47-05-02 09 GGD-bijlage Gez. risicobeoordeling-Aanvullende info lood voeding en drinkwater

Aanvullende informatie over lood in voeding en drinkwater 11 november 2025 GGD Groningen is door provincie Groningen per mail gevraagd om nadere toelichting te geven op de blootstelling aan lood via voeding en drinkwater. Aanleiding voor deze vraag is het rapport van GGD Groningen met de gezondheidskundige risicobeoordeling van de emissies van Nedmag en omliggende bedrijven. Een gezondheidskundige risicobeoordeling is gebaseerd op de totale hoeveelheid stoffen waaraan mensen worden blootgesteld. Daarbij hebben we de bijdrage van Nedmag en omliggende bedrijven geschat. Voor lood hebben we de blootstelling voor de meest kwetsbare groep, kinderen, apart beschreven. De blootstelling aan lood via voeding en drinkwater is in Nederland hoger dan de referentiewaarde waarbij IQ-punt-verlies kan optreden. Lood komt in voeding terecht doordat planten en gewassen lood uit de bodem opnemen. In de bodem kan lood van nature voorkomen, maar het kan er ook terechtkomen door menselijk handelen. Lood zit in groenten en granen, en ook in dierlijke producten omdat vee gewassen eet die lood bevatten (Boon, Te Biesebeek, & Van Donkersgoed, 2016). Daarnaast is er blootstelling aan lood via drinkwater. Volgens de Nederlandse Drinkwaterrichtlijn mag de hoeveelheid lood in drinkwater maximaal 5 microgram per liter zijn.

Het drinkwater in Nederland is van hoge kwaliteit en gemiddeld ligt de hoeveelheid lood in Nederlands drinkwater onder deze norm. Het RIVM heeft vastgesteld dat de gemiddelde loodconcentratie in kraanwater in Nederland ongeveer 0.7 microgram per liter bedraagt (Boon, Te Biesebeek, & Van Donkersgoed, 2016). In woningen die vóór 1960 zijn gebouwd, kunnen echter nog loden waterleidingen aanwezig zijn. Wanneer er loden leidingen in een woning aanwezig zijn, is de hoeveelheid lood in het drinkwater wat uit de kraan komt vaak te hoog. Daarnaast kunnen nieuwe kranen en waterleidingen ook in de eerste maanden na installatie lood afgeven. GGD Groningen adviseert om loden waterleidingen in woningen te laten vervangen en nieuwe leidingen en kranen goed door te spoelen (zie ook: GGD Leefomgeving | Loden drinkwaterleidingen). De Nederlandse drinkwaterbedrijven zijn op de hoogte van lood in drinkwater en bieden informatie en adviezen aan. Zie bijvoorbeeld: Zit er lood in de waterleiding? - Waterbedrijf Groningen. In het GGD-rapport over Nedmag gebruiken we de volgende informatie: Het RIVM heeft de gezamenlijke blootstelling aan lood via voeding en drinkwater bepaald voor mensen in Nederland. Over het algemeen is de bijdrage via voeding groter dan de bijdrage via drinkwater.

Bij Nederlandse kinderen van 2 tot 6 jaar neemt deze totale blootstelling via voeding en drinkwater per kilogram lichaamsgewicht af naarmate de leeftijd toeneemt: de mediane blootstelling daalt van 1,0 μg/kg lg/dag bij 2-jarigen tot 0,74 μg/kg lg/dag bij 6-jarigen (Boon, Te Biesebeek, & Van Donkersgoed, 2016). De Europese voedsel- en warenautoriteit (ESFA) bepaalde dat een inname van ongeveer 0,5 microgram lood per kilogram lichaamsgewicht per dag (μg/kg lg/dag) via alleen voeding en drinkwater leidt tot een geometrisch gemiddelde waarde van 12 μg/liter bloed bij kinderen (EFSA, 2010). Bij deze loodbloedwaarde van 12 μg/liter kan er bij kinderen een daling van één IQ-punt optreden (EFSA, 2010). In het GGD-rapport wordt de mediane blootstelling bij 2-jarigen—1,0 μg lood per kg lichaamsgewicht per dag—gehanteerd als conservatieve maar realistische aanname voor de blootstellingsschatting bij kinderen in Nederland. Deze loodinname via voeding en drinkwater is twee keer zo hoog als de ESFAreferentiewaarde waarbij er een daling van één IQ-punt kan optreden (0,5 μg/kg lg/dag; EFSA, 2010).

Uitgaande van een lineaire relatie met een breekpunt bij 100 μg/liter bloed (Geelen, et al., 2023), resulteert een loodinname van 1,0 μg/kg lg/dag in een geschatte stijging van de lood-bloedwaarde van 24,0 μg/liter. In een onderzoek van het RIVM werd de loodtoename in het bloed via voeding en drinkwater geschat op 20,9 μg/liter (Geelen, et al., 2023). Deze iets lagere waarde, maar in dezelfde orde van grootte, komt doordat er in het RIVM-onderzoek werd uitgegaan van het iets minder conservatieve scenario van een vijfjarig kind met een loodinname van 0,87 μg/kg lg/dag. De conclusie van het RIVM was echter hetzelfde; de gezamenlijke inname via voeding en drinkwater ligt boven de ESFA-referentiewaarde waarbij een daling van één IQ-punt kan optreden (12 μg/liter; ESFA, 2010; Geelen, et al., 2023). Literatuurverwijzingen: Boon, P. E., Te Biesebeek, J. D., & Van Donkersgoed, G. (2016). Dietary exposure to lead in the Netherlands. RIVM. Opgehaald van https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2016-0206.pdf EFSA. (2010). Scientific Opinion on Lead in Food. EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM), p. 1570. doi:10.2903/j.efsa.2010.1570 Geelen, L. M., Bogers, R. P., Elberse, J. E., Houthuijs, D., Montforts, M. H., Schuijf, M., . . . Wijten, J. H. (2023). De bijdrage van Tata Steel Nederland aan de gezondheidsrisico's van omwonenden en de kwaliteit van hun leefomgeving. RIVM.

Opgehaald van https://www.rivm.nl/publicaties/bijdrage-van-tata-steelnederland-aan-gezondheidsrisicos-van-omwonenden-en-kwaliteit