44-01-02 Gedurfde ideeen voor gemeenten over armoedebestrijding Editie 2023

De overheid stimuleert de duo-schappen en faciliteert deze. Beide leden van het duo worden zich bewuster van de eigen blik en de leefwereld/logica van de ander en staan daarvoor open. Deze constructie heeft een positief effect op de effectiviteit van armoedebestrijding en ook op de kosten daarvan waardoor die besparingen de kosten van de duo-schappen ruimschoots compenseren. In het hier bepleite samen uitoefenen van een functie kan wederzijds van elkaar geleerd worden, zonder dat van beiden per sé dezelfde ervaringen en vaardigheden verwacht worden. Er bestaan diverse opleidingen voor ervaringsdeskundigen in het sociale domein, met ook aandacht voor armoede en sociale uitsluiting. Daarnaast kunnen ook medewerkers bij gemeenten en instanties geschoold worden over de effecten en gevolgen van armoede en sociale uitsluiting en hoe daar een beter beleid op te maken is in nauwe samenwerking met ervaringsdeskundigen die zelf armoede kennen. Gezien de moeizame aansluiting voor mensen in armoede bij het reguliere mbo/hbo is het

36

voor sommigen wenselijk dat er niet naar een diploma van een opleiding wordt gekeken, maar naar levenservaring en op andere wijze ontwikkelde vaardigheden. Al samenwerkend kunnen beide werkers veel van elkaar leren en aanvullende scholing en coaching ontvangen op de terreinen waar dat wenselijk is. Bestaande uitvoering: ervaringsdeskundigen inzetten bij contacten In o.a. Utrecht, Meppel, Zwolle en Groningen zijn opgeleide ervaringsdeskundigen in armoede in dienst van de gemeente. Bij Sterk uit Armoede zijn ervaringsdeskundigen verbonden die werken aan het scheppen van mogelijkheden voor opleiding en werk bij diverse instanties die gelieerd zijn aan (breed) armoedebeleid. In Noord-Nederland richten zij zich vooral op armoede van generatie op generatie. Vaak worden ervaringsdeskundigen ingezet bij het contact leggen met mensen die het minst vertrouwen hebben in andere mensen en die gefrustreerd zijn geraakt bij het niet krijgen van de juiste ondersteuning. In andere projecten en bijvoorbeeld leernetwerken worden mensen met eigen armoede-ervaring ingezet in het onderwijs aan beroepsopleidingen. Ook: voor het verbeteren van regelingen Veel gemeenten en instanties willen het niet-gebruik van regelingen minimaliseren. Iets waar ervaringsdeskundigen goed over mee kunnen denken. Ook door kritisch te kijken naar die regelingen zelf.

De resultaten liggen niet alleen op het gebied van verbetering van de situatie van personen in armoede, maar ook bij het veranderen van de aanpak of inzicht van werkers bij instellingen en ambtenaren. In Utrecht zijn goede ervaringen met het begeleiden van mensen naar schuldhulpverlening in samenwerking met ervaringsdeskundigen. Het schuldbedrag waarmee mensen hulp gaan zoeken is daar spectaculair gedaald. Ook het resultaat voor de betrokken ervaringsdeskundige in dienst bij de gemeente telt mee: inkomen uit werk, kunnen ontwikkelen van je talenten en vaardigheden en een voorbeeldrol voor anderen. Gedurfd idee? Veel armoedebestrijding richt zich op geld en materiële zaken, terwijl de kern van leven in armoede veel meer ligt bij vernedering, onderwaardering, geen perspectief zien, je niet kunnen ontwikkelen. Ruimte scheppen om met de levenservaring van mensen in armoede een zinnige bijdrage te leveren aan het verbeteren van de aanpak van armoede is een heel andere benadering. Zij hebben de samenleving iets te leren over wat van waarde is en wat onrechtvaardig en mensonwaardig is. Het echt goed luisteren naar mensen in armoede en van onderop een samenleving opbouwen vraagt uiteindelijk solidariteit van de rest van de samenleving. Daarvoor pleiten ook Tim 'S Jongers, Milio van de Kamp, Margret Franssen en andere jongere wetenschappers die zelf in armoede opgroeiden.

37

Schulden

38

Verkorten BKR-registratie na schulden De BKR-registratie kan na afronding van het schuldentraject verkort worden. Nu staan mensen die een schuldentraject hebben afgerond nog vijf jaar geregistreerd bij het Bureau Krediet Registratie. In de vier grote steden wordt die periode straks zes maanden. Deze verandering is een signaal dat er landelijk betere afspraken gemaakt moeten worden. Een aanpassing van de termijn is een politieke afweging van de gemeente, "De BKR registreert alleen". Vanaf 2024 zullen de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht BKRregistraties van inwoners die uit de schulden komen sneller verwijderen. Molensteen Gemeentes hebben nu al de bevoegdheid om inwoners uit het BKR-register te verwijderen als ze dat rechtvaardiger vinden. Vanaf nu wordt iedereen die zich bij de gemeente Utrecht meldt handmatig uit het Register gehaald, vertelt een woordvoerder van de gemeente Utrecht. "Maar het zou beter zijn als BKR dit na zes maanden zelf automatisch zou doen voor iedereen." Hij noemt de registratie "een molensteen". Bij het toekennen van leningen of hypotheken kijken banken namelijk eerst naar BKR-registraties.

"Als mensen hun schuldhulpverleningstraject succesvol hebben afgerond, en nog steeds nazorg krijgen, waarom moet een registratie dan nog vijf jaar aan hen kleven?" De periode waarin de gegevens nog in het register staan, kan gevolgen hebben bij het financieren van een huis of bij het afsluiten van een andere lening. Verkorten: actie van gemeente Iedere gemeente heeft de bevoegdheid om een BKR-registratie te bekorten. Bekorting kan zowel individueel als in de vorm van een algemene maatregel ingevoerd worden. Bij een individuele bekorting van de periode tot bijvoorbeeld 6 maanden, dienen er enkele objectieve criteria opgesteld te worden die bij deze toetsing gebruikt worden. Een gedurfde stap in een gemeente is de periode voor alle betrokkenen in te korten tot 6 maanden. Voor het doorvoeren van deze wijziging is niet meer nodig dan een aangepaste afspraak met het BKR in Tiel.

39

Over BKR-registratie Stichting BKR houdt van elke persoon met een in Nederland afgesloten krediet een elektronisch dossier bij in het Centraal Krediet Informatiesysteem (CKI). Het gaat onder andere om afgesloten kredietcontracten, zoals leningen, creditcards en faciliteiten op betaalrekeningen. BKR bewaart gegevens over een lening tot vijf jaar na afloop. Hypothecaire leningen worden niet geregistreerd, tenzij de lener meer dan drie maanden zijn betalingsverplichtingen niet is nagekomen. Bij BKR aangesloten organisaties zijn verplicht een betalingsachterstand op een overeenkomst te melden bij BKR. Zij zijn verplicht de consument te waarschuwen dat de achterstand bij BKR zal worden gemeld als hij of zij langer wacht met betalen. Ook moeten ze de consument vooraf te waarschuwen dat zij een achterstandsmelding bij BKR zullen doen als er voor een bepaald tijdstip niet betaald wordt. Nadat een krediet is afgelost, blijft het nog 5 jaar vermeld in het CKI. Diverse banken hanteren als stelregel dat een consument niet meer dan 6 vermeldingen in BKR mag hebben om nog voor financiering in aanmerking te komen. Een roodstand, een creditcard of een koop op afbetaling zorgen ook voor een vermelding. Zaken als inkomen, huurschuld, belastingschuld of onbetaalde rekeningen bij het energiebedrijf staan niet geregistreerd.

Ook studiefinancieringen van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) worden niet door BKR geregistreerd. Personen kunnen hun negatieve BKR-registratie aanvechten. Voorwaarde daarvoor is dat de schulden zijn afgelost en de financiën gedurende langere tijd op orde zijn. Dit aanvechten van de BKR-registratie kan via de kredietverstrekker die de BKR-registratie heeft genoteerd, een bedrijf dat gespecialiseerd is in BKR-registraties verwijderen of via de klachtencommissie Kifid. Kredietverstrekkers hebben vier weken de tijd om te reageren op een verzoekschrift. Indien haast geboden is, kan de rechtbank ingeschakeld worden. Inzage Consumenten kunnen inzage vragen in hun dossier en, zo nodig, een verzoek bij de kredietverstrekker indienen om dit te laten corrigeren. Daarnaast kunnen ze navragen welke instellingen in de afgelopen twaalf maanden het dossier hebben opgevraagd.

40

Schuldhulp voor MKB-ondernemers Als een ondernemer in de schulden belandt kan hij niet via de reguliere weg van schuldhulpverlening voor particulieren terecht bij de gemeente. De gemeente kan de ondernemer dan wel doorverwijzen naar een (commercieel) bureau dat de schuldhulpverlening verzorgt en een tegemoetkoming geven voor de financiering van de werkzaamheden van dat bureau. Zodra ondernemingen te maken krijgen met betalingsproblemen dreigen incassobureaus, gerechtsdeurwaarders, advocaten, alsook de Belastingdienst regelmatig met beslagleggingen, ontruimingen of een openbare verkoop. In veel gevallen is door een samenspel van factoren een faillissement niet te voorkomen. Schuldeisers zijn vaak terughoudend indien de onderneming niet meer aan zijn aflossingsverplichtingen kan voldoen en zullen slechts zelden de ondernemer een helpende hand bieden. Er zijn adviesbureaus met als specialisatie schuldhulpverlening aan het midden- en kleinbedrijf. Sommige gemeenten betalen de declaraties van deze bureaus die tot 9 % van de hoofdsom kunnen gaan. Hierbij wordt conform de wettelijke regelingen gewerkt en kan een minnelijk (buitengerechtelijk) getroffen worden of een gerechtelijk traject doorlopen worden.

De begeleiding kan variëren van een integrale schuldhulpverlening tot afzonderlijke onderdelen van een schuldenproces zoals: • Inventariseren van een gehele schuldenpositie • Doorvoeren van een sanering • Aanbieden van een akkoord in de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) • Aanbieden van een akkoord in faillissement of surseance van betaling Om een succes te maken van het schuldsaneringstraject is er veelal meer support nodig, waaronder morele ondersteuning. Deze wordt soms door vrijwilligers gegeven. Daarbij is een vertrouwensrelatie van belang. De rol van de gemeente is beperkt, maar kan wel van groot belang zijn door ondernemers in problemen te adviseren en goed door te verwijzen.

Helpende organisaties voor Ondernemers met schulden Nieuwegein sloot zich -na Utrecht- recent aan bij Ondernemer Centraal. Dit is een van de organisaties die ondernemers ondersteunt. (https://ondernemercentraal.nl/) Ook Over Rood begeleidt en ondersteunt ondernemers met onvoldoende inkomsten bij betalingsachterstanden, schulden, administratieve achterstanden, belasting(aangifte) achterstanden en bedrijfsbeëindiging om financiële redenen. Over Rood werkt in een groot aantal plaatsen en vanuit social business, geen winstoogmerk en veel eigen ervaring. (https://overrood.nl/) 41

Schuldhulpverlening bij jongeren Te veel jongeren worden in hun perspectief belemmerd door schuldenproblematiek. Hierdoor komen zij niet verder in hun leven. De JPF-aanpak zorgt ervoor dat jongeren schulden(zorg) vrij zijn én werken aan hun perspectief. En dat is positief voor iedereen! Gemeente Nieuwegein ging begin 2023 de samenwerking aan met Stichting Jeugd Perspectief Fonds (JPF). JPF helpt jongeren tussen 18 en 27 jaar die door schulden vastlopen. Nieuwegein gaat volgens de JPF-methode met jongeren met geldzorgen aan de slag. Met intensieve begeleiding krijgen jongeren weer een toekomstperspectief. In ruil voor een maatschappelijke tegenprestatie, bijvoorbeeld een stage, kunnen de jongeren hun schuld terugbetalen. Bron: https://jongerenperspectieffonds.nl/

Wethouder Guido Bamberg, Jeugd & Armoedebeleid: “De samenwerking met de landelijke Stichting Jongeren Perspectief Fonds helpt onze gemeente om een passende aanpak voor jongvolwassenen met financiële problemen te ontwikkelen. Zo bieden we deze jonge Nieuwegeiners weer zicht op een mooie toekomst!“

Ook andere gemeenten gingen voor schulden bij jongeren met JPF aan de slag. Zonder uitputtend te zijn: Rotterdam, Den Haag, Rijswijk, Leidschendam-Voorburg, Katwijk, Rotterdam, Capelle aan de IJssel, Krimpenerwaard, Breda, Gouda, Den Bosch, Eindhoven, Venlo, Arnhem, Leeuwarden, Midden-Groningen.

42

Kunstmatige intelligentie In de loop van 2022 zijn er digitale programma’s zoals ChatGPT en Bing AI beschikbaar gekomen. Met zulke programma's is het mogelijk om teksten te genereren, vragen te beantwoorden en uitleg te geven op allerlei gebieden. Voor het realiseren van onze ideeën is het interessant dat een programma zoals Chat GPT bijvoorbeeld ingezet kan worden voor het schrijven van een motie. Een gedeelte van dit soort programma's is gratis, zonder verplichtingen en met een laptop of tablet te gebruiken. Je kunt bijvoorbeeld de app ChatGPT downloaden. We zijn ons er overigens van bewust dat kunstmatige intelligentie ook belangrijke negatieve ontwikkelingen mogelijk maakt.

Een motie schrijven met behulp van ChatGPT is eenvoudig. Stel de volgende vraag: "Schrijf een motie over (onderwerp) in gemeente (naam gemeente) om te bereiken dat (doel)'' . Hoe gedetailleerder je informatie geeft, des te beter de motie door ChatGPT zal worden geschreven. Beschrijf vooral het doel zo goed mogelijk. In ons voorbeeld is dat overigens zeer summier gebeurd. De met ChatGPT verkregen motie moet worden gecontroleerd op eventuele onjuistheden. Je kunt de motie zelf nog aanvullen of punten net iets anders formuleren. Belangrijk om te weten is dat de gegevens die ChatGPT thans ter beschikking heeft, tot september 2021 gaan. De huidige 'versie' van ChatGPT kan dus geen antwoord geven op actuele vragen van na september 2021. Ondertussen wordt ChatGPT natuurlijk wel doorontwikkeld.

Voorbeeld Onze tekst Schrijf een motie over beter informeren van inwoners van Oost-Maas en Waal, zodat zij meer gebruik maken van bestaande regelingen.

43

Chat GPT maakt van onze tekst onderstaande motie: Natuurlijk, hier is een motie om inwoners van Oost-Maas en Waal beter te informeren over bestaande regelingen: Motie De gemeenteraad van Oost-Maas en Waal: Overwegende dat: • •

Inwoners van Oost-Maas en Waal mogelijk niet volledig op de hoogte zijn van bestaande regelingen en voorzieningen die hen kunnen ondersteunen. Het van essentieel belang is dat inwoners optimaal kunnen profiteren van de beschikbare regelingen om hun welzijn te verbeteren.

Verzoekt het College: • • •

Een actief en toegankelijk informatiebeleid te ontwikkelen om inwoners beter te informeren over bestaande regelingen en voorzieningen die relevant zijn voor hun welzijn. Informatiematerialen, zoals brochures, websites en sociale media, te updaten en te verspreiden om inwoners bewust te maken van de beschikbare regelingen en hoe zij er gebruik van kunnen maken. Samen te werken met lokale organisaties, buurtverenigingen en andere belanghebbenden om de informatie te verspreiden en inwoners te ondersteunen bij het begrijpen en toepassen van de regelingen.

Besluit: • • •

Het College wordt verzocht om uiterlijk op [datum naar keuze] een gedetailleerd plan aan de Raad te presenteren over hoe het informatiebeleid zal worden uitgevoerd, inclusief een tijdschema voor implementatie. De gemeenteraad zal actief betrokken blijven bij de voortgang en evaluatie van het informatiebeleid. Over te gaan tot de orde van de dag.

Met deze motie wordt het College opgeroepen om actie te ondernemen om inwoners van Oost-Maas en Waal beter te informeren over bestaande regelingen en voorzieningen. Het benadrukt de noodzaak van een effectief informatiebeleid en betrokkenheid van de gemeenteraad bij het proces. De exacte datum voor de presentatie van het plan kan worden ingevuld door de gemeenteraad.

44