1. Actualisatie Detailhandelsbeleid - raadsvoorstel

Raadsvoorstel Actualisatie detailhandelsbeleid definitief Dossiernummer

1987

Programma

2. Economie, werk en ontwikkeling

Ambtenaar Team

Herman van Rijnbach Beleid Economie, werk en inkomen

Datum college Datum Raad

4-11-2025 11-12-2025

Aan de leden van de raad,

Beslispunten 1. De Actualisatie Detailhandelsbeleid 2026 – 2030 vast te stellen.

Waarom naar de raad? De Actualisatie Detailhandelsbeleid 2026-2030 biedt kaders voor de structuur en ontwikkeling van de detailhandel in Veenendaal, getoetst aan de huidige ontwikkelingen in de markt, provinciaal en regionaal beleid en nieuwe wetgeving. Vanwege haar kaderstellende bevoegdheid stelt de raad de Actualisatie Detailhandelsbeleid 2026-2030 vast.

Inleiding Het huidige detailhandelsbeleid is in 2021 geactualiseerd. Ondertussen zijn de ontwikkelingen in de detailhandel en in Veenendaal zelf snel gegaan. De online aankopen zetten door, zowel in de dagelijkse als niet-dagelijkse boodschappen. Personeelstekorten zijn groot en raken de winkeliers. Supermarkten worden groter en bieden een steeds uitgebreider assortiment. Nieuwe winkelformules dienen zich aan. Ondertussen groeit Veenendaal ook de komende jaren en ontstaan nieuwe wijken die een ander winkelconcept vragen. Hoe deze ontwikkelingen zich tot elkaar verhouden is in een Distributie Planologisch Onderzoek (DPO) onderzocht. Inwoners en ondernemers zijn bevraagd op hun visie. Algemeen bestaat de wens om het huidige beleid van concentratie in de winkelstructuur voort te zetten en daarnaast de leegstand terug te dringen. Uit het DPO blijkt ook dat de concentratie van winkels is toegenomen. Voor de nieuwe wijk het Ambacht bestaat de wens om hier een beperkt aantal dagelijkse winkels toe te staan. Deze wijk verschilt nadrukkelijk van andere wijken (hoogstedelijk, autoluw). Ook lijkt het raadzaam om voor de aanloopstraten transformatie van leegstand meer gebiedsgerichte op te pakken, zodat ook combinatie voordelen kunnen ontstaan.

Samenvatting Het detailhandelsbeleid uit 2021 is geactualiseerd. In de Actualisatie Detailhandelsbeleid 2026-2030 is de kern van het beleid onveranderd gebleven: concentratie van de detailhandel in het kernwinkelgebied, de buurtwinkelcentra en de woonboulevards en terugdringen van detailhandel daarbuiten. Het beleidskader is in hoofdstuk 4 vastgelegd in een aantal regels: Regel 1: De detailhandelsstructuur

Raadsvoorstel: Actualisatie detailhandelsbeleid definitief Dossiernummer: 1987

Regel 2: Accent op het centrum Regel 3: Concentratie in het kernwinkelgebied Regel 4: Geen winkels op verdieping Regel 5: Uitbreiding buiten de detailhandelsstructuur niet toegestaan Regel 6: Regels voor perifere detailhandel Deze regels worden aangevuld voor ondergeschikte detailhandel, traffic locaties, webshops en afhaalpunten. Het college heeft de mogelijkheid om in bijzondere gevallen zijn afwijkingsbevoegdheid te gebruiken, mits dit in de geest van de Actualisatie Detailhandelsbeleid 2026-2030 is. Ondanks de concentratie van de detailhandel in het kernwinkelgebied, de buurtwinkelcentra en de woonboulevards, toont het college waardering voor de winkels buiten deze aangewezen winkelgebieden. Daarnaast willen wij de leegstand buiten de winkelcentra bestrijden door uitbreiding buiten de winkelcentra niet toe te staan en ondernemers verleiden om zich in de binnenstad te vestigen. Een eventuele transformatie- en verplaatsingssubsidie kan daarbij goede diensten bewijzen.

Beoogd resultaat Een optimaal voorzieningenniveau te bieden aan de inwoners en bezoekers van Veenendaal en ondernemers en investeerders zekerheid te geven over de ontwikkelingsmogelijkheden.

Proceshistorie en eerdere besluitvorming Op 22 april 2021 is de Actualisatie detailhandelsbeleid 2021 – 2025 vastgesteld. Begin 2025 is de actualisatie van dit beleid aanbesteed. Gestart is met een Distributie Planologisch Onderzoek (DPO). Dit onderzoek levert de cijfers aan wat betreft de uitbreidingsruimte die verwacht wordt op basis van diverse parameters. Tegelijkertijd is het burgerpanel bevraagd op hun waardering, behoeften en opmerkingen wat betreft de detailhandel in Veenendaal. Met deze gegevens is het gesprek aangegaan, zowel intern als met stakeholders en inwoners. Daarnaast is vroegtijdig het college en de raad geconsulteerd op hun visie over detailhandel. Tot slot is een concept-Actualisatie detailhandel opgesteld.

Argumenten 1.1 De Actualisatie Detailhandelsbeleid 2026-2030 biedt actueel beleid voor de detailhandel. Het huidige beleid is vastgesteld in 2021. Maar Veenendaal groeit nog steeds en de ontwikkelingen in de retail gaan snel. Het nieuwe beleid is daaraan getoetst. Het is dan goed om te constateren dat de focus van het beleid onveranderd is gebleven: concentratie van detailhandel in de vastgestelde winkelgebieden en het terugdringen van detailhandel daarbuiten. Met het geactualiseerde beleid bieden wij duidelijkheid over onze koers aan ondernemers en investeerders en zekerheid van een goed voorzieningenniveau aan onze inwoners en bezoekers. 1.2 De ontwikkelingen in de retail zijn urgent en vragen om helder beleid. De crisis van de afgelopen jaren is verleden tijd en de leegstand is de afgelopen jaren enigszins teruggedrongen. De ontwikkelingen van internet-winkelen zetten echter onverminderd door, zowel in de dagelijkse als niet-dagelijkse aankopen. Daar komen nog andere aspecten bij, zoals personeelstekorten. Veenendaal moet daarop anticiperen. Het aantal winkelmeters zal verder afnemen en wij moeten nadenken over andere functies in de binnenstad. Naast winkels krijgt horeca een belangrijke positie, maar ook dienstverlening, kantoren, leisure, cultuur en wonen. In deze actualisatie wordt daarop geanticipeerd.

2 van 6

Raadsvoorstel: Actualisatie detailhandelsbeleid definitief Dossiernummer: 1987

1.3 Een optimaal voorzieningenniveau is van belang voor inwoners en bezoekers. Consumenten vinden een compacte binnenstad met beperkte leegstand belangrijk. De vraag naar beleving neemt toe en dus ook andere functies dan alleen winkelen. Een deel van de aankopen wordt online gedaan, dagelijkse boodschappen in het buurtwinkelcentrum en in de centra zoekt men een combinatie van winkelen, horeca, cultuur en leisure, waarmee de beleving wordt versterkt. Wij willen onze inwoners en bezoekers een aantrekkelijke binnenstad bieden. Het programma Vitale Binnenstad en Streetwise ondersteunen dit proces in grote mate. Daarnaast moeten inwoners beschikken over buurtwinkelcentra die op loopafstand bereikbaar zijn. Daarmee stimuleren wij om de dagelijkse boodschappen lopend of per fiets te doen. Ontmoeting speelt daarbij een belangrijke rol. Door de ruimtelijke spreiding van onze buurtwinkelcentra maken we dat ook waar. En tenslotte de woonboulevards: die moeten voldoende “body” hebben om consumenten keuzes te bieden en daarmee lokaal en regionaal aantrekkelijk te zijn en blijven. 1.4 De Actualisatie Detailhandelsbeleid 2026-2030 geeft duidelijkheid aan ondernemers en investeerders. Ondernemers en investeerders hebben grote behoefte aan helderheid over de mogelijkheden die een gemeente biedt.

Waar kan ik een winkel starten, waarin moet ik investeren? Met dit beleid is de koers van de gemeente duidelijk. Wij streven naar concentratie in de winkelgebieden en het afbouwen van retail buiten die structuur. Nu al heeft elke winkel buiten de structuur een dubbele bestemming: winkel en woning. Wij gaan graag in gesprek met eigenaren van leegstaande winkelpanden buiten de winkelstructuur die hun pand willen transformeren naar een woning. Daarmee proberen wij een onvermijdelijke transitie te versnellen en dat past goed bij de huidige markt. Naar winkels is weinig vraag, naar woningen des te meer. 1.5 De Actualisatie Detailhandelsbeleid 2026-2030 sluit aan bij provinciaal, regionaal en lokaal beleid en recente wetgeving. Deze actualisatie is waar nodig aangepast aan provinciaal en regionaal beleid. Ook is het Actieplan Vitale Binnenstad verwerkt. In het centrum is er de ambitie om verder te bouwen aan een toekomstbestendige, gezonde en bruisende binnenstad. Ook zijn de belangrijkste bevindingen overgenomen in de Omgevingsvisie Veenendaal 2040.

Alternatieven Loslaten van de concentratie in de winkelstructuur en niet actief werken aan het terugdringen van leegstand buiten de structuur kan een alternatief zijn. Het gevolg hiervan zal echter zijn dat winkels ontstaan op diverse, verspreide locaties en de leegstand in de winkelcentra zelf verder zal toenemen. Dat zou de aantrekkingskracht van Veenendaal als winkelstad schaden en combinatiebezoek (bezoek aan meerdere winkels) doen afnemen.

Kanttekeningen 1.1 Het beleidskader beperkt de mogelijkheid van initiatieven buiten de winkelstructuur. Investeerders en ondernemers die buiten de winkelstructuur nieuwe initiatieven willen ontplooien of bestaande ondernemers buiten de winkelstructuur, worden met het Detailhandelsbeleid beperkt in hun mogelijkheden. Ook ondernemen op de woonboulevard is aan regels gebonden. Dat is gezien de ontwikkelingen in de retail echter onvermijdelijk. Grootschalige leegstand door overaanbod en verspreide bewinkeling zal de aantrekkingskracht van Veenendaal als winkelstad verminderen voor bewoners en bezoekers. Door de retail te concentreren in winkelgebieden hopen wij dit te voorkomen

3 van 6

Raadsvoorstel: Actualisatie detailhandelsbeleid definitief Dossiernummer: 1987

en Veenendaal ook in de toekomst een basis te bieden voor een goede voorzieningenstructuur voor bewoners en een aantrekkelijk kernwinkelgebied en woonboulevards voor bezoekers.

Participatie Wij hebben de uitgangspunten getoetst via diverse kanalen: Ambtelijke werkgroep Actief Retailbeleid Deze ambtelijke werkgroep bevat een vertegenwoordiging namens de afdeling Ruimtelijke Ordening, Economie, Programma Vitale Binnenstad en Handhaving. Deze verschillende afdelingen hebben bijgedragen aan het schrijven van de actualisatie van het detailhandelsbeleid. Deze vorm van participatie valt onder trede 4: coproduceren – samenwerken. Stakeholders detailhandel en Stuurgroep Vitale Binnenstad Een werkgroep met daarin vertegenwoordigers vanuit het centrum en de buurtwinkelcentra en aanloopstraten. Voor de stakeholders zijn twee fysieke bijeenkomsten georganiseerd. In deze groep waren onder andere Stichting BIZ Winkelstad Veenendaal, winkelcentrum De Ellekoot, winkelcentrum Bruïneplein, winkelcentrum De Buurtstede, winkelcentrum Petenbos, winkelcentrum Het Ronde Erf, en de Patrimoniumlaan vertegenwoordigd. Daarnaast zijn vertegenwoordigers van de PDV-locaties apart geconsulteerd. De Stuurgroep Vitale Binnenstad is op 6 oktober geconsulteerd. Deze stuurgroep bestaat uit vertegenwoordigers namens de grote overdekte winkelcentra, vertegenwoordigers van pandeigenaren in de hoofdstraat, de winkeliersverenigingen in het centrum, en de cultuursector. Deze vorm van participatie valt onder trede 3: verdiepen – meewerken.

Focusgroep inwoners en burgerpanel Leden van het inwonerspanel van Veenendaal kregen per mail een uitnodiging om een enquête in te vullen met vragen over detailhandel in Veenendaal. De enquête was in te vullen via een online openbare link die de ontvangers per mail ontvingen. De veldwerkperiode liep van donderdag 24 april tot en met zaterdag 10 mei 2025. Het aantal respondenten via de open link was 112, en via het inwonerspanel was dit aantal 728 (36 procent van het totaal aantal leden van het inwonerspanel). Een uitgebreide samenvatting van de inwonersconsultatie is terug te lezen in bijlage 4. Deze vorm van participatie valt onder trede 2: inventariseren – meedenken. De meningen en ervaringen van onze inwoners in het inwonerspanel zijn hierbij geïnventariseerd, maar deze meningen en ervaringen zijn niet bindend. Raadsconsultatie U bent geconsulteerd op 16 september 2025. In grote lijnen is daaruit naar voren gekomen dat u zich kunt vinden in de concentratie in het centrum en de buurtwinkelcentra. De huidige structuur moet worden gehandhaafd. Wel dient er aandacht te blijven voor de aanloopstraten. U geeft de voorkeur aan het bestrijden van leegstand, maar niet (enkel) met harde maatregelen, zoals een leegstandverordening.

Het verleiden en stimuleren van pandeigenaren en ondernemers om te transformeren en te verplaatsen, heeft de voorkeur boven het afdwingen door middel van een leegstandsverordening. Voor Het Ambacht is aangegeven dat beperkte voorzieningen, gericht op dagelijkse behoeften, nodig zijn. Als een extra woonwinkel zich in Veenendaal wenst te vestigen, is wat u betreft de Groeneveldselaan de meest geschikte locatie. Op basis van deze consultatie stellen wij als belangrijkste aanpassing voor om een transformatie/verplaatsingssubsidie in het leven te roepen. Dit sluit aan bij uw wens om niet alleen in te zetten op zwaardere middelen, zoals bovengenoemde leegstandverordening, maar ook pandeigenaren en ondernemers op een positieve manier te gaan stimuleren om te transformeren en verplaatsen.

4 van 6

Raadsvoorstel: Actualisatie detailhandelsbeleid definitief Dossiernummer: 1987

Wat betekent dit besluit voor inwoners? Actualisatie van het beleid leidt voor de inwoners tot een optimale voorzieningenstructuur. Door het concentreren van winkels in het kernwinkelgebied en het toevoegen van andere functies hopen wij de inwoners ook in de toekomst een kloppend stadshart te bieden. Een diverse binnenstad met niet alleen winkels, maar ook andere voorzieningen die zorgen voor een goed verblijfsklimaat. Daarnaast biedt de ruimtelijke spreiding van de buurtwinkelcentra de dagelijkse boodschappen op loopafstand. Voor perifere detailhandel – woninginrichting, doe-het-zelf en tuincentra – kan men terecht op een woonboulevard met goede parkeervoorzieningen.

Aanpak / uitvoering Na uw besluit wordt de Actualisatie Detailhandelsbeleid 2026-2030 gepubliceerd op Overheid.nl en de beleidsregels overgenomen in het Omgevingsplan.

Communicatie over dit besluit Na uw besluit wordt bijgaand persbericht verzonden (bijlage 5)

Evaluatie In de tweede helft van 2029 wordt het beleid geëvalueerd en zo nodig een voorstel gedaan om het beleid te actualiseren. In de tussenliggende periode wordt de uitvoering van het beleid gemonitord door de interne werkgroep Actief Retailbeleid.

Kosten, baten, dekking Aan dit voorstel zijn geen kosten verbonden. Naast Voorzienbaarheid, waarbij planologisch de mogelijkheid wordt geboden de winkelbestemming na een aantal jaren leegstand er af te halen, zijn er andere mogelijkheden om de transformatie en concentratie van winkels te versnellen. In de periode 2020 – 2022 is ervaring opgedaan met een transformatie- en verplaatsingssubsidie, waarvan goed gebruik is gemaakt. Twijfelende pandeigenaren en ondernemers werden verleid om hierin te investeren. Transformatie betekent immers verbouwingskosten en een verplaatsing betekent verhuiskosten. Een beperkte transformatie- en verplaatsingssubsidie kan dan een positieve bijdrage leveren om betrokkenen in beweging te krijgen. Verwacht wordt dat voor een dergelijke regeling in ieder geval € 100.000,- per jaar nodig is. Hiervoor is momenteel geen budget beschikbaar. Er zal hiervoor een aparte budgetaanvraag worden ingediend.

College van burgemeester en wethouders,

Sjoukje Deelstra secretaris

Gert-Jan Kats burgemeester

Bijlagen Raadsbesluit 1. Actualisatie detailhandelsbeleid 2. Afbakening winkelgebieden

5 van 6

Raadsvoorstel: Actualisatie detailhandelsbeleid definitief Dossiernummer: 1987

3. Distributie Planologisch Onderzoek 4. Burgerpanel 5. Persbericht

6 van 6