47-03-02 Bijlage 1 Reactiebrief kwartiermaker

Geachte colleges van B&W en GS,

Hartelijk dank voor het doorgeleiden van de zienswijzen van de gemeenteraden en Provinciale Staten op de doelen en uitgangspunten van de sociale agenda. De zienswijzen zijn als bijlage bijgevoegd bij deze brief. Graag reageren wij middels deze brief op de punten die daarin zijn geadresseerd. We vragen u deze brief aan uw Raden en Staten door te geleiden. Allereerst spreek ik graag mijn dank aan voor de steun van uw Colleges voor de doelen en uitgangspunten van de sociale agenda. Op basis hiervan zullen we de sociale agenda verder vormgeven. Ook zie ik in de zienswijzen en behandelingen in diverse raden en de Staten dat er waardering is uitgesproken voor het werk van ons team, de toegankelijkheid van de tekst en de voorgestelde uitgangspunten en doelen. De raad van Aa en Hunze heeft aangegeven zich in de doelen te kunnen vinden en daarom geen nadere zienswijze in te dienen en de Raad van Pekela heeft bij motie de doelen en uitgangspunten onderschreven. Diverse raden hebben in (commissie)vergaderingen soortgelijke geluiden laten horen. Daarvoor is ons team u zeer erkentelijk. In navolgende ga ik graag in op de wijze waarop wij de ingediende zienswijzen zullen verwerken in het verder vormgeven van de sociale agenda.

Gemeenteraad Noordenveld: Verbeteren digitale geletterdheid De raad van de gemeente Noordenveld heeft unaniem een motie aangenomen als zienswijze. Met de motie wordt de mening naar voren gebracht ‘dat het bevorderen van digitale vaardigheden van even groot belang is als het aanpakken van laaggeletterdheid’. Er wordt aandacht gevraagd voor en verzocht om plannen te maken om de digitale vaardigheden van de inwoners in Groningen en Noord-Drenthe te verbeteren. Er wordt in de constateringen bij de motie gewezen dat er naar schatting 2 tot 2,5 miljoen mensen moeite hebben om mee te komen in digitale ontwikkelingen. De gemeenteraad ziet graag dat onder doel 2 ‘Stimulering van meer taalbevordering, in het bijzonder voor kinderen en jongeren’ digitale vaardigheden worden toegevoegd. Dit verzoek willen we graag honoreren. De raad van Noordenveld benadrukt terecht het belang en bredere effect van het beschikken over voldoende digitale vaardigheden, ook voor het meekomen in de samenleving. Met doel 2 wordt daarmee nadrukkelijk ook het verbeteren van digitale geletterdheid bedoeld. Dat zien we met de raad als wezenlijk doel van de sociale agenda, waarvoor we ook voorstellen zullen doen.

Gemeenteraad Groningen: 3 aandachtspunten De raad van de gemeente Groningen kan zich vinden in de voorgestelde doelen en bijbehorende analyse voor de sociale agenda en geeft de volgende aandachtspunten mee: •

‘De raad van Groningen benadrukt dat het tegengaan van (intergenerationele) armoede en de ontwikkeling van de Groningse jeugd de belangrijkste uitgangspunten moeten zijn bij het opstellen en de nadere uitwerking van de sociale agenda.

•

Er is sprake van een Nij Begun jeugd. Een generatie waar het welslagen van de sociale uitvoeringsagenda straks aan af te lezen moet zijn. De raad van Groningen benadrukt het belang van jongeren-participatie als instrument bij het bereiken van de doelen van de sociale agenda. 1

Waar jongeren zowel aan de voorkant als bij het uitvoeren van de sociale agenda betrokken worden. •

Gesteld wordt dat de geformuleerde doelen centraal staan waarmee focus wordt aangebracht inclusief oog voor de onderlinge samenhang. De raad van Groningen haakt daaropin en benadrukt het belang van het langdurig behouden van focus op de benoemde tien doelen en deze te borgen daar waar mogelijk.’

We omarmen deze drie aandachtspunten graag. De kern van de opdracht is om de intergenerationele armoede tegen te gaan. Dat is ook de overkoepelende opdracht van Nij Begun: voor de gehele regio de brede welvaart op het landelijk gemiddelde brengen in een periode van 30 jaar. Dat begint bij de jeugd. De raad van Groningen benadrukt dat de jeugd dan zowel in de fase van het maken van plannen als de uitvoering de jongeren en jeugd volop moeten participeren. Dat onderschrijven we en zullen we op diverse manieren vormgeven: samen met onderwijsinstellingen, met gesprekken en met behulp van bijvoorbeeld hackatons. Ook in het vervolg blijft dit cruciaal om de agenda tot een succes te maken. Het derde aandachtspunt heeft eveneens onze volledige steun. Er is focus nodig. En een structurele aanpak die in samenhang verbeteringen op de gestelde doelen bereikt. Het is goed dat de raad dat nogmaals benadrukt. We zullen ons als regio en Rijk daaraan ook moeten houden de komende tijd.

Aandachtspunten gemeenteraad Veendam De raad van de gemeente Veendam brengt samenvattend de volgende punten aan de aandacht: •

•

•

•

‘Versterking van Bestaande Programma's: Zorg ervoor dat de sociale doelen aansluiten bij de reeds lopende programma's binnen de gemeenten. Dit bevordert de continuïteit, efficiency en effectiviteit van bestaande initiatieven en benut de reeds aanwezige infrastructuur en expertise optimaal. Adequate Financiering: Erken de financiële tekorten in het sociaal domein en zorg voor voldoende rijksmiddelen om de sociale doelen te realiseren. Zonder adequate en structurele financiering blijven de doelstellingen slechts ambities op papier. Waak ervoor dat de erkende ereschuld als wisselgeld wordt gebruikt bij nieuwe bijdragen van het Rijk aan de regio. Effectiviteit en Doelmatigheid: Richt de focus op het versterken van succesvolle initiatieven en voorkom verspilling van middelen. Garandeer dat elke geïnvesteerde euro daadwerkelijk bijdraagt aan het verbeteren van de leefomstandigheden van onze inwoners en bestrijd ook nadrukkelijk trends en ontwikkelingen die die leefbaarheid ondermijnen. Leer van de best practices en implementeer bewezen interventies. Fysieke Aanpassingen aan de Woonomgeving: Realiseer dat sociale verbeteringen ook bestaan uit fysieke aanpassingen zoals buurthuizen, ondersteuning van sportclubs en speeltuinen.

Deze voorzieningen kunnen eveneens onderdeel zijn van het sociaal domein en dragen bij aan de versterking van de sociale cohesie en het welzijn van onze inwoners.’

Het eerste aandachtspunt omarmen we en sluit ook aan bij de geformuleerde uitgangspunten 2 en 3 van de sociale agenda:

2

2. We versterken, bestendigen en verbeteren wat er is. We sluiten aan bij de reeds lopende, regionale programma’s en de doelen die daarbij zijn geformuleerd. Daar werken betrokken partijen al reeds met elkaar samen en daar zit de (regionale) energie op. 3. We ontwikkelen alleen nieuwe plannen als ze noodzakelijk zijn om de doelen te realiseren.’ Hiermee onderstreept de raad van de gemeente Veendam het belang van wat er al loopt en dat daarbij zo goed mogelijk wordt aangesloten. Het punt dat succesvolle initiatieven steun verdienen onderschrijven we evenzeer. Dat is ook efficiënt en effectief. En de garantie dat elke geïnvesteerde euro daadwerkelijk bijdraagt aan het verbeteren van de leefomstandigheden van onze inwoners sluit naadloos aan bij uitgangspunt 6: ‘Geld komt terecht op de terreinen en bij mensen, waarvoor het bedoeld is. Er wordt geen geld verspild.’ Dit uitgangspunt komt ook voort uit de op alle publieke avonden meerdere keren door inwoners opgebrachte zorg dat te veel geld dreigt te worden verspild. Dat willen en gaan we nu voorkomen. Ten aanzien van de financiering hebben we in de inleiding ook een stevige opmerking gemaakt.

Voldoende Rijksfinanciering voor gemeenten, provincie, maar ook maatschappelijke instellingen is cruciaal voor het welslagen van Nij Begun: ‘Randvoorwaarde voor het slagen van de doelstellingen van Nij Begun is dat gemeenten en maatschappelijke instellingen voldoende Rijksfinanciering krijgen om hun reguliere taken uit te voeren. Deze staan voortdurend onder druk. De sociale agenda is niet bedoeld om gaten te vullen die dreigen te ontstaan, maar de doelstellingen komen wel onder druk als de basis onvoldoende door het Rijk wordt geborgd.’ Daar zullen we het Rijk aan houden. Wel moeten we voorkomen dat met de Nij Begun middelen financiële gaten worden gedicht. Dan bereiken we de doelen niet. Datzelfde geldt omgekeerd. De raad wijst terecht op het risico dat door de Nij Begun gelden mogelijk andere reguliere stromen in het gedrang kunnen komen, daarvoor zullen we gezamenlijk moeten waken. Het aandachtspunt dat fysieke aanpassingen ook kunnen bijdragen aan de sociale cohesie onderschrijven wij. Hoe de structurele investeringen samenhangen met de nodige fysieke investeringen is onderdeel van de uitwerking van de sociale agenda.

Zorgen gemeenteraad Midden-Groningen De raad van de gemeente Midden-Groningen kan zich vinden in de voorgestelde doelen en de bijbehorende analyse. Wel wil zij de volgende zorgen kenbaar maken: 1. ‘Het oorspronkelijke doel van de sociale agenda was om binnen één generatie (gesteld op 30 jaar) op de belangrijkste indicatoren van brede welvaart op het nationaal gemiddelde te komen. Deze doelstelling lijkt nu te zijn losgelaten. Dit betekent dat er aan de sociale agenda geen resultaatsverplichting maar slechts een inspanningsverplichting is gekoppeld. 2. Coalities van maatschappelijke organisaties lijken in de verdere concretisering door de kwartiermaker een belangrijke rol te krijgen bij de invulling en de uitvoering van de sociale agenda. Dit wordt een grote uitdaging, omdat elke gemeente zijn eigen lokale partners heeft en daar nu zelf de regie op voert. Ook is het niet zeker of bij deze organisaties of allianties voldoende uitvoeringskracht aanwezig is om precies daar de interventies te plegen waar deze het meest nodig zijn en niet alleen waar het volume aanwezig is. Ook in de kleinere dorpen en wijken moet men de resultaten van de Sociale Agenda gaan merken. 3. Pas bij de concretisering wordt het ook duidelijk hoe de financiële stromen gaan lopen.

Hierbij is het de vraag of we als gemeente voldoende de plus van Nij Begun kunnen laten zien wanneer de financiële middelen niet via de gemeentelijke begroting lopen, maar via de maatschappelijke 3

coalities. Ook wordt de democratische verantwoording waar onze inwoners recht op hebben dan best ingewikkeld.’ Het doel van Nij Begun is inderdaad om binnen één generatie (gesteld op 30 jaar) op de belangrijkste indicatoren van brede welvaart op het nationaal gemiddelde te komen. Die doelstelling houden we overeind. In de doelen en uitgangspuntennotitie is deze opgave ook boven de missie en visie opgenomen. Wel is het zo dat de kabinetsambitie geldt voor Nij Begun als geheel, daarom draagt de sociale agenda eraan bij. Zo is er ook een verduurzamingsagenda, economische agenda en zijn er rollen voor andere spelers. In de nog door de Tweede Kamer te behandelen Groningenwet zal worden vastgelegd op welke wijze de ambitie wettelijk wordt verankerd (dus of er sprake is van een resultaatsverplichting). De raad van de gemeente Midden-Groningen wijst er terecht op dat er een grote rol is voor maatschappelijke organisaties, inwoners en gemeenten. Alleen samen kunnen we deze grote opdracht waarmaken. Dit vraagt om het vormen van allianties de komende jaren. Daar is veel inzet en betrokkenheid voor nodig en dat vraagt een goede voorbereiding, die per regio, wijk, buurt of dorp kan verschillen. We zijn het zeer eens dat ook in kleinere dorpen en wijken de resultaten merkbaar moeten zijn.

Dat bleek ook uit de inbrengen op de vier avonden die we hebben georganiseerd en wordt hiermee nogmaals onderstreept. De doelen en uitgangspunten leiden straks tot een samenhangende sociale agenda. Daar horen financiële stromen bij. Die zullen aangesloten moeten worden op de bestaande financiële stromen van overheden, maar ook van maatschappelijke partijen. Dat vergt een gedegen overzicht en onderbouwing. We kiezen voor de route dat het doel (binnen een generatie op het landelijk gemiddelde komen op de belangrijkste indicatoren van brede welvaart) centraal staat en de financiële en organisatorische inbedding daaruit volgt. Democratisch is de totstandkoming van de sociale agenda zo vormgegeven dat we een stuurgroep hebben bestaande uit wethouders afgevaardigd uit alle betrokken gemeenten, de gedeputeerde van de Provincie Groningen onder voorzitterschap van de burgemeester van de gemeente Oldambt. Colleges en Rijk besluiten vervolgens. Voor de sociale agenda geldt straks dat u voordat colleges daarover uiteindelijk besluiten u eerst in de gelegenheid wordt gesteld uw zienswijze te geven. In de uitvoering zal vanzelfsprekend ook de democratische legitimiteit van de sociale agenda worden geborgd.

Aandachtspunten gemeenteraad Stadskanaal In Stadskanaal laat de klankbordgroep Nij Begun vanuit de gemeenteraad weten verheugd te zijn dat er stappen worden gezet door het team van de kwartiermaker en geeft aan dat het belangrijk is het tempo hoog te houden om tot een inhoudelijk sterk programma te komen. Zij geeft de volgende aandachtspunten mee: 1. ‘De doelen zoals nu omschreven in de sociale agenda zijn niet SMART geformuleerd. Het is daardoor niet goed navolgbaar wat de doelen precies zijn. De klankbordgroep adviseert om bij de verdere uitwerking van de doelen zo concreet mogelijk te stellen wat de doelstellingen zijn en hoe, en wanneer deze doelstellingen behaald kunnen worden. 2. Hierop aansluitend: de oorspronkelijke doelstelling om binnen één generatie op het nationaal gemiddelde van brede welvaart te komen, is niet terug te vinden in de doelen van de sociale agenda. Hiermee is er geen resultaatsverplichting, maar slechts een inspanningsverplichting opgenomen in het stuk. De klankbordgroep dringt eropaan dat de resultaatsverplichting wordt opgenomen in de verdere uitwerking van de sociale agenda. 4

3. In de regio zijn diverse lopende programma's en projecten, zoals bijvoorbeeld de Regiodeal en het Masterplan Oost-Groningen. De klankbordgroep benadrukt dat het van belang is om hierop aan te sluiten en te voorkomen dat er dubbelingen ontstaan. Door aansluiting te zoeken met bestaande initiatieven kunnen deze worden versterkt. De klankbordgroep vindt het belangrijk dat ook in kleinere dorpen en kernen de resultaten van Nij Begun gemerkt gaan worden. 4. Naast de sociale agenda wordt ook de economische agenda ontwikkeld. De klankbordgroep ziet de samenhang tussen beide agenda's en benadrukt dat de agenda's elkaar kunnen versterken. Hiervoor is zowel samenwerking als een (nagenoeg) gelijklopend tempo van ontwikkeling van beide agenda's van belang. 5. In het sociaal domein zijn in onze regio aanzienlijke tekorten. De middelen hiervoor vanuit het Rijk zijn vaak onvoldoende om de opgaven te kunnen financieren. De klankbordgroep verzoekt dan ook dringend om bij de verdere uitwerking van de sociale agenda rekening te houden met de noodzakelijke financiële ondersteuning van de bestaande programma's, Het geld voor de sociale agenda is nadrukkelijk niet bedoeld om 'gaten te dichten' 6. De klankbordgroep vindt het van belang dat organisaties op lokaal niveau betrokken zijn en blijven bij de ontwikkeling van de sociale agenda.

Uit het document blijkt niet of op dit moment met alle betrokken partijen gesproken is. Pas wanneer alle organisaties betrokken zijn, kan een gedegen sociale agenda worden vormgegeven. 7. Participatie van inwoners is voor de klankbordgroep belangrijk. Het adequaat en tijdig informeren van inwoners over Nij Begun, in dit geval specifiek over de sociale agenda, dient regelmatig en via diverse mediakanalen te gebeuren.’ De raad merkt terecht op dat de doelen nu niet SMART geformuleerd zijn en vraagt ons dat in de volgende fase wel te doen. Daar zijn we het zeer mee eens. De doelen moeten zo precies mogelijk worden gedefinieerd, ook zoveel mogelijk met een aanduiding wanneer in de tijd welk doel is bereikt, zodat duidelijk wordt wat wordt beoogd. Bovendien is het verstandig niet alleen de uiteindelijke uitkomst vast te leggen, maar ook tussenresultaten te meten. En dat dit ook wordt meegenomen in de Staat van Groningen. We onderschrijven daarmee deze oproep vanuit de raad van Stadskanaal. Het doel van Nij Begun is inderdaad om binnen één generatie (gesteld op 30 jaar) op de belangrijkste indicatoren van brede welvaart op het nationaal gemiddelde te komen. Die doelstelling houden we overeind. In de doelen en uitgangspuntennotitie is deze opgave ook boven de missie en visie opgenomen.

Wel is het zo dat de kabinetsambitie geldt voor Nij Begun als geheel, daarom draagt de sociale agenda eraan bij. Zo is er ook een verduurzamingsagenda, economische agenda en zijn er rollen voor andere spelers. In de nog door de Tweede Kamer te behandelen Groningenwet zal worden vastgelegd op welke wijze de ambitie wettelijk wordt verankerd (dus of er sprake is van een resultaatsverplichting). Het tweede uitgangspunt van de sociale agenda luidt ‘We versterken, bestendigen en verbeteren wat er is. We sluiten aan bij de reeds lopende, regionale programma’s en de doelen die daarbij zijn geformuleerd. Daar werken betrokken partijen al reeds met elkaar samen en daar zit de (regionale) energie op.’ Dat sluit aan bij de oproep uit de raad van Stadskanaal. Dubbelingen moeten worden voorkomen en aansluiting wordt zoveel mogelijk gezocht bij bestaande initiatieven en projecten. Het zevende uitgangspunten luidt: ‘Maatschappelijke problemen zijn ook economisch van aard. De sociale en economische agenda sluiten naadloos op elkaar aan.’ De raad onderstreep dat uitgangpunt en wijst erop dat beide agenda’s elkaar kunnen versterken. We onderschrijven dat en werken nauw samen met de kwartiermaker van de economische agenda en zijn team. 5

De raad merkt terecht op dat er aanzienlijke tekorten zijn in het sociaal domein. Overigens ook breder. We houden daarmee rekening. Sterker, we namen op dat het een randvoorwaarde voor het slagen van Nij Begun is dat er voldoende Rijksfinanciering komt. Tegelijkertijd onderschrijven we de oproep om de sociale agenda niet te gebruiken om gaten ter dichten. Dan worden immers de gestelde doelen niet bereikt en behalen we niet de gewenste structurele verbetering. We onderschrijven het belang van het betrekken van lokale organisaties. Overigens niet alleen organisaties, maar ook inwoners en bijvoorbeeld ervaringsdeskundigen. Daaraan besteden we veel tijd. Door onder andere de organisatie van 4 grote publieke bijeenkomsten, inloopdagen van Nij Begun, speciale bijeenkomsten voor jongeren, expertmeetings, 30 minutengesprekken voor inwoners en al meer dan 400 gesprekken met organisaties die het team voerde. Het belang van goede communicatie met inwoners onderschrijven wij, sterker, we proberen hen ook zoveel mogelijk in de gelegenheid te stellen invloed uit te oefenen op de agenda. Via de website Nijbegun.nl wordt alle informatie openbaar gemaakt en zijn alle relevante stukken te vinden. De kwartiermaker is graag bereid inwoners en maatschappelijke partijen via de media over de voortgang van de sociale agenda te informeren en deed dat ook al eerder dit jaar diverse keren.

Aandachtspunten gemeenteraad Westerkwartier De gemeenteraad van Westerkwartier geeft aan de geformuleerde missie, waarden, doelen, uitgangspunten en de bijbehorende analyse in hoofdlijnen te kunnen onderschrijven. Zij geeft in de vorm van de volgende motietekst de aandachtspunten voor de sociale agenda mee: ‘Aandachtspunt 1: Brede Welvaart Het oorspronkelijke doel van de Sociale Agenda was om binnen één generatie (gesteld op dertig jaren) op de belangrijkste indicatoren van brede welvaart op het nationaal gemiddelde te komen. Deze doelstelling lijkt nu te zijn losgelaten. Dit betekent dat aan de Sociale Agenda geen resultaatsverplichting, maar slechts een inspanningsverplichting is gekoppeld. Wij willen u daarnaast wijzen op de pagina’s 82 en 83 van het startdocument/inwerkdocument voor de Kwartiermaker Sociale Agenda. Daaruit komt o.a. naar voren dat positieve effecten (toegenomen werkgelegenheid en vertrouwen in de medemens) op de bredere welvaart in het Westerkwartier, teniet worden gedaan door een daling op factoren in de woonomgeving. Westerkwartier is met 26 plaatsen gezakt, terwijl gemeenten in de referentiegroep gemiddeld 6 plaatsen zijn gestegen.

Aandachtspunt 2: Financiering & Governance Bij het schrijven van deze zienswijze is het nog onbekend op welke wijze de financiële stromen horend bij de Sociale Agenda gaan lopen en waar (gemeenten en/of externe partijen) deze middelen, met bijbehorende bevoegdheden, gaan neerdalen. Wij vragen u in het bijzonder aandacht te hebben voor: 1. De borging van publieke, openbare en democratische verantwoording, toetsing en legitimatie van de financiële middelen alsmede het beleid, passend bij de rol en de positie van zowel het College van B&W als de gemeenteraad in de komende dertig jaar; 2.De vraag of de gemeente Westerkwartier, alsmede andere gemeenten, in voldoende mate “de plus” van Nij Begun gaan vernemen als de middelen uit Nij Begun worden gebruikt om de bestaande “gaten” en “scheefgroei” in financiering en beleid te dekken. Wij verwijzen in het bijzonder naar de inhoud van het rapport “Elke Regio Telt!”. Aandachtspunt 3: Inwoners, Ondernemers & Maatschappelijke organisaties 6

Wij willen benadrukken dat onze inwoners het verdienen om betrokken te blijven en gezien te worden. Dat geldt ook voor onze ondernemers en maatschappelijke organisaties die blijvend aandacht nodig hebben. Vooral omdat velen het vertrouwen in de overheid kwijt zijn geraakt als het gaat om de gevolgen van de aardgaswinning. Kortom: hoe blijven onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties aangehaakt, weten ze zich gehoord en kunnen we ook “afgehaakt-Westerkwartier” erbij (blijven) betrekken? Aandachtspunt 4: Onderwijs Wij vinden dat het accent op onderwijs te weinig naar voren is gekomen bij de input van ons College van B&W aan het “Team Sociale Agenda Nij Begun”. Als wij de voorgestelde tien doelen van de Sociale Agenda doorgronden, is er voor de generatielange aanpak en effect een belangrijke hefboom: onderwijs. Deze doelen kunnen vooral door en middels het onderwijs worden bereikt. Wij zijn van mening dat het onderwijs als kanaal en hefboom gebruikt moet worden om de doelen van de Sociale Agenda te bereiken.

Via het onderwijs investeren we in de jeugd en dus in de toekomst van ons gebied; Onderwijs is een blijvende investering in mensen, waarvoor geen afschrijvingsregels gelden; Er is een bestaande onderwijsinfrastructuur waarvan gebruik gemaakt kan worden; Er zijn steeds meer aanwijzingen en resultaten van onderzoek die aangeven dat een sterk verband bestaat tussen onderwijs en werk, inkomen, gezondheid, zelfbewustzijn, trots en geluk. Concreet denken wij bijvoorbeeld aan: voorschoolse programma’s, het verlengen van de schooltijd en samenwerking met sport, kunst & cultuur. Vanzelfsprekend zullen door (onderwijs)professionals nog effectievere voorbeelden aangereikt kunnen worden. Wij sluiten de financiering van toekomstbestendige onderwijshuisvesting middels de Sociale Agenda niet uit, aangezien onderwijshuisvesting als een randvoorwaarde moet worden beschouwt voor het bereiken van de doelen van de Sociale Agenda.

Aandachtspunt 5: Tijdspad Sociale Agenda De verwachting is dat de gemeenteraad van de gemeente Westerkwartier aan het einde van 2024 de sociale agenda moet vaststellen. In lijn met de advisering van het Regioberaad Nij Begun dringen wij erop aan om zowel de gemeenteraad als het College van B&W een zo ruim mogelijk tijdspad te gunnen in de aanloop naar de vaststelling van de Sociale Agenda. Aandachtspunt 6: Uitvoering van de Sociale Agenda Bij het schrijven van deze zienswijze is het nog onbekend op welke wijze de uitvoering en uitwerking van de Sociale Agenda vorm gaat krijgen. Wij vragen u in het bijzonder aandacht te hebben voor: Als (coalities van) maatschappelijke organisaties een belangrijke rol krijgen in de verdere concretisering door de Kwartiermaker bij de invulling en uitvoering van de Sociale Agenda, zien wij verschillende uitdagingen. De eerste uitdaging is het feit dat elke gemeente andere lokale partners heeft en daar nu zelf de regie op voert. De tweede uitdaging is de onzekerheid of men over voldoende uitvoeringskracht beschikt om interventies te plegen waar deze het meest nodig zijn en niet alleen waar het volume aanwezig is.

Wij merken daarbij op dat ook op wijkniveau en in de kleinere dorpen men de resultaten van de Sociale Agenda moet gaan merken; De lange duur (dertig jaar) van de verschillende agenda’s van Nij Begun; Het schot-hagel-effect van de inzet van de middelen: veel doelen en subdoelen over een groot gebied met de nodige verschillen tussen en binnen de gemeenten. Daarnaast merken wij op dat de financiering

7

van losse projecten geen fundamenteel en langjarig verschil gaat maken. Wij merken op dat het versterken van de bestaande structuren in onze dorpskernen het meest effectief is; Een ander risico die wij waarnemen is “overhead”. Wij vragen dan ook met klem om de organisatie- en sturingskosten te beheersen. In het verleden is veel geld gegaan naar bestuursorganen en juridische procedures, terwijl het geld bestemd was voor onze inwoners en ondernemers.’

Het doel van Nij Begun is inderdaad om binnen één generatie (gesteld op 30 jaar) op de belangrijkste indicatoren van brede welvaart op het nationaal gemiddelde te komen. Die doelstelling houden we overeind. In de doelen en uitgangspuntennotitie is deze opgave ook boven de missie en visie opgenomen. Wel is het zo dat de kabinetsambitie geldt voor Nij Begun als geheel, daarom draagt de sociale agenda eraan bij. Zo is er ook een verduurzamingsagenda, economische agenda en zijn er rollen voor andere spelers. In de nog door de Tweede Kamer te behandelen Groningenwet zal worden vastgelegd op welke wijze de ambitie wettelijk wordt verankerd (dus of er sprake is van een resultaatsverplichting). Het startdocument is -uiteraard- bekend. Het klopt dat uit deze notitie niet is op te maken hoe de financiële stromen gaan lopen. Die volgen uit de inhoudelijke keuzes. In het vervolg zullen de voorstellen die volgen uit de vastgestelde doelen en uitgangpunten verder worden uitgewerkt, inclusief financiële stromen. Het klopt dat de doelstellingen bij onvoldoende Rijksfinanciering onder druk komen te staan, dat is ook een harde randvoorwaarde voor succes. Ten aanzien van het derde punt onderschrijven wij het belang van het betrekken van lokale organisaties. Overigens niet alleen organisaties, maar ook inwoners en bijvoorbeeld ervaringsdeskundigen. Daaraan besteden we veel tijd.

Door onder andere de organisatie van 4 grote publieke bijeenkomsten, inloopdagen van Nij Begun, speciale bijeenkomsten voor jongeren, expertmeetings, 30 minutengesprekken voor inwoners en al meer dan 400 gesprekken met organisaties die het team voerde. Het belang van goede communicatie met inwoners onderschrijven wij, sterker, we proberen hen ook zoveel mogelijk in de gelegenheid te stellen invloed uit te oefenen op de agenda. De aandacht die onderwijs verdient om het belang van de ontwikkeling van de jeugd, maar ook de brede welvaart in de toekomst kan nauwelijks worden overschat. Dat onderschrijven wij en komt ook tot uitdrukking in zowel de doelen als uitgangspunten van de sociale agenda en zal haar weerslag krijgen in de uiteindelijke agenda. De oplevering van de sociale agenda is eind dit jaar voorzien. Daarna krijgen Raden en Staten de mogelijkheid hun zienswijze te geven. Pas daarna stemmen de colleges (al dan niet) in. Daarvoor zal voldoende tijd worden gegeven. Democratische toetsing en legitimatie is ook bij de verdere uitwerking en uitvoering van de sociale agenda essentieel. Ook daar zullen we aandacht voor hebben en houden. Wij onderschrijven de inbedding in de regionale context, het belang om lokale structuren te versterken en het risico van een schot hagel. En we onderstrepen graag de oproep om te zorgen dat het geld terechtkomt daar waarvoor het is bedoeld.

Dat is ook een hartenkreet van veel inwoners uit onze regio.

Aandachtspunten gemeenteraad Eemsdelta De gemeenteraad van Eemsdelta kan zich vinden in de doelen en uitgangspunten en geeft twee aandachtspunten me voor de volgende fase: 8

1. ‘Eind dit jaar moeten wij de sociale agenda vaststellen. Wij dringen erop aan te voorzien in een zo ruim mogelijk tijdpad voor zowel het college als de gemeenteraad in de aanloop naar de vaststelling van de sociale agenda. 2. Op dit moment is nog onduidelijk hoe de financiële stromen horend bij de sociale agenda gaan lopen en waar (gemeenten en/of externe partijen) deze middelen neerdalen. Wij vragen u in de gesprekken hierover, voor zo ver uw bevoegdheid reikt, aandacht te hebben voor: de borging van publieke en democratische toetsing en legitimatie passend bij de rol en positie van zowel het college als de raad.’ De oplevering van de sociale agenda is eind dit jaar voorzien. Daarna krijgen Raden en Staten de mogelijkheid hun zienswijze te geven. Pas daarna stemmen de colleges (al dan niet) in. Daarvoor zal voldoende tijd worden gegeven. Democratische toetsing en legitimatie is ook bij de verdere uitwerking en uitvoering van de sociale agenda essentieel. Ook daar zullen we aandacht voor hebben en houden.

Aandachtspunten gemeenteraad Oldambt De gemeenteraad van Oldambt heeft besloten geen zienswijze in te dienen, omdat zij de doelen en uitgangspunten onderschrijft. Wel is de toezegging gedaan bij de kwartiermaker onder de aandacht te brengen ‘dat natuur en groen belangrijke functies hebben op het gebied van sociale leefbaarheid en het ontwikkelen van zelfbewustzijn en tevens de mentale en lichamelijke gezondheid bevorderen. De raad ziet graag dat naast alle interventies ook natuur in het uitvoeringsprogramma wordt meegenomen.’ Wij onderschrijven het belang van groen en natuur voor de leefbaarheid, (mentale) gezondheid en het ontwikkelen van zelfbewustzijn van harte. Deze worden breed gewaardeerd en ook wetenschappelijk onderschreven als van groot belang zijnde en deze verdienen ook de volledige aandacht. Het voorstel is wel dat de sociale agenda zich richt op structurele verbeteringen op de vier genoemde thema’s en gericht kiest om op een aantal gebieden echt het verschil te maken. We kiezen ervoor een aantal zaken goed en structureel aan te pakken. Investeren in groen en natuur zien we -hoe belangrijk ook- niet als opdracht voor de sociale agenda. Niettemin onderschrijven wij met de raad van Oldambt het grote belang van deze investeringen.

Aandachtspunten gemeenteraad Tynaarlo De raad van Tynaarlo stemt in met de doelen en uitgangspunten van de sociale agenda en geeft de volgende zienswijze mee: ‘1. Financiële kaders. Wij kunnen uit de notitie niet opmaken hoe de financiële stromen horend bij de sociale agenda gaan lopen en hoe deze middelen verdeeld en beheerd worden. Dit geldt ook voor de € 500 miljoen aan incidentele middelen. In maatregel 34 (pag 28 Nij Begun) wordt veelvuldig gesproken dat gemeenten middelen krijgen om in te zetten met verschillende voorbeelden genoemd. In de doelen sociale agenda notitie wordt gesteld als randvoorwaarde dat gemeenten en maatschappelijke instellingen voldoende rijksfinanciën krijgen om hun reguliere taken uit te voeren. Dat de sociale agenda niet is bedoeld om gaten te vullen die dreigen ontstaan. Maar de doelstellingen komen wel onder druk als de basis onvoldoende door het rijk wordt geborgd.

9

Volgens ons staat dit contra op de inhoud van Maatregel 34 waarin specifiek staat dat het budget kan worden ingezet op het behouden én herstellen bv publieke voorzieningen zoals zwembaden, bibliotheken en dorpshuizen. 2. Proces/ rol van de raad Eind dit jaar moeten wij de sociale agenda vaststellen. We willen graag goed meegenomen worden in het proces voor de ontwikkeling van de uitvoeringsagenda, een proces waarin wij onze rol kunnen nemen in een tijdspad wat recht doet aan onze besluitvormingscyclus. Wij dringen erop aan te voorzien in een tijdpad dat hiervoor de ruimte geeft, voor zowel het college als de gemeenteraad in de aanloop naar de vaststelling van de sociale agenda. Wij vragen u in de gesprekken hierover aandacht te hebben voor: de borging van publieke en democratische toetsing en legitimatie passend bij de rol en positie van zowel het college als de raad. 3. Startnotitie participatie en communicatie toekomstagenda Groningen Er zou voor Drenthe een eigen startnotitie worden opgesteld, waarbij congruentie met de Groningse aanpak zal zijn. De Drentse gemeenten zijn hierbij in de lead. Ook zal er gezorgd worden dat er m.b.t. communicatie een eigen beeld en toon voor Drenthe is, zodat de herkenbaarheid voor Drenten goed geborgd is.

We zien dit niet goed terug in de notitie.’ De raad besluit hieraan een vierde punt toe te voegen: ’Aan bijgevoegde zienswijze toe te voegen als punt 4: ‘De raad van Tynaarlo vraagt op basis van de uitgangspunten voor Nij Begun specifiek aandacht en ondersteuning voor jongeren t/m 23 jaar in onze regio op hun pad naar zelfstandigheid. Tevens vragen wij de jongeren actief een rol te geven in de discussie en besluitvorming over de in te zetten middelen ten behoeve van het behalen van doelen gericht op jongeren.’ Het klopt dat uit deze notitie niet is op te maken hoe de financiële stromen gaan lopen. Die volgen uit de inhoudelijke keuzes. In het vervolg zullen de voorstellen die volgen uit de vastgestelde doelen en uitgangpunten verder worden uitgewerkt, inclusief financiële stromen. Het klopt dat de doelstellingen bij onvoldoende Rijksfinanciering onder druk komen te staan, dat is ook een harde randvoorwaarde voor succes. De oplevering van de sociale agenda is eind dit jaar voorzien. Daarna krijgen raden en Staten de mogelijkheid hun zienswijze te geven. Pas daarna stemmen de colleges (al dan niet) in. Daarvoor zal voldoende tijd worden gegeven. Democratische toetsing en legitimatie is ook bij de verdere uitwerking en uitvoering van de sociale agenda essentieel. Ook daar zullen we aandacht voor hebben en houden.

Het derde punt zal worden doorgegeven aan de bestuurlijk trekker t.a.v. de participatie. Daar werken we als agenda’s goed mee samen. Het vierde punt onderschrijven wij. We steken veel tijd in het betrekken van de jeugd bij de vormgeving van de sociale agenda. Met gesprekken, maar ook bijvoorbeeld door middel van hackatons. Op 24 september sprak het team met MBO-studenten van Alfacollege, Noorderpoort en Drenthe College. Uit deze open, goede gesprekken kwam naar voren dat de doelen van de sociale agenda heel goed aansluiten bij wat deze studenten ervan verwachten.

10

Verslag Commissievergadering Provinciale Staten Groningen Wij danken u voor de steun en complimenten voor de doelen van de sociale agenda en gevolgde proces vanuit diverse partijen. Het doet goed te lezen dat u het een goed leesbaar en herkenbaar stuk vond en dat dit beeld breed gedragen is. In navolgende gaan we in op de specifieke punten die partijen inbrachten en de sociale agenda betreffen. Partij voor de Dieren De Partij voor de Dieren merkt naast waardering voor het werk en steun voor de tien doelen op dat het verbeteren van de gezondheid en leefbaarheid niet zal slagen zonder het realiseren van een gezonde groene duurzame leefomgeving. Daarbij moet er minder milieuhinder en blootstelling aan milieuverontreiniging zijn. We zijn het eens dat dit beide zeer relevante aspecten zijn voor de leefbaarheid en brede welvaart, maar moeten wel kiezen een aantal zaken goed en structureel aan te pakken. Het verminderen van vervuiling en milieuhinder zien we -hoe belangrijk ook- niet als opdracht voor de sociale agenda. VVD De VVD spreekt steun uit voor de focus op jongeren en benadrukt het belang van onderwijs en het halen van een startkwalificatie. Er moet geïnvesteerd worden in kansengelijkheid. Opleidingen en werkaanbod moeten beter op elkaar worden afgestemd.

Ook het belang van goede bereikbaarheid van bedrijven en het bieden van structurele werkgelegenheid in samenwerking met de economische agenda wordt benadrukt. De sociale agenda moet niet worden gebruikt om gaten in begrotingen te vullen. We onderschrijven de ingebrachte punten door de VVD. Groninger Belang vond de inspraakavonden goed en waardevol en benadrukt het belang van uitvoeringskosten die binnen de perken blijven. Geef meer vertrouwen en controleer minder. Er wordt uitgekeken naar de uitwerking later dit jaar. We onderschrijven de inbreng van Groninger Belang. FvD FvD vraagt of het ontwikkelen van een gezonde leefstijl in de eerste 1000 dagen niet een opvoedingstaak is van ouders en zorgverleners. FvD vraagt ook waarom de gezondheid wordt vergeleken met het gemiddelde in Nederland i.p.v. met andere delen van Nederland. Vanzelfsprekend is opvoeden primair de taak van ouders. Wel zijn er publieke instellingen die hen erbij kunnen helpen, zoals het consultatiebureau, kraamzorg, voorlichting, voor- en vroegschoolse educatie, kinderopvang, etc. De gezondheid kan inderdaad breder worden vergeleken, dat zal ook worden gedaan. Partij voor het Noorden Partij voor het Noorden is kort en vindt het een helder, heel erg goed leesbaar document en wil op deze manier verder gaan. Dat doen we graag. D66 D66 wijst op het risico van een veelheid van doelen en de uitvoering ervan.

Ook benadrukt D66 het belang van de focus op de jeugd (waarbij ouders niet vergeten moeten worden) en jongerenparticipatie.

11

We onderschrijven het belang van jongerenparticipatie. In de verdere uitwerking zullen we uitwerken op welke wijze we de doelen willen halen. En dat het geld terechtkomt waarvoor het bedoeld is, dat is ook een door onszelf geformuleerd uitgangspunt. SP SP stelt duidelijk dat zolang de afhandeling van schade en versterking onvoldoende is geregeld, de basis niet op orde is, de doelen van de sociale en economische agenda niet worden gehaald. Datzelfde geldt voor essentiële randvoorwaarden zoals voldoende financiering vanuit het Rijk voor reguliere taken van gemeenten en provincie, zoals het openbaar vervoer en zorg. De SP stelt dat de doelen heel generiek zijn, maar is er niet ontevreden over. In de uitwerking wordt wel uitgekeken naar het ‘Groningen sausje’ en de invulling ervan. Zeker gezien dat op deze thema’s al jarenlang wordt gewerkt. Extra aandacht geven aan jongeren wordt gesteund als uitgangspunt. onderschrijven het eerste punt van de SP van harte. Zolang mensen diep in de problemen zitten en worden vermalen door procedures en instituten, wordt het niks met het welzijn van mensen en de brede welvaart in het gebied. Ook essentiële randvoorwaarden onderschrijven we en namen we op. De uitwerking van de doelen volgt later dit jaar. Het verschil met veel lopende projecten is wel dat we met Nij Begun structureel over een lange periode andere keuzes kunnen maken.

En dat niet van project naar project wordt gegaan, met alle kosten, onzekerheid en ineffectiviteit van dien. Nu kunnen er ook specifiekere doelen worden gesteld en nader worden weergegeven wat we willen bereiken over 30 jaar en welke tussenresultaten verwacht mogen worden. BBB BBB stelt dat er goed is geluisterd naar de inbreng op de bijeenkomsten en schaart zich achter de doelen en geformuleerde waarden. BBB pleit ervoor aan te sluiten bij lopende, werkende projecten, zoals bijvoorbeeld van het NPG. De schuldenproblematiek leidt tot stress en heeft grote effecten in het leven. Besteed daar aandacht aan, bijvoorbeeld via de succesvolle aanpak met mobility mentoring. Pak de problemen bij de basis aan, zodat er echt een Nij Begun komt. Het percentage laaggeletterdheid ziet BBB graag structureel dalen. BBB pleit voor ruime aandacht voor immaterieel erfgoed, de culturele en maatschappelijke samenhang binnen de Groningse samenleving en de Groningse taal. De inbreng van de BBB nemen wij graag ter harte in de verdere vormgeving van de sociale agenda. Volt Volt stelt dat er geen gaten opgevuld moeten worden en vraagt aandacht voor twee grote lijnen: jongeren en de schuldenproblematiek. Investeren in kansengelijkheid via onderwijs en mentale gezondheid is hard nodig. Schulden zijn een verdienmodel geworden en de maatschappelijke kosten zijn gigantisch.

Volt vraagt of ook gekeken wordt naar kwijtschelding van schulden. Bovendien vraagt Volt naar de lange termijneffecten van de sociale agenda en een tussentijdse evaluatie. De inbreng van Volt ondersteunen wij en zullen we verder verwerken. PvdA De PvdA wijst op de noodzaak dat het Rijk voldoet aan de randvoorwaarden, zoals op het gebied van voldoende inkomen en mobiliteit. De PvdA vindt het een heel goed stuk waar zij volledig achter staat en kan zich vinden in de doelen en de aandacht voor jongeren. De PvdA vraagt nadrukkelijk aandacht voor armoede en werkende armen. Ook voor mensen met wat afstand tot de arbeidsmarkt, zodat zij ook een fatsoenlijk inkomen kunnen genereren. 12

De inbreng van de PvdA ondersteunen wij en zullen we verder verwerken. PVV De PVV wijst op de samenhang met de economische agenda. Groningers willen graag een leuke baan met een goed besteedbaar inkomen. De PVV wijst ook op de noodzaak van voldoende Rijksfinanciering en steunt het uitgangspunt dat er geen financiële gaten gedicht moeten worden met deze agenda. De PVV pleit voor simpele zaken die de bevolking wil, dat is brede welvaart. De voortgang van Nij Begun moet periodiek worden bijgehouden. Dat is een wezenlijk onderdeel in de procedure om te voorkomen dat de gelden niet terecht komen waar de Groningers niks aan hebben. Ook de armoede neemt steeds verder toe. Deze inbreng van de PVV ondersteunen wij en zullen we verder verwerken. CDA Het CDA geeft een compliment aan het team van de kwartiermaker. Het CDA ziet de ambitie graag nog hoger: niet op het landelijk gemiddelde komen, maar erbovenuit steken qua brede welvaart. Preventie als uitgangspunt snapt het CDA en aansluiten bij zaken die al goed vorm kregen wordt gesteund. Het CDA steunt de doelen, maar zou doel 8 graag ruimer opgeschreven zien, juist om ongelijkheid te voorkomen. Alle inwoners zouden de kans moeten krijgen om zich een leven lang te ontwikkelen. Iedere inwoner zou de mogelijkheid moeten krijgen om zich te blijven ontwikkelen en door te leren.

We ondersteunen de inbreng van het CDA en begrijpen het laatste punt. Het zal wel in samenhang met de economische agenda moeten worden vormgegeven. De doelen zijn voor de sociale agenda zo geformuleerd dat qua arbeidsparticipatie de focus ligt op jongeren en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, zodat de middelen uit de economische agenda vooral op de andere groepen gericht kan zijn in het kader van de brede welvaart. CU CU benadrukt het belang van langjarige aandacht voor de mentale gezondheid. Ook de aandacht voor jonge kinderen en taalachterstanden wordt gesteund. Een basisvoorwaarde voor succes is wel dat het herstel in Groningen goede voortgang heeft. 100 miljoen per jaar lijkt wel heel veel, maar er zullen wel echte keuzes gemaakt moeten worden. Liever een paar dingen goed dan van alles een beetje. Mentale gezondheid en kansen voor kinderen heeft dan wat CU betreft prioriteit. Het periodiek monitoren van ontwikkelingen is goed, maar resultaten van structurele investeringen kunnen jaren op zich laten wachten. Zeker omdat de problemen al decennia spelen, zoals intergenerationele armoede. Gooi niet te snel de boel weer overhoop. Deze inbreng van de CU ondersteunen wij en zullen we verder verwerken.

Vervolg Zoals aangegeven door uw colleges werken we nu door aan de sociale agenda. Vanzelfsprekend in samenhang met de economische agenda. Op 17 oktober is de stand van zaken m.b.t. de diverse agenda’s binnen Nij Begun nader aan u toegelicht op een bijeenkomst in het provinciehuis. In januari zullen we de sociale agenda presenteren. We hebben de inhoud daarvan dan afgestemd met uw colleges en het kabinet en zullen er zorg voor dragen dat zij deze agenda steunen.

13

In de sociale agenda zal worden aangegeven op welke wijze de doelen zo goed mogelijk kunnen worden gehaald en hoe aan de uitgangspunten, waaronder geld moet terechtkomen waar het bedoeld is, wordt voldaan. Zowel het Regioberaad als in diverse debatten is erop gewezen dat Raden en Staten een duidelijke positie willen hebben, waarin zij ook in de gelegenheid worden gesteld daar een gedegen opvatting over te kunnen geven. Wij werken er graag aan mee dit goed mogelijk te maken. Na de presentatie van de sociale agenda in januari worden uw Raden en Staten in de gelegenheid gesteld een zienswijze te geven. Daarop ontvangt u vervolgens een reactie en zal de sociale agenda naar verwachting in april formeel worden vastgesteld. Nogmaals dank voor de constructieve inbrengen en complimenten. We hebben er vertrouwen in dat er op deze manier een goede en impactvolle sociale agenda vormgegeven kan worden, waar inwoners op het gebied van gezondheid, armoedebestrijding, kansen voor kinderen en leefbaarheid en sociale cohesie echt het verschil zullen merken. Henk Nijboer, kwartiermaker sociale agenda van Nij Begun

14