48-04-02 Jaarplan VKM 2026 pdf

Jaarplan 2026

1

VOORWOORD

In 2025 wisten we alle in het meerjarenbeleidsplan opgenomen voornemens te realiseren. Stapsgewijs inplanteren we in de permanente expositie ook meer digitale activiteiten voor jong en oud. Zo wisten we onze mooie vogelvluchtfoto van Veendam, in 1923 genomen vanaf de kerktoren van Veendam, om te zetten in een digitaal verhaal. Op deze foto zijn maar liefst 18 (!) fabrieksschoorstenen en een molen te zien, dat geeft aan hoeveel bedrijvigheid er in Veendam was. Wie nu op de digitaal omgezette foto op een fabrieksschoorteen aanraakt, krijgt gelijk het verhaal van de desbetreffende fabriek. Een kunsttentoonstelling die in samenwerking met het museum in Tukums (Letland) tot stand komt, moesten we vanwege persoonlijke omstandigheden in 2025 uitstellen en die staat nu weer in de planning zoals het ook in onze oorspronkelijke meerjarenplanning stond. De voorbereidingen voor deze expositie begonnen in 2018, maar vanwege de coronaperiode moesten we deze expositie uitstellen. In 2024 hebben we de voorbereidingen weer opgepakt en zouden die zelfs iets naar voren geschoven hebben omdat een voorgenomen expositie rond de kunstenaar Charles Leickert en Willem Albert Scholten een andere opzet zal krijgen. We hebben met de verlening van de succesvolle tentoonstelling over de Amsterdamse School en een exposities over toppers uit onze collectie, de planning naar behoren kunnen opvullen.

Een ander belangrijk aspect is educatie. Gelukkig is dit mede dankzij de inzet van K & C te Assen wat betreft het basisonderwijs prima in orde. We ontvangen nu al ‘sinds jaar en dag’. basisschoolleerlingen uit de hele provincie Groningen. Ook in het voortgezet onderwijs lopen de contacten met de Winkler Prins Scholen Gemeenschap, het Dollard College en Aletta Jacobs naar wens. Wie de jeugd heeft, heeft immers de toekomst.

Hendrik Andries Hachmer Directeur Veenkoloniaal Museum

2

Korte terugblik ORGANISATIE VAN HET VEENKOLONIAAL MUSEUM Anno 1939 Het Veenkoloniaal Museum is in 1939 opgericht en kende voorgangers zoals de Vereeniging voor Veenkoloniale Oudheidkunde. In 1941 sloot het museum en in 1947 heropenende het museum onder leiding van Geert Hendrik Streurman, leraar Duits, maar ook medegrondlegger van Kunstkring De Ploeg. Hij heeft een belangrijke rol gespeeld als medeoprichter van het museum en heeft zich ingezet voor de ontwikkeling en groei ervan. Streurman was een gerespecteerde historicus en heeft veel onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de veenkoloniën in Nederland. Zijn kennis en expertise hebben bijgedragen aan de collectie en het verhaal dat het museum vertelt. Sindsdien is het Veenkoloniaal Museum uitgegroeid tot een zeer actief museum, ook op educatief gebied. Het museum wil naast boeiende wisseltentoonstellingen met diverse thema’s met betrekking tot de Groninger Veenkoloniën, ook kunst presenteren die een verbinding zoekt met de zeer boeiende geschiedenis van de regio. Het Veenkoloniaal Museum; een laagdrempelig museum. Eind jaren tachtig van de vorige eeuw verhuisde het museum van de Kerkstraat in Veendam naar de voormalige RHBS van Veendam. Het museum is gericht op een breed publiek: scholieren, studenten en toeristen. In 1992 won het Veenkoloniaal Museum de Prins Bernhard Cultuurfonds Museum Prijs.

Deze prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een museum dat zich onderscheidt door bijzondere prestaties op het gebied van publieksbereik, collectiebeheer en tentoonstellingen. Het Veenkoloniaal Museum heeft deze prijs verdiend vanwege zijn innovatieve programmering, educatieve activiteiten en betrokkenheid bij de lokale gemeenschap. Het is een erkenning voor hun inzet en bijdrage aan de culturele sector. Het museum wil er sindsdien voor zorgen dat iedereen, ongeacht achtergrond, leeftijd of fysieke beperking, toegang heeft tot de informatie en tentoonstellingen die worden aangeboden. Daarnaast wil het bezoekers online toegankelijke en een inclusieve ervaring bieden, waarbij de vervening, de Veenkoloniale zeevaart en de landbouwindustrie centraal staan en het publiek informeren over de geschiedenis en impact van deze thema’s. We bereiken dit door eenvoudig taalgebruik, gratis toegang voor jongeren tot en met 16 jaar, een drempelvrije omgeving, toegang tot expositieruimtes middels liften en het toestaan van geleidehonden. Wij leven naar de museale codes: Governance Code Cultuur, de Code Diversiteit & Inclusie en de Fair Practice Code. Van belang is ook dat we binnen ons team, bestaande uit betaalde krachten en vrijwilligers, mensen de kans geven om zich te ontwikkelen en ontplooien. Het museum heeft daarom ook bewust mensen aangenomen met een rugzakje.

We bieden hen een geborgen werkomgeving waarin ze prettig functioneren en soms ook doorgroeien naar een andere baan, soms zelfs binnen een ander museum.

Organisatie structuur De dagelijkse leiding berust bij de directeur. De directeur legt verantwoording af aan het bestuur. Het bestuur vergadert minimaal vier keer per jaar.

3

De directeur wordt ondersteund door zes vaste krachten en een team van bijna honderd vrijwilligers. In 2025 is de directeur in uren teruggegaan van 36 naar 28 uur, omdat hij een deel van zijn pensioen naar voren haalt. Samen met bestuur en medewerkers wordt in 2026 bekeken hoe een opvolger kan worden ingewerkt, omdat de directeur augustus 2028 zijn pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Begin 2025 trad Albertha Weizenbach in dienst als opvolger van Marleen Strikkers die december 2024 met pensioen ging. De medewerkers in 2026 zijn: Hendrik Andries Hachmer, directeur 28 uur Erik van der Wal, administratie, vormgeving en webmaster 36 uur Celine Vister, conservator, 32 uur Albertha Weizenbach, planning 20 uur Marjan Meijer, balie/receptie, 24 uur Patrick Burema, balie/receptie assistent, 16 uur Jan Kuiper, registrator, 32 uur De functie van registrator is een volledig gesubsidieerde baan. De functie van de receptie/assistent is een deels gesubsidieerde baan. Bestuur en Raad van Advies In 2025 vond er een kleine bestuurswisseling plaats. Onze penningmeester Erik Drenth moest vanwege drukke werkzaamheden pas op de plaats maken en we vonden in Karin Heine een goede opvolger. Bestuur De functies binnen het bestuur en de Raad van advies zijn onbezoldigd.

Marijke Inklaar, voorzitter, aangetreden 28-05-2019, aftredende per 11-04-2026, niet herkiesbaar, nevenfuncties: penningmeester EHBO Winschoten, secretaris Rotary Pekela Karin Heine, penningmeester, aangetreden 01-01-2025 , aftredende per 01-01--2027, herkiesbaar, nevenfunctie: Gea Draijer, (aangetreden 11-04-2023, aftredende per 11-04-2026), nevenfunctie: Lid raad van toezicht van Stichting Oosterlengte), aftredende 11-04-2026, herkiesbaar. Jan Jelle Koopmans, aangetreden 11-04-2023, aftredende per 31-12-2025, stelt zich niet herkiesbaar, nevenfuncties: Wurkgroep Maritime Skiednis (Fryske Akademy), Secretaris Algemene Politiek VVD Groningen Jan Nico Wilkens, aangetreden 11-04-2023, aftredende per 11-04-2026, herkiesbaar, geen nevenfuncties Raad van Advies In het jaar 2025 veranderde de samenstelling van de Raad van Advies en mochten we drie nieuwe leden verwelkomen waardoor het bestuur meer divers is geworden. . Hendrik Oosterveld Sam de Geus Gerie Ebeltjes, Harry Jasken, Koos Slor Roeland Weijs, Geert Jan Strating, Jeroen Onderwater

4

Vrijwilligers Het aantal vrijwilligers schommelt al jaren rond de 100. De vrijwilligers zijn actief in diverse werkgroepen en ondersteunen ons team met zeer diverse werkzaamheden. Een deel van de vrijwilligers is in werkgroepen ondergebracht, te weten; Werkgroep Museumwinkel en balie Werkgroep Digitalisering / Beeldbank Groningen Werkgroep Familietrouw Werkgroep Chevy Werkgroep Textiel Buiten de werkgroepen zijn er vrijwilligers actief bij de schoonmaak van het museum, bezorging van post, rondleidingen en diverse projectmatige klussen. Er zijn ook jongere vrijwilligers actief in het museum, maar vaak is het museum voor hen een opstap naar een vaste baan. Eenzelfde ontwikkeling zien we bij vrijwilligers die afkomstig zijn uit het buitenland. Het werken als vrijwilliger bij ons museum biedt niet alleen de mogelijkheid om de taal beter te leren, maar is ook een goede aanvulling op de cv. Dankzij het vrijwilligerswerk zijn diverse vrijwilligers later toch aan een vaste baan gekomen.

COLLECTIE Strategische doelen die gelieerd zijn aan de collectie: •

•

•

•

Versterken van regionale betrokkenheid We proberen middels thema-avonden, maar ook door openstellingen van onze depots de regio nog meer te betrekken bij ons museum. Van belang is dat men een kijkje krijgt achter de schermen. Samenwerking met scholen en zorginstellingen Diverse minder kwetsbare collectieonderdelen stellen we ter beschikking aan scholen en zorginstellingen. Een evergreen vormen de zogenaamde ontdekdozen waarbij leerlingen moeten raden wat de functie van een bepaald voorwerp is geweest. Digitale toegankelijkheid van de collectie vergroten In samenwerking met Erfgoedpartners wordt gewerkt aan het digitaal zichtbaar maken van onze collectie via de website Collectie Groningen. Een handvat is het vernieuwde collectie registratiesysteem Axiell, dat mede dankzij de samenwerking met Erfgoedpartners kon worden geïmplanteerd. Een zeer selectief aannamebeleid waarbij kwaliteit van de stukken en relevantie van de objecten binnen de collectie voorop staan.

Behoud, beheer en verwerving Met ruim 30.000 voorwerpen herbergt het Veenkoloniaal Museum een unieke regionaal historische collectie. Een bijzonder onderdeel daarvan vormt onze buitencollectie. Het gaat om twee objecten: de uit 1928 daterende Chevrolet vrachtauto van expeditiebedrijf Jonker te Veendam en de uit 1894 daterende spitse praam Familietrouw, het oudste nog in originele staat verkerende turfschip van de provincie Groningen.

5

In samenwerking met Erfgoedpartners wordt gewerkt aan de website Collectie Groningen, waarin via het registratiesysteem Axiell geüploade collectiestukken digitaal toegankelijk worden voor het publiek en online zichtbaar zijn. We hopen dat in 2026 een start kan worden gemaakt met het digitaal zichtbaar maken op de website Collectie Groningen. Qua verwerving zijn we afhankelijk van wat particulieren ons aanbieden. Echter niet alles wordt aangenomen. Inmiddels beschikt het museum wel over een zogenaamd zilverfonds. Hiermee willen we onze collectie versterken met voorwerpen gemaakt door zilversmeden uit ons regio. De collectie registratie wordt verzorgd door onze registrator. Twee vrijwilligers zetten zich in voor het ordenen en beheren van het depot. Het museum kent alleen maar interne depots. Alleen twee objecten zijn buiten het museum te vinden. De Familietrouw, een spitse praam gebouwd in 1894 op de werf van Ten Horn in Veendam, is het oudste nog in originele staat verkerende turfschip van de provincie Groningen dat nog steeds vaart en regelmatig van ligplaats wisselt. Daarnaast herbergt de ESA in Veendam een Chevrolet uit 1928 van expeditiebedrijf Jonker, die door vrijwilligers zo nu en dan uit de stalling wordt gehaald.

De Pelikaan is de bijnaam van een uit 1927 daterende Chevy ,afkomstig van expeditiebedrijf Jonker. Sinds 2016 is deze vrachtauto door enkele enthousiaste vrijwilligers opgeknapt. Een klein team van vrijwilligers bezoekt sindsdien met deze klassieker diverse (auto) evenementen. De Chevy heeft een standplaats gekregen bij de ESA-garage te Veendam en zal in 2026 wederom bij evenementen in de buurt van het museum aanwezig zijn.

6

De Familietrouw liep in 1894 van stapel bij de werf van Ten Horn te Veendam voor de familie Drost. De eerste naam was Grietje. In 1929 werd het schip herdoopt tot Familietrouw. Het schip heeft tot eind jaren vijftig met turf gevaren, daarna nog tot in de jaren zeventig met zand en grint en kwam in de jaren tachtig in de recreatievaart terecht. Gelukkig is er in die tijd nooit iets aan het interieur veranderd. De Familietrouw is vaste deelnemer aan WinterWelvaart in de stad Groningen, maar ook actief op educatief gebied binnen de provincie Groningen.

EDUCATIE Dankzij de inspanningen van Erfgoedpartners en K & C in Assen ontvangen we de laatste jaren significant meer basisscholen dan jaren geleden. Veel scholen kiezen nog voor de ouderwetse speurtocht, maar er zijn ook scholen die bijvoorbeeld actief bezig willen zijn. Eén van de succesvolle programma's is ‘Van aardappel tot aardappelzetmeel’, waarbij leerlingen in het museum aardappel vermalen en dan zien dat het meel zich letterlijk zet op de bodem van de blender. Daarna kunnen ze met zetmeel als bindmiddel in het museum zelf pudding maken. Eveneens een evergreen is het project ‘Een schip vol verhalen’, waarbij ons museumschip Familietrouw naar een locatie vaart waar scholen aan boord kennis maken met het leven aan boord van een binnenschip anno 1930. Dit project is ook succesvol bij leerlingen van het middelbaar onderwijs. Door de Hazehogeschool in Groningen zijn in 2025 voor het Veenkoloniaal Museum drie animatiefilmpjes gemaakt als introductiefilms voor het bezoek aan ons museum. Het goudbruine paard Turfje neemt de scholieren mee in de geschiedenis van de Veenkoloniën. Ook wisten we in 2025 een belevenistafel te realiseren waarbij leerlingen via een Touch Screen kennis maken met het Veendam van 1923.

In samenwerking met de Winkler Prins Scholengemeenschap wordt in 2026 verder gewerkt aan het project Museumbus. Dit is een symbolische bus waarin in de school zelf, tentoonstellingen worden

7

ingericht die verwijzen naar de lopende wisseltentoonstellingen in het Veenkoloniaal Museum. Ook zijn diverse leerlingen actief betrokken bij tentoonstellingen en gaan we samen met de Winkler Prins de tentoonstelling ‘Werken in den Vreemde’ voorbereiden. Hierbij wordt aandacht besteed aan de gastarbeiders die in de jaren zestig naar Veendam en omgeving kwamen. Kleinkinderen van deze gastarbeiders, die nu op de Winkler Prins Scholengemeenschap zitten, gaan de tentoonstelling voorbereiden die in de meerjarenplanning 2024- 2028 van 2 april 2028 tot en met 2 juli 2028 op het programma staat.

FINANCIEN Het Veenkoloniaal Museum is qua financiën afhankelijk van inkomsten uit entrees en omzet van de museumwinkel, de subsidies van de provincie en de gemeente Veendam en Pekela, bijdragen van fondsen en de sponsoren, maar bovenal afhankelijk van de onvoorwaardelijke steun van de Stichting Vrienden van het Veenkoloniaal Museum, die dankzij de vrienden opgebouwde reserve beheert. Deze steun is in tijdens waarin de energieprijzen en de lonen sterk zijn gestegen, van cruciaal belang. Het jaar 2025 was voor ons een jaar met twee gezichten. Enerzijds stegen onze inkomsten, wisten we meer sponsoren aan ons te binden, groeiden het donateurenbestand, de omzet van de museumwinkel en de entrees. Anderzijds werden we geconfronteerd met sterk gestegen energiekosten, de gevolgen van gestegen lonen en toenemende kantoorkosten. Onvoorwaardelijke steun van de Stichting Vrienden van het Veenkoloniaal Museum is daarom onmisbaar. Strategische doelen die gelieerd zijn aan financiën in het kort: • • •

• •

• • • • •

Terugdringen energieverbruik Versterken donateur bestand Uit ervaring weten we dat we dankzij het organiseren van de woensdagavond lezingen en thema dagen een nieuwe doelgroep weten te bereiken die zich middels een donateurschap aan het museum willen verbinden. Een speciale donateursdag en een museumreis waarbij men kennis maakt met andere musea draagt ertoe bij dat het contact wordt verbeterd. Een andere mogelijkheid is de Nieuwsbrief die 1x per maand verschijnt. Ook onze Veenkoloniale Volksalmanak is een klantenbinder. Versterken contacten met sponsoren Het Veenkoloniaal Museum kent sinds een aantal jaren een succesvol team dat actief op zoek gaat naar bedrijfsponsoren. Dankzij de inzet van de sponsorcommissie is de bijdrage vanuit het bedrijfsleven sterk toegenomen tot € 25.000,- per jaar. Met speciale sponsordagen proberen we de sponsoren actief te betrekken bij ons museum. Ook bieden we de mogelijkheid om tegen gereduceerd tarief zakenpartners in ons museum te ontvangen of vergaderingen en team-uitjes te organiseren. Legateren/nalaten aan cultuur Actief inspelen op de trend om te legateren of te schenken. Het museum bezit de ANBI-status die schenken aan het museum voor bedrijven en particulieren extra aanlokkelijk maakt.

Vriendenloterij Meer bezoekers overtuigen om hun lot te oormerken ten bate van het Veenkoloniaal Museum Verhoging entreeprijs en donateurs bijdrage Helaas zien we ons genoodzaakt om per 01-01-2026 de entreeprijs te verhogen naar € 15,-per persoon. Een bijkomend voordeel hiervan is dat de bijdrage van de Stichting Museumkaart ook omhooggaat. Musea ontvangen gemiddeld 50 % van de entreeprijs van de Stichting Museumkaart. In 2025 kwam maar liefst 80% van de bezoekers met een Museumkaart binnen. Ook de minimum bijdrage van de donateurs verhogen we naar € 37,50 per jaar, mede gezien de sterk gestegen portokosten.

8

Algemene reserve De algemene reserve is de laatste jaren flink geslonken. Deze reserve is noodzakelijk om apparatuur te kunnen vervangen, maar indien nodig ook personeel in te kunnen huren en om extra energielasten te kunnen dragen. Stijgende loonkosten en energiekosten zetten de begroting sterk onder druk. Bestemmingsreserve De bestemmingsreserves zijn behoorlijk steviger dan de algemene reserve. De bestemmingsreserves zijn door de schenkers geoormerkt en dus niet inzetbaar voor de algemene bedrijfsvoering. Voor zowel museumschip Familietrouw als de buitenlandse activiteiten (Koers Oostzee) is er een vaste bestemmingsreserve. Nieuw is het zilverfonds. Donateurs van het museum Het museum er dankzij donateursacties in geslaagd om de afname van het aantal donateurs te stoppen. Het aantal donateurs groeit weer langzaam. Juni 2023 stond de steller op 780 en op augustus 2025 op 845. We steven ernaar om in 2026 op minimaal 900 donateurs te komen. Er zal in het voorjaar van 2026 een speciale donateursactie worden opgezet. Behoud van het aantal donateurs is essentieel om mooie wisselexposities te kunnen blijven organiseren! Ook dragen onze Vrienden regelmatig extra bij als we daartoe een verzoek toe doen. Zo steunden ze ons in het verleden ruimhartig bij. aankopen voor de collectie en droegen zij bij aan wisselexposities.

Sponsoren en de club van 100 Om een betere financiële basis te krijgen is binnen het museum in 2018 een sponsorcommissie ontstaan. Deze commissie is er in korte tijd in geslaagd om van zes sponsoren naar 26 (!) sponsoren te gaan. Tevens is er een ‘Club van 100’ opgericht. In 2026 hoopt het team nog meer bedrijven aan het Veenkoloniaal Museum te kunnen binden. Zullen we opnieuw bedrijven uitnodigen om kennis te maken met het museum in de hoop dat ze in de toekomst ons ook financieel willen ondersteunen. Ook hopen we dat leden van de Club van 100 genegen zijn door te groeien tot sponsor.

9

Financiën aangepaste meerjarenbegroting Veenkoloniaal Museum meerjarenbegroting 20252028

Exploitatie

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2025

2026

2027

2028

Baten Museumwinkel

11000

11112

11226

11340

Entrees

80000

82000

85000

88000

Subsidie gemeente Veendam

132600

135252

137957

140716

+acres

Subsidie provincie Groningen

198000

203940

210058

216360

+acres

Subsidie gem, Pekela

2000

2000

2000

2000

Begunstigers (Vrienden)

34000

34000

36000

36000

Sponsoring

10000

11000

11000

12000

Fondsbijdragen en donaties

70000

70000

70000

70000

Totaal

537600

549304

563241

576416

Personeelskosten

343375

345000

353625

362466

Kosten vrijwilligers

9000

9090

9181

9273

Afschrijvingen

6000

6000

6000

6000

Huisvesting: Huur

40739

41757

42801

43871

Huisvesting: Energie

48175

49379

50614

51879

PR kosten

10000

10000

10000

10000

Kantoor- adm.- accountantskosten

16728

17425

17774

18129

Diverse algemene kosten

12000

13000

14000

15000

Activiteiten

6000

6000

6000

6000

Educatie

5000

5000

5000

5000

Publicaties

10000

10100

10201

10303

Tentoonstellingen

17000

20000

22000

22000

Collectie

5000

5000

6000

6000

Onvoorziene kosten

6000

6000

7000

7000

535017

543751

560196

572921

2583

5553

3045

3496

Lasten

Totaal Exploitatieresultaat

10

Tentoonstellingen Driemaal is scheepsrecht. De expositie met werken uit het museum van Tukums (Letland) moesten we helaas nogmaals uitstellen. Oorspronkelijk stond deze voor 2021 op de agenda, maar vanwege de coronamaatregelen en de lockdown moesten we de hele agenda door schuiven. In het meerjarenplan ingediend bij de provincie & kunstraad kwam deze voor 2026 op de agenda. Maar omdat we bepaalde bruiklenen voor onze expositie ‘Willem Albert Scholten ontmoet Charles Leickert’ van enkele collegae musea niet konden krijgen, dachten we dat het handig zou zijn om de expositie een jaar naar voren te halen. En toen waren het persoonlijke omstandigheden zodat we toch weer terug zijn gegaan naar 2026. Op zich kwam dit ook nog eens goed uit want de belangstelling voor de expositie over de Amsterdamse School is groot. We verlengen deze tentoonstelling daarom tot 25 januari 2026 en knopen er ook nog extra stadswandelingen en lezingen aan vast. Permanent expositie Om kosten te besparen kiezen we ervoor om stapsgewijs veranderingen in de vaste tentoonstelling aan te brengen. Zo is in 2025 de Wall of Veen in de kartonzaal aangepast. In 2026 streven we ernaar om plannen te ontwikkelen om de kartonzaal verder om te bouwen naar een zaal waar ook aandacht is voor de ontwikkelingen in de zout- en de gaswinning als vervolg op de veenwinning.

We hopen één en ander in geologisch perspectief te kunnen plaatsen waarbij de bezoeker kennis maakt met de verschillende aardlagen onder onze voeten en de positieve maar ook negatieve gevolgen die de winning van grondstoffen heeft gehad. Middels fondswerving willen we in diverse zalen ook meer Touch Screens plaatsen waarbij de bezoeker extra informatie tot zich kan nemen.

In 2026 starten we met plannen voor de ombouw van de zogenaamde kartonzaal

11

Amsterdamse School & Zo, nog tot en met 25 januari 2026 Architectuur mag de laatste jaren op warme belangstelling rekenen. Jugendstil, moderne bouwkunst, bunkerbouw, maar ook Amsterdamse School staan op diverse plaatsen in Nederland in het voetlicht. Nergens in Nederland vinden we zoveel Amsterdamse Schoolgebouwen als in de Provincie Groningen. We maken een selectie van enkele van de honderden gebouwen en maken kennis met de huidige bewoners. Ook presenteren we enkele unieke meubelstukken uit die tijd en werk van wat minder bekende Ploegkunstenaars. Immers architecten als Evert van Linge en Job Hansen waren ook lid van De Ploeg. De tentoonstelling Amsterdamse School & Zo is een vervolg op de zeer succesvolle Jugendstilexpositie die we twee jaar geleden organiseerden. Deze opzet is iets anders. Zo zijn er immers al tig boeken verschenen over de Amsterdamse School in Groningen en we willen niet in herhaling vallen. Daarom staan we nu ook stil bij de huidige bewoners en zijn er in diverse woningen dankzij de inzet van fotograaf Norma van der Horst, prachtige interieurfoto’s gemaakt. Ook danken we alle particulieren die mee hebben gewerkt, en onze fotografen Gerrit Dopper en Ruud Ugen die ook in de regio op pad gingen en bruiklenen fotografeerden.

We zochten wederom de samenwerking met Museum Goedewaagen te Nieuw Buinen ,die de expositie heeft aangevuld heeft met prachtig aardewerk uit de jaren twintig en dertig onder andere van de N.V. Groninger Steenfabrieken.

12

Toppers uit onze kunstcollectie, Herman Mees, Geert Hendrik Streurman, Doris Roovers en Nico Bulder, van 8 februari 2026 tot en met 19 april 2026 Het Veenkoloniaal Museum bezit een kunstcollectie met werken van kunstenaars die in onze regio geboren zijn of daar hebben gewerkt. Op zaal presenteren we in 2026 de toppers uit onze collectie, aangevuld met enkele particuliere stukken. In zaal één staat het werk van Nico Bulder (1898-1964) centraal. Nico Bulder was een veelzijdig kunstenaar en ontwierp bijvoorbeeld in het Margrietpark te Sappemeer de gedenknaald voor de slachtoffers van de Tweede wereldoorlog (1948), het Gemeentewapen van Hoogezand-Sappemeer en het kunstwerk De Boeg in Hoogezand als eerbetoon aan de scheepsbouw. Het laatste werk werd na zijn dood uitgevoerd door Gerrit Piek. In zaal twee is aandacht voor Herman Mees (1880-1964). Herman Mees is geboren in het pand dat velen nog kennen als het hoofdkantoor van de AVEBE aan het Beneden Oosterdiep in Veendam. In Rotterdam werd hij docent aan de Rotterdamse Kunstacademie vanaf 1917 en van 1924 tot 1943 was hij daar hoofddocent. In zaal drie presenteren we Doris Roovers (1897-1953). Hij kwam in 1941 op uitnodiging van Geert Hendrik Streurman naar Veendam en aan hem de eer om de eerste kunstenaar te zijn die bij ons in het museum op zaal hing met een wisseltentoonstelling.

In 1941, na de expositie in Veendam, weigerde hij het lidmaatschap van de Nederlandsche Kultuurkamer en sloot zich aan bij het Puttense verzet en dook in 1943 onder bij de familie Mansholt op het Hoogeland van Groningen. Tot slot in zaal vier presenteren we de Geert Hendrik Streurman (1892-1976). Zaal vier was ooit een klaslokaal waar Streurman les heeft gegeven. Streurman was medeoprichter van kunstkring De Ploeg en daarom besteden we in de hal naast de zalen in een semi permante expositie aandacht aan hem. Streurman was ook nog eens Goethe kenner en werd regelmatig als expert door de toenmalige NTS (Nederlandsche Televisie Stichting) en de AVRO geïnterviewd.

13

Werelds op Wereldtentoonstellingen, van 3 mei 2026 tot en met 6 september 2026 De Wereldtentoonstelling in Brussel vond in 1935 niet onder een echt goed economisch gesternte plaats. De wereld was nog aan het bijkomen van de Beurscrash van New York. Daarnaast had Europa te maken met een kredietcrisis. Duitsland had na WO I enorm veel schulden bij Amerikaanse banken. Die leningen werden door Amerika stopgezet waardoor Europa met kredietschaarste te maken kreeg en veel bedrijven failliet gingen. Ook de kunsten hadden in de jaren dertig flink te lijden onder de crisis. Opdrachten waren schaars. Vanuit de overheid werden kunstenaars ondersteund met het Voorzieningenfonds voor Kunstenaars. Ook werd er een Rijkscommissie van Advies voor Opdrachten aan Hedendaagse Beeldende Kunstenaars opgericht. Zo konden kunstenaars bijvoorbeeld inschrijven op opdrachten om kunst in gebouwen of op tentoonstellingen te realiseren. Een andere ondersteunende maatregel was de Vereniging tot Bevordering van het Aesthetisch Element in het Voortgezet Onderwijs. Deze vereniging werd opgericht in 1908 en speelde een belangrijke rol in het toegankelijk maken van kunst voor jongeren in Nederland, vooral binnen het voortgezet onderwijs. Ook deze Vereniging was in de jaren dertig nog actief.

In opdracht van de Rijkscommissie werd er opdracht gegeven om het Nederlandse paviljoen op de Wereldtentoonstelling in Brussel te verfraaien. Er werd gekozen voor het thema Landbouw. En zo kon het gebeuren dat juist op een tentoonstelling waar Philips het moderne Televisietoestel aan de wereld toonde, de wandversieringen in het Nederlandse paviljoen attendeerden op de landbouw. Landbouw, die nog geen modernisering- sprong kende, - daarbij merkwaardig genoeg ook een schilderij van de vervening -, die eigenlijk alleen maar dankzij het kwartje van Minister Jan Kan, (inderdaad, de vader van Wim Kan), die van 1926 tot 1929 minister van Binnenlandse Zaken en Landbouw was, tot in de jaren dertig kon blijven bestaan. Na de wereldtentoonstelling belandden de schilderijen in Wageningen en daarna in het depot van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het Veenkoloniaal Museum heeft met de exposite een primeur, want de enorme doeken zijn jaren niet voor het publiek te zien geweest.

14

Tijdgenoten van de Ploeg, Letse kunstenaars tijdens het interbellum en de Sovjet-tijd, van 27 oktober 2026 tot en met 29 maart 2027 In samenwerking met het museum te Tukums (LV), organiseren we een zeer bijzondere kunsttentoonstelling. We kiezen voor Letse kunstenaars die sterk onder invloed stonden van ‘Die Brücke’ en vergelijkbaar zijn met ‘onze’ Ploegkunstenaars. Het museum in Tukums is, evenals het museum te Veendam, kort voor WO II ontstaan en beide musea bezitten een mooie kunstcollectie. Reden voor een unieke uitwisseling. Het voorbereiden van de expositie ging niet zonder slag of stoot. Al voor de coronaperiode bezochten we het museum in Letland. Na corona was het zaak om eerst bij beide musea weer orde op zaken te stellen, immers de tentoonstellingsagenda bij alle musea was behoorlijk in de war geschopt. Nadat alles weer redelijk op de rails stond konden we de oude contacten herstellen. In 2024 bezochten we wederom het museum in Tukums, nu met conservator Celine Vister. Geert Hendrik Streurman (1892-1976), Ploeglid en leraar Duits aan de RHBS, medeoprichter van de stichting Veenkoloniaal Museum te Veendam, is vergelijkbaar met de Tukumse Leonīds Āriņš (19071991) Deze studeerde met tussenpozen van 1925 tot 1942 aan de Letse Kunstacademie. Zijn werk is beïnvloed door postimpressionisme, fauvisme en expressionisme.

Hij liet zich inspireren door kunstenaars als Van Gogh, Matisse en Kazaks. Tijdens de Tweede Wereldoorlog redde hij de museumcollectie door kunstwerken te verstoppen in metalen vaten en deze te begraven Een deel van de kunstenaars wist na 1944 het buitenland te bereiken om daar hun carrière verder te gaan ontwikkelen. De kunstenaars die bleven probeerden zich op allerlei manieren aan de invloed van de staat te onttrekken, maar dit had bijvoorbeeld tot gevolg dat zij geen kunstenaarsbenodigdheden meer konden kopen. Kārlis Neilis (1906–1991) behoorde ook tot de Tukuma kunstenaarsgroep. Hij wist in 1944 naar Oostenrijk te vluchten en vestigde zich in Salzburg waar hij tot zijn dood bleef werken. Anderen verkozen het vaderland trouw te blijven, zoals Ērika Gulbe (1916–2003). Ze had een uitgesproken persoonlijke stijl die zich onderscheidde door expressieve kleurvlakken, intuïtieve composities en een decoratieve benadering van de werkelijkheid. In 1948 studeerde ze af aan de kunstacademie met een werk met als titel Het melken van koeien in de kolchoz. De titel is al tekenend voor de wijze waarop men toch een artistieke loopbaan probeerde voort te zetten. Na de perestrojka ontstaat er weer meer vrijheid om te experimenteren in de kunst.

15

Ondersteuning Kapiteinshuis Pekela Het Veenkoloniaal Museum ondersteunt sinds 1994 het Kapiteinshuis te Nieuwe Pekela bij collectieregistratie en -beheer. De conservator vertegenwoordigt het Veenkoloniaal Museum bij de bestuursvergaderingen van de stichting Kapiteinshuis Pekela en organiseert voor het Kapiteinshuis één keer per jaar een wisselexpositie. De registrator van het Veenkoloniaal Museum inventariseert en registreert tevens de collectie van het Kapiteinshuis terwijl ‘onze’ fotografen de collectie digitaal vastleggen. In 2026 zal de vaart op Zuid-Afrika centraal staan. ACTIVITEITEN Arrangementen Een kip met Gouden Eieren gooi je niet weg, dus handhaven we onze bestaande succesvolle arrangementen ook voor 2026. We bieden arrangementen zoals ‘Windkracht 8 ‘en ‘Langs de Oude Ae’ en het arrangement ‘Voortvarende Vrouwen’ en de stadswandelingen Tusschendiepen en de Amsterdamse School, en Jugendstil langs het kanaal aan voor groepen vanaf 8 personen. STAR combikaarten Een van de producten voor de individuele toerist is de combikaart samen met spoorwegmuseum de STAR. De spoorwegliefhebbers kopen in Stadskanaal een combikaart die ook toegang geeft tot het Veenkoloniaal Museum. Al jaren is deze combi een succes. Publicaties Het Veenkoloniaal Museum geeft jaarlijks de Veenkoloniale Volksalmanak uit. Verder verschijnt twee keer per jaar het museummagazine Omzien naar het Museum.

Zowel het Omzien als de Veenkoloniale Volksalmanak kunnen we zien als klantenbinder. Websites Eind 2025 lanceren we onze nieuwe website en onze nieuwe webwinkel. De web site is in een modern jasje gestoken. Bij de webwinkel liften we mee met de webwinkels van grote musea zodat ons aanbod in heel Nederland bij diverse musea zichtbaar is. Naast onze eigen website www.veenkoloniaalmuseum.nl onderhouden we ook de website www.scheepsindex.nl Deze website is door de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag geadopteerd als digitaal cultureel erfgoed en de KB zorgt regelmatig voor updates zodat deze site met heel veel informatie over de 19de -eeuwse zeilvaart, niet verloren gaan Kerngetallen Het museum streeft in 2026 naar: 27.000 bezoekers (was in 2024 27.003) 900 Vrienden van het museum 5500 Facebookvolgers 1000 Instagram volgers

16

beleidsvoornemens in het kort 2026

Bijzonderheden

Periode

Financiën /gebouw/facilitair Duurzaamheid

Scheiden plastic/papier/glas

Duurzaamheid

Aanbrengen LED noodverlichting Samen met gem. Veendam verder isoleren gebouw Succes van 2025 vraagt om vervolg Verhoging entree van € 12,50 naar € 15,00 Verhogen bijdragen donateurs naar € 37,50

Duurzaamheid Sponsoren Vaste lasten- meer inkomsten generen idem

Gerealiseerd, maar blijft aandachtspunt Medio 2026 gerealiseerd 2026-27 continue proces Per 01-01-2026 Per 01-01-2026

Anticiperen op vergrijzing donateursbestand

ledenwerfactie

Anticiperen op vergrijzing vrijwilligers

Continue proces, contract Vrijwilligers. Scholen betrekken bij met WP Raad van Advies, activiteiten museum Scholengemeenschap

Exposities

Bovenverdieping

Periode

Amsterdamse School

Amsterdamse School in de Groninger Veenkoloniën

Van 29 juni 2025 tot en met 25 januari 2026

Voorjaar en herfst 2026

Toppers uit de kunstcollectie

Herman Mees, Geert Hendrik Streurman, Doris Roovers en Nico Bulder.

Van 8 februari 2026 tot en met 19 april 2026

W.A. Scholten ontmoet

AWP, Taanman, Van der Worp etc.

3 mei 2026 tot en met 26 september 2026

De Letse Ploeg

Letse kunstenaars

27 september 2026 tot en met 29 maart 2027

Exposities

Begane grond

Periode

Canvas & Couture

Kleding en schoenen en kunstwerken van Veendammer kunstenaar Marion Nap

23 november 2025 tot en met 3 mei 2026

Collectie Digitalisering collectie

Invoeren en fotograferen nieuwe aanwinsten

Continu proces

Zichtbaar maken collectie online

In samenwerking Erfgoedpartners

Website Collectie Groningen start 2026

17

SWOT STICHTING VEENKOLONIAAL MUSEUM Omschrijving gebeurtenis

Risico

Aandachtsgebied

Impact

Actie

Aard

Vergrijzing donateursbestand.

Groot: Opbrengst donateurs kan teruglopen.

Financiën/publiek

Tot nu toe beperkt omdat de donateurs gemiddeld meer betalen dan € 37,50

Structureel

Vrijwilligersbestand vergrijst en senioren hebben andere dagindeling dan 20 jaar geleden.

Groot: Meer uitbesteden aan betaalde krachten en continue nieuwe vrijwilligers werven.

Personeel en financiën

Grotere belasting team vaste Fte-ers, ambities naar beneden bijstellen.

Donateuractie opzetten. Inzetten op het werven van sponsoren naast donateurs Vrijwilligerspool vanBeresteyn

De gemeente Pekela en Veendam indexeren subsidies nauwelijks.

Groot: Vaste lasten stijgen wel, dus de algemene reserve krimpt verder.

Bedrijfsvoering

Ontslag of arbeids tijdverkorting dreigt, waardoor doelstellingen niet gehaald worden, minder armslag, dus minder PR en exposities en activiteiten.

Museum heeft hier weinig invloed op.

Structureel

Energiebelasting stijgt en het hele gebouw is voorzien van enkel glas.

Groot Minder geld om aan cultuur te besteden

Bedrijfsvoering

Museum zal steeds meer geld kwijt zijn aan de energie nota. Financiële reserve in gevaar. .

Gemeenten zet in op Dumeva subsidie en start isolatie medio 2026

Oplosbaar

Geen educatief medewerker.

Middel Kwaliteit kan teruglopen, maar wordt deels weer opgevangen door samenwerking o.a. binnen vB.

Educatie

Via K. & C. ontvangen we steeds vaker scholen, vaste medewerkers moeten bijspringen, kwaliteit van het gebodene afhankelijk van enthousiasme en kennis vrijwilligers.

Educatief medewerker in provincie. Verdere samenwerking op educatief gebied binnen vB.

Structureel

Structureel

18

Nieuwe cultuurperiode Provincie Groningen Gedreven team.

Gedragen door de regio.

Spin off Positief advies Kunstraad, en indexering. Laag ziekteverzuim, maar uitval door zwangerschap en of langdurige ziekte heeft direct invloed op werkdruk van de overgebleven Fters. Nog steeds veel schenkingen uit de regio voor het museum en men is bereid om donateur te worden en legaten en erfenissen na te laten aan het museum

Aandachtsgebied Financiën/programma

Activiteiten/programma/partners

Collectie en financiën

Impact Meer armslag, begroting minder onder druk. Bijzondere exposities en activiteiten. We krijgen als klein team veel voor elkaar, maar werkdruk blijft door verminderde inzet tijdens zomermaanden van vrijwilligers, hoog. De collectie groeit altijd nog met hoogwaardige schenkingen. We zijn wel selectief en streven naar versterking van onze zilver, goud- en kunstcollectie.

Hendrik Andries Hachmer Directeur

Veendam september 2025

19