1. Aanvulling financiering DEVOG - Raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL

Programma

23 maart 2023 2074782 14 februari 2023 Aanvulling financiering DEVOG Fysieke Leefomgeving

Inlichtingen bij

M. de Visser

Raad Voorstelnummer Datum Onderwerp

Agendapunt

Team

Afdeling Strategie

Telefoonnummer E-mailadres

matteo.de.visser@veenendaal.nl

Aan de leden van de raad, Beslispunten 1) Onder voorbehoud van het bereiken van overeenstemming met Bank Nederlandse Gemeenten: a) Geen wensen en bedenkingen in te brengen bij het voornemen van het college een achtergestelde aandeelhouderslening van € 0,5 mln te verstrekken aan DEVOG B.V. tegen 2,5% rente, met een looptijd van 10 jaar (1 juli 2023 tot 30 juni 2033). b) Geen wensen en bedenkingen in te brengen bij het voornemen van het college een borgstelling af te geven voor een flexibel krediet van € 4,0 mln van DEVOG B.V. bij Bank Nederlandse Gemeenten, voor de periode 1 juli 2023 tot 31 december 2035. 2) Het verwerven van obligaties van bewoners en subsidies als opdracht mee te geven aan DEVOG B.V. 3) De borgstellingsprovisie die ontvangen wordt bij afgeven van de borgstelling van € 30.500 te verwerken in de bestuursrapportage, zodra het moment van het afgeven van de borgstelling bekend is.

Waarom naar de raad? De aanvullende financiering heeft een relatie met de gemeentelijke begroting en de raad heeft het budgetrecht. Samenvatting Ten gevolge van diverse externe ontwikkelingen in het achterliggende jaar, blijkt de financiering van DEVOG B.V. momenteel niet sluitend. DEVOG kan daardoor niet de benodigde investeringsbeslissingen nemen. Indien er een liquiditeitstekort bij DEVOG ontstaat zou dit kunnen leiden tot vertraging in de ontwikkeling van Groenpoort. Er wordt daarom aan de raad een meer robuuste financiering voorgesteld. Inleiding In februari 2022 heeft de raad besloten om in te stemmen met het verstrekken van een borgstelling voor een lening van DEVOG bij Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) van € 10 mln. Vervolgens zijn er aanbestedingen voor het energiehuis en het distributienetwerk opgestart en is de lening afgesloten. Er is een drietal externe ontwikkelingen nl. (1) hoge inflatie, (2) opschuiven van het volloopschema, (3) toevoeging waterbassin voor warmteopslag.

Raadsvoorstel Aanvulling financiering DEVOG, nr. 2074782

Ad (1). Na het raadsbesluit van februari 2022 is de inflatie sterk opgelopen (zie ook RIB2022.81). De ramingen voor de verschillende investeringen moesten daardoor worden bijgesteld met ca. 10 %. Dit leidt ertoe dat de totaalinvestering naar verwachting ca. € 1,7 mln hoger zal zijn. Ad (2). Het volloopschema is het geleidelijk bereiken van de beoogde hoeveelheid aangesloten woningen. De ontwikkelaar betaalt bij afname van de grond een Bijdrage Aansluitkosten (BAK) aan DEVOG B.V. Na de oplevering van de woningen gaan de bewoners warmte en koude afnemen, waardoor er omzet voor DEVOG B.V. ontstaat. Naast de latere inkomsten heeft een vertraging van de oplevering van woningen het bijkomende negatieve gevolg dat de aanloopverliezen toenemen. Als de duur van ontwikkel- en bouwfasen toenemen, leidt dat automatisch tot hogeren aanloopkosten, bijvoorbeeld voor arbeid, kantoor- en onderzoekskosten. Gezien de woningmarkt is het beter om een meer voorzichtige prognose van het volloopschema te hanteren. Een voorzichtiger volloopschema heeft tot gevolg dat, in de begroting van DEVOG, c.q. business case, de BAK- en inkomsten uit warmte en koude later binnenkomen en er hogere aanloopverliezen zijn. Dit leidt ertoe dat er nu een € 0,9 mln hogere financiering nodig is en deze post kan oplopen tot € 1,6 mln (zie onder het kopje Kosten, baten, dekking). Ad (3).

Het waterbassin was geen onderdeel van het oorspronkelijke plan aangaande het energiehuis. Dit is toegevoegd omdat op de markt voor groene elektriciteit, binnen een dag vaak heel grote verschillen zijn in vraag en aanbod en er daardoor grote prijsschommelingen zijn. Door aanleg van een warmteopslag kan veel van de benodigde elektriciteit worden ingekocht in de uren met een relatief lage stroomprijs. Er zijn verscheidene vormen van energieopslag, maar in combinatie met een collectief warmtenet is deze warmteopslag het meest passend. Omdat de netbeheerder Liander te maken heeft met netcongestie, heeft de netaansluiting van het energiehuis van DEVOG B.V. naar verwachting in de eerste jaren een transportbeperking in bepaalde uren van de dag. Dit is de afgelopen weken duidelijk geworden. Dat houdt in dat DEVOG B.V. op bepaalde uren van de dag een zeer beperkt vermogen uit het stroomnet kan halen en daardoor in die uren de warmteproductie moet uitzetten. In dat geval is de warmteopslag essentieel, om steeds voldoende warmte te kunnen leveren aan de bewoners. Een transportbeperking op een netaansluiting was anderhalf jaar geleden, toen het voorlopig ontwerp van het energiehuis werd opgesteld, nog niet voorzien.

Er is nu duidelijkheid nodig over de financiering, omdat momenteel de aanbesteding loopt van het distributienetwerk fase 0 (de hoofddistributieleiding in Groenpoort) en fase 1 (het distributienetwerk in ca. 60% van de deelgebieden van Groenpoort). Fase 2 (het distributienetwerk van ca. 40% van de wijk) zal over enkele jaren worden aanbesteed, nadat de meeste woningen in fase 1 zijn verkocht. De duidelijkheid over de financiering is ook nodig omdat in het tweede kwartaal een investeringsbeslissing genomen dient te worden m.b.t. het energiehuis. Voor het energiehuis is een bouwteam (geselecteerde marktpartij in samenwerking met DEVOG B.V.) actief, voor uitwerking van het integrale technisch ontwerp. Na optimalisatie van het ontwerp zullen ontwerpkeuzes worden gemaakt en wordt de investeringsbeslissing voorbereid. Het al dan niet toevoegen van de warmteopslag is daarbij van groot belang. Het is essentieel dat voorafgaand aan de gunning van fase 0 en fase 1 en voorafgaand aan de investeringsbeslissing m.b.t. het energiehuis, zeker is dat er voldoende financiering is voor de realisatie van het gehele collectieve energiesysteem. Dat is nu niet het geval. De Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) wenst dat de business case van DEVOG B.V. kansen heeft voor meevallers, maar ook ruimte heeft voor het opvangen van tegenvallers. Met het oog daarop zijn

Raadsvoorstel Aanvulling financiering DEVOG, nr. 2074782

bovenstaande ramingen enigszins conservatief/voorzichtig en is bovendien de post onvoorzien verhoogd van 4 naar 5% over alle investeringen - een toename van € 0,3 mln. In een beeldvormende avond op 7 februari jl. bent u over bovenstaande mondeling geïnformeerd. De getoonde presentatie is reeds aan u verstrekt. Beoogd resultaat Een duurzaam efficiënt en toekomstgericht energiesysteem in de nieuwe wijk Groenpoort.

Argumenten 1.1. Gemeente Veenendaal wil een duurzaam warmtenet in Groenpoort Het collectieve warmtesysteem in de nieuwe wijk Groenpoort is een belangrijke stap om in Veenendaal minder afhankelijk te worden van fossiele energie. Verhoging van de financiering geeft DEVOG B.V. de financiële ruimte om de energiecentrale economisch en energetisch te optimaliseren. 1.2. Er zijn ontwikkelingen in de samenleving en markt die aanvulling noodzakelijk maken. Het voorgaande raadsbesluit op 24 februari 2022 was gebaseerd op de toen beschikbare informatie en situatie (in de wereld). Er hebben zich majeure ontwikkelingen voorgedaan in de energie- en grondstofmarkten, mede door de oorlog in Oekraïne, wat zich heeft vertaald in een hoge inflatie. Mede hierdoor is de liquiditeitsprognose van DEVOG B.V. dusdanig gewijzigd, dat er in de jaren 2024 tot 2030 een tekort is dat oploopt tot bijna € 4,0 mln. Een liquiditeitstekort (investeringen hoger dan financiering) betekent niet dat DEVOG B.V. verliesgevend is. De BNG is bereid om extra te financieren op voorwaarde van een sluitende business case (op lange termijn winstgevend). 1.3. Er is tijdig een robuuste financiering nodig, hoewel die mogelijk niet volledig gebruikt zal worden. DEVOG B.V. zal de BNG-lening slechts opnemen voor zover dat nodig blijkt te zijn, gedurende de komende jaren.

Dit zal met name afhangen van het resultaat van de aanbestedingen, waarin prijsstijgingen worden voorzien. De beide leningen, van de gemeente (aandeelhouder) en van de BNG, zullen gelijktijdig worden aangegaan, omdat de BNG de lening van de gemeente als voorwaarde stelt. De lening van BNG is een flexibele faciliteit, waarvan alleen gebruik wordt gemaakt voor zover dat nodig is en slechts met toestemming van de gemeente. Daarmee worden de rentelasten en aflossingsverplichtingen zoveel als mogelijk beperkt. 1.4. Het is van belang dat nu een optimaal systeem wordt gebouwd. Bij energetische en economische optimalisatie van het collectieve warmtesysteem bleek de behoefte aan een opslag van warmte ter grootte van het verbruik van één á twee dagen. De verwachte transportbeperking op de netaansluiting bij Liander maakt de warmteopslag ook zeer gewenst. Met de aanleg van een waterbassin voor de opslag van warmte in een watervoorraad, kan DEVOG elektriciteit van zon en windparken inkopen op momenten dat er veel beschikbaar is c.q. de prijs laag is. Dit ligt in lijn met het in de raad aangenomen Amendement Energieopslag (dd. 3

Raadsvoorstel Aanvulling financiering DEVOG, nr. 2074782

november 2022, A2022-27). Gunstig neveneffect is dat DEVOG op zonnige dagen kan meewerken aan het voorkomen van netcongestie. 1.5. Een achtergestelde aandeelhouderslening is een eis van BNG De aandeelhouderslening die de gemeente aan DEVOG B.V. verstrekt is een achtergestelde lening. Achtergesteld betekent dat bij een faillissement de lening wordt achtergesteld ten opzichte van andere leningen. De achtergestelde lening komt tegemoet aan de eis van de BNG om meer eigenaarsgeld in te zetten dan de huidige €100.000. BNG relateert de hoogte van de lening aan de verplichtingen van DEVOG B.V. aan rente en aflossing op de reeds bestaande lening van 2 jaar. Het heeft de vorm van een aandeelhouderslening (in tegenstelling tot eigen vermogen/agio), zodat rente- en aflossingsverplichtingen worden vastgelegd in een overeenkomst van geldlening. De gemeente ontvangt op deze lening een rentevergoeding van 2,5% Deze gemeentelijke inbreng van kapitaal heeft geen effect op de netto schuldpositie van de gemeente. 1.6. Het rentepercentage van 2,5% sluit aan bij de gemeentelijke begroting In de gemeentebegroting 2023 is een standaard percentage van 2,5% opgenomen voor het aantrekken van nieuwe geldleningen 2.1. De mogelijkheid van financiële bewonersparticipatie blijft open Onderdeel van de financiering is een opgave om bewoners obligaties op te halen tot een totaal van € 0,5 mln.

Hiermee kan de behoefte aan financiering van BNG worden beperkt. Het is onzeker of dit haalbaar is (daarom in onderstaande financiële tabel opgenomen als PM post) en vraagt ook een substantiële inspanning. Het college heeft DEVOG opdracht gegeven om dit uit te werken, omdat dit leningen betreft tussen DEVOG B.V. en bewoners. De gemeente is hierbij formeel geen partij. 2.2. Er blijft inzet om subsidie te verwerven voor de investeringen Onderdeel van de financiering is een opgave om subsidies aan te vragen. Het lijkt mogelijk om voor het ondergrondse warmteopslagbassin een innovatiesubsidie aan te vragen van ca. € 0,4 mln. 3.1. De gemeente ontvangt een vergoeding voor de borgstelling Voor de borgstelling zal de Gemeente Veenendaal de gebruikelijke provisie in rekening brengen aan DEVOG B.V. Dit betreft € 500 + 0,75% van de hoofdsom en deze wordt verwerkt in de eerstvolgende bestuursrapportage. Alternatieven Een alternatief is om extra financiering beschikbaar te stellen in een andere vorm. De gemeente zou haar eigen inbreng in de vorm van eigen vermogen kunnen vergroten (agio), maar in vergelijking met een borgstelling, krijgt de investering in DEVOG B.V. dan meer impact op de begroting van de gemeente in de vorm van hogere rentelasten. Het afsluiten van een lening zonder borgstelling is voor DEVOG B.V. een stuk duurder dan met borgstelling.

Er zijn dus diverse financieringsalternatieven, maar die zijn minder aantrekkelijk voor Gemeente Veenendaal en/of DEVOG B.V. en de toekomstige bewoners van Groenpoort.

Raadsvoorstel Aanvulling financiering DEVOG, nr. 2074782

Een ander alternatief is om het financieringsvraagstuk uit te stellen tot er meer duidelijk is over de werkelijke bedragen. Het is echter nu duidelijk dat de huidige financiering te krap is met name vanwege de inflatie en andere marktontwikkelingen. Uitstel van de besluitvorming over extra financiering voor DEVOG B.V. leidt tot uitstel van de gunning van het distributienetwerk en dat leidt vrijwel zeker tot een ongewenste vertraging in de realisatie van Groenpoort en daarmee tot extra risico’s in de grondexploitatie van Groenpoort. Ook leidt uitstel tot meer tijdsdruk en korte beslistermijnen, zowel voor het college als voor de raad. Het flexibel krediet met borgstelling van de gemeente, geeft de gemeente de positie om actief betrokken te zijn bij de inzet van dit krediet. Een ander alternatief is om geen extra financiering beschikbaar te stellen. Om binnen de huidige financiering te blijven werken, zullen aanpassingen in het ontwerp van de energiecentrale nodig zijn (laag renderende warmtepompen), die een groot negatief effect hebben op de verhouding tussen input (benodigde elektriciteit) en output (warmte) en daarmee op duurzaamheid van de woningen en op de tarieven. Dit alternatief brengt het warmtenet en daarmee de ontwikkeling van de wijk Groenpoort in grote problemen met dito financiële risico’s..

Een ander alternatief is om van het collectieve systeem over te gaan naar individuele oplossingen. In het verleden is hier onderzoek naar gedaan. Naast het verlies van de reeds gemaakte kosten en het afkopen van aangegane overeenkomsten en gemaakte afspraken, is het reëel om aan te nemen dat ook andere oplossingen aanzienlijk duurder zijn geworden. De eerder (in 2021) gemaakte inhoudelijke vergelijking is op hoofdlijnen nog steeds van toepassing. Daarnaast zijn de ontwikkeling van de nieuwbouwwijk Groenpoort, contracten met ontwikkelaars en het ontworpen elektriciteitsnet, geënt op de realisatie van een collectief warmtenet. Als we nu nog van het collectief warmtenet afstappen, brengt dat de ontwikkeling van Groenpoort in grote problemen en zal de woningbouw in deze nieuwbouwwijk stagneren. Tenslotte kan het collectieve systeem bijdragen aan het voorkomen van het afslaan van particuliere omvormers in Groenpoort, wanneer op zonnige dagen de DEVOG stroom afneemt of onttrekt aan het net. Het college raadt de alternatieven af. Er lopen inmiddels besprekingen met de BNG over de aanvullende financiering en de door BNG gevraagde inbreng van de gemeente is bovenstaand verwoord. Kanttekeningen 1.1. De extra financiering is nu nog niet nodig.

Het kan lijken dat de aanvullende financiering nu nog niet direct nodig is, omdat nog niet bekend is wat de uitkomst van de aanbesteding van het distributienetwerk voor fase 0 en 1 zal zijn. Bovendien zal de hoogte van de investering in het distributienetwerk fase 2 pas over enkele jaren bekend zijn. Echter, het is essentieel dat voorafgaand aan investeringsbeslissingen m.b.t. distributienetwerk en het energiehuis in resp. april en mei 2023, duidelijk is dat de financiering voldoende is voor de investeringen, inclusief een post onvoorzien. Gezien de inflatie in het afgelopen jaar, verwachten we hogere investeringen dan we begin vorige jaar hadden ingeschat. Er dient financiële ruimte te zijn voor economische en energetische optimalisatie en het opvangen van tegenvallers tijdens de constructiefase (2023-2030) waaronder vertraging van het volloopschema. De nu voorgestelde financiering zal met de kennis van nu voldoende zijn, inclusief fase 2. 1.2. De extra financiering kan leiden tot hogere tarieven.

Raadsvoorstel Aanvulling financiering DEVOG, nr. 2074782

Bij de raadsbehandeling op 27 februari 2022 is aangegeven dat de tarieven in Groenpoort max. 30% tot 35% hoger zullen zijn dan in Buurtstede/Veenderij (door lager verbruik in Groenpoort zal het verschil in energielasten kleiner zijn). Het is belangrijk dat DEVOG in de uitwerking aan dit uitgangspunt vasthoudt. In veel gevallen leiden hogere investeringen ook tot hogere tarieven. DEVOG B.V. moet over de hogere leningen immers meer rente en aflossing betalen. Door de inflatie en het mogelijk tragere volloopschema zullen de tarieven iets stijgen. Anderzijds wordt bij het definitieve ontwerp van de centrale gezocht naar een optimalisatie, waarbij technische opties beoordeeld worden op terugverdientijd en effect op tarief. Denk bijvoorbeeld aan de optimalisatie van de centrale, middels de nu beschikbare, meest rendabele warmtepompen en warmteopslag. Ook in Buurtstede/Veenderij is sprake van tariefsverhogingen (los van het prijsplafond), zodat het relatieve verschil ongeveer gelijk kan blijven. De tariefverschillen met Buurtstede en Veenderij zijn in het licht dat in de achterliggende tijd veel Veenendaalse inwoners geconfronteerd zijn met substantieel hogere energielasten, relatief beperkt. 2.1. De rente die op obligaties wordt verstrekt, wordt opgebracht door de afnemers.

De inzet van obligaties mag niet leiden tot een beeld dat de afnemers van warmte van DEVOG indirect een hoog rendement betalen aan de obligatiehouders. Het college geeft dit mee aan DEVOG t.b.v. de nadere uitwerking. 2.2. Er is geen zekerheid dat een subsidie kan worden verkregen. Wat betreft het verkrijgen van subsidie is er geen zekerheid. In december 2022 is een subsidie aangevraagd (Versnelde Klimaatinvestering Industrie - VEKI), maar die aanvraag is helaas afgewezen. Daarnaast is inmiddels bekend dat de middelen van minister Jetten voor de ontwikkeling van publieke warmtenetten, slechts worden ingezet in bestaande woonwijken. Dit laat zien dat het op voorhand niet zeker is dat een subsidie wordt verkregen. Het verkrijgen van subsidie (bijv. een DEIsubsidie (Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie)) betekent dat dit direct ten goede komt aan de afnemers (lager tarief). Participatie Op dit moment is dit niet relevant voor bewoners. Om de reden is het participatieniveau ingeschaald op 0. Wat betekent dit besluit voor inwoners? Het gemeentelijke warmtebedrijf DEVOG B.V. zorgt voor optimale installaties om de toekomstige bewoners van Groenpoort optimaal van warmte en koude te voorzien. We streven ernaar dat de bewoners van de wijk Groenpoort de gelegenheid krijgen om een obligatielening af te sluiten met DEVOG B.V..

Aanpak / uitvoering De raad wordt voorgesteld om te besluiten geen wensen en bedenkingen in te brengen tegen een extra borgstelling en een aandeelhouderslening. De uitvoering is het opstellen van diverse overeenkomsten om beide leningen tussen de partijen tot stand te brengen. Het college zal voor het aangaan van overeenkomsten nog afzonderlijke besluiten nemen. Communicatie over dit besluit

Raadsvoorstel Aanvulling financiering DEVOG, nr. 2074782

Zodra er een besluit is genomen, komt dit op de openbare besluitenlijst terecht. In het wekelijkse persgesprek is de mogelijkheid om hierover vragen te stellen. Evaluatie n.v.t. Kosten, baten, dekking Het dekkingsplan van DEVOG B.V. naar aanleiding van de kostenverhogende ontwikkelingen is als volgt: Bij de voorbereiding van de presentatie op 7 februari 2023 is helaas een vergissing gemaakt bij het opstellen van financiële tabel. Het totaal van de tabel klopte, maar de onderverdeling tussen de posten klopte niet. De tabel suggereerde onterecht dat de post onvoorzien is verhoogd met € 1,0 mln. Daarom is hieronder een gecorrigeerde verdeling aan de tabel toegevoegd. De post onvoorzien stond in 2022 in de business case op ca. € 0,7 mln. Die is nu verhoogd met ruim € 0,3 mln tot ruim € 1,0 mln (5% van de totale investering). Daarnaast is een reservering van € 0,7 mln opgenomen voor een ongunstiger volloopschema, dan waarvan nu wordt uitgegaan, met het oog op het afzwakken van de vraag naar woningen (hierboven in de Inleiding toegelicht).

Verhoging investeringen Presentatie 7 februari

Gecorrigeerd

Inflatie

€ 1,7 mln

€ 1,7 mln

Aanpassing volloopschema en aanloopverliezen

€ 0,9 mln

€ 1,6 mln

Toevoegen warmteopslagbassin

€ 0,9 mln

€ 0,9 mln

Verhoging onvoorzien

€ 1,0 mln

€ 0,3 mln

Dekking

Extra BNG lening met borgstelling gemeente

€ 4,0 mln

Aandeelhouderslening

€ 0,5 mln

Subsidie opgave (inschatting € 0,4 mln)

PM

Obligaties (beoogd ca. € 0,5 mln)

PM

Totaal

€ 4,5 mln

€ 4,5 mln

€ 4,5 mln

Voor de borgstelling zal de Gemeente Veenendaal de gebruikelijke provisie in rekening brengen aan DEVOG B.V. Dit betreft € 500 + 0,75% van de hoofdsom en deze wordt toegevoegd aan de algemene middelen. De rentevergoeding op de aandeelhouderslening zal worden verwerkt in de bestuursrapportage.

Raadsvoorstel Aanvulling financiering DEVOG, nr. 2074782

Het verstrekken van de lening betreft een balansmutatie, maar heeft geen invloed op de netto schuldpositie, omdat een aangetrokken lening en een verstrekte lening tegen elkaar wegvallen. Burgemeester en wethouders,

mevrouw drs. S.M. Deelstra secretaris

Bijlagen [geen]

de heer K.J.G. Kats burgemeester