48-03-01 Gemeenschappelijke reactie op brief volksvertegenwoordigingen inzake uitwerking Nij Begun - november 2023

Geachte leden van gemeenteraden, Provinciale Staten en Algemeen Besturen van de waterschappen in Groningen Met deze brief willen wij u informeren over de actuele stand van zaken van de uitwerking van Nij Begun en ingaan op de vragen die daarover zijn gesteld in de bijeenkomst van raden en Staten van 6 oktober 2023 en uw brief van 20 oktober 2023 van de volksvertegenwoordigingen aan de colleges. Vragen, waarvan wij ons goed kunnen voorstellen dat deze bij u leven. Na het verschijnen van het parlementaire enquêterapport 'Groningers boven gas', de Groningse inzet 'Ereschuld: herstel en perspectief voor Groningen' en de kabinetsreactie 'Nij Begun' wordt er zowel ambtelijk als bestuurlijk gewerkt om ervoor te zorgen dat de plannen en maatregelen ook uitgevoerd kunnen gaan worden. U bent daarover geïnformeerd middels de brief van 7 juli 2023. De uitwerking van de maatregelen uit de kabinetsreactie is een uitdagende puzzel die zorgvuldigheid vraagt. We benadrukken dat er nog geen inhoudelijke besluiten zijn genomen. Bij het nemen van zulke besluiten zijn de raden en Staten essentieel. Komende tijd willen we samen met de volksvertegenwoordigingen deze nadere uitwerking verder vormgeven. We stellen voor om in januari 2024 een bijeenkomst te organiseren van gemeenteraden, Provinciale Staten en Algemeen Besturen om hierover in gesprek te gaan.

Deze bijeenkomst bereiden we in december graag voor met de door u geformeerde delegatie. Momenteel zijn er gesprekken met het Rijk over de wijze waarop we de uitwerking en uitvoering van de maatregelen uit Nij Begun willen realiseren. Dit gebeurt onder de bestuurlijke verantwoordelijkheid van de zogenoemde bestuurlijke tafel Toekomst Groningen, waaraan kroonbenoemden en portefeuillehouders Gaswinning van betrokken gemeenten, provincie en waterschappen deelnemen. Voor de inhoudelijke stand van zaken verwijzen we naar de eerste bijlage bij deze brief. In de tweede bijlage vindt u antwoorden op de vragen die u heeft gesteld.

Wij hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben,

De gezamenlijke colleges van Burgemeester en Wethouders, Gedeputeerde Staten en Algemeen Besturen van de Waterschappen in Groningen

1

Bijlage 1 - Inhoudelijke stand van zaken per agenda Voor de korte termijn werken we samen met het Rijk aan de inrichting van een tijdelijke ambtelijke en bestuurlijke organisatie rond de vier agenda's: herstel van Groningen (schadeherstel en versterking en de sociaal emotionele gevolgen), verduurzaming, de sociale agenda en de economische agenda. Ook werken we aan de uitwerking van de in de kabinetsreactie genoemde Staat van Groningen. Als basis onder al deze agenda's willen we de dialoog met Groningers organiseren. Hieronder vindt u een korte stand van zaken van de verschillende agenda's. Herstel van Groningen Met de Agenda Herstel van Groningen proberen we samenhang aan te brengen in de 32 maatregelen in Nij Begun die betrekking hebben op onder andere schade, versterking en de sociaalemotionele gevolgen van de gaswinning. Dat koppelen we aan bestaande lokale en regionale inzet, zoals de uitvoering van de versterkingsopgave. Daarnaast kijken we welke kansen het advies van de Commissie Verschillen biedt om de ontstane verschillen in de regio te verkleinen. Het bestuurlijke Voorbereidend Overleg Groningen (VOG) heeft in oktober richtinggevende uitspraken gedaan om deze Agenda Herstel van Groningen op te stellen.

Wat is het gezamenlijke eindbeeld en wat is de weg daarnaartoe die overheden, maatschappelijke organisaties en andere relevante stakeholders met elkaar willen en moeten bewandelen? Wie heeft daar welke rol in en hoe kunnen we samen toewerken naar dat einddoel? Maar bovenal, wat is in het totaal van alle maatregelen nodig om onze inwoners weer veerkrachtig te laten zijn zodat ze regie op hun eigen leven kunnen voeren en ze weer meer vertrouwen in de overheid kunnen krijgen? Het gaat om de samenhang tussen het herstel van mens, woning en ruimtelijke omgeving. Sociale Agenda Het proces om tot de ontwikkeling van de Sociale Agenda te komen is na het zomerreces opgestart. Een regionale werkgroep, gecoördineerd door de Gemeente Groningen, bestaande uit medewerkers van gemeenten, provincie en Rijk, werkt samen om de ontwikkeling van de sociale agenda voor te bereiden. De werving van de kwartiermaker en de voorbereiding is nagenoeg afgerond, waarmee de kwartiermakersfase naar verwachting in december 2023 zal starten, waarna gewerkt kan worden aan het opstellen van de sociale agenda. Economische Agenda Op dit moment wordt gewerkt aan het Startdocument voor de Economische Agenda dat in december 2023 wordt opgeleverd. Op basis van het Startdocument wordt in 2024 de Economische Agenda opgesteld, waarbij nadrukkelijk belanghebbenden en relevante organisaties worden betrokken.

Verduurzaming Er wordt door Rijk en regio gewerkt aan de verdere uitwerking van maatregelen 28 en 29 in het kader van verduurzaming. Voorstellen voor de governance, de uitvoeringsorganisatie en het besluitvormingsproces worden uitgewerkt. Er wordt door Rijk en regio nog gewerkt aan de betekenis van maatregel 28 en 29 en de effecten daarvan voor de prioritering. De regio heeft als uitgangspunt dat extra financiering van maatregel 28 vanuit Nij Begun middelen geen consequenties heeft voor maatregel 29. Staat van Groningen In april 2024 zou de basis voor de Staat van Groningen als instrument voor monitoring gereed moeten zijn. Nadere lading van de monitor met meer specifieke doelstellingen gebeurt o.a. op basis van de inhoud van de Sociale Agenda en de Economische Agenda, die in 2024 worden opgeleverd. Er is een wetsvoorstel Groningenwet in voorbereiding als wettelijke basis voor de Staat van Groningen. 2

Dialoog met Groningen In Groningen gaan we samen met inwoners en partners aan alle onderdelen van de agenda’s voor de komende 30 jaar werken. Dat doen we allereerst met inwoners, met ruimte voor het gesprek in straten, buurten, wijken en dorpen. We doen dit ook met de belangrijkste partners zoals kennis- en zorginstellingen, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. En we doen dit op een structurele manier. We sluiten allereerst aan bij lopende processen en netwerken, maar investeren ook in vernieuwende vormen en aanpakken. De 'Staat van Groningen' willen we gebruiken om jaarlijks, met een grootser evenement, met Groningers, samenwerkingspartners en de volksvertegenwoordiging richting te geven aan onze inzet en de balans op te maken hoe we ervoor staan.

3

Bijlage 2 - Reactie vragen naar aanleiding van bijeenkomst raden en Staten 6 oktober 2023 Op 6 oktober jl. heeft op initiatief van de griffies een informatiebijeenkomst plaatsgevonden voor gemeenteraden en Provinciale Staten over de kabinetsreactie Nij Begun. Daar is ambtelijk een (technische) presentatie gegeven over de stand van zaken rond de kabinetsreactie Nij Begun. In het verslag van die bijeenkomst staat een aantal opmerkingen en (technische) vragen. Met deze notitie geven we zoals verzocht graag een reactie op de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen. 1. Opdrachtverlening, onderzoeksvragen en uitkomsten van zowel het Berenschot rapport als die van Commissie Pieter van Geel met de raden en Staten op zo kort mogelijke termijn delen In het kader van het rapport Bestuurlijke Ecosystemen is bureau Berenschot door de provincie Groningen gevraagd een tweetal ambtelijke denksessies te begeleiden om na te denken over de manier waarop de regionale overheden samen kunnen werken aan verschillende opgaven. Berenschot heeft geen rapport opgeleverd. De Commissie Verschillen onder leiding van Pieter van Geel heeft op 13 oktober jl. haar advies uitgebracht. De opdracht voor de Commissie van Geel is gegeven door de staatssecretaris Mijnbouw en te vinden in hoofdstuk 1 van het rapport. Het advies is te vinden via Veilig, schadevrij en verduurzaamd | Rapport | Rijksoverheid.nl 2.

Conferentie voor het Noorden De Conferentie van het Noorden is een initiatief vanuit de Tweede Kamer. We zijn voornemens een jaarlijks evenement met Groningers, samenwerkingspartners en de volksvertegenwoordiging te organiseren en richting te geven aan onze inzet en de balans op te maken hoe we ervoor staan. Dit evenement zal naar verwachting plaatsvinden in april 2024. In januari 2024 vindt een startmoment plaats met vertegenwoordigers van de betrokken overheden. 3. Positie raden en Staten meegenomen in de tijdelijke organisatiestructuur Een toelichting hierover vindt u in de brief. 3. Wie behoren in sheet 17 “Rijk en regio” tot de regio? (tijdelijke regionale organisatie) Onder de term ‘regio’ op sheet 17 worden de volgende partijen verstaan: de 13 gemeenten van Groningen en Noord-Drenthe, de 2 waterschappen Noorderzijlvest en Hunze en Aa's, de provincie Groningen, maatschappelijke organisaties en inwoners. 4. Wat is duurzaam schadeherstel? Duurzaam Herstel is een programma van het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG). Het programma is erop gericht om de kans op herhaalschade aan een woning bij een nieuwe beving te verkleinen. Dit wordt gedaan door de constructie van een woning te herstellen of te verbeteren, bijvoorbeeld door maatregelen te treffen aan de dakconstructie of de fundering. 5.

Verhouding RES tot pijler 2 Duurzaamheid Het onderdeel verduurzaming (‘duurzaamheid’) binnen Nij Begun (maatregel 28 en 29) heeft weinig raakvlakken met de RES. De RES is een overkoepelende energiestrategie voor de regio. Onderdeel van de RES is de regionale structuur warmte (RSW), die wel gericht is op de verduurzaming van de gebouwde omgeving maar dan vanuit een regionaal perspectief. Centraal hierbij staan de bovengemeentelijke warmtebronnen en regionale infrastructuur. Daarnaast verkent de RSW kansen voor samenwerking en knelpunten in de warmtetransitie. De verduurzamingsvoorstellen binnen Nij Begun (maatregel 28 en 29) richten zich juist op isolatiemaatregelen voor alle woningen (zowel koop- als huurwoningen) Deze maatregelen zullen 4

een flinke impuls kunnen geven aan de gemeentelijke visies warmtetransitie, gericht op de transitie naar aardgas vrij. Het isoleren van woningen kan daar een belangrijke bijdrage aan leveren. Door de extra middelen die hiervoor beschikbaar komen kan een enorme versnelling worden ingezet. 6. Kunnen aan het totaalplaatje (sheet 15) middelen worden gekoppeld? In de kabinetsreactie Nij Begun zijn middelen opgenomen per maatregel. Deze zijn door het Rijk op onderstaande wijze gespecificeerd:

De precieze toedeling van middelen naar de verschillende maatregelen is op dit moment in veel gevallen nog niet duidelijk. Dat is namelijk onderdeel van de verdere uitwerking van de kabinetsreactie door het Rijk in samenwerking met de regio.

5