1. Actualisatie Detailhandelsbeleid 2023 - 2027 - raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

Programma

Inlichtingen bij Telefoonnummer E-mailadres

26 januari 2023 2045459 29 november 2022 Actualisatie Detailhandelsbeleid 2023 - 2027 Economische ontwikkeling & Werkgelegenheid

Agendapunt

Team

Beleid Economie, Werk en Inkomen

H. van Rijnbach (0318) 538742 herman.van.rijnbach@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1. De Actualisatie Detailhandelsbeleid 2021 - 2025, zoals geamendeerd vastgesteld in de raadsvergadering van 10 mei 2021, ongewijzigd vast te stellen voor de periode 2023 - 2027. Waarom naar de raad? Op 10 mei 2021 heeft de raad de Actualisatie Detailhandelsbeleid Veenendaal 2021-2022 vastgesteld (bijlage 1 en 2). Het beoogd resultaat van het besluit was het actualiseren van het bestaande beleid en daarmee duidelijkheid te bieden aan ondernemers en investeerders over de ontwikkelingsmogelijkheden van de detailhandel in de gemeente. In het beleid benoemen we kansrijke gebieden (kernwinkelgebied, buurtwinkelcentra en Perifere Detailhandels Vestiging (PDV)-locaties). Uitbreiding en ontwikkeling op die plekken stimuleren we; op andere plekken juist niet. De gedachte hierachter is dat door deze duidelijkheid (onvermijdelijke) leegstand zoveel mogelijk optreedt buiten de structuur en nieuwe ontwikkelingen juist binnen de concentratiegebieden plaatsvinden. Hoewel er sprake is van helder beleid, is een langdurige aanpak noodzakelijk om het gewenste effect te bereiken. Digitale ontwikkelingen – zoals online winkelen – alsook de vergrijzing hebben daarbij een onmiskenbare invloed.

Daarom is ook ingezet op Actief Retailbeleid om daadwerkelijk winkelmeters uit de markt te halen en interessante formules uit aanloopstraten te motiveren om zich te verplaatsen naar het kernwinkelgebied. Een verplaatsingscoach levert aan deze doelstelling een forse bijdrage. Hoewel de markt in de eerste helft van 2022 flink is aangetrokken, wil de gemeente Veenendaal anticiperen op de nieuwe uitdagingen waar winkeliers voor gesteld worden: effecten van de coronapandemie, de inflatie, de energiecrisis en de personeelstekorten. Het voorstel in 2021 was om de Actualisatie Detailhandelsbeleid Veenendaal voor een periode van vijf jaar (2021-2025) vast te stellen, maar de raad heeft in een amendement besloten die periode aan te passen naar twee jaar (2021-2022). Daarnaast was er in de ogen van de raad onvoldoende sprake geweest van inwonersparticipatie en diende dit in de aangepaste versie eind 2022 te worden meegenomen.

Raadsvoorstel van 29 november 2022, nr. 2045459

Omdat de data voor het Distributie Planologisch Onderzoek (DPO) destijds midden in de coronapandemie zijn vergaard wenste de raad ook een update van het DPO om de effecten van de coronapandemie in beeld te brengen. In het bovengenoemde amendement is besloten: 1. Beslispunt 1 als volgt te wijzigen: De Actualisatie detailhandelsbeleid voor de duur van 2 jaar (20212022) vast te stellen. 2. In het vierde kwartaal van 2022 een actualisatie van het detailhandelsbeleid aan te bieden waarin inwonersparticipatie conform het implementatieplan Participatie heeft plaatsgevonden en de postcorona inzichten zijn verwerkt. Na het besluit van de raad op 10 mei 2021 is er opdracht gegeven om een nieuw Distributie Planologisch Onderzoek (DPO) op te stellen en de participatie van inwoners/bezoekers vorm te geven conform de participatieladder. De update van het Distributie Planologisch Onderzoek en de inwonersparticipatie geven geen aanleiding om het beleidskader, zoals vastgesteld in het Detailhandelsbeleid 2021 – 2022, aan te passen (bijlage 3). De meest recente data geven aan dat voorzichtigheid geboden is gezien de onzekere markt. De raad wordt voorgesteld het huidige Detailhandelsbeleid (bijlage 1 en 2) ongewijzigd vast te stellen voor de periode 2023 -2027. Verder levert de inwonersparticipatie veel materiaal op om de huidige winkelstructuur te versterken en te verbeteren.

Daarover gaan wij met de diverse winkeliersverenigingen en inwoners in gesprek. De Actualisatie Detailhandelsbeleid 2023 -2027 biedt kaders voor de structuur en ontwikkeling van de detailhandel in Veenendaal, getoetst aan de huidige ontwikkelingen in de markt, provinciaal en regionaal beleid en nieuwe wetgeving. Vanwege haar kaderstellende bevoegdheid stelt de raad de Actualisatie Detailhandelsbeleid 2023 - 2027 vast. Samenvatting Door middel van een Distributie Planologisch Onderzoek (DPO) zijn de meest recente data in beeld gebracht. Daarnaast zijn inwoners en bezoekers uitgebreid bevraagd op hun wensen ten aanzien van de winkelcentra. Beide onderzoeken geven geen aanleiding om het huidige Detailhandelsbeleid aan te passen. In de Actualisatie Detailhandelsbeleid 2023 - 2027 is de kern van het beleid onveranderd gebleven: concentratie van de detailhandel in het kernwinkelgebied, de buurtwinkelcentra en de woonboulevards en terugdringen van detailhandel daarbuiten.

Het beleidskader is op pagina 19 (bijlage 3) nogmaals weergegeven: Regel 1: De detailhandelsstructuur Regel 2: Accent op het centrum Regel 3: Concentratie in het kernwinkelgebied Regel 4: Geen winkels op verdieping Regel 5: Uitbreiding buiten de detailhandelsstructuur niet toegestaan Regel 6: Regels voor perifere detailhandel Deze regels worden aangevuld voor ondergeschikte detailhandel, traffic locaties, webshops en afhaalpunten. Het college krijgt de mogelijkheid om in bijzondere gevallen haar afwijkingsbevoegdheid te gebruiken, mits dit in de geest van de Actualisatie Detailhandelsbeleid 2023 -2027 is.

Raadsvoorstel van 29 november 2022, nr. 2045459

Inleiding In de afgelopen jaren is er veel veranderd in de detailhandel. Natuurlijk is daar allereerst internet, maar ook de vergrijzing binnen de detailhandel en in de samenleving als geheel speelt een belangrijke rol. In het Detailhandelsbeleid (bijlage 1 en 2) blijft de kern van het beleid ongewijzigd: concentratie van de detailhandel in het kernwinkelgebied, de buurtwinkelcentra en de woonboulevards en terugdringen van detailhandel daarbuiten. Daar is hard aan gewerkt in de afgelopen jaren. Het huidige Detailhandelsbeleid is opnieuw getoetst aan de hand van de meest recente cijfers middels een Distributie Planologisch Onderzoek en uitgebreide participatie van inwoners en bezoekers (bijlage 3). Om te voldoen aan de Dienstenrichtlijn is onderbouwing van het beleid op basis van de meest actuele data van groot belang. Het is van belang ook in de komende jaren gebruik te maken van recente data. Beoogd resultaat Een optimaal voorzieningenniveau voor wat betreft detailhandel te bieden aan de inwoners en bezoekers van Veenendaal en ondernemers en investeerders zekerheid te geven over de ontwikkelingsmogelijkheden. Argumenten 1.1 Het DPO en de inwonersparticipatie geven geen aanleiding het vastgestelde beleid aan te passen. Het huidige beleid is vastgesteld in 2021.

Maar de ontwikkelingen in de retail gaan snel en er komen voor ondernemers nieuwe uitdagingen aan: hoge inflatie, de energiecrisis en personeelstekorten. Het beleid is daaraan getoetst. Het is dan goed om te constateren dat de focus van het beleid onveranderd is gebleven: concentratie van detailhandel in de vastgestelde winkelgebieden en het terugdringen van detailhandel daarbuiten. Met voortzetting van het huidige Detailhandelsbeleid voor de periode 2023-2027 bieden wij zowel duidelijkheid over onze koers aan ondernemers en investeerders als de zekerheid van een goed voorzieningenniveau aan onze inwoners en bezoekers. Tevens zijn de nu verzamelde en gebruikte recente data ook cruciaal om te voldoen aan de Europese Dienstenrichtlijn. 1.2 De ontwikkelingen in de retail zijn urgent en vragen om helder beleid. De coronapandemie van de afgelopen jaren lijkt achter de rug en de leegstand is de afgelopen jaren enigszins teruggedrongen. De ontwikkelingen van internet-winkelen zetten echter onverminderd door, zowel in de dagelijkse als niet-dagelijkse aankopen. De coronacrisis heeft deze ontwikkelingen verder versneld. Daar bovenop krijgen ondernemers ook te maken met hoge inflatie, dure energie en tekort aan personeel. Veenendaal anticipeert op deze ontwikkelingen. Het aantal winkelmeters zal verder afnemen en wij denken na over andere functies in de binnenstad.

Naast winkels krijgt horeca een belangrijke positie, maar ook dienstverlening, kantoren, leisure, cultuur en wonen. 1.3 Een optimaal voorzieningenniveau is van belang voor inwoners en bezoekers. Consumenten vinden een compacte binnenstad met beperkte leegstand belangrijk. De vraag naar beleving neemt toe en dus ook de vraag naar andere functies dan alleen winkelen. Een deel van de aankopen wordt online gedaan, dagelijkse boodschappen in het buurtwinkelcentrum en in de centra zoekt men een combinatie van winkelen, horeca en cultuur. Wij willen onze inwoners en bezoekers een aantrekkelijke binnenstad bieden. Daarnaast moeten inwoners beschikken over buurtwinkelcentra die op loopafstand bereikbaar zijn. Daarmee dringen we autogebruik terug en stimuleren wij om de

Raadsvoorstel van 29 november 2022, nr. 2045459

dagelijkse boodschappen lopend of per fiets te doen. Door de ruimtelijke spreiding van onze buurtwinkelcentra maken we dat ook waar. En tenslotte de woonboulevards: die moeten voldoende body hebben om consumenten keuzes te bieden en daarmee regionaal aantrekkingskracht hebben. Maar ook onze huidige winkelcentra kunnen nog beter. Inwoners en bezoekers hebben via diverse enquêtes verbeterpunten aangegeven. Deze pakken wij gezamenlijk op met inwoners en winkeliersverenigingen. 1.4 De Actualisatie Detailhandelsbeleid 2023 – 2027 geeft duidelijkheid aan ondernemers en investeerders. Ondernemers en investeerders hebben grote behoefte aan helderheid over de mogelijkheden die een gemeente biedt. Waar kan ik een winkel starten, waarin moet ik investeren? Met dit beleid is de koers van de gemeente duidelijk. Wij streven naar concentratie in de winkelgebieden en het afbouwen van retail buiten die structuur. Nu al heeft elke winkel buiten de structuur een dubbele bestemming: winkel en woning. Daarnaast heeft de gemeente een transformatiecoach ingehuurd die met vastgoedeigenaren en winkeliers buiten de winkelstructuur in gesprek gaat over een mogelijke verhuizing naar het kernwinkelgebied en het transformeren van winkelbestemmingen naar wonen. Daarmee proberen wij een onvermijdelijke transitie te versnellen en dat past goed bij de huidige markt.

Naar winkels is weinig vraag, naar woningen des te meer. 1.5 De Actualisatie Detailhandelsbeleid 2023 – 2027 sluit aan bij provinciaal, regionaal en lokaal beleid en recente wetgeving. In 2018 heeft de provincie Utrecht een nieuwe Retailvisie vastgesteld. Daarnaast is in 2021 een besluit genomen over de regionale Actualisatie PDV-beleid Regio Foodvalley. Ook is het Programmaplan Vitale Winkelstad vastgesteld door de raad in december 2020. De actualisatie Detailhandelsbeleid 2023-2027 is hieraan getoetst. Verder is er nieuwe jurisprudentie rond de Europese Dienstenrichtlijn. Het betreft een uitspraak van de Raad van State in de zaak Appingedam en betreft een zaak rond brancheringsregels op de woonboulevard. Daaruit is duidelijk geworden dat recente data om beleid te onderbouwen van groot belang zijn. Alternatieven Het huidige beleid wordt in voorliggend voorstel voortgezet en is geactualiseerd op basis van zowel de nieuwe cijfers uit het DPO als de participatie van inwoners en bezoekers. Dat is gezien de snelle ontwikkelingen in de detailhandel raadzaam. De gemeente Veenendaal beschikt daarmee over beleid dat is gebaseerd op de meest recente cijfers en biedt waardevolle informatie om in gesprek te gaan met winkeliersverenigingen en inwoners om de detailhandelsstructuur te verbeteren en knelpunten op te lossen. Een alternatief zou zijn om geen vervolg te geven aan het beleid.

Dat lijkt – gezien de hierboven genoemde argumenten- niet raadzaam. Kanttekeningen 1.1 Het beleidskader beperkt de mogelijkheid van initiatieven buiten de winkelstructuur. Investeerders en ondernemers die buiten de winkelstructuur nieuwe initiatieven willen ontplooien of bestaande ondernemers die buiten de winkelstructuur willen uitbreiden worden met het detailhandelsbeleid beperkt in hun mogelijkheden. Ook ondernemen op de woonboulevard is aan regels gebonden. Dat is gezien de ontwikkelingen in de detailhandel echter onvermijdelijk. Grootschalige leegstand door overaanbod en verspreide bewinkeling zal de aantrekkingskracht van Veenendaal als winkelstad verminderen voor bewoners en bezoekers. Door de detailhandel te

Raadsvoorstel van 29 november 2022, nr. 2045459

concentreren in winkelgebieden hopen wij dit te voorkomen en Veenendaal ook in de toekomst een basis te bieden voor een goede voorzieningenstructuur voor bewoners en een aantrekkelijk kernwinkelgebied en woonboulevards voor bezoekers. Participatie Bij het opstellen van het huidige beleidskader zijn in 2021 de stakeholders uitgebreid betrokken geweest en hebben hun inbreng geleverd: winkeliers, pandeigenaren en makelaars. Wij hebben destijds de uitgangspunten getoetst via diverse kanalen: Stakeholders detailhandel Een werkgroep met daarin gemeentebreed vertegenwoordigers vanuit winkeliers, pandeigenaren, makelaars, cultuur en horeca. Stakeholders binnenstad Een werkgroep met daarin alleen stakeholders uit de binnenstad. Plenaire bijeenkomst detailhandel Startbijeenkomst en plenaire bijeenkomst voor alle belanghebbenden in de detailhandel Naar aanleiding van het amendement zijn daar nu de inwoners en bezoekers aan toegevoegd. De participatiestap die daarbij gehanteerd is bij de enquêtes inwoners/bezoekers “Inventariserenmeedenken” en de dialoog onder “Verdiepen-meewerken. Daartoe zijn de volgende onderzoeken uitgevoerd: KSO De enquêteresultaten van het Koopstromenonderzoek 2021 zijn uiteen gezet.

Bezoekers enquêtes Enquêtes zijn afgenomen onder de bezoekers van alle winkelgebieden in Veenendaal Inwonerspanel Er is een online enquête uitgezet via het inwonerspanel en breed gecommuniceerd via diverse kanalen (gemeentenieuws, wijknieuwsbrieven en social media). Terugkoppeling resultaten Online terugkoppeling van de resultaten en het concept-beleid aan stakeholders en inwoners/bezoekers. In de Actualisatie DPO en inwonersparticipatie Veenendaal (bijlage 3) wordt uitgebreid besproken hoe wij de participatie van inwoners en bezoekers hebben opgepakt en hoe de participatieladder is gehanteerd. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Actualisatie van het beleid leidt voor de inwoners tot een optimale voorzieningenstructuur. Door het concentreren van winkels in het kernwinkelgebied en het toevoegen van andere functies hopen wij de inwoners ook in de toekomst een kloppend stadshart te bieden. Niet alleen winkels, maar ook andere voorzieningen die zorgen voor een goed verblijfsklimaat. Daarnaast biedt de ruimtelijke spreiding van de buurtwinkelcentra de dagelijkse boodschappen op loopafstand. Voor perifere detailhandel – woninginrichting, doe-het-zelf en tuincentra – kan men terecht op een woonboulevard met goede parkeervoorzieningen. Aanpak / uitvoering

Raadsvoorstel van 29 november 2022, nr. 2045459

Na uw besluit worden de kaders in de Actualisatie Detailhandelsbeleid 2023 -2027 gepubliceerd en overgenomen in de bestemmingsplannen. Communicatie over dit besluit Er is een persbericht verzonden (bijlage 4) en na uw besluit wordt het beleid gepubliceerd. Evaluatie In de tweede helft van 2027 wordt het beleid geëvalueerd en zo nodig een voorstel gedaan om het beleid te actualiseren. In de tussenliggende periode wordt de uitvoering van het beleid gemonitord door de interne werkgroep Actief Retailbeleid. Kosten, baten, dekking Niet van toepassing Burgemeester en wethouders,

mevrouw drs. S.M. Deelstra secretaris

de heer K.J.G. Kats burgemeester

Bijlagen Bijlage 1: Actualisatie Detailhandelsbeleid Veenendaal 2021 – 2025 Bijlage 2: Actualisatie Detailhandelsbeleid Veenendaal 2021 – 2025 (afbakening winkelgebieden) Bijlage 3: Actualisatie DPO en inwonersparticipatie Veenendaal Bijlage 4: Persbericht