Document · PDF

41-07-02 Bijlage 1 - VKM Jaarverslag 2022

Gemeenteraad 30 oktober 2023, gemeente VeendamBij agendapunt: Ingekomen stukken week 4111.427 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

2022 J A A R V E R S L A G

Fotografie: Ruud Ugen en Gerrit Dopper (tenzij anders vermeld)

Afbeelding omslag: Jan van der Zee, Een Groninger coaster in Noorse haven, 1961. Tentoonstelling: Met het zout van de zee, (Ploeg)schilders & coastervaart.

INHOUD

VOORWOORD

IMPRESSIES VAN HET JAAR Leader Subsidie voor de Familietrouw De Pelikaan veilig onder dak Succesvolle opening expositie Groningen-Riga in de Letse Hoofdstad Riga Enkele opmerkingen uit ons gastenboek

7 7 8 9 10

PUBLICATIES Een vleug Jugendstil in Oost-Groningen Omzien naar het museum Veenkoloniale Volksalmanak

TENTOONSTELLINGEN

36 44 44 45

34 35 35

ORGANISATIE STICHTING VEENKOLONIAAL MUSEUM

TENTOONSTELLINGEN OP REIS Riga, letland Den Haag

MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID

ACTIVITEITEN

BEZOEKERSCIJFERS 2022

ONDERSTEUNING KLEINE MUSEA

EDUCATIE

PUBLIC RELATIONS

FINANCIËN

SPONSOREN / FONDSEN / SUBSIDIE / CLUB VAN 100

COLLECTIEBEHEER EN VORMING

COLLECTIE - TOP 10 AANWINSTEN

pagina

VOORWOORD EEN NIEUW JAAR MET NIEUWE KANSEN De start van het jaar 2022 was bijna ‘as usual’. We werden nogmaals met een korte lockdown geconfronteerd. Na de heropening kwam het individuele museumbezoek zeer langzaam op gang. Dit in tegenstelling tot het bezoek van de scholen, die we na twee jaar bijna wekelijks mochten ontvangen. Als we kijken naar ons meerjarenbeleidsplan, hebben we ondanks alles toch veel kunnen realiseren. De titel van het jaarplan was Duurzaam investeren in cultuur. Bij duurzaam denken we aan een gezond financieel fundament, meer wisseltentoonstellingen samengesteld met objecten uit eigen depot, en het terugdringen van materiaalgebruik. In al deze zaken zijn we in redelijke mate geslaagd. Bij het opbouwen van wisseltentoonstellingen worden de zalen niet meer als vanzelfsprekend opnieuw geschilderd en we bouwen niet elke keer nieuwe decors. Dit levert niet alleen een positief resultaat op voor het millieu, maar ook voor de financiën. Het jaar 2022 was financieel gezien geen eenvoudig jaar en we zijn dan ook erg blij met de steun van diverse fondsen, de gemeente Veendam en de provincie Groningen. Ook is dank aan onze ‘Vrienden van het Museum’ op zijn plaats. Ze droegen ruimhartig bij en daardoor konden we het tekort, en de scheur in de broek die we in 2021 opliepen,

repareren en 2022 afsluiten met een klein positief saldo. Minstens zo belangrijk is de steun van onze vrijwilligers. Ondanks de twee moeilijke jaren is niet één van de vrijwilligers afgehaakt! Zijn er dan geen zorgen? Ja natuurlijk. De energieprijzen stijgen de pan uit. Het museum huurt een prachtig monumentaal gebouw, maar nog steeds met enkel glas. Onze vrijwilligers hebben al aangegeven graag te willen helpen bij het meer energiezuinig maken van het gebouw. Dus op kierenjacht en het aanbrengen van isolatiemateriaal waar mogelijk. Aangaande dubbelglas is onze huurbaas, de gemeente Veendam, nu aan zet. We blijven positief, vooral ook bij de gedachte dat bezoekers aan ons museum zich altijd verbazen over ons mooie gebouw, onze prachtige collectie over de Groninger Veenkoloniën en de bijzondere wisseltentoonstellingen die we organiseren. Trots, omdat we dit met een klein team, een prachtige collectie, mooie wisseltentoonstellingen en met ondersteuning van talloze vrijwilligers weten te realiseren. Hendrik Andries Hachmer, directeur ValidSigned door H. Hachmer op 02-06-2023

pagina

I M P R E S S I E S VA N H E T J A A R LEADER SUBSIDIE VOOR DE FAMILIETROUW De Familietrouw bij de werf, niet op de werf? Nee, we leggen het verderop wel uit. Even voor het geheugen. Het begint allemaal in 1894. Toen werd ons huidige museumschip Familietrouw bij de werf van Ten Horn in Veendam te water gelaten. Deze werf was te vinden schuin tegenover het oude postkantoor. De gemeente Veendam heeft een aantal jaren geleden het kanaaltje waar de werf lag, weer opengegraven. Het schip liep als Geertje van stapel voor het uit Wildervank afkomstige schippersechtpaar Geertje Poortman en Harm Drost.

Wolthuis inschakelen voor de klus. Sterker nog, ook de vrijwilligers van molen De Wachter te Zuidlaren zijn bij deze klus betrokken. Hier is het eikenhout voor het roer gezaagd. In 2023 zal men ook de luikenkap aanbrengen.

Van 1894 tot 1976 is het schip beroepsmatig in de vaart geweest. Daarna kwam het via Wessel Ploeg in de recreatievaart en sinds 1994, toen het schip exact 100 jaar oud was, in de vaart als museumschip. In 2022 hebben we via Leader een bijdrage aangevraagd voor het weer in originele toestand terugbrengen van het roer, de luiken en het vooronder. Inmiddels is bij werf Wolthuis te Sappemeer het nieuwe roer geplaatst. We liggen er niet op de werf, maar bij de werf, want zoals u waarschijnlijk weet, is de oudste werfplaats van de Groninger Veenkoloniën helaas niet meer over water bereikbaar. Een dam zorgt voor een tot nu toe onontkoombare hobbel. Jammer. Maar goed, dankzij de Leader-bijdrage konden we de vrijwilligers van werf

pagina

I M P R E S S I E S VA N H E T J A A R

DE PELIKAAN VEILIG ONDER DAK Al langer waren we op zoek naar een mooie plaats waar onze Chevy, de Chevrolet vrachtauto van expeditiebedrijf Jonker uit Veendam, een mooie plek kon krijgen. De stalling waar de oude dame stond was niet optimaal. Even knepen we hem begin 2022. Een harde stormwind had grip gekregen op het dak en enige dakpannen van de schuur geworpen waar onze Chevy gestald stond. Bij aankomst zagen we dat de auto onder het stof en het gruis zat. Tijd dus om een stofvrije omgeving te zoeken voor onze oude dame. Rondvraag leverde vooreerst niets op. Sommige schuren waren overvol, of er was wel ruimte maar dan moest de vrachtauto telkens verplaatst worden bij werkzaamheden op het land. Ook niet ideaal dus. Uiteindelijk vonden we een goede en droge standplaats in de voormalige FIAT-showroom van de ESA te Veendam. Daar staat de Chevy nu droog en stofvrij naast enkele andere oude vrachtauto’s. Bovendien kan het onderhoud op deze plaats worden uitgevoerd. Op een mooie zaterdagmorgen werd de auto door Miriam Ootjers, onder begeleiding van Toos en Herbert Schlötel, naar Veendam gereden. Het is niet de bedoeling dat de auto daar stil blijft staan. Om niet stram te worden, zal ze regelmatig rijden.

Herbert & Toos Schlötel en Miriam Ootjers, vrijwilligers van het museum en Andries Hachmer van de ESA bij de nieuwe standplaats van onze Chevvy

pagina

I M P R E S S I E S VA N H E T J A A R SUCCESVOLLE OPENING EXPOSITIE GRONINGEN - RIGA IN DE LETSE HOOFDSTAD RIGA Lang was het voor ons museum en de leden van de alumnivereniging van de Klassieke Academie onzeker of de in opdracht gemaakte werken, die de historische banden tussen Groningen en Riga/ Letland moeten symboliseren, ook in Letland zouden worden geëxposeerd. Corona had behoorlijk roet in het eten gegooid. Eerst was de tentoonstelling in ons museum al twee keer uitgesteld, maar nu dreigde de Oekraïne-oorlog ook weer roet in het eten te gooien. Na inwinning van advies bij de ambassades besloten we dat het project door kon gaan. Bovendien is zoiets ook een steun in de rug voor onze Letse collega’s. Ilona Audere, de directeur van het Mencendorfa nams museum te Riga, maakte een selectie uit de in Veendam geëxposeerde werken. Verhuisbedrijf Rikus Koning verzorgde het transport en zo kon dan op donderdag 28 april de tentoonstelling onder zeer grote belangstelling door de Nederlandse ambassadeur in Riga, Claudia Pieterse, officieel worden geopend. Ook de Letse ambassadeur Aiga Liepiņa was tot onze grote verrassing aanwezig. De receptie vond in twee delen plaats, in de morgen werden de Nederlanders die in Letland wonen verwelkomd en in de middag de in Riga werkzame ambassadeurs. Twee werken werden zelfs door een ambassadeur aangekocht. Kortom, we blikken tevreden terug.

pagina

I M P R E S S I E S VA N H E T J A A R ENKELE OPMERKINGEN UIT ONS GASTENBOEK

pagina

O R G A N I S AT I E S T I C H T I N G V E E N KO LO N I A A L M U S E U M

Organisatie De Stichting Veenkoloniaal Museum kent een Bestuur en een Raad van Advies. Het Bestuur kwam in 2022 vier keer bijeen, de Raad van Advies twee keer. De dagelijkse leiding berust bij de directeur. De directeur weet zich gesteund door een administratief medewerker, die ook veel vormgevingswerk verricht; een baliemedewerker, die ook de inkoop voor de museumwinkel verricht; een medewerker publieksbegeleiding, die ook de coördinatie van de vrijwilligers op zich neemt; een registrator, die de collectie beschrijft; en een conservator, die naast collectiebeheer ook actief betrokken is bij de organisatie en het voorwerk voor tentoonstellingen. De Stichting Veenkoloniaal Museum is in 1939 opgericht te Veendam. Een van de mede-initiatiefnemers was burgemeester F.J. de Zee. Het museum is sindsdien uitgegroeid tot een professioneel museum. Dankzij de status Geregistreerd Museum, die we in de jaren ‘90 verwierven, is het Veenkoloniaal Museum in staat om bruiklenen van andere Geregistreerde Musea aan te vragen. In 2022 kregen we een herrijking en in 2023 weten we het resultaat. Deze audit geldt voor de komende vijf jaar. ANBI status Het museum bezit de culturele ANBI status die schenken aan het museum voor bedrijven en particulieren nog eens extra aanlokkelijk maakt.

In het verslagjaar zijn de gegevens van het museum online zo aangepast dat we weer aan de voorwaarden van de belastingdienst kunnen voldoen.

Museale Codes & Fair Practice Code De Stichting Veenkoloniaal Museum benadrukt het belang van de museale codes en handelt er ook naar. Tijdens voorlichtingsbijeenkomsten voor vrijwilligers en medewerkers wijzen we op de bestaande codes en procedures. Ter voorbereiding op het nieuwe meerjarenbeleidsplan werken we al toe naar de Fair Practice Code. Het museum biedt een inspirerende werkomgeving met betaalde en onbetaalde medewerkers waarin iedereen zijn of haar talenten optimaal kan benutten. Alle medewerkers worden geaccepteerd zoals ze zijn. Het museum zoekt actief naar oplossingen voor de mentale of fysieke beperkingen die door bezoekers of medewerkers worden ervaren. Het museum vormt een goede afspiegeling van de regio waarin het actief is. We bieden met name ruimte voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt door mentale of fysieke beperkingen. Op de werkvloer is ruimte en respect voor elke levensovertuiging. MUSEUM EN DE CAO Medewerkers van de Stichting Veenkoloniaal Museum vallen onder de CAO Welzijn. Er is destijds voor gekozen omdat er toen nog geen museumCAO was. Om niet tot een pensioenbreuk te komen hebben we er destijds unaniem voor gekozen om in de oude CAO te blijven. Musici en kunstenaars die als ZZP-er worden ingehuurd krijgen een marktconforme vergoeding.

Het Veenkoloniaal Museum biedt zowel de medewerkers als vrijwilligers de mogelijkheid om zich verder te ontplooien.

pagina

Te denken valt bijvoorbeeld aan cursussen opgezet door Erfgoedpartners en de Groninger Archieven, maar ook expertmeetings binnen Cultuurcentrum vanBeresteyn. Collectie Op het gebied van collectiebeheer hebben we de samenwerking gezocht met ‘Art Salvage’ dat in geval van calamiteiten zoals brand of waterschade kan assisteren. Ook is nieuwe meetapparatuur in het museum aangebracht. Bij het eventuele afstoten van collectie volgen we de leidraad van de LAMO. BESTUUR-DIRECTIE-MEDEWERKERS De Stichting Veenkoloniaal Museum is een relatief kleine organisatie en heeft gekozen voor het bestuursmodel. In 2023 zal het huidige bestuur aftreden en zijn er nieuwe kandidaten gevonden. Ook worden de statuten van het museum gewijzigd zodat ook daarin de geldende museale gedragscodes zijn opgenomen. De Raad van Advies dient als steunorganisatie en ondersteunt en adviseert de directie en het bestuur bij specifieke vragen, bijvoorbeeld m.b.t. het ontplooien van educatieve activiteiten of een donateursactie. Zowel de leden van het bestuur als de Raad van Advies voeren hun werkzaamheden onbezoldigd uit.

O R G A N I S AT I E S T I C H T I N G V E E N KO LO N I A A L M U S E U M

BESTUUR (ONBEZOLDIGD) • H. Prins, voorzitter, aftredend 11-04-2023 (niet herkiesbaar), nevenfuncties: voorzitter Sint Martinus, voorzitter Sociëteit Heren op Leeftijd • M. Inklaar, penningmeester, aftredend 11-042023, (herkiesbaar), nevenfuncties: secretaris Rotary Pekela, penningmeester EHBO Winschoten • M. van Delden, aftredend 11-04-2023 (niet herkiesbaar) • B. Buining, aftredend 11-04-2023 (niet herkiesbaar), nevenfuncties: voorzitter Stichting Orgel 1526 Scheemda, bestuurslid Stichting Liberaal Archief Groningen, bestuurslid Stichting Hermans Dijkstra, Midwolda • Gea Draijer, notulist, nevenfunctie: lid raad van toezicht van Stichting Oosterlengte •

• • • •

RAAD VAN ADVIES (ONBEZOLDIGD) H. R. Oosterveld, voorzitter, nevenfuncties: voorzitter Gebiedsfonds Nationaal Park Drentsche Aa, lid Ledenraad Rabobank Stad en Midden-Groningen, lid bestuur Stichting Noorderbreedte Groningen R.H. Smit, nevenfunctie: Managing director Ankerbeer BV J.N. Wilkens, secretaris, stopt per 11-04-2023 H. Jasken, nevenfunctie: Manager In- en Externe Betrekkingen, Nobian / Chemie Park Delfzijl G.J. Strating, nevenfunctie: directie Strating

• • •

Beheer b.v. in Oude Pekela, bestuurslid van een lokale serviceclub (Lions) R. Feenstra, nevenfunctie: secretaris van de Ondernemerskring Midden-Groningen J. Onderwater, nevenfunctie: docent G. Frumau, nevenfunctie: docent

MEDEWERKERS IN DIENST • Hendrik Andries Hachmer, directeur, 36 uur, nevenfuncties: bestuurslid Historische Sectie Museumvereniging (onbezoldigd), bestuurslid Nederlands Baltische Vereniging (onbezoldigd), lid Leader Advies Groep (LAG) (onbezoldigd) • Celine Vister, conservator, 24 uur • Erik van der Wal, administratief medewerker, 36 uur • Jan Kuiper, registrator, 32 uur (loonsubsidieregeling) • Marleen Strikkers, medewerker publieksbegeleiding, 16 uur • Marjan Meijer, baliemedewerker, 16 uur VRIJWILLIGERS Het museum kent een bestand van 106 vrijwilligers. Een deel van de vrijwilligers is actief in specifieke werkgroepen, te weten: • Werkgroep Textiel • Werkgroep Digitalisering • Werkgroep Museumschip Familietrouw • Werkgroep Museumvrachtwagen De Pelikaan

pagina

Alle medewerkers worden tijdens voorlichtingsbijeenkomsten, die normaal gesproken twee keer per jaar plaatsvinden, bijgepraat over onder andere de inhoud van de Ethische Code, de betekenis van de Fair Practice Code en Code Diversiteit. Ook vragen we van alle medewerkers/vrijwilligers en bestuursleden een verklaring van goed gedrag. We maken dankbaar gebruik van bijdragen en ideeën van onze vrijwilligers. Het museum hanteert de ‘6 B’s methode’, deze methode staat voor: Behoefte, Beloven, Bewerkstelligen, Beoordelen, Betalen en Behoud. We vertalen dit onder andere in het inventariseren van werkzaamheden die niet door betaalde krachten worden vervuld, we bewerkstelligen dit via oproepen via het Vrijwilligersbureau. Als men eenmaal in dienst is krijgt iedereen een vrijwilligerscontract, de mogelijkheid om gratis deel te nemen aan lezingen en cursussen en gezamenlijke evaluaties. Bestuur en vaste medewerkers doen er van alles aan om de goede werksfeer te behouden. Het feit dat de afgelopen twee jaar, ondanks dat het museum gesloten was, we alle vrijwilligers hebben kunnen behouden, sterkt onze gedachte dat we op de juiste weg zijn.

M A AT S C H A P P E L I J K E B E T R O K K E N H E I D

Nieuwe inwoners van de gemeente Veendam Sinds jaar en dag ontvangen we nieuwe inwoners van de gemeente Veendam. Onder de nieuwe inwoners zitten soms ook nieuwe vrijwilligers. Speciale aandacht is er voor vluchtelingen. Samen met de stichting ‘Mo(o)i in Veendam’ organiseren we rondleidingen voor deze nieuwkomers. Mo(o)i in Veendam is een internationale club voor ‘oude’ en ‘nieuwe’ Veendammers, die als doel heeft de integratie van allochtone inwoners in Veendam en omstreken te bevorderen en de autochtone inwoners van Veendam kennis te laten maken met andere culturen en gebruiken. Ondersteuning kleine musea in de regio Het Veenkoloniaal Museum ondersteunt sinds 1994 het Kapiteinshuis te Nieuwe Pekela, dat volledig door vrijwilligers wordt gerund. We organiseren voor het museum één keer per jaar een wisseltentoonstelling en daarnaast voorziet de conservator het bestuur van advies. De conservator vertegenwoordigt het Veenkoloniaal Museum bij de bestuursvergaderingen van de Stichting Kapiteinshuis Pekela. De directeur ondersteunt de plannen rond Siep & Co. te Oude Pekela om een infocentrum rond een stoommachine en de strokartonindustrie op te bouwen.

Toegankelijk voor iedereen In het verslagjaar hadden we de hoofdteksten in samenwerking met Koninklijke Visio te Haren, die ons museum regelmatig bezoekt, willen aanpassen in braille. Omdat het museum en de scholen gesloten waren, hebben we besloten om deze actie door te schuiven naar 2023. In tegenstelling tot veel andere musea mogen bezoekers juist heel veel zaken, zoals turf, veengereedschap e.d. wel aanraken. Ideaal daarom ook voor leerlingen die visueel gehandicapt zijn. Verder vertalen we onze maatschappelijke betrokkenheid in: • Een voor iedereen toegankelijke permanente exposite aangaande de Groninger Veenkoloniën • Wisseltentoonstellingen, waarbij we open staan voor ideeën uit de regio die we uitwerken tot tentoonstellingen. Scholen, met name OSG Winkler Prins College in Veendam, worden nauw betrokken bij deze tentoonstellingen en geven er soms ook een eigen invulling aan • Externe en interne lezingen met een grote diversiteit aan onderwerpen: van prehistorie tot landbouwindustrie, van veenborgen tot het slavernijverleden van de bewoners en van pioniers in de industrie tot voortvarende vrouwen • Activiteiten die nauw aansluiten bij staande tentoonstellingen en actuele thema’s

pagina

•

Publicaties die tentoonstellingen begeleiden, terwijl de Veenkoloniale Volksalmanak open staat voor een keur aan schrijvers die een (historische) band in hun verhaal leggen Educatie en collectie, dit in combinatie met samenwerkingsverbanden met scholen in de regio

BEZOEKERSCIJFERS

Het bezoekersaantal is dit jaar weer aardig opgekrabbeld, maar loopt nog 6.595 bezoekers achter op 2019. Alleen de eerste drie weken van januari is het museum nog gesloten geweest door Covid-19 en daarbij horende lockdown. Individueel bezoek (inclusief Museumkaarthouders) is toegenomen, maar loopt nog 2.680 bezoekers achter op 2019. Het aantal groepsbezoeken is ook toegenomen, vooral de scholen kwamen in groten getale weer met de Erfgoedbus en als spontaan bezoek. Andere soorten groepen, bijeenkomsten e.d. bleven nog wel wat achter. Een bedrijf uit Veendam kwam in december, verspreid over twee weken, met zeven afdelingen naar het museum. De cursisten van Instituut Dante met wekelijks gemiddeld vijftien tot twintig deelnemers waren er ook vanaf februari weer. Het gaat om een cursus geschiedenis, kunst en cultuur.

Activiteiten konden eindelijk doorgaan en dat zorgde ook voor veel bezoekers. Maar het aantal is nog niet weer op het niveau van 2019. Bezoekers Veenkolonie Express (STAR): 149 treinreizigers (ook die aantallen nemen langzaam weer toe, in 2019 waren het er 214).

FAMILIETROUW Het museumschip Familietrouw trok in Musselkanaal 200 bezoekers (mei), tijdens de Turfdagen in Appelscha 800 bezoekers (augustus) en tijdens Winterwelvaart in Sappemeer 900 bezoekers (december).

EXTERNE PRESENTATIES De directeur van het museum verzorgde vijf keer een externe lezing (tegenover negen in 2019). In Assen, Bilthoven, Delfzijl, Soest en Zuidlaren: samen 188 toehoorders. ACTIVITEITEN Veel (vaste) activiteiten konden dit jaar weer plaatsvinden. Er waren openingen, lezingen, kinderactiviteiten, een cursus Oekraïne en Wit-Rusland, Neutenschaiten, Boekenmarkt, Vriendendag en een Vrijwilligersreisje. Ook was er in ons museum een huwelijksplechtigheid. Verder waren er nog twintig andere interne activiteiten met totaal 724 bezoekers.

totaal aantal museumbezoekers over 4 jaar

2019

2020

2021

2022

TOTAAL

27.007

12.350

7.679

20.412

individueel groep activiteiten MK houders

6.224 4.943 10.306 5.534

3.542 1.218 2.782 4.808

4.421 926 152 2.180

4.683 4.707 6.627 4.395

pagina

AKKA TENTOONSTELLING IN RIGA: De tentoonstelling in Riga (zie pagina 8 en 43) is bezocht door 3.600 bezoekers. SAMENWERKING VANBERESTEYN Het Zomerfestival in augustus was een gezamenlijke activiteit met de participanten van Cultuurcentrum vanBeresteyn, met een lezing van de directeur van het museum (Voortvarende Vrouwen en hun kleding).

E D U C AT I E

SPEURTOCHTEN Er werd ook dit jaar gebruik gemaakt van de bestaande speurtochten. ERFGOEDTRAJECTEN Dit jaar is het schoolbezoek gelukkig weer toegenomen na alle lockdowns en na de Covid-19 maatregelen. De scholen die kwamen waren voornamelijk scholen die zich aanmeldden voor de Kunst- en Erfgoedbus. Daarnaast kregen we ook nog wel spontaan schoolbezoek. ERFGOEDSCHATTEN (31 leerlingen tegenover 26 in 2019). Dit jaar kwam er één school voor het project ‘Van aardappel tot snoep’. KUNST-EN ERFGOEDBUS (943 leerlingen tegenover 1.326 leerlingen in 2019). Dit jaar hebben 41 schoolgroepen van 26 scholen het museum bezocht met de Kunst- en Erfgoedbus. De scholen kwamen uit Appingedam, Beerta, Groningen, Haren, Hoogezand, Kropswolde, Musselkanaal, Onstwedde, Oostwold, Oude Pekela, Scheemda, Slochteren, Stadskanaal, Ter Apel en Winschoten. Het programma voor de Erfgoedbus duurt twee uur en omvat een inleiding met filmpjes, daarna een rondleiding in kleinere groepjes en tot slot de speurtocht. Deze bezoeken lopen van januari tot mei en van half oktober tot december.

MUSEUMPROJECTEN (206 leerlingen tegenover 566 leerlingen in 2019). Naast de scholen voor de Erfgoedbus kwamen ook nog scholen uit Hoogezand, Groningen, Veendam en Winschoten op bezoek voor onze museumprojecten. Het Winkler Prins (voortgezet onderwijs) kwam dit najaar voor de kunstexpositie ‘Zout der Zee’ (15 leerlingen). En 22 leerlingen van de Praktijkschool brachten een bezoek. Het Aletta Jacobs uit Hoogezand kwam dit voorjaar met 110 leerlingen (project ‘Verken je omgeving’). Verder ontvingen we in het najaar nog 34 studenten ‘Fashion and Design’ van het Alfa College, zij kwamen voor de kledingexpositie ‘Van korset tot paillet’. Tot slot ook nog twee groepen van het Dollard College. DIVERS SCHOOLBEZOEK (BASISSCHOLEN) Naast de Kunst- en Erfgoedbus kwamen er nog acht scholen op bezoek (688 leerlingen), bijvoorbeeld in het kader van een project op school. Van één school uit Muntendam kwamen alle klassen langs (project GigaGroen en Natuur&Milieu), van één school uit Veendam kwam groep 3 t/m 8 op bezoek. Zij kwamen uit Alteveer, Muntendam, Siddeburen, Veendam en Vlagtwedde. EN VERDER Bijzondere vermelding nog voor de opleidingsschool Ommelanden, een samenwerkingsverband van de Hanze en de RUG met de scholen voor

pagina

voortgezet onderwijs uit de regio. Zij kwamen met 42 studenten naar het museum. Ook de studenten Nederlands van de Evangelisches Bildungszentrum Ostfriesland-Potshausen uit Ostrhauderfehn kwamen in de zomer met twee groepen (44 studenten) naar het museum. Zij bezochten het museum en de begraafplaats.

E D U C AT I E

pagina

P U B L I C R E L AT I O N S

Het Veenkoloniaal Museum beheert twee websites. De basiswebsite veenkoloniaalmuseum.nl en de website scheepsindex.nl. Bij de laatste site is een deel van de maritieme collectie gekoppeld aan namen van schepen en kapiteins. De website is in 2020 geadopteerd door de Koninklijke Bibliotheek als digitaal erfgoed en er worden door de KB backups gemaakt.

regelmatig berichten op Facebook. Op Facebook ontvingen we 55 reviews met een gemiddeld cijfer van 4.8.

Social Media We blijven ons richten op het verkrijgen van zoveel mogelijk reviews bij TripAdvisor, Google, Facebook en Zoover. Actief zijn we vooral op Facebook, Instagram en Google.

Instagram In 2017 zijn we gestart met Instagram. In 2022 hadden we 848 volgers. Instagram is deels gekoppeld aan Facebook.

Google We beschikken over een Google account waardoor we zelf berichten kunnen toevoegen aan het infoblok van Google.

• • •

volgers op Instagram 2020: 640 volgers op Instagram 2021: 776 volgers op Instagram 2022: 848

Voor openingen van tentoonstellingen worden altijd persberichten verzonden naar de (lokale) media en historische verenigingen. Ook wordt er regelmatig geadverteerd in magazines gericht op de doelgroepen waarvan we denken dat deze geïnteresseerd zijn in onze wisselexposities. In juni hebben we een nieuwe folder ontworpen en verspreid over de drie noordelijke provincies. Facebook Het aantal volgers op Facebook nam verder toe en is gestegen tot 5.405. Drie medewerkers posten

pagina

P U B L I C R E L AT I O N S

pagina

P U B L I C R E L AT I O N S

pagina

FINANCIËN

2022

2021

Toelichting op de afwijkingen in de begroting

€

Baten

434.367

100 %

378.157

100 %

Bruto exploitatieresultaat

434.367

100 %

378.157

100 %

Lonen en salarissen

192.328

44,3 %

211.101

55,8 %

Sociale lasten

20.016

4,6 %

33.082

8,8 %

Pensioenlasten

22.940

5,3 %

18.932

5,0 %

Afschrijvingen materiële vaste activa

5.885

1,4 %

4.875

1,3 %

Overige personeelskosten

11.187

2,6 %

6.848

1,8 %

Huisvestingskosten

88.410

20,4 %

89.796

23,8 %

289

0,1 %

115

0,0 %

Tentoonstellingen

21.783

5,0 %

6.930

1,8 %

Activiteiten/educatie

-9.916

-2,3 %

1.095

0,3 %

Kantoorkosten

17.600

4,1 %

16.574

4,4 %

Financiële administratie

14.715

3,4 %

13.081

3,5 %

Public relations

7.176

1,7 %

12.328

3,3 %

Publicaties

7.473

1,7 %

4.848

1,3 %

Algemene kosten

10.547

2,4 %

17.120

4,5 %

Beheerslasten

410.433

94,7 %

436.725

115,6 %

Exploitatieresultaat

23.934

5,3 %

-58.568

15,6 %

Rentelasten en soortgelijke kosten

-1.107

-0,3 %

-986

0,3 %

Som der financiële baten en lasten

-1.107

-0,3 %

-986

0,3 %

Bijzondere baten

10.356

2,4 %

807

0,2 %

Som der bijzondere baten en lasten

10.356

2,4 %

807

0,2 %

Resultaat

23.183

7,4 %

-58.747

-15,7 %

Exploitatie- en machinekosten

pagina

Resultaat is gunstig beïnvloed door:

€

Stijging van: Baten

56.210

Bijzondere baten

9.549

Daling van: Personeelskosten

18.773

Sociale lasten

13.066

Huisvestingskosten

1.386

Activiteiten/Educatie

11.011

Public relations

5.152

Algemene kosten

6.573 121.720

Resultaat is ongunstig beïnvloed door:

€

Stijging van: Pensioenlasten

4.008

Afschr. materiële vaste activa

1.010

Overige personeelskosten

4.339

Exploitatie- en machinekosten

174

Tentoonstellingen

14.853

Kantoorkosten

1.026

Financiële kosten

1.634

Publicaties

2.625

Rentelasten en soortgelijke kosten

121 29.790

Stijging resultaat

91.930

FINANCIËN Meerjarenbegroting 2021-2025 Exploitatie

begroting

2021

2022

2023

2024

2025

Baten Museumwinkel

5.610

5.722

5.837

5.953

6.072

Entrees

55.000

56.000

Subsidie gemeente Veendam

126.126

127.009

127.898

128.793

129.695

Subsidie provincie Groningen

155.900

158.700

162.350

166.084

169.904

Subsidie gemeente Pekela

1.737

Begunstigers (Vrienden)

29.000

30.000

31.000

Sponsoring

10.000

11.000

11.500

Fondsen en donaties

70.000

71.500

72.500

TOTAAL

453.373

458.668

466.321

471.567

478.408

Feiten en cijfers

Personeelskosten

297.000

299.970

302.969

305.999

309.059

Afschrijvingen

3.800

3.900

4.000

Bestemmingsreserve projecten

Huisvesting

80.000

81.600

83.232

84.896

86.594

PR kosten

10.000

Lasten

Familietrouw *

12.088

10.000

Koers Oostzee **

27.539

Kantoorkosten

4.400

4.488

4.577

4.669

4.762

Grommo

6.156

Administratie en accountantskosten

12.000

12.240

12.848

13.105

13.367

Collectie

5.000

Diverse algemene kosten

15.000

15.300

15.606

15.918

16.236

Activiteiten

1.500

Tentoonstellingen (algemeen)

5.000

Educatie

1.000

1.500

1.700

Publicaties

8.000

8.160

8.323

8.489

8.659

Tentoonstellingen

15.000

16.000

17.000

Collectie

1.500

2.000

TOTAAL

449.200

455.058

462.455

467.976

474.877

4.173

3.610

3.866

3.591

3.531

EXPLOITATIERESULTAAT

pagina

* Het schip Familietrouw is een varend monument en behoort tot de collectie van het Veenkoloniaal museum. Jaarlijks komen inkomsten binnen via zogeheten redercedulen en overige giften. Onkosten worden jaarlijks verrekend. ** Koers Oostzee is geoormerkt geld voor de samenwerking met culturele instellingen in Letland en Duitsland.

S P O N S O R E N / F O N D S E N / S U B S I D I E / C L U B VA N 100

HOOFDSPONSOREN

SUBSIDIEGEVERS

SPONSOREN

CLUB VAN 100

FONDSEN

NAZATEN K. & J. WILKENS

NI CO BULDER STICHTING

pagina

Aannemersbedrijf Ketelaar, Wildervank De Gezonde Apotheker, Veendam Drukkerij Reinier van der Kooi, Veendam Faber reklame, Veendam Financieel Online, Scheemda Hoveniersbedrijf Richard Reijersen, Blijham Interfit installatietechnieken, Winschoten Makelaardij Vastgoed Noordoost, Meeden Media Noord, Winschoten Molema Salarisadministraties en Advies, Wildervank NNRD, Drachten Schildersbedrijf Arends, Oude Pekela Swawek B.V., Veendam Tandzorg Wildervank, Wildervank XRYPZ Mediaproducties, Groningen Zechsal, Veendam Zintel, Veendam

COLLECTIEBEHEER EN VORMING

De Stichting Veenkoloniaal Museum bestaat sinds 1939, maar enkele collectieonderdelen zijn al eerder opgenomen geweest in de voorganger van het museum. De basis van het museum is al in 1911 gelegd toen burgemeester Jhr. Mr. Dr. E. A. van Beresteyn op de zolder van het gemeentehuis begon met het verzamelen van voorwerpen die betrekking hadden op de geschiedenis van de Veenkoloniën. Deze traditie werd voortgezet door burgemeester F.J. de Zee. Er ontstond een Vereniging voor Veenkoloniale Oudheidkunde die in 1939 is omgezet in Stichting Veenkoloniaal Museum. In 1941 organiseerde ze haar eerste kunstexpositie met werken van de schilder Dorus Roovers. Na de oorlog werd de collectie steeds verder uitgebreid en het verzamelgebied vergroot richting de Oude Groninger Veenkoloniën. Het museum richt zich sinds die tijd met het verzamelbeleid vooral op vier speerpunten; de vervening, de opkomst van landbouw en zeevaart en de landbouwindustrie, bestaande uit de zetmeelindustrie en de (stro-)kartonindustrie. Daarnaast bezit het museum nog een kunstcollectie met werken van kunstenaars die geboren zijn in de regio, zoals Nico Bulder, Herman Mees, Bart Peizel en Geert Hendrik Streurman. REALISATIE MEERJARENBELEIDSPLAN In het meerjarenbeleidsplan zijn we er van uitgegaan dat we de komende vijf jaar, bij wisseltentoonstellingen, meer gebruik gaan maken van onze eigen collectie.

We zijn hier ook in geslaagd. Het grote voordeel hiervan is dat alle te exposeren

collectiestukken nog eens kritisch tegen het licht gehouden worden en waar nodig gerestaureerd. Zo werden stukken van de houtgraveur Nico Bulder gereinigd en opnieuw ingelijst, is er door gastconservator Jacolien Wubs een inventarisatie gemaakt van de bij ons aanwezige stukken van beeldhouwer en meubelmaker Hendrik Antonius ter Reegen. Ook werden door onze registrator de affiches van Societeit Veenlust ingelijst en tentoongesteld. De werkgroep Textiel komt de eer toe om onder de titel ‘Van korset tot paillet, 200 jaar modegeschiedenis’ de topstukken uit onze textielcollectie te presenteren. In 2021 en 2022 ontving de werkgroep een grote aanvulling op de textielcollectie. Deze nieuwe geschonken collectie zal in de jaren 2023 en 2024 worden beschreven en gefotografeerd. Hiermee hoopt de textielwerkgroep in twee jaar tijd de achterstand in de collectieregistratie weg te kunnen werken. Via een particuliere verzamelaar kregen wij in het verslagjaar diverse, in de regio gemaakte, zilveren voorwerpen geschonken. Het museum is erg blij met deze geste, maar het opende ook onze ogen dat we eigenlijk, gezien het feit dat er in de negentiende eeuw meer dan 50 goud- en zilversmeden waren in de regio, een erg kleine zilver- en goudcollectie bezitten.

Voor ons de reden om in het nieuwe meerjarenbeleidsplan dat vanaf 2026 zal ingaan het verzamelen en versterken van onze zilver- en goudcollectie tot een speerpunt te maken.

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N ACHTHOEKIG GELOBD SIERBORD IN ZILVEREN BORDENHOUDER Op 28 januari 2022 verkreeg het Veenkoloniaal Museum via een museum minded expert in Oosterse keramiek, een schenking. De kunsthandelaar doet elk jaar een schenking aan een museum of instelling in de vorm van geld of een object. Het gaat om een achthoekige gelobde Chinese sierschotel uit de Qianglong periode (1736 - 1795), op voetring met platte onderglazuur en bruingerande rand. Gedecoreerd in verschillende florale polychrome famille rose emaille, dit is een nieuwe roze emaille wat rond 1725 werd ontwikkeld. De internationale naam hiervoor is de Chinese term Fancai. In het midden is een bloeiende pioen te zien omsierd door een Chinese anjer en een lelie. Deze bloemen symboliseren een lang leven en de eeuwige jeugd. De rand van het bord is gedecoreerd met pioenrozen, chrysanten en narcissen met bladeren. Op de keerzijde vier gestileerde lingzhi-paddestoelen symboliserend de onsterfelijkheid. De diameter van het bord is circa 31 centimeter, datering omstreeks 1740 - 50. Het bord wordt omklemd door een zilveren bordenhanger. De armen lopen uit in een leeuwenkop die een ring vasthoudt in hun bek. Er is een gehalteteken op te vinden in vorm van een lopende leeuw met nummer 2. Dit is het gehalteteken voor zilver 1814-1953.

Ook is er een gestileerde jaarletter E, deze letter verwijst naar het jaar 1889. De bordenhanger is dus later toegevoegd. De schotel is volgens veilingdocumentatie afkomstig uit het interieur van W.A. Scholten te Groningen. Gezien het nummer 33 aan de binnenkant, maakte deze

schotel deel uit van een grotere verzameling van Chinees porselein. Het is dus aannemelijk dat het aangekocht is door Willem Albert Scholten zelf, of zijn zoon Jan Evert Scholten. Op interieurfoto’s van het Scholtenhuis is Chinees porselein te zien op de schouw en aan de wand. In 1940 werd het Scholtenhuis geconfisqueerd tot hoofdkantoor van de Sicherheitsdienst, en de weduwe van zoon Jan Evert Scholten, Geessien Mulder en kleinzoon Johan Bernhard Scholten moesten vluchten. Hoogst waarschijnlijk namen ze een deel van het interieur mee naar Villa Gelria te Haren, waar de familie onderdak vond en zodoende heeft dit porselein de oorlog kunnen overleven.

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N GEDENKRAAM VEENDAMMER CARTONNAGE FABRIEK Gedeeltelijk geëtst glazen paneel in een houten omlijsting met aan de achterkant boven een tl-lamp. Het is een gedenkraam verbouwd tot lichtbak. Het raam is afkomstig uit de Veendammer Cartonnage Fabriek. Dit gedenkraam maakte deel uit van een paneel van 9 glazen ramen, die in het trappenhuis van het kantoor hingen. Het was tegen een blinde muur bevestigd en werd vanachteren belicht door een aantal tl-buizen.

Vanaf circa 1950 was Jan Wijkmans als glazenier en esthetisch adviseur in dienst van Hoving Glasindustie N.V.

Op het paneel is een vrouwenfiguur te zien, bestaande uit in vorm geplakte stukjes gekleurd glas. Ze draagt een gewaad en in haar hand heeft ze een toorts en op haar hoofd een kroon. Waarschijnlijk is dit de Griekse godin Hestia, de godin van het huiselijk haardvuur, de gezelligheid, de gastvrijheid. Volgens de Noord-Ooster uit die tijd, symboliseert het geheel de goede geest die in het bedrijf heerst. Om de vrouwfiguur heen staat de belettering Nulla Dies Sine Linea (geen dag zonder regels). Het gehele raam omvatte een allegorie van nijverheid met o.a. een kraan, fabrieken en een schip. Aan de onderkant een paneel met afbeelding van de kantoorgebouwen en inscriptie 1908 aangeboden door het gezamenlijk personeel. Het gedenkraam in het trappenhuis van het kantoor van de VCF is na de sluiting van de fabriek (na overname door Scholten Karton) verdeeld over de drie directeuren. Er werd niet veel ruchtbaarheid aan het jubileum gegeven en alleen met het personeel gevierd. Het ontwerp is van Jan Wijkmans uit Groningen.

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N ZILVEREN KOFFIEPOT Deze ranke, hoge zilveren koffiepot op standring is afkomstig van de familie Everts uit Wildervank. Aan de onderkant is het gemerkt met jaartalletter S (1877) en een (erg versleten) zilversmidsmerk A halve K met daaronder iets in de vorm van een driehoek, restant van een cijfer, waarschijnlijk AK 47 (Adrianus Kuijlenburg PZ te Schoonhoven, 1862 - 1882), of AK 49 (Albert Kuipers te Workum, 1871 - 1925), een lopende leeuwtje met cijfer 2 (2e gehalte zilver voor klein zilveren werk), aan de voorkant in een gecontourneerd ovaal schild met een geornamenteerde omlijsting gegraveerd: geschenk van broeders en zusters aan N.H. Tonkes & aan G.A. Fiebens, aan de achterzijde in een gecontourneerd ovalen schild met een geornamenteerde omlijsting gegraveerd: 1853 huwelijksvereeniging 1878.

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N CACAOKOP EN SCHOTEL Op 19 april 2022 verkreeg het Veenkoloniaal Museum uit nalatenschap van de laatste erfgenaam van bootjesbouwer Oorburg uit Veendam een porseleinen kop- en schotel met bijpassende deksel. De kop- en schotel zijn kobaltblauw met vergulde en verzilverde bloemen en vlakken, een rechthoekige goudkleurig oor, bovenop bijpassende deksel met 6 hoekige knop, aan de onderkant zit een blauw stempel: M.S. Kuznetsov Company, Dulevo. Dit merkteken werd gebruikt tussen 1892 - 1917. Oorspronkleijk is dit kopje afkomstig van de firma van Linge die het schonk aan hun huishoudster. De Van Linge’s hadden een houthandel en zullen het via één van hun contacten in Rusland verkregen hebben.

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N HUTKOFFER VAN ZADELMAKERIJ EN KOFFERFABRIEK K. EISINGA Deze hutkoffer gemaakt, door K. Eisinga, zadelmakerij en kofferfabriek Veendam, dook op tijdens een veiling te Arnhem. Het is een hutkoffer met houten banden en een bolle deksel met aan de randen en hoeken ijzeren beslag, Op het deksel staat in knopspijkers J.J.H. De binnenkant is gevoerd met blauw wit gestreept papier en roze lint en de binnenzijde van het deksel is gemerkt: K. Eisinga Veendam, zadelmaker en kofferfabriek, in de bocht der Kerkstraat. Hier werd later de doorbraak naar de Winkler Prinsstraat, nu Museumplein, aangelegd. De uit Groningen komende Eisinga’s waren zadelmakers van beroep, waarvan de eerste zich al rond 1840 in Veendam vestigde. Naast zadelmaker oefenden ze ook het vak uit van stoffeerder en behanger. Klaas Johannes gaf zich in 1884 op als lid van ‘Veenlust’. In 1885 leverde hij aan ‘Veenlust’: Gedijnen voor 15 raam voor weg schoon en weer Gemaakt ƒ 6.25. In 1913 verhuist het bedrijf naar het Beneden Oosterdiep. Meerdere zonen van Klaas Eisinga kozen hetzelfde beroep als hun vader, en vestigden zich elders als stoffeerder door heel Nederland. Zoon Klaas Johannes emigreerde naar Amerika.

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N ROND AARDEWERKEN SIERBORD Dit bord is vervaardigd ter gelegenheid van de 65e verjaardag van de directeur Dirk Everehard Everts van de houtzagerij Meihuizen te Wildervank. Fabrieksmerk plateelbakkerij Zenith en initialen ceramist AS (Aart Stolk).

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N BRILLEN- OF TABAKSDOOS VAN PIETER HOLM Een ovale, rood koper en messing brillen- of tabaksdoos, met scharnierend deksel van messing. Dit doosje is voorzien van een eeuwigdurende kalender op het deksel en een snelheidstabel voor schepen op de bodem. Het deksel is verder versierd met eenvoudige afbeeldingen, voorstellende aan de linkerbovenkant Julius Caesar en aan de rechterbovenkant paus Gregorius XIII, met daaronder respectievelijk “voor Krist 45” en “1482”. Deze tabaksdoos is bedacht door Pieter Holm (1685/86 - 1776), een gepensioneerd Zweedse zeeman die in 1720 te Amsterdam kwam wonen en daar vanaf ongeveer 1737 een school had met de naam: “Regt door Zee”, waar hij les gaf in de zeemanskunst. Eeuwenlang was het gissen hoe snel een schip voer en moesten de officieren de snelheid van hun schip schatten. Nu hadden ze daarvoor een handig hulpmiddel, een tabaksdoos!

den gevonden wie de vervaardiger van deze tabaksdozen was, lijkt het erop dat ze gemaakt werden te Iserlohn (Duitsland), waar ze naar Amsterdam werden verscheept. Ze vonden later gretig aftrek binnen heel Europa. Vele exemplaren daarvan vindt men nu in verschillende musea. Er zijn vele verschillende versies gevonden van deze tabaksdozen, en waarschijnlijk werden ze onderling gekopieerd onder zeelieden, en dan is een foutje snel gemaakt. Volgens de schenker is de tabaksdoos gemaakt door Arent Zwieter en gedateerd 1758.

Eerst gaan twee mannen aan boord op 12,5 meter afstand van elkaar staan. De voorste gooit een voorwerp naar voren en overboord. Hij roept als het hem passeert. De tweede man telt het aantal seconden tot het voorwerp hem passeert. Op een tabel kon vervolgens de snelheid worden afgelezen. Hoewel er nooit merkjes wer-

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N BRONZEN RUSSISCH LUIDKLOKJE, ZOGENAAMD KOETSIERSKLOKJE Het klokje heeft een inscriptie op de rok: Gegoten te Waldai. Op de bel vindt men teksten die soms iets vertellen over de maker, de plaats en datum van fabricage, maar nog vaker zijn ze versierd met spreekwoorden en gezegden, zoals: “Koop, wees niet gierig, rijd, heb plezier”, “Wie de bel koopt, zal blij zijn”, of zoals een ander klokje dat we in ons bezit hebben aangeeft: “Wie zijn kinderen lief heeft kastijd hen”.

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N ZILVEREN LODDEREINDOOSJE Hoog, rechthoekig loddereindoosje met scharnierend deksel, rondom bloemmotieven, jaarletter q (1875), gehalteteken leeuw 2, gemerkt WL 3 (weduwe Hendrik van Linge, Grietje Schelsberg), werkzaam 1861 – 1890 te Zuidbroek, minervahoofd met M (Schoonhoven 1837-1984). Het loderein, of lodderein is afgeleid van het Franse l’eau de reine wat koningswater betekend. Het zilveren lodereindoosje bevatte een met geurwater besprenkeld sponsje om een frisse geur te verspreiden, wat gezien, de in die tijd andere kijk op hygiëne, waarschijnlijk hard nodig was.

pagina

C O L L E C T I E - TO P 1 0 A A N W I N S T E N IJZEREN WAFELIJZER Het wafelijzer heeft platte ronde wangen en een lange steel met schakel om beide steeleinden bijeen te binden, aan de binnenkant van de wangen gegraveerd met een een tweeledig gekroond schild met aan weerszijde een engel en bladmotieven. In het schild zien we de inscriptie: Hindrik Hindriks Trijntje Wilkens uit Bellingwolde, met aan de overzijde een gegraveerd familiewapen: een gekroond wapenschild, vastgehouden door 2 engelen, bovenste helft een adelaarspoot met 2 sterren, onderste helft een vogel.

pagina

P U B L I C AT I E S EEN VLEUG JUGENDSTIL IN OOST-GRONINGEN In de 19de eeuw ontstonden allerlei neostijlen die teruggrepen op een roemrucht verleden. Neoclassicisme, neogotiek en diverse eclectische mengvormen. Jugendstil, of Art Nouveau (Nieuwe Kunst), wilde met deze traditie breken en gebruik maken van nieuwe technieken. Er was ruimte voor ornamenten in deur- en raampartijen in vloeiende lijnen, geïnspireerd door de natuur. De inrichting van het gebouw was vaak in overeenstemming met

het uiterlijk. Door verbouwingen zijn veel interieurdetails van nu nog bestaande gebouwen verloren gegaan, maar gelukkig is er een revival. Soms worden panden met gevoel voor details weer gerestaureerd. Er is weer belangstelling voor Jugendstil, ook voor het in dezelfde periode ontworpen aardewerk en porselein en niet te vergeten de boekdrukkunst. In dit boek maakt u kennis met een mooie selectie van monumenten in Oost-Groningen waarin Jugendstil een markante rol speelt.

pagina

P U B L I C AT I E S OMZIEN NAAR HET MUSEUM

VEENKOLONIALE VOLKSALMANAK

Het magazine Omzien naar het Museum verscheen in 2022 twee keer.

In 2022 verscheen de 34ste editie van de Veenkoloniale Volksalmanak. De almanak kan nog altijd op een trouwe schare fans rekenen en de oplage is daarom weer opgeschroefd naar 1000.

pagina

Donateurs van het museum ontvangen zowel de Omzien naar het Museum als de Veenkoloniale Volksalmanak gratis.

T E N TO O N S T E L L I N G E N GRONINGEN - RIGA, DE KLASSIEKE VERBINDING: VAN 12 JUNI 2021 TOT EN MET 24 MAART 2022 In samenwerking met AKKA, de alumnivereniging van de Klassieke Academie te Groningen, organiseerde het Veenkoloniaal Museum een kunstexpositie die de verbinding legt tussen Groningen en Riga. In de 19de eeuw kwam meer dan 60% van de Nederlandse zeegaande vloot uit de provincie Groningen. Van die vloot kwam het merendeel van de schepen uit plaatsen als Sappemeer, Zuidbroek, Veendam-Wildervank en Oude en Nieuwe Pekela. Aan deze bloeiperiode van de zeevaart herinneren nog de meegebrachte Oostzeelepels, sieraden, butjes, serviesgoed en scheepsportretten. De zeevaart bracht ook nieuwe ideeën. Immers, wie verre reizen doet kan veel verhalen. De verhalen vormen een klassieke verbinding. De 19 deelnemende kunstenaars lieten zich inspireren door de verhalen die in het museum te zien zijn.

12 JUNI - 5 SEPTEMBER 2021 Alumni Kunstenaars Klassieke Academie

GRONINGEN-RIGA DE KLASSIEKE VERBINDING

Koosje Zomer, ‘Haven in zicht’, 2020, 110 x 70 cm, acrylverf op paneel

pagina

T E N TO O N S T E L L I N G E N NICO BULDER, IN NIEUW PERSPECTIEF, EXLIBRIS - HOUTSNEDEN EN GRAVURES: VAN 17 DECEMBER 2021 TOT EN MET 3 JULI 2022 Op zaterdag 17 december 2021 werd de tentoonstelling geopend en zondag 18 december moesten we wederom in lockdown. Nicolaas J.B. Bulder (1898-1964) woont en werkt zijn hele leven in Hoogezand. Zijn vader is timmerman en zijn moeder dochter van een kleermaker. Op 15-jarige leeftijd gaat Nico Bulder werken in een machinefabriek, maar in de avonduren neemt hij les bij een scheepstekenaar en een wiskundeleraar. In de tentoonstelling neemt het Veenkoloniaal Museum in samenwerking met de Nico Bulder Stichting u mee in de wereld van zijn werk. Door een gravure te vergroten komen de details nog beter tot zijn recht. In combinatie met de originelen ontstaat er een uniek spel in zwart-wit. Bulder maakte ook gravures voor zijn collega Willem Valk en ontwierp etiketten voor bedrijven en fabrikanten.

pagina

T E N TO O N S T E L L I N G E N DAMES EN HEREN ... WELKOM IN VEENLUST: 8 APRIL 2022 TOT EN MET 22 MEI 2022 Sociëteit en later theater ‘Veenlust’ te Veendam was jarenlang een begrip in de regio, maar sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw kleefde er ook een drempel aan Veenlust, het werd door veel inwoners gezien als te elitair. Er werd in de jaren zeventig, na een uitgebreide renovatie, zelfs letterlijk een kartonnen drempel weg getrokken in de hoop dat er voor de schouwburg en het theater de loop er weer in kwam. Toch bleef het bij veel voorstellingen akelig leeg in de zaal. In het Veenkoloniaal Museum bewaren we een prachtige verzameling van affiches. We selecteerden de mooiste affiches en presenteerden die, waar mogelijk met persberichten die verwezen naar de betreffende voorstelling. Ook affiches van voor de Tweede Wereldoorlog hingen op zaal. En natuurlijk een paar buffetlijsten met exclusieve drankjes.

pagina

T E N TO O N S T E L L I N G E N VAN KORSET TOT PAILLET, 200 JAAR MODEGESCHIEDENIS: VAN 12 JUNI 2022 TOT EN MET 20 NOVEMBER 2022 De tentoonstelling Van korset tot paillet, 200 jaar modegeschiedenis in het Veenkoloniaal Museum was vanaf 12 juni te zien in het Veenkoloniaal museum Veendam. Het museum toonde een overzicht van 200 jaar modegeschiedenis en bood de bezoeker een wandeling door de tijd aan de hand van historische topstukken. Ieder kledingstuk vertelt zijn eigen verhaal aan de toeschouwer. Zo verandert het creatieproces van kleding met de komst van de naaimachine. Er worden veel kledingzaken opgezet, ook in en rondom Veendam. Al eerder hadden de meevarende kapiteinsvrouwen rond 1850 een enorme invloed op het straatbeeld. Het straatbeeld verandert met een nieuw kleurenpalet door de uitvinding van felle synthetische aniline verfstoffen. Mode ontketent tevens reacties. De vogelbescherming werd bijvoorbeeld opgezet als tegenreactie tegen de dieronvriendelijke dameshoeden trend eind negentiende eeuw. Bovendien verandert de functie van kleding door de jaren heen. Flonkerende Charleston jurken zijn gemaakt voor vrijheid en dans.

de historische kleding tot leven. Van korset tot paillet liet zien dat mode zoveel meer is dan alleen esthetisch, het vertelt ons over de tijdsgeest, ontwikkelingen en cultuur van toen. Deze zomer konden bezoekers zich laten meevoeren in dit verhaal van fashion en evolutie in het Veenkoloniaal museum.

De Veendammer fotografe Helena Vegter heeft samen met Nederlands bekendste burlesque artiest Fay Loren met historiserende kleding op historische plaatsen in Veendam een begeleidende serie foto’s gemaakt voor de tentoonstelling. Met hun persoonlijke interesse in kostuumgeschiedenis brengen ze met enkele reconstructies

pagina

T E N TO O N S T E L L I N G E N MET HET ZOUT VAN DE ZEE, (PLOEG)SCHILDERS EN COASTERVAART: VAN 17 JULI 2022 TOT EN MET 30 OKTOBER 2022 Vanaf 17 juli stond het Veenkoloniaal Museum in het teken van zilte kustvaart. De tentoonstelling ‘Met het zout van de zee’ toonde schilderkunst van meevarende, voor het merendeel Groningse Ploeg schilders, waaronder Jan van der Baan (1912-1990), Johan Dijkstra (1896-1978), Marten Klompien (1917-1996), Abe Kuipers (1918-2016), Martin Tissing (1936-2018), Jannes de Vries (19011986) en Jan van der Zee ( 1898-1988). Het is nu bijna niet meer voor te stellen, maar in de jaren zestig was er een grote kustvaart industrie in Groningen. De kleine, meestal grijze scheepjes -de ’little grey devils’- van onder de vijfhonderd ton sleepten het hout voor de Nederlandse bouw vanuit Scandinavië, maar vervoerden ook talloze andere ladingen naar een steeds verder uitwaaierend Europees vaargebied. Een groot voordeel was dat de kleine kustvaarders de rivier op konden varen, zodat de lading soms ver landinwaarts gebracht kon worden.

Zestig jaar later is ‘Met het zout van de zee’ een deel van het werk vanuit publieke en particuliere collecties weer bijeengebracht en aangevuld met werk uit eigen collectie en foto’s van kustvaarders uit die tijd. Natuurlijk ontbrak het model van de m.s. Paloma, dat ook op de tentoonstelling in Groningen stond, niet.

De tentoonstelling greep deels terug op een project van het Groninger Museum. De kunstenaars maakten in 1961 een of meerdere reizen met een Groninger kustvaarder om de kustvaart in al zijn facetten in beeld te brengen. Het resultaat van de reis werd in 1961-1962 in het Groninger Museum geëxposeerd en was als reizende tentoonstelling: ‘Ku(n)stvaart’ onder grote publieke belangstelling op meer dan twintig locaties te zien.

pagina

T E N TO O N S T E L L I N G E N GRONINGER VEENKOLONIËN VERENIGT U: VAN 27 OKTOBER 2022 TOT EN MET 27 NOVEMBER 2022 In de Veenkoloniën zijn talloze verenigingen te vinden. Sommige zijn zelfs al meer dan 100 jaar oud. In samenwerking met Theater vanBeresteyn, Grand Theatre en Noorderlicht te Groningen en verenigingen in de regio zijn er diverse activiteiten tot stand gekomen. In het museum presenteerden we oude posters van verenigingen in combinatie met recente foto’s van verenigingen. Tijdens de opening op 27 oktober waren er ‘s avonds muzikale optredens aan de Sluiskade en in de voormalige docentenkamer in het museum.

pagina

T E N TO O N S T E L L I N G E N HOLLAND MANIA IN RIGA: VAN 11 NOVEMBER 2022 TOT EN MET 12 MAART 2022 Het Riga Art Nouveau Centre herbergt heel veel keukentextiel dat herinnert aan Nederland. Het bekende Volendammer jongetje en meisje, zeilschepen, molens en koeien. Ook bij de ingang van het museum zien we muurschilderingen met Nederlandse taferelen. Waarom is dit rond 1900 zo populair? In deze expositie proberen we daar een antwoord op te geven. We putten uit het keukentextiel van het Riga Art Nouveau Centre en gaan in op de Holland Mania die rond 1900 erg populair is in landen waar het gevoel van eigen cultuur en taal sterk op komt. De Holland Mania werd mede beïnvloed door de Boerenoorlog (1880-1902) die in Zuid-Afrika gevoerd werd. Een kleine kolonie afstammelingen van Nederlanders die in opstand kwamen tegen het machtige Groot-Brittannië hield dapper stand tegen het grote Britse leger. Dat wekt verbazing en bewondering. Maar er is meer; kunst & kitsch, tulpen, een protestvlag en een collectebus voor de Boerenoorlog en nog andere merkwaardige voorwerpen. Bovendien produceren we zelf voor de toeristenmarkt klompen, molentjes, Delfts blauw etc. Deze tentoonstelling kwam tot stand met medewerking van het Riga Art Nouveau Centre te Riga en Museum Royal Goedewaagen te Nieuw Buinen.

HOLLAND MANIA

in Riga

11-11-2022 / 12-3-2023 Veenkoloniaal Museum Veendam

pagina

T E N TO O N S T E L L I N G E N EEN VLEUG JUGENDSTIL IN OOST-GRONINGEN: VAN 11 DECEMBER 2022 TOT EN MET 27 AUGUSTUS 2023 In de 19de eeuw ontstonden allerlei neostijlen die teruggrepen op een roemrucht verleden. Neoclassicisme, neogotiek en allerlei eclectische mengvormen. Jugendstil of Art Nouveau (Nieuwe Kunst), wilde met deze traditie breken en gebruik maken van nieuwe technieken. Er was ruimte voor ornamenten in deur- en raampartijen in vloeiende lijnen, geïnspireerd door de natuur. De inrichting van het gebouw was vaak in overeenstemming met het uiterlijk. Later raakte het weer geheel uit de gratie vanwege de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog. Door verbouwingen zijn veel interieurdetails in nu nog bestaande gebouwen verloren gegaan, maar gelukkig is er een revival. Soms worden panden met gevoel voor details weer gerestaureerd. Er is weer belangstelling voor Jugendstil, ook voor het in dezelfde periode ontworpen aarde- en porseleinwerk en niet te vergetende de boekdrukkunst. Rond 1900 verrezen overal in Europa, maar tevens in andere continenten, nieuwe herenhuizen, villa’s en bedrijfsgebouwen onder Jugendstilarchitectuur. De panden die in Nederland gebouwd werden weken af van buitenlandse voorbeelden. Uitbundige vormen zoals we die in Brussel, Parijs en Riga zien, komen we in Nederland op een paar uitzonderingen na, niet tegen.

Dikwijls kon de architect zich niet geheel losmaken van allerlei neostijlen en herinneren neogotische en neo-renaissancistische elementen zoals torentjes, kantelen en erkertjes aan de voorgaande

periode. De periode 1910-1914 kenmerkte zich door een versobering die door velen ten onrechte als Art Deco wordt aangeduid. Deze mengeling van stijlen zien we ook in Oost-Groningen. De aannemer past toe waar de opdrachtgever kiest. Klant is Koning, niet waar? ... Opmerkelijk dat we in kleinere dorpen en steden van Noord-Nederland soms sprankelende voorbeelden tegenkomen. Panden gebouwd in opdracht van jonge industriëlen en ondernemers en een ontluikende middenstand die geld beschikbaar hadden om te investeren in iets nieuws en zich vaak toch ook van de rest wilden onderscheiden. Lokale architecten keken af bij de grote namen, speelden leentjebuur of gebruikten voorbeeldboeken. Ook de plaatselijke dorpstimmerman wist wel aan tegels met Jugendstilmotieven en glas-in-lood ramen te komen. En zo zijn er anno 2022-2023 in de dorpen in Oost-Groningen nog steeds mooie voorbeelden te vinden van Jugendstilpanden en mengvormen, waar Jugendstilelementen in zijn verwerkt. In de tentoonstelling besteden we aandacht aan diverse nu nog bestaande panden, maar ook aan interieurstukken zoals meubels, gebruiksvoorwerpen en boeken die een soort drie-eenheid met het speciaal voor de opdrachtgever gecreëerde gebouw vormden.

pagina

T E N TO O N S T E L L I N G E N O P R E I S DE KLASSIEKE VERBINDING OP REIS - RIGA: VAN 30 APRIL 2022 TOT EN MET 31 AUGUSTUS 2022 In samenwerking met de AKKA, de alumnivereniging van de Klassieke Academie in Groningen, organiseerde het Veenkoloniaal Museum in 2021 een kunstexpositie onder de titel ‘Groningen-Riga, de Klassieke Verbinding’. Een selectie van deze tentoonstelling was afgelopen zomer vanaf 30 april 2022 te zien in het Mencendorfa nams Museum te Riga.

MĀKSLAS IZSTĀDE “KLASISKĀ SAIKNE. GRONINGENA-RĪGA” 2022.gada 30. aprīlis - 31.augusts MENCENDORFA NAMS RĪGĀ

Het Veenkoloniaal Museum werkt al sinds 2006 samen met dit in een van de oudste pakhuizen van Riga gehuisveste museum. Claudia Pieterse, de Nederlandse ambassadeur in Letland, opende de tentoonstelling. Ze was sterk onder de indruk van de kwaliteit van de kunstwerken. Datzelfde gold voor Aiga Liepiņa, de ambassadeur van Letland in Nederland. Zij kwam speciaal voor deze tentoonstelling naar Riga. Ze werden welkom geheten door Ilona Audere, directeur van het Mencendorfa nams en door Liene Johansone, de nieuwe directeur van het Museum van Geschiedenis en Scheepvaart in Riga. Na afloop van de expositie gingen niet alle werken gingen terug naar Nederland. In Riga werden diverse werken verkocht, die uiteindelijk in Finland, Ierland en Zuid Korea hun bestemming vonden.

ART EXHIBITION THE CLASSICAL LINK, GRONINGEN-RIGA 30 April - 31 August 2022 MENCENDORFA NAMS MUSEUM RIGA MENCENDORFA NAMS, GRĒCINIEKU IELA 18, RIGA www.rigamuz.lv/mn/

pagina

T E N TO O N S T E L L I N G E N O P R E I S DE KLASSIEKE VERBINDING OP REIS - DEN HAAG: VAN 15 DECEMBER 2022 TOT EN MET 28 FEBRUARI 2023 In samenwerking met de AKKA, de alumnivereniging van de Klassieke Academie in Groningen, organiseerde het Veenkoloniaal Museum in 2021 een kunstexpositie onder de titel ‘Groningen-Riga, de Klassieke Verbinding’. Een selectie van deze tentoonstelling was vanaf 15 december 2022 te zien in het ambassadegebouw in Den Haag. De Letse ambassadeur sprak tijdens de opening van deze expositie in Riga (30 april) al de wens uit dat eigenlijk een deel van de tentoonstelling in Den Haag zou moeten worden geëxposeerd. Opnieuw moest een selectie gemaakt worden omdat niet alle werken in het ambassadegebouw zouden passen. Deze opening vond op woensdag 15 december 2022 plaats. Tijdens de receptie kon tevens afscheid worden genomen van honorair consul Jacob Emmelkamp. Hij heeft zich 12 jaar ingezet voor Letland vanuit het Groningse en gaat welverdiend met pensioen. De tentoonstelling in Den Haag was tot en met 28 februari 2023 te zien.

pagina

AC T I V I T E I T E N 13 FEBRUARI 2022: LEZING OVER MARITIEME SCHILDERKUNST, DOOR AKKA LID PETER THOLEN Dat Nederland altijd al een belangrijke zeevarende natie is geweest is bekend. Ook onze grote schilders, of ze hun werk nu maakten in de Gouden Eeuw, tijdens de Haagse school of nu, wisten altijd een breed publiek te boeien met de zee, de stormen, de handel en de beroemde zeeslagen. Maar ook dichter bij huis is de zee onderdeel van ons leven. Wie een beetje Groninger is, weet dat in de negentiende eeuw de meeste Nederlandse kapiteins afkomstig waren uit Pekela, Veendam en Groningen. We zien nog steeds uiterst gespecialiseerde schepen vanaf het Winschoterdiep de internationale wateren bevaren. Hoe die fenomenale zeegeschiedenis op het schildersdoek werd gezet, was onderwerp van een boeiende lezing door beeldend kunstenaar en verhalenverteller

Peter Tholen. Peter liet de ontwikkeling zien van de maritieme schilderkunst tussen ca. 1500 en nu. Beroemde meesterschilders als Pieter Bruegel de Oudere, Jacob van Ruysdael, Caspar David Friedrich en Joseph Mallord William Turner kwamen voorbij. In deel twee van de lezing voeren Groninger coasters en Veenkoloniale schepen over het filmdoek, schepen die de handel met de Oostzeelanden onderhielden. Tholen is zelf kunstschilder, opgeleid aan de Klassieke Academie in Groningen. Hij wil graag de vaak fenomenale schildertechniek laten zien en verbanden leggen met de schilderijen in de tentoonstelling ‘De Klassieke Verbinding’. Uiteraard werd, als onderdeel van de kleurrijke lezing, een bezoek gebracht aan deze prachtige expositie.

dingsmateriaal, impact en reparaties. Merel Spithoven is een promovendus aan de Rijksuniversiteit Groningen in samenwerking met de Universiteit Leiden. Spithoven is betrokken bij archeologisch onderzoek naar het Noordzeebekken sinds 2015 als lid van de Werkgroep Steentijd Noordzee (WSN). Ze heeft een uitgebreid netwerk opgebouwd bestaande uit onder andere verzamelaars van vondsten uit Doggerland, musea en verschillende erfgoedinstellingen. Als promovendus is ze nu onderdeel van een grootschalig project onder leiding van dr. Hans Peeters: Resurfacing Doggerland: Environment, humans and material culture in a postglacial drowning landscape.

16 FEBRUARI 2022: ARCHEOLOGISCHE LEZING OVER HOLLANDSE ZUINIGHEID, DOOR MEREL SPITSHOVEN In deze lezing werden de nieuwste onderzoeksbevindingen over de mesolithische kleine (<88,5mm) benen spitsen uit de Noordzee besproken. Deze spitsen worden gevonden door verzamelaars op de stranden van Zuid-Holland. Gebruikssporenanalyse in combinatie met een boogschietexperiment leidde tot interessante resultaten. Al deze spitsen bleken zeer intensief gebruikte (curated) wapenpunten te zijn. Er zijn sporen aanwezig van onder andere binding, bin-

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13362170/1