40-03 beelden-van-bestuurscultuur-van-alkmaar-tot-zevenaar-ut-necker-def

5.2 Het meetinstrument Bij het bespreken van de onderzoeksopzet is reeds aangegeven dat met de analyse van enquêtegegevens de vragenlijst gevalideerd kan worden. Dat betekent dat kan worden nagegaan welke vragen het meest relevant zijn voor de cultuurdimensies (formalisme en politisering) die in het onderzoek centraal staan. De uitgevoerde analyses laten zien dat dit de meest onderscheidende vragen zijn in ons onderzoek op de verschillende cultuurdimensies. politisering

formalisme

Vertrouwen - wantrouwen

Formeel – informeel

Geordend – chaotisch

Regels zijn regels – maatwerk is mogelijk

Algemeen belang - deelbelangen

Persoonlijk – zakelijk

Conflict – harmonie

Bureaucratisch – flexibel

Deze methode is enerzijds methodologisch verantwoord aangezien alle kenmerken van de twee cultuurdimensies worden meegenomen, anderzijds biedt het een werkbare methode om te komen tot identificatie van de bestuurscultuur. De begrippen kunnen met behulp van een vragenlijst worden gescoord op een vijfpuntsschaal.

5.3 Zelfdiagnose Om een bestuurscultuur-zelfdiagnose mogelijk te maken moet een geautomatiseerde vragenlijst (eventueel in de vorm van een app) worden ontwikkeld die snel inzicht geeft in de beelden die betrokkenen hebben van de bestuurscultuur in hun organisatie.32 Met behulp van een gelijksoortige vragenlijst (met iets anders geformuleerde vragen) kan ook de gewenste bestuurscultuur in kaart worden gebracht. Aan de hand van de uitkomsten kan dan worden besproken welke beelden en wensbeelden van bestuursculturen er bestaan en in welke mate die beelden van elkaar verschillen. Daarbij dient ook te worden nagegaan hoe die verschillen geduid kunnen worden. Daarmee kan worden ingegaan op het feitelijke en gewenste samenspel in de raad (of staten) en het samenspel tussen raad (staten), bestuur en organisatie. Aan de hand hiervan kan tot slot worden besproken wat de krachten en kwetsbaarheden van de bestuurscultuur zijn, hoe die zich verder dient te ontwikkelen en wat daarvoor nodig is.

32 Eventueel kan de quickscan lokale democratie van Democratie in Actie met deze vragen worden uitgebreid.

23

Idealiter wordt dit gesprek gevoerd onder begeleiding van een onafhankelijke voorzitter in een ontspannen bijeenkomst. Er zijn zeven vragen die in onze ogen onderdeel moeten zijn van het programma. 5. Welke beelden zijn er van de bestuurscultuur? 6. Wat zijn de verschillen tussen organisatie, raad en college? 7. Wat zijn de verschillen tussen oppositie en coalitie? 8. Welke krachten heeft de bestaande bestuurscultuur? 9. Welke kwetsbaarheden heeft de bestuurscultuur bestuurscultuur? 10. Wat zijn de wensbeelden van bestuurscultuur en hoe sterk verschillen die van de beelden die men heeft van de bestaande situatie? 11. Welke bestuurscultuur wordt gewenst? 12. Hoe komen we daar? Belangrijk is het om hierbij in de gaten te houden dat bestuurscultuur in een samenspel tot stand komt en dat iedereen hier een bijdrage aan levert. Juist door dat te onderkennen en een plek te geven in een gesprek kan gekomen worden tot verdieping en perspectief. Om in gezamenlijkheid te komen tot een gewenste ontwikkeling van de bestuurscultuur naar de toekomst, met oog voor de krachten en kwetsbaarheden.

24

Bijlage 1: Vragenlijst van het onderzoek Algemene vragen 1. 2. 3. 4. 5.

In welke gemeente bent u actief? Wat is uw functie: raadslid/griffier/wethouder/gemeentesecretaris-directielid/burgemeester Hoe lang vervult u deze functie in uw gemeente? Voor raadsleden en wethouders: namens welke politieke partij bent u actief? Voor raadsleden: maakt u deel uit van: coalitie / oppositie / raadsakkoord / anders

Inhoudelijke vragen Welk begrip past voor uw gevoel het best bij de manier waarop uw gemeente wordt bestuurd? 6. Persoonlijk – zakelijk 7. Formeel – informeel 8. Geordend – chaotisch 9. Iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid - iedereen bemoeit zich met elkaar 10. Bureaucratisch – flexibel 11. Regels zijn regels – maatwerk is mogelijk 12. Voorspelbaar - onvoorspelbaar 13. Bestuurlijk - maatschappelijk 14. Naar binnen gericht - naar buiten gericht 15. Oplossingsgericht – probleemgericht 16. Draagvlak – daadkracht 17. Autoritair – democratisch 18. Conflict – harmonie 19. Eenheid - verscheidenheid 20. Feitelijk insteek - politieke insteek 21. Algemeen belang - deelbelangen 22. Vertrouwen - wantrouwen Kunt u aangeven of u het hiermee zeer eens, eens, oneens of zeer oneens bent? 23. Het wordt hier belangrijk gevonden dat de persoonlijke verhoudingen goed zijn. 24. Als er in mijn gemeente conflicten en tegenstellingen zijn, worden ze persoonlijk opgevat. 25. Mensen die in het gemeentebestuur actief zijn, kennen elkaar ook privé. 26. Raadsleden bemoeien zich gedetailleerd met de uitvoering van het beleid. 27. De burgemeester maakt helder onderscheid tussen zijn/haar rollen als voorzitter van de gemeenteraad en voorzitter van het college. 28. Het is hier gebruikelijk dat raadsleden rechtstreeks contact hebben met ambtenaren. 29.

In mijn gemeente spreken we elkaar aan op gemaakte afspraken. 30. Als het nodig is, kan hier gemakkelijk van regels en procedures worden afgeweken. 31. Inwoners en ondernemers kloppen persoonlijk bij een raadslid of wethouder aan als ze iets onder de aandacht van het gemeentebestuur willen brengen. 32. Raadsleden en wethouders zijn buiten het gemeentehuis nauwelijks bekend. Kunt u aangeven of u het hiermee zeer eens, eens, oneens of zeer oneens bent? 33. In deze gemeente doet iedereen zijn best om conflicten in goede harmonie op te lossen. 34. In mijn gemeente is iedereen het over de belangrijkste onderwerpen met elkaar eens. 35. Politieke tegenstanders doen weinig moeite om tegenstellingen te overbruggen. 36. In mijn gemeente gaan we conflicten uit de weg. 37. Debatten in de gemeenteraad zijn erg levendig.

25

38. In mijn gemeente krijgen de meningen en belangen van sommige groepen weinig aandacht. 39. In mijn gemeente is het maar een kleine groep die zich met besluitvorming bezighoudt. 40. We laten alle betrokkenen meepraten, ook al kost dat extra tijd. 41. Als er problemen zijn, pakken we die meteen aan. 42. Als er problemen zijn, willen we eerst weten wat iedereen hiervan vindt. Wat vindt u van de manier waarop uw gemeente wordt bestuurd? 43. Plezierig - niet plezierig 44. Professioneel - niet professioneel 45. Veilig - onveilig 46. Integer - niet integer 47. Efficiënt - niet efficiënt 48. Effectief - niet effectief Kunt u aangeven of u het hiermee zeer eens, eens, oneens of zeer oneens bent? 49. De manier waarop mijn gemeente wordt bestuurd is anders dan in veel andere gemeenten. 50. In mijn gemeente werken de portefeuillehouders eensgezind samen. 51. In mijn gemeente werken raadsfracties onderling in harmonie samen. 52. In mijn gemeente wordt binnen de ambtelijke organisatie goed samengewerkt. 53. In mijn gemeente werken raad, het college en de ambtelijke organisatie goed samen. 54. In mijn gemeente is iedereen het erover eens hoe de gemeente bestuurd moet worden.

Afsluiting 55. Bent u man / vrouw / anders? 56. Hoeveel jaar bent u in uw gemeente/provincie actief? 57. Wat is uw leeftijd?

26

Bijlage 2: Gesprekken bestuurscultuur Op 5, 6 en 7 april organiseerden we een drietal verdiepingsgesprekken over bestuurscultuur waarbij we onze onderzoeksresultaten verifieerden en meer inzicht kregen over de sterkten en zwakten van de verschillende type bestuurscultuur. De volgende deelnemers waren aanwezig. Verdiepingsgesprek 1 (gespreksleider Marcel Boogers) Dinsdag 5 april van 16.30 tot 18.00 uur 1. Griffier 2. Burgemeester 3. Burgemeester 4. Wethouder 5. Gemeentesecretaris 6. Raadslid 7. Raadslid Verdiepingsgesprek 2 (gespreksleider Job van Meijeren) Woensdag 6 april van 16.30 tot 18.00 uur 1. Statengriffier 2. Statenlid 3. Gedeputeerde 4. Concern Controller Verdiepingsgesprek 3 (gespreksleider Klaartje Peters) Donderdag 7 april van 08.30 tot 10.00 uur 1. Griffier 2. Griffier 3. Burgemeester 4. Wethouder 5. Raadslid 6. Raadslid Tevens waren bij alle gesprekken vertegenwoordigers vanuit de begeleidingscommissie en de opdrachtgever van dit onderzoek aanwezig. Aanvullend vonden nog twee gesprekken plaats met Commissarissen van de Koning. Verdiepingsgesprek 4 met Commissaris van de Koning René Paas op vrijdag 22 april door de onderzoekers Marcel Boogers en Job van Meijeren. Verdiepingsgesprek 5 met Commissaris van de Koning Ina Adema op donderdag 30 juni door de onderzoekers Marcel Boogers en Eefje Corbeek.

27