA en het IZA relateren direct aan sport en bewegen. Zo wordt onder andere beschreven; - Preventie meer in te zetten om de druk op zorg te verminderen (zoals Welzijn op Recept); - Inzetten van ketenaanpakken op gebied van tegengaan overgewicht bij jongeren en volwassenen en de ketenaanpak valpreventie; - Diverse ambities op het verminderen/tegengaan van middelengebruik zoals de aanpak NIX<18 en verantwoord alcohol schenken. - Inzet sport en bewegen op doelgroepen die achterblijven zoals; Mensen met een beperking, Mensen van niet-westerse herkomst, mensen met een lage sociaaleconomische status, ouderen. Overige ontwikkelingen binnen het Sociaal Domein • Op het gebied van GGZ is de ambitie dat meer zorgaanbieders sport/bewegen inzetten als onderdeel van een hersteltraject. Concrete acties waar we aan denken; o Kennis delen over het huidige aanbod in Veenendaal en omgeving; o Proactief aandacht voor de GGZ doelgroep bij aanbieders van sportbeweegactiviteiten in Veenendaal o Stimuleren van samenwerkingsmogelijkheden en, o Experimenteren omtrent herstel en beweging.

• Op het gebied van cultuur (zie de cultuurvisie3) is er de ambitie om cultuur in de wijken te versterken. De ambitie daarbij luidt: ‘De culturele organisaties krijgen de opdracht om activiteiten in de wijken te ontwikkelen en uitvoeren’. Hierbij wordt beoogd om samenwerking tussen culturele organisaties in het centrum en de maatschappelijke-, zorg- en welzijnsorganisaties en wijkmanagers in de wijken op gang te helpen, maar ook een samenwerking met Sportservice. Er wordt kennismakingsaanbod gemaakt voor Sport en Cultuur. Ook denken we aan het meer faciliteren van Urban Sports waarbij sport en cultuur elkaar ontmoeten. • Op het gebied van kunst wordt nagedacht om “ommetjes” te ontwikkelen, dit willen we opnemen in het nog nieuw te ontwikkelen beleid op de beeldende kunst. Er bestaat al een boekje waar de wandel- en fietsroutes in staan, langs de kunstwerken in Veenendaal. Deze wandel- en fietsroutes willen we nieuw leven in blazen en wellicht ook digitaliseren. Een mooie koppeling tussen sport en bewegen & kunst en cultuur. We zien daarbij ook een samenwerking met nieuwe beleid op recreatie en toerisme. • Naast de huidige samenwerking binnen leefbaarheid en veiligheid zien we drie nieuwe concrete koppelingen waarop we willen inzetten: o Meer focus op preventie, voorkomen van criminaliteit en onveiligheid, voorkomen van jonge aanwas.

Er is behoefte aan (voldoende en vernieuwend) sportaanbod om perspectief te bieden voor jongeren. Voorbeelden zijn buddy-projecten en straatsportcoaches. Ook kunnen we meer gebruik maken van rolmodellen of belangrijke sleutelfiguren binnen sportverenigingen. We zien de sport(aanbieder) als een belangrijke partner en aanpak om de weerbaarheid (ook tegen criminaliteit) te vergroten. o In juni 2023 heeft het College toegezegd het 3e punt uit de motie ‘Alcoholvermindering in de sportkantine’ over te nemen. We stellen voor de daarvoor in te zetten maatregelen mee te nemen in de voorbereidingen voor het nieuw op te stellen beleidskader sport 2024. o Voorkomen van maatschappelijke onrust, polarisering, radicalisering en extremisme. Het voorkomen hiervan betekent inzet aan de voorkant op sociale cohesie en verbinding tussen mensen (met verschillende achtergronden) verstevigen. Ook daarin 3 https://maakveenendaal.nl/sites/default/files/assets/files/Glans%20aan%20de%20Grift%20-

%20Cultuurvisie%202022-2023%20Gemeente%20Veenendaal-kl.pdf

6

•

•

•

•

speelt sport een rol. Zo willen we sport/bewegen meer gebruiken om in te zetten op bewustwording op het gebied van inclusie. Sportaanbieders willen we meer zien als ‘bondgenoten’ wanneer er sprake is van (maatschappelijke) onrust. We willen daarom nog meer de samenwerking zoeken. o Sportverenigingen en professionals als partner. Op het gebied van signalen herkennen, doorverwijzen en melden i.r.t. veiligheid (denk aan ondermijning, radicalisering, huiselijk geweld etc.) zijn sportverenigingen en -professionals een belangrijke partner. Om daar de bewustwording te vergroten, handelingsperspectief te bieden en zelf dus ook signalen en trends over wat speelt onder jeugd terug te krijgen willen we meer inzetten op verbinding met sportaanbieders. Vanuit het beleid van economie, werk en inkomen willen we - vanuit de verplichtingen vanuit de wet inburgering en de Participatiewet - meer inzetten op het laten meedoen van onze nieuwkomers, resp. mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt in de gemeente, onder meer via sport en beweeginterventies. En we willen vanuit een integrale aanpak van schuldenproblematiek meer inzetten op het in beweging brengen van inwoners via sport en beweeg-interventies. Vanuit het onderwijsveld is het wenselijk dat we sport meer gaan inzetten bij de voortijdig schoolverlaters.

Daarnaast is per 2023-2024 het aantal uren bewegingsonderwijs wettelijk verhoogd naar tweemaal 45 minuten per week. Bovendien kan het zijn dat scholen meer aan sport willen doen in het onderwijsprogramma boven op de reguliere wettelijk te maken uren. We kunnen extra beweegmomenten op het onderwijs faciliteren middels de combinatiefunctionarissen. Ook willen we meer samenwerking met het onderwijs vinden op het gebied van de gezonde schoolaanpak en JOGG. Wat betreft welzijn en sport en bewegen zijn het GALA en IBK het belangrijkst qua ontwikkelingen. Er zijn verder geen grote losse ontwikkelingen te benoemen. Er zijn activiteiten die nu al een combinatie sport en welzijn hebben. Denk aan de jongerenactiviteiten waar ook bewegen/sport een onderdeel van is. Daarnaast zijn er activiteiten voor senioren waarbij er al een nauwe samenwerking tussen Welzijn en Sportservice is. Komende periode willen we onderzoeken of en hoe sport nog meer ingezet kan worden om de sociale basis te versterken, ook voor inwoners met een (lichte) zorgvraag. Indien we dit concreter willen vormgeven, moeten we deze ambitie nadrukkelijker formuleren, ook in de afspraken met bijvoorbeeld Veens Welzijn en Sportservice. Vanuit de Wet Werk en Zekerheid zien we een belangrijke verbinding tussen sport & bewegen met toegankelijkheid en gezondheid.

In de Omgevingsvisie en Woonvisie wordt veelvuldig het thema toegankelijkheid (van woningen en openbare ruimte aangestipt); evenals het BOSS beleid in de Omgevingsvisie. In de Omgevingsvisie is o.a. beschreven: o 4.2 We bieden in de leefomgeving mogelijkheden om meer en vaker te bewegen, ontspannen en ontmoeten o 5.5 Het mogelijk maken van langer zelfstandig wonen in de eigen woning of wijk ▪ In Veenendaal kunnen inwoners lang(er) zelfstandig wonen door aanwezige voorzieningen en een levensloopbestendige inrichting van de woonwijken. ▪ We hebben bereikbare en toegankelijke voorzieningen in de wijk. ▪ De openbare ruimte, woningen en openbare gebouwen en hun directe omgeving voldoen aan de toegankelijkheidseisen van het VN Verdrag Mensen met een beperking. We vinden het dus van belang dat inwoners langer / zo lang mogelijk (zelfstandig) thuis of in de wijk kunnen wonen. Hierbij hoort ook een toegankelijke openbare ruimte. Dit maakt bewegen (en sporten) makkelijker en heeft natuurlijk veel effect op gezondheid. Daarbij stimuleert dit de cognitieve functies. We weten dat in de toekomst het aantal mensen met dementie fors toeneemt. Daarom is het van belang hierbij een koppeling te maken met sport, bewegen en gezondheid. Daarnaast komen er vanwege de vergrijzing meer senioren bij.

Deze ‘nieuwe generatie senioren’ is veelal een stuk vitaler dan de vorige generaties senioren, er is sprake van de zogeheten dubbele vergrijzing. Om deze groep zo lang mogelijk vitaal te houden, willen we sport- en beweeginterventies inzetten.

7

•

Op het gebied van Jeugd zien we dat we sport en bewegen meer en meer willen inzetten om jongeren goed mee te laten doen in de samenleving. We zien helaas dat veel jongeren met mentale gezondheidsproblemen kampen. Middels sport en bewegen kunnen we meer inzetten op preventief handelen. Ook in de nieuwe hervormingsagenda Jeugd komt het thema sport en bewegen nadrukkelijk terug. Door in te zetten op interventies rondom jeugd en jongeren kunnen we zorgen voor minder doorverwijzingen. Ook kunnen we sport nog meer als middel inzetten binnen de jeugdhulp. Zie ook de hervormingsagenda Jeugd en het IBK.

Ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving Vanuit de fysieke leefomgeving is er op sport- en beweeggebied de laatste jaren ook een aantal ontwikkelingen. Zo is in 2021 het BOSS Beleid vastgesteld waarin o.a. meer aandacht is voor de beweegvriendelijke ruimte. We willen vanuit de duurzaamheidsdoelstellingen sportaccommodaties toekomstbestendig maken en we werken aan het opstellen van een routekaart verduurzaming. Ook is met de komst van de Omgevingswet en de lokale omgevingsvisie nadrukkelijk een plek gekomen voor gezondheid, sporten en bewegen. Een voorbeeld hiervan is het integraal afwegen bij nieuwe initiatieven of er voldoende aandacht is voor sport en bewegen in de fysieke omgeving. Ook vanuit het Sportakkoord 2 is pijler 5: Ruimte voor sport en bewegen opgenomen. Hierbij gaat het naast toekomstbestendige accommodaties ook over toegankelijkheid. Ook daar willen we komende beleidsjaren extra op investeren. Integraal Huisvestingsplan Sport (IHP) Om de ambities die we onszelf willen stellen in het nieuwe beleid waar te maken, hebben we een goede basisinfrastructuur nodig. Dat houdt in dat we ook over voldoende sportaccommodaties moeten beschikken én dat deze faciliteiten ook kwalitatief goed moeten zijn. We kunnen de basissportinfrastructuur grofweg indelen in 4 verschillende domeinen. 1. Binnensportaccommodaties in eigendom van de Gemeente Veenendaal 2.

Sportvelden in eigendom van de Gemeente Veenendaal 3. Binnen- en buitensportaccommodaties niet in eigendom van de Gemeente Veenendaal 4. Opstallen in eigendom van sportverenigingen. Voor de binnensportaccommodaties is in het rapport Ruimte voor de Sport in Veenendaal (zie paragraaf 7c) in beeld gebracht of de accommodaties voldoende beschikbaar zijn voor het bewegingsonderwijs en de binnensport. Hieruit blijkt dat dit in een aantal wijken knelt nu en de komende jaren (voornamelijk bij het faciliteren van het bewegingsonderwijs). Hierin is ook de geprognosticeerde bevolkingsgroei van Veenendaal meegewogen voor de termijn tot 2040. Voor de sportvelden is in het rapport Ruimte voor de Sport in Veenendaal in beeld gebracht of in de gemeente voldoende sportvelden beschikbaar zijn. Hieruit blijkt dat het huidige aanbod nu en de komende jaren nagenoeg voldoende ruimte biedt. We onderzoeken daarnaast op welke manier we dit areaal kunnen gebruiken voor onze verduurzamingsambities. Gedacht kan worden aan het opwekken van stroom via de sportvelden, het opvangen van regenwater en het toevoegen van meer biodiversiteit op sportparken. Tevens onderzoeken we hoe we de sportaccommodaties meer open kunnen stellen, zodat ook op de velden gerecreëerd kan worden door niet-leden.

Voor de sportaccommodaties die buiten het gemeentelijk eigendom vallen geldt dat we deze via Sportservice huren om het bewegingsonderwijs te faciliteren. Met deze locaties blijven we komende jaren in gesprek om te zorgen dat het aanbod voldoet aan de huidige wensen en behoeften. Voor de opstallen (denk aan de kantines, kleedkamers, verlichting en dergelijke) geldt dat deze in eigendom van de sportverenigingen zijn. Dat houdt ook in dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor het aanbieden van voldoende en kwalitatief goede opstallen. We constateren dat veel verenigingen financieel moeite hebben met het vernieuwen van de opstallen, bijvoorbeeld als het gaat om verduurzamen. De huidige bouwprijzen zijn hoog en de verenigingen kunnen deze lasten niet altijd dragen. De verenigingen willen we ondersteunen, bijvoorbeeld in begeleiding via de routekaart verduurzaming.

8

Financiële ondersteuning voor verenigingen In de periode 2016-2019 heeft een herijking plaatsgevonden van de subsidieregeling de subsidieregeling voor de bouw van extra kleedunits. Voorgesteld werd om een nieuwe subsidieregeling voor de realisatie van extra kleedunits in de huidige beleidsperiode (2020-2023) aan te bieden, waarbij sportverenigingen die kleedunits willen realiseren in verband met de groei van de vereniging, worden ondersteund. In de programmabegroting van 2021 (pag. 68) is aangegeven dat vanwege de huidige financiële situatie van de gemeente het bestaande beleid voor nieuwe sportkleedaccommodaties in 2021 wordt gecontinueerd. De eerder geplande herijking zal uiterlijk bij het nieuwe beleidskader sport (2024-2027) plaatsvinden. In het nieuwe beleidskader willen we de subsidieregeling voor het actualiseren van kleedkamerunits opnemen, waarbij we ook aandacht besteden aan het stimuleren van het verduurzamen van de kleedkamers.

Daarnaast kunnen verenigingen gebruik blijven maken van de borgstellingsregeling in samenwerking met het landelijke Waarborgfonds Sport. Komende jaren willen we de verenigingen stimuleren en ondersteunen om de gezamenlijke doelstellingen op gebied van duurzaamheid te realiseren. Onze ambities op het (blijven) realiseren van voldoende en kwalitatief goede sportinfrastructuur beschrijven we nader in het IHP Sport. Hierin geven we voor de komende tien jaar een doorkijk van de natuurlijke renovatie en mogelijkheden voor verduurzaming. c. Wat zeggen de cijfers over sport en bewegen in Veenendaal Kiss rapportage 2022: Dit betreft een inzicht in het aantal lidmaatschappen bij sportbonden. Dit zegt in beperkte mate iets over het totaal aantal sporters in Veenendaal. De ongeorganiseerde sport (denk aan hardlopen, fietsen, fitnessen) is hierin niet opgenomen. - Ledenpercentage. Het ledenpercentage in Veenendaal (22.2%) blijft achter vergeleken met percentages (27,1%) in de provincie Utrecht en de landelijke cijfers (24.2%). Zie blz. 9. - Hierbij valt vooral op dat het aantal meisjes/vrouwen dat lid is van een vereniging verhoudingsgewijs achterblijft/lager ligt 13.1% in Veenendaal vs. 16.1% Landelijk. Zie blz. 13. - Nader kijkend naar de trends in de periode 2018-2022 zien we een nagenoeg gelijk aantal sportlidmaatschappen (22.4% - 22.2%).

Wel zien we vooral in de leeftijdscategorieën 15-19 jaar en 30-34 jarigen een grotere daling. Inwoners in de leeftijd tussen 20 en 24 en tussen 75 en 79 zien we juist een grote stijging in sportlidmaatschappen. Zie pagina 14. - Wanneer we inzoomen op het aantal leden per sportbond zien we een verhoudingsgewijs groot deel in voetbal en sportvisserij. Verhoudingsgewijs met landelijke data blijft het aantal tennissers, golfers en hockeyers achter. Zie pagina 18. Cijfers GGD – atlas4: Dit betreft diverse monitors waarbij we de cijfers per gemeente in de provincie Utrecht (excl. Utrecht) kunnen vergelijken. Een tweetal negatieve cijfers dat opvalt uit de monitor: - Het aantal jongeren dat wekelijks sport ligt achter ten opzichte van de regio Utrecht, 87% van de 10 en 11 jarigen sport wekelijks bij een vereniging, regionaal is dat 93%. Ook zien we dat het aantal inwoners 16-25 jarigen dat wekelijks sport achter blijft bij de regionale gemiddelden, 62% vs. 70%. - Toetsend aan de landelijke beweegrichtlijnen zien we dat 48% van de volwassenen in Veenendaal (18-65 jarigen) voldoet. Regionaal is dat net iets meer, 51%. Van het aantal inwoners in de leeftijdsgroep 65+ zien we dat ‘slechts’ 36% voldoet aan de beweegnorm in Veenendaal. Regionaal is dat 41%.

Sportverenigingsmonitor Sportservice Veenendaal 2023: Dit betreft een rapportage in opdracht van Sportservice Veenendaal onder sportaanbieders (verenigingen en commerciële sportaanbieders) in Veenendaal (respons 86%). Middels de enquête zijn de sportaanbieders ondervraagt op de vitaliteit. Bijvoorbeeld over de ontwikkeling van het ledenaantal, de druk op vrijwilligers en de financiën. Ook is expliciet gevraagd naar de maatschappelijke inzet van de sportaanbieder en of de vereniging 4 https://ggdru.buurtmonitor.nl/dashboard/dashboard/gemeenteprofiel-gala

9

bereid is om toe te werken richting de ‘open club’. De verenigingsmonitor levert zowel op niveau van de aanbieders als op gemeentelijk niveau een aantal conclusies op; - Algemeen gezien staan de sportaanbieders er goed voor na een periode van coronamaatregelen en beperkte inkomsten, zowel qua leden als financieel; - De meeste verenigingen geven wel aan dat Corona invloed heeft gehad op de sportdeelname in Veenendaal, dit in lijn met de landelijke trends; - Op het gebied van een gezonde en rookvrije sportaccommodaties zijn sportaanbieders goed op weg maar valt er nog wel het nodige te winnen; - Ongeveer de helft van de verenigingen heeft een beleidsplan, waarin zaken staan opgenomen over een veilig sportklimaat, het werven van kader en vrijwilligers, en duurzaamheid.

Het hebben van een vertrouwenscontactpersoon en ook de VOG blijft komende jaren om aandacht vragen; - De belangrijke thema’s vanuit het Sportakkoord vanuit de sportaanbieders betreft de duurzame accommodaties, positieve sportcultuur en inspirerende prestatiesport; - Clubondersteuning op thema’s als ledenwerving, vrijwilligersbeleid, samenwerking op gebied materiaal en kennis uitwisselen met de buren voor wat betreft sportaccommodaties vraagt aandacht; - Er is veel vraag naar het beschikbaar stellen van financiële middelen vanuit de overheid voor verduurzaming; - Op het gebied van subsidies weten de verenigingen de wegen goed te bewandelen; - Op dit moment werken 8 sportaanbieders mee met de Veenendaalpas. Alle verenigingen werken wel met het Jeugdfonds Sport en Cultuur. - Als we kijken naar de vitaliteit van verenigingen, geeft bijna de helft aan t.o.v. 2 jaar gelden gestegen / sterk gestegen te zijn. - 10% van de verenigingen verwacht de komende 2 jaren een moeilijke financiële situatie. - 21% van de verenigingen geeft aan niet te beschikken over voldoende vrijwilligers (los van het technisch kader zijnde trainers/coaches). En ook het aantal verenigingen dat aangeeft niet te beschikken over voldoende technisch kader is met 31% fors. - Tot slot valt op dat weinig verenigingen actief zijn in de wijken (76% is niet actief in de wijk).

Resultaten onderzoek Ruimte voor de Sport in Veenendaal Het Mulier Instituut heeft voor gemeente Veenendaal onderzocht in hoeverre het huidige sportaanbod voldoende is voor de komende jaren (tot 2040)5. Zij hebben daarbij gekeken naar de binnensportlocaties, ook in relatie tot het bewegingsonderwijs en de buitensportlocaties. De conclusies worden eind september definitief opgeleverd, het concept geeft al wel de voorlopige conclusies; - Voor de inwoners van Veenendaal is relatief veel ruimte beschikbaar voor het beoefenen van zaalsporten. In de gemeentelijke binnensportaccommodaties wordt relatief veel gesport, maar er bestaan mogelijkheden tot intensivering. De verwachte bevolkingsontwikkeling vormt geen directe aanleiding tot aanpassing van het aanbod. - Het aanbod aan gymnastieklokalen knelt op enkele plekken met de behoefte vanuit het bewegingsonderwijs. - De meeste buitensportverenigingen hebben (ruim) voldoende velden of banen beschikbaar. Zij kunnen alle wedstrijden en trainingen gedurende het seizoen goed laten plaatsvinden. Bij twee voetbalverenigingen zijn knelpunten geconstateerd. Burgerpanel6 – Het burgerpanel wordt uitgevoerd in september / oktober. De resultaten hiervan worden meegenomen in het nieuwe beleidskader.

Sportparticipatiemeting – Dit onderzoek wordt uitgevoerd in november en december 2023 in opdracht van de gemeente Veenendaal in samenwerking met Sportservice. De resultaten hiervan worden meegenomen in het nieuwe beleidskader.

5 Het definitieve rapport wordt t.z.t. aan de stukken toegevoegd. 6 De resultaten worden t.z.t. opgenomen in het nieuwe beleidskader Sport en Bewegen.

10

9. Bijlagen 1. KISS rapportage 2023 2. Sportverenigingsmonitor Sportservice Veenendaal 2023 3. Raadsinformatiebrief 2021/34918: Herijking Sport 4. Sportakkoord 2 5. SROI Veenendaal

11