1. Beleidsplan huishoudelijk afval 2022-2025 - raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

16 september 2021 1862819 20 juli 2021 Beleidsplan huishoudelijk afval 2022-2025 Fysieke Leefomgeving

Agendapunt

Team

Adviseurs Openbaar Beheer

A.C.M. Holstra (0318) 538703 anita.holstra@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. Het beleidsplan huishoudelijk afval 2022-2025 vast te stellen met als uitgangspunten: • 100% circulair in 2050; • Maximaal 100 kg restafval per inwoner in 2025; • Minimaal 75% gescheiden afvalinzameling in 2025; • Minimaal 65% hergebruik in 2025; • Bronscheiding is het uitgangspunt, waar nodig aangevuld met nascheiding. 2. De eenmalige kosten van het uitvoeringsplan van € 5.000,- in 2022 ten laste te brengen van de egalisatiereserve afvalverwijdering en afvalverwerking en dit te verwerken in de Programmabegroting 2022. 3. De structurele kosten en baten van het uitvoeringsplan van € 103.300,- in 2022, € 173.300,- in 2023, € 177.300,- in 2024 en € 181.300,- in 2025 te verwerken in de Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 en te dekken uit de afvalstoffenheffing voor de betreffende jaren. Waarom naar de raad? Het afvalbeleidsplan 2013-2020 is afgerond en uitgevoerd. Het voorliggende afvalbeleidsplan geeft ambities en doelen weer voor de periode 2022-2025. Vanuit haar kaderstellende bevoegdheid en haar financiële bevoegdheid tot het vaststellen van de afvalstoffenheffing is de raad aan zet dit beleidsplan vast te stellen. In maart 2021 is tijdens een beeldvormende avond met de raad gesproken over het toekomstige afvalbeleid.

Samenvatting Het nu voorliggende afvalbeleidsplan geeft voor de komende 4 jaar voor het taakveld van de huishoudelijke afvalinzameling en -verwerking een invulling van de ambitie om te komen tot een circulaire economie. Het huishoudelijk afval wordt zoveel mogelijk gescheiden ingezameld en verwerkt en vormt steeds meer een grondstof voor nieuwe producten. Hiermee wordt de lijn van het vorige beleidsplan gecontinueerd. De belangrijkste doelstellingen zijn: • 100% circulair in 2050; • Maximaal 100 kg restafval per inwoner in 2025;

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1862819

• • •

Minimaal 75% gescheiden afvalinzameling in 2025; Minimaal 65% hergebruik in 2025; Bronscheiding is het uitgangspunt, waar nodig aangevuld met nascheiding.

Daarnaast wordt de afvalinzameling en -verwerking zo vormgegeven dat een bijdrage wordt geleverd aan een aantal andere Omgevingsvisie-doelen, zoals Energieneutraal Veenendaal, een schone leefomgeving en een samenleving waarin iedereen mee kan doen (samen maken we de stad). Inleiding De gemeente heeft de wettelijke taak het afval afkomstig van huishoudens in te zamelen en te laten verwerken. Via de afvalinzameling en -verwerking kunnen we een bijdrage leveren aan het tot stand brengen van de ambitie om te komen tot een circulaire economie. De Rijksoverheid heeft als doel om in 2050 als Nederland volledig circulair te zijn. In de Omgevingsvisie Veenendaal wordt ditzelfde doel gesteld voor Veenendaal en ook het raadsprogramma ‘Iedereen doet mee 2018-2022’ geeft aan dat via scheiding en hergebruik van afval stappen worden gezet naar een circulaire economie. De raad geeft hierbij aan dat niet alleen bronscheiding, maar ook nascheiding van afval hieraan kan bijdragen. Dit beleidsplan geeft de doelen en het uitvoeringsplan weer voor de komende 4 jaar. Het beleidsplan is met participatie tot stand gekomen. Via het inwonerspanel hebben 1150 inwoners hun mening gegeven over ons huidige en toekomstige afvalbeleid (feb. 2021).

Daarnaast heeft met een klankbordgroep (die zich heeft aangemeld na een oproep via de genoemde enquête en social media) een aantal verdiepende gesprekken plaatsgevonden. Input voor deze gesprekken en de enquête was de evaluatie van het beleid 2012-2020 en de resultaten die daarmee behaald zijn. In het eerste deel van het nu voorliggende rapport vindt u deze terugblik op het huidige beleid. Uitvoering van de beleidswijziging om een aantal afvalstromen zonder puntenaftrek weg te kunnen brengen naar het afvalbrengstation heeft reeds per 31 mei 2021 plaatsgevonden. Dit is gedaan omdat er, zowel bij de raad als bij de bewoners, een grote wens bestond voor deze wijziging. Hierover is de raad geïnformeerd via een raadsinformatiebrief (zie bijlage 4). In deze raadsinformatiebrief is aangegeven dat de raad bij de behandeling van dit plan (indien gewenst) andere keuzes kan maken. Zie hiervoor alternatief 2 onder het kopje alternatieven. De invoering op het afvalbrengstation per 31 mei 2021 is voorspoedig verlopen. Onderstaande tabel geeft weer hoe het gebruik van het afvalbrengstation zich ontwikkelde door deze beleidswijziging. In juni, de eerste volledige maand van invoering, maakten ruim 1000 bezoekers gebruik van deze mogelijkheid zonder puntenaftrek of kosten herbruikbare grondstoffen te brengen. Effecten op de afvalstromen moet via verdere monitoring duidelijk worden.

bezoekers per maand 2021 (aantal) apr

mei

“Gratis”

jun

21

1063

Punten

3590

3787

3087

Betaald

230

270

30

Eindtotaal

3820

4078

4180

2

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1862819

Beoogd resultaat Stappen zetten op het gebied van de huishoudelijke afvalinzameling en -verwerking in de periode 2022-2025, richting het einddoel van een 100% circulaire economie in 2050. Argumenten 1.1. Het afvalbeleidsplan 2012-2020 is afgerond Daarom is nu een nieuw beleidsplan nodig wat voor de komende 4 jaar richting geeft aan de inzameling en verwerking van afval afkomstig van huishoudens. 1.2 Het afvalbeleidsplan draagt bij aan het behalen van de doelstellingen uit de Omgevingsvisie en aan de Rijksdoelstellingen van een circulaire economie De Omgevingsvisie bevat doelstellingen en ambities op het gebied van circulaire economie, Energieneutraal Veenendaal, een schone leefomgeving en een participatiesamenleving. Veenendaal heeft net als het rijk de ambitie om in 2050 100% circulair te zijn. Dit afvalbeleidsplan geeft hier verder invulling aan voor het taakveld van de huishoudelijke afvalinzameling en -verwerking. De tussendoelstellingen zijn verder gebaseerd op de VANGdoelstellingen van het rijk. 1.3 Het plan is een voortzetting van het huidige beleid en bevat haalbare doelstellingen Het plan is een voortzetting van het huidige beleid dat gericht is op brongescheiden inzameling van afval en hergebruik van grondstoffen. De doelstellingen van dit nieuwe beleidsplan zijn realistisch, meetbaar en uitvoerbaar en worden gerealiseerd door de acties uit het uitvoeringsplan. 1.4.

Het plan is via participatie tot stand gekomen Via het inwonerspanel hebben 1150 inwoners hun mening gegeven over ons huidige en toekomstige afvalbeleid (feb. 2021). Daarnaast heeft met een klankbordgroep (die zich heeft aangemeld na een oproep via de enquête en social media) een aantal verdiepende gesprekken plaatsgevonden. En tot slot is in maart 2021 tijdens een beeldvormende avond met de raad gesproken over het afvalbeleid. Alle input die op deze manier is verkregen, is verwerkt in het plan. 1.5. Onderzoek heeft uitgewezen dat de keuze voor bronscheiding van PMD het beste aansluit bij de situatie in Veenendaal De raad heeft opdracht gegeven om te onderzoeken of de optie nascheiding voor PMD voor Veenendaal een betere optie is dan de huidige wijze van bronscheiding. De conclusie is dat beide opties contractueel mogelijk zijn en dat beide opties leiden tot kwalitatief goede grondstoffen die hergebruik mogelijk maken. Het draagvlak onder de bewoners, de hoeveelheid herbruikbaar plastic, de financiële effecten, het meenemen van bewoners in het verhaal van de circulaire economie en een heldere eenduidige communicatieboodschap, maken dat voor Veenendaal de optie van bronscheiding het meest passend is. In bijlage 1 van het beleidsplan is dit nader uitgewerkt.

2.1 De reserve is bedoeld en toereikend om eenmalige kosten te dekken Het uitvoeringsplan in het beleidsplan omvat 16 projecten. Projecten die eenmalige kosten met zich meebrengen worden gedekt uit de egalisatiereserve afvalverwijdering en afvalverwerking (verder te noemen egalisatiereserve) die daarvoor bedoeld is. Het gaat om de pilot recycle route binnenstad (gescheiden afvalinzameling afkomstig van winkels in binnenstad in samenwerking met winkelstad, zie uitvoeringsplan project 13) die bedoeld is om een impuls te geven aan de afvalscheiding en hergebruik in de binnenstad en de financiële haalbaarheid door een praktijkproef in beeld te brengen.

3

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1862819

De eenmalige kosten bedragen € 5.000,- en de egalisatiereserve is daarvoor toereikend (stand 1 januari 2021 € 1.844.170,-). 3.1. De afvalstoffenheffing is bedoeld om alle structurele kosten te dekken De overige projecten uit het uitvoeringsplan passen deels binnen de bestaande begroting en leiden deels tot structurele kosten die worden gedekt uit de afvalstoffenheffing. Het beleidsplan leidt tot een beperkte stijging van de vaste afvalstoffenheffing (die in 2021 €222,32 bedraagt) met € 3,71 in 2022 en vervolgens oplopend tot een stijging van € 6,51 in 2025. Het grootste deel van deze kosten vloeit voort uit eerdere besluiten van de raad (gf+e, Veenendaal Schoon). Van een aantal projecten is nog niet bekend hoe hoog de implementatiekosten van de uitkomsten van het onderzoek zullen zijn. De onderzoekskosten zelf zijn wel meegenomen in dit plan en worden gedekt uit de bestaande afvalbegroting. Het gaat om nog te onderzoeken optimaliseringsmogelijkheden van met name de kartoninzameling (die een sterke stijging laat zien door het internetwinkelen) en een meer hoogwaardiger verwerking van de groente-, fruit- en etensresten uit de hoogbouw.

Voor het verduurzamingsplan voor de ACV inzamelvoertuigen geldt dat het plan door ACV wordt gemaakt en dat vervolgens overleg tussen ACV en de aandeelhoudende gemeenten moet gaan plaatsvinden over de implementatie en financiële dekking van de verduurzaming. 3.2. Met dit plan kan Veenendaal Schoon ook vanaf 2023 in stand blijven. Hiermee wordt voldaan aan de motie Veenendaal Schoon die in juli 2021 door de raad is aangenomen. De vergoedingen vanuit het Afvalfonds eindigen vanaf 2023 (totaal € 79.000) en daarom moet alternatieve dekking worden gevonden voor Veenendaal Schoon. Vanaf 2023 vindt de financiering van Veenendaal Schoon grotendeels plaats vanuit de afvalbegroting (inzet uren schonebuurtcoaches € 66.000,-) en voor een klein deel vanuit het Omgevingsprogramma openbare ruimte dat in oktober aan de raad wordt voorgelegd (€ 13.000,- vergoedingen zakgeldprojecten en uitvoeringskosten). Veenendaal Schoon leidt vanaf 2023 tot een verhoging van € 2,37 van de afvalstoffenheffing. Veenendaal Schoon bestaat uit een aantal pijlers en blijft met deze gecombineerde financiering volledig in stand: • Eerstelijnscontrole en voorlichting in de wijken en handhaving m.b.t.

bijplaatsingen bij ondergondse en bovengrondse afvalcontainers en onjuiste aanbiedingen; • Voorlichting en educatie in wijken en op scholen, zowel over recycling als zwerfvuil; • Organisatie en samenwerking rond Veenendaal Schoon zwerfvuilacties (Veenendaal Schoon weken, samenwerking met Team Clean, buurtpreventers, zakgeldprojecten, individuele acties etc.). Alternatieven Alternatief 1 Als eerste is het mogelijk om te kiezen voor nascheiding van PMD. Dit kan voor alle huishoudens in Veenendaal of alleen voor de hoogbouw gecombineerd met bronscheiding voor de laagbouw. Als u hiervoor kiest is het traject om uitvoering te geven aan dit besluit als volgt: • September 2021: vaststellen beleidsplan inclusief principekeuze PMD bronscheiding (huidige voorstel) óf PMD nascheiding Veenendaal óf PMD bronscheiding laagbouw/PMD nascheiding hoogbouw; • Februari 2022: raadsvoorstel uitwerking PMD nascheiding structurele en incidentele kosten en aanvraag kredieten (zie bijlage 1 van het beleidsplan). Het wegvallen van de PMD vergoedingen (jaarlijks € 637.000,-) en de extra verwerkings- en nascheidingskosten (jaarlijks 4

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1862819

• • • •

€ 354.500,-) geven een verhoging van ca. € 33,- per huishouden in het vaste tarief voor afvalstoffenheffing. De uitbreiding in capaciteit van ondergrondse containers met bijhorende kapitaallasten moet nog in beeld gebracht worden en komt daar bovenop. Ook de eenmalige projectkosten van implementatie en communicatie moeten nog in beeld gebracht worden. Eenmalige projectkosten kunnen gedekt worden uit de egalisatiereserve; Juli 2022: Invoerings- en communicatieplan; Oktober 2022: verwerken extra kosten PMD nascheiding in afvalstoffenheffing 2023; November 2022 start communicatie; 1 Januari 2023: invoering PMD nascheiding.

Alternatief 2 Ten tweede kan de raad kiezen het beleid op het afvalbrengstation (gewijzigd per mei 2021) nogmaals aan te passen en gedifferentieerde tarieven voor verschillende afvalstromen te gaan hanteren, maar ervaringen elders (Ede) hebben laten zien dat dit onjuist aanbiedgedrag en discussies in de hand werkt. Ook de totale omvang van het bedrag van de betaalde stromen (in de eerste volledige uitvoeringsmaand juni 2021 was dit € 300,- per maand) en de positieve resultaten van de invoering (zie kopje Inleiding) geven vooralsnog geen aanleiding voor verdere differentiëring. Langere monitoring is gewenst. Indien de raad dit toch wenst kan beslispunt 1 aangevuld worden met een extra uitgangspunt, namelijk het uitgangspunt van gedifferentieerde tarieven op het afvalbrengstation. Tevens moet dit vervolgens in de Verordening afvalstoffenheffing 2022 verwerkt worden. Deze wordt in oktober aangeboden aan de raad en zal dan eveneens via een amendement gewijzigd moeten worden. Dit omdat de stukken al aangeboden zijn aan de agendacommissie voor de raad van oktober. Kanttekeningen 1.1 De afvalbegroting wordt steeds meer afhankelijk van marktwerking Door de transitie naar een circulaire economie en van afval naar grondstof zijn gemeenten meer dan voorheen afhankelijk van ontwikkelingen in de wereldmarkt.

De marktontwikkelingen hebben grote invloed op de papiervergoedingen die al lange tijd een sterk dalende lijn kennen. Ook de PMD vergoedingen zijn niet langjarig stabiel. Daarmee is de marktwerking sterker van invloed op de kosten en baten en daarmee op de afvalstoffenheffing dan dit beleidsplan. De marktwerking is een aspect wat buiten de invloedssfeer van de gemeente ligt. 1.2. De kwaliteit van de grondstoffen blijft een onzekere factor De kwaliteit van het gescheiden afval is bepalend voor de mate waarin het afval hergebruikt kan worden. De kwaliteit van PMD laat landelijk te wensen over. Ook het gft+e laat landelijk een verslechtering zien. De gemeenten krijgen een inzamelvergoeding voor iedere ton ingezameld PMD. Hieraan zijn echter wel acceptatievoorwaarden verbonden. Dit betekent dat het PMD een minimale kwaliteit moet hebben (met een maximaal toegestaan percentage verontreiniging, zoals restafval). Wanneer het PMD niet aan de minimale kwaliteit voldoet, wordt dit PMD afgevoerd als restafval. Het gevolg is dat hiervoor geen inzamelvergoeding wordt ontvangen. Voor alle grondstoffen (PMD, oud papier, gft+e) geldt dat extra verwerkingskosten moeten worden betaald bij afkeur. Eventuele tegenvallers kunnen worden opgevangen door de egalisatiereserve. Op dit moment kent Veenendaal een laag percentage afkeur.

Intensieve communicatie en inzet op de kwaliteit blijft echter nodig om de bewustwording op peil te houden en te vergroten.

5

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1862819

1.3. Het beleidsplan kent een aantal onderzoeken waarvan nog niet duidelijk is of dit gaat leiden tot investerings- of uitvoeringskosten Er vindt in deze beleidsperiode een aantal onderzoeken plaats om de afvalinzameling en -verwerking verder te optimaliseren en te verduurzamen (oplossingen karton, hoogwaardiger verwerking van groente, fruit- en etensresten hoogbouw, verduurzaming inzamelvoertuigen ACV). Indien deze onderzoeken leiden tot wenselijke wijzigingen die niet passen binnen de begroting zal hiervoor een separaat voorstel worden gedaan aan de raad. Participatie Er heeft participatie plaatsgevonden via een bewonersenquête en via gesprekken met een klankbordgroep. Verder is er overleg geweest met ACV en AVU. En tot slot heeft discussie met de raad plaatsgevonden via een beeldvormende avond. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Dit besluit betekent voor bewoners dat na een paar jaar van grote veranderingen de huidige lijn qua inzameling bestendigd blijft, dat de huidige inzameling geoptimaliseerd wordt en dat dit beleidsplan een beperkte stijging van de afvalstoffenheffing met zich meebrengt De focus ligt naast véél afvalscheiding nu ook steeds meer op goéde afvalscheiding. Een aantal lopende projecten wordt afgerond (gf+e inzameling, oud papier inzameling).

Verder zal intensief worden ingezet op voorlichting, educatie en communicatie om volwassenen, jongeren en kinderen te motiveren zich in te zetten voor een goede afvalscheiding, afvalpreventie en het voorkomen van zwerfafval. En daarnaast om de bewustwording rond het einddoel van de circulaire economie te vergroten. Aanpak / uitvoering Na vaststelling van dit beleidsplan zal het uitvoeringsprogramma worden uitgevoerd. Communicatie over dit besluit Er is een persbericht uitgegeven toen het college het plan vaststelde en na vaststelling zal publicatie van het beleidsplan via overheid.nl plaatsvinden. Voor het overige vindt communicatie plaats op uitvoeringsniveau per project. Evaluatie In 2025 zal het plan geëvalueerd worden ter voorbereiding op het plan 2026-2029. Monitoring van afvalhoeveelheden, inzamelrondes en bezoeken aan het afvalbrengstation vindt daarnaast elk kwartaal plaats en relevante afwijkingen worden via de reguliere planning- en controlcyclus gemeld.

6

Raadsvoorstel van 20 juli 2021, nr. 1862819

Kosten, baten, dekking

Maatregel 2022 uitrol groente, fruit en etensresten hoogbouw 6.1.1. (obv uitbreiding met 27 locaties) € 99.300 onderzoek en mogelijke uitbreiding luierinzameling (uitbreiding met 2 locaties per 6.1.5. jaar) € 4.000

2023

2024

2025

€ 99.300

€ 99.300

€ 99.300

€ 8.000

€ 12.000

€ 18.000

effect op afvalstoffenheffing per huishouden* €3,57 Jaarlijks + € 0,14

Eenmalig uit reserve 6.3.5. pilot recycle route binnenstad

€ 5.000,-

6.4.2. Veenendaal Schoon (SBC)

€ 66.000

€ 66.000

€ 66.000

Totaal structureel

€ 103.300

€ 173.300

€ 177.300

€ 181.300

Totaal effect afvalstoffenheffing

€ 3,71

€ 6,22

€ 6,37

€6,51

€ 2,37

De kosten 6.1.1. en 6.1.5. zijn indicatief en de feitelijke kosten zullen afhangen van werkelijke aantallen verzoeken vanuit bewoners.

De kosten van de projecten vloeien grotendeels voort uit eerdere besluitvorming door de raad. De pilot recycle route binnenstad wordt in cofinanciering met de binnenstad als onderdeel van de pijler groene en duurzame binnenstad uitgevoerd. Voorgesteld wordt om de structurele kosten mee te nemen in het vaste tarief afvalstoffenheffing 2022 en verdere jaren (vaste tarief 2021 bedraagt € 222,32 per huishouden). En de eenmalige kosten van € 5.000,- (project pilot binnenstad) te bekostigen uit de egalisatiereserve (saldo per 1 januari 2021 € 1.844.170,-). Bovengenoemde financiële consequenties worden verwerkt in de Programmabegroting 2022 en de meerjarenraming 2023-2025.

Burgemeester en wethouders,

de heer drs. P. van der Veer wnd. gemeentesecretaris

de heer K.J.G. Kats burgemeester

Bijlagen 1. Beleidsplan huishoudelijk afval incl. bijlage PMD bron- en nascheiding 2. Rapport inwonerspanel Veenendaal afvalbeleid februari 2021 3. Raadsinformatiebrief afvalbrengstation mei 2021 Ter inzage

7