44-05 Raadsbrief Onderzoek opkomst bevorderende maatregelen GR verkiezingen 2026

gemeente rll Veendam" Uw kenmerk: Zaaknummer: Start zaak: Behandeld door: E-mail adres: Tel. Nummer: Datum: Bijlagen: Verzenddatum:

Aan de gemeenteraad van Veendam

23 september 2024 Team verkiezingen verkiezingen@veendam.nl 0598-652222 10 oktober 2024 1

Betreft: Onderzoek opkomst bevorderende maatregelen GR verkiezingen 2026 Geachte leden van de raad, In de raadsvergadering van 8 juli jl. heeft u de motie "Verhogen opkomst gemeenteraadsverkiezingen 2026" aangenomen, waarbij aan ons is verzocht te onderzoeken welke opkomst bevorderende maatregelen we kunnen treffen voor de gemeenteraadsverkiezingen 2026. De betreffende motie is als bijlage bij deze brief gevoegd. Voordat wij ingaan op mogelijke (aanvullende) opkomst bevorderende maatregelen, informeren wij u eerst graag over de maatregelen die wij als gemeente al nemen om de opkomst te stimuleren. Vervolgens gaan wij nader in op de door u aangenomen motie. 1.

Huidige opkomst bevorderende maatregelen:

Verkiezingskaart 18-jarigen; • Aan alle inwoners in de gemeente Veendam, die in de periode tussen de laatste verkiezingen en op de dag van de betreffende verkiezingen 18 jaar oud zijn geworden (en daarmee voor de eerste keer gaan stemmen), wordt een uitnodiging gestuurd om te komen stemmen voor de desbetreffende verkiezing. Wanneer ze komen stemmen en de uitnodiging inleveren, krijgen ze een leuke attentie van de gemeente Veendam. Het plaatsen van diverse sociale media berichten op lnstagram en Facebook; • Vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt voor elke verkiezing een verkiezingscampagne opgezet. Hier maken wij gebruik van, maar ook maken we onze eigen verkiezingscampagne met lokale berichten en informatie. Deze berichten worden vervolgens op een social mediaplanning geplaatst zodat de berichten op het juiste moment gepubliceerd worden. Verkiezingspagina's in de Veendammer; • Elke verkiezing worden er minimaal 2 pagina's in De Veendammer gereserveerd voor de dan geldende verkiezing. Hierop wordt alle belangrijke informatie over de verkiezing geplaatst. Extra bericht bij wijzigingen van bijv. een nieuw stembureau; • Wanneer er bijvoorbeeld een nieuw stembureau wordt toegevoegd of een bestaand stembureau wijzigt, sturen we een bericht naar alle kiesgerechtigden in het stemdistrict waar dit stembureau zich bevindt.

Plaatsen van een verkiezingsbord bij de invalswegen van de gemeente Veendam • Ook worden er bij alle verkiezingen verkiezingsborden bij alle invalswegen van de gemeente Veendam geplaatst. Wij ontwerpen deze samen met lokale bedrijven zodat we elke verkiezing op maat gemaakte verkiezingsborden kunnen plaatsen.

Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam Raadhuisplein 5, 9641 AWVeendam

telefoon 0598 652222 fax 0598 652250

e-mail info@veendam.nl website www.veendam.nl

pag. 1 van 5 bank nr. NL64BNGH0285008676

2.

Mogelijke extra opkomst bevorderende maatregelen:

Conform uw verzoek hebben wij onderzocht of en onder welke voorwaarden de gemeente Veendam voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 mee zouden kunnen doen aan stemhulpen als de Stemwijzer, het Kieskompas en eventueel andere vergelijkbare stemhulpen. Daarnaast is gevraagd om te onderzoeken of en onder welke voorwaarden de gemeente Veendam een eigen verkiezingskrant kan uitbrengen met medewerking van alle deelnemende partijen. Stem hulpen

De volgende drie stemhulpen zijn de meest gebruikte stemhulpen in Nederland tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. Stemwijzer

•

•

Kies kompas

•

•

De Stemwijzer is de meest gebruikte stemhulp in verkiezingstijd. Door 30 stellingen met eens, oneens of geen mening te beantwoorden kunnen kiezers hun standpunten vergelijken met die van politieke partijen. De uitslag laat zien met welke partij je de meeste overeenkomst hebt. De Stemwijzer bestaat sinds 1989 en is ontwikkeld door ProDemos. (https://www.stemwijzer.nl/) Van de stemhulp Stemwijzer van ProDemos hebben we de volgende kostenindicatie gekregen: €9.750,-. Ook hebben we van de gemeente BorgerOdoorn (vergelijkbaar qua grootte) de bevestiging gekregen dat zij in 2022 €9.750,- hebben betaald voor het aebruik van de stemwiizer van ProDemos. De ontwikkeling van het Kieskompas gebeurt volgens een beproefde wetenschappelijke methodiek. Het Kieskompas wordt gemaakt in samenwerking met alle politieke partijen, waardoor de gemeentelijke thema's goed tot hun recht komen. Door een zorgvuldig proces van partijplaatsingen, waarbij alle antwoorden van de politieke partijen op stellingen worden gecontroleerd, wordt gegarandeerd dat inwoners betrouwbare informatie krijgen. Voor het beantwoorden van de stellingen maken we gebruik van de wetenschappelijk verantwoorde vijfpuntschaal: van 'helemaal mee eens' tot 'helemaal niet mee eens'. Sinds 2010 verzorgt Kieskompas een kieswijzer voor de gemeenteraadsverkiezingen.

(https://www.kieskompas.nl/nl) Van de stemhulp Kieskompas hebben we de volgende kostenindicatie gekregen. "Afgelopen verkiezingen was de basisprijs voor de stemhulp €10.000,-, "

Mijn Stem

•

•

Mijn Stem werkt met een schuifbalk met een 101 puntenschaal. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat deze 101 puntenschaal meer genuanceerde verschillen aantoont tussen partijen en dat deze schaal zorgt voor de minste invloed van de maker op het eindresultaat. Mijn Stem biedt partijen daarmee de beste mogelijkheid om zich van elkaar te onderscheiden. (https://www.mijnstem.nl1) Van de stemhulp Mijn Stem hebben we de volgende kostenindicatie gekregen . "Afgelopen verkiezingen was de basisprijs voor de stemhulp 'Mijn Stem' voor kleinere qemeenten (kleiner dan 100. 000 inwoners) €6.500,-,"

Voor alle stemhulpen geldt dat ze maatwerk bieden, afgestemd op de gemeentelijke context. Wanneer een stemhulp in opdracht van de gemeenteraad wordt gemaakt dient deze dus op maat te worden gemaakt. De gemeenten en leveranciers waar we contact mee hebben gehad gaven allen aan dat met de maatwerkbenadering een behoorlijke tijdsinspanning wordt verwacht van zowel griffie als de politieke partijen. De stellingen voor de stemhulpen komen namelijk tot stand in samenwerking met, en op verantwoordelijkheid van de politieke partijen. De rol van de griffie, zo leert navraag bij gemeenten die hiermee ervaring hebben opgedaan, is het faciliteren van het proces en het leggen van de verbinding tussen de aanbieder van de stemhulp en de politieke partijen die zich hebben geregistreerd. Er wordt daarbij een proces doorlopen met onder andere een stellingenavond waarbij politieke partijen gevraagd wordt om de inhoudelijke input te leveren. Het is een uitgebreid proces, met veel ruimte voor de lokale context en eigen (politieke) keuzes.

Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam Raadhuisplein 5, 9641 AWVeendam

telefoon 0598 652222 fax 0598 652250

e-mail info@veendam.nl website www.veendam.nl

pag. 2 van 5 bank nr. NL64BNGH0285008676

Verkiezingskrant

Het tweede onderdeel van de motie betreft de vraag om te onderzoeken onder welke voorwaarde een eigen verkiezingskrant kan worden uitgebracht om deze in te zetten voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2026. Om deze vraag concreet te kunnen beantwoorden dient een aantal vragen beantwoord te worden. Denk hierbij aan: • Moet het een op zichzelf staande krant worden of wordt het een bijlage in Veendammer? • Uit hoeveel pagina's moet de krant bestaan? • Welke content moet erin komen te staan? • Wat moeten de partijen allemaal aanleveren? Uit hoeveel woorden mag dit bestaan? • Mogen er ook foto's worden toegevoegd?

Alle bovenstaande vragen en de antwoorden daarop zullen bepalen wat de inspanning gaat zijn voor het maken van een verkiezingskrant voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2026. De gemeenten waar we contact mee hebben gehad (gemeente Huizen en de gemeente Groningen) geven aan dat de verantwoordelijkheid voor de uitvoering en redactie bij de griffie ligt. Griffies die en faciliterende rol vervullen worden hierin ondersteund door een communicatiemedewerker van de griffie zelf. Van de politieke partijen wordt verwacht dat zij zorgen voor de inhoudelijke input voor de krant en dragen daar ook de eindverantwoordelijkheid voor. Kosten en tijd Omdat bovenstaande vragen eerst beantwoord moeten worden is een definitief kostenplaatje moeilijk te geven. Ook factoren als het aantal pagina's, wijze van verspreiding, oplage en formaat zijn bepalend. Wel kan globaal worden aangeven welke kosten/uren wij voorzien. • Inzet uren externe communicatieadviseur; 6 uur per pagina. Uitgaande van 12 pagina's (let op is indicatie!) 72 uur vormgeving à€ 100,- = € 7200,- incl. btw • Inzet uren vormgever (vormgeving, projectmanagement, druk, bestikkeren en verspreiding) o Vormgeving krant: 6 uur per pagina. Uitgaande van 12 pagina's (let op is indicatie!) 72 uur vormgeving à 85,- (inschatting)=€ 6.120, - incl.

btw o Drukkosten:€ 2840,47 (tarief 2024) • 14000 stuks • 12 pagina's • 52 grams • Tabloidformaat o Verspreiding:€ 875,- incl. btw (tarief 2024) • Totaal kosteninschatting: 14.000 stuks:€ 17.035,47

Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam Raadhuisplein 5, 9641 AW Veendam

telefoon 0598 652222 fax 0598 652250

e-mail info@veendam.nl website www.veendam.nl

pag. 3 van 5 bank nr. NL64BNGH0285008676

Tot slot

De inzet van een stemhulp en/of verkiezingskrant vereisen aanzienlijke inspanningen van de politieke partijen die deelnemen aan de gemeenteraadsverkiezingen van 2026. Tegelijkertijd zal ook op de griffie een extra beroep worden gedaan. Om de onafhankelijke positie van de gemeente te waarborgen, wordt de organisatie van de verkiezingen en het inzetten van een stemhulp (en de vulling daarvan) of het uitbrengen van een verkiezingskrant gescheiden ingericht. Het projectteam verkiezingen is verantwoordelijk voor de organisatie van de verkiezingen, terwijl de griffie de gemeenteraad procedureel ondersteunt bij het inzetten van een stemhulp of het uitbrengen van een verkiezingskrant. Wij hopen u met bovenstaande informatie een helder overzicht te hebben gegeven van de huidige en mogelijke aanvullende maatregelen ter bevordering van de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026.

Hoogachtend,

Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam Raadhuisplein 5, 9641 AWVeendam

telefoon 0598 652222 fax 0598 652250

e-mail info@veendam.nl website www.veendam.nl

pag. 4 van 5 bank nr. NL64BNGH0285008676

Bijlage 1: Motie Verhogen opkomst gemeenteraadsverkiezingen 2026 Gemeenteraad: Nummer: 2024-08

Naar aanleiding van agendapunt 5: Vaststelling jaarrekening 2023 en Voorjaarsnota 2024 De raad van de gemeente Veendam in vergadering bijeen d.d. 8 juli 2024. Onderwerp: Verhogen opkomst gemeenteraadsverkiezingen 2026 De Raad, gehoord de beraadslaging, Constaterende dat: • • •

Het opkomstpercentage in de gemeente Veendam bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 slechts 46% bedroeg; Dergelijke lage opkomstcijfers slecht zijn voor onze (lokale) democratie; De gemeente zich maximaal moet inspannen dat opkomstpercentage te verhogen;

OVERWEGENDE DAT: •

Hulpmiddelen als de Stemwijzer, het Kieskompas en andere vergelijkbare stem hulpen kiezers kunnen helpen een (afgewogen) stem uit te brengen en hen kan motiveren om te gaan stemmen;

• •

Uit onderzoek is gebleken dat dergelijke stemhulpen de democratie versterken; In andere gemeenten (bijvoorbeeld Groningen) goede ervaringen zijn met het door de gemeente uitbrengen van een verkiezingskrant waarin kiezers partijen objectief kunnen vergelijken;

•

Ook een dergelijke verkiezingskrant een instrument kan zijn dat kiezers helpt en zo de (lokale) democratie kan versterken;

Verzoekt het college om: •

Te onderzoeken of en onder welke voorwaarden de gemeente Veendam voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 mee zou kunnen doen aan stemhulpen als de Stemwijzer, het Kieskompas en eventueel andere vergelijkbare stemhulpen, welke kosten hieraan verbonden zijn en hiervoor vóór de begrotingsvergadering van november 2024 (uiterlijk tegelijk met de conceptbegroting voor 2025) een concreet voorstel aan de raad te doen toekomen;

•

Te onderzoeken of en onder welke voorwaarden de gemeente Veendam een eigen verkiezingskrant kan uitbrengen met medewerking van alle deelnemende partijen, welke kosten hieraan verbonden zijn en hiervoor vóór de begrotingsvergadering van november 2024 (uiterlijk tegelijk met de conceptbegroting voor 2025) een concreet voorstel aan de raad te doen toekomen.

Namens de fractie van D66, SP, VUK en CDA J.E. Schoenmaker-Tiems L. Jonker H. Venema-van der Woude G.E.M. Drent-Sinot

Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam Raadhuisplein 5, 9641 AW Veendam

telefoon 0598 652222 fax 0598 652250

e-mail info@veendam.nl website www.veendam.nl

pag. 5 van 5 bank nr. NL64BNGH0285008676