38-02-02 Bijlage 1 Plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord gemeente Veendam DEF.pdf ondertekend

Een outreachende aanpak, die werkt en goed aanslaat in de buurt. Team Noordwest (een interne samenwerking gericht op Noord West) is opgezet, bestaande uit schoolmaatschappelijk werk, maatschappelijk- en buurtwerk, formulierenteam, Humanitas en jongerenwerk, met het doel om integraal samen te werken in de wijk. Tevens activeren ze inwoners bij de huiskamer en in de buurt, bijvoorbeeld in de vorm van gastvrouwen, een wandelclub in samenwerking met inwoners, aanpak tuinen, babygoed etc.

2.4.8 Mantelzorg Mantelzorg is alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit diens directe sociale omgeving. Ook minder intensieve hulp, de hulp aan huisgenoten en de hulp aan instellingsbewoners vallen hieronder. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan de zogenoemde ‘gebruikelijke hulp’. 21 Vrijwilligerswerk is werk dat onbetaald en onverplicht verricht wordt, voor anderen of voor de samenleving. 22 DeBasis Veendam verzorgt in Veendam de ondersteuning aan vrijwilligers en mantelzorgers. In Veendam geeft 13,2% van de inwoners aan een vorm van mantelzorg te geven, landelijk gezien is dat 13,5%. In Veendam doet 21,9% van de inwoners een vorm van vrijwilligerswerk, landelijk is dat 25,4%. Er zijn steunpunten vrijwilligerswerk en mantelzorg ingericht bij deBasis. Het steunpunt vrijwilligerswerk heeft een digitale vacaturebank, inwoners kunnen daar terecht voor informatie, advies en belangenbehartiging (voor vrijwilligers én organisaties). Daarnaast bieden ze trainingen aan om deskundigheidsbevordering van vrijwilligers te bevorderen. Daarnaast biedt DeBasis respijtzorg aan wanneer nodig. Het betreft hier de respijtzorg waarbij de mantelzorger ontlast wordt door de zorg van de cliënt één of meerdere nachten volledig over te nemen. In 2022 is er vier keer een aanbod gedaan voor deze respijtzorg, maar is hierop niet ingegaan door de inwoner.

Dit heeft te maken met het feit dat respijtzorg een zware interventie is in de mantelzorgondersteuning. Veel mantelzorgers vinden deze interventie te zwaar, zelfs als het eigenlijk wel passend bij hun situatie zou zijn. Er is een maandelijkse inloop van het Netwerk Dementie Veendam bij De Breinbieb Bibliotheek Veendam. Hier kunnen inwoners vragen stellen aan een mantelzorgondersteuner en een casemanager dementie. Er wordt maandelijks een ontmoetingsbijeenkomst georganiseerd voor mantelzorgers die zorgen voor een naaste met een vorm van dementie. De invulling van de bijeenkomsten bepalen de mantelzorgers zelf. Ook biedt deBasis Veendam de dagopvang ouderen psychiatrie (DOP), om deze ouderen een fijne dag invulling te geven en tegelijk mantelzorgers te ontlasten.

21 https://www.mantelzorg.nl/onderwerpen/mantelzorg/dit-is-mantelzorg 22 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/vrijwilligerswerk/vraag-en-antwoord/wat-is-vrijwilligerswerk

21

2.4.9 Een tegen eenzaamheid Eenzaamheid is je niet verbonden voelen. Je mist een hechte, emotionele band met anderen. Of je hebt minder contact met andere mensen dan je wenst. Eenzaamheid is een persoonlijke ervaring. Veelal is het een verborgen probleem. Anderen kunnen moeilijk van buitenaf zien of je je eenzaam voelt.23 De aanpak van eenzaamheid in Veendam is niet specifiek gericht op een wijk of buurt, volgens de laatste gezondheidsmonitor van de GGD uit 2022 is 10,2% van de inwoners in Veendam ernstig of zeer ernstig eenzaam, in vergelijking, op landelijk niveau is dat 13,5%. DeBasis Veendam is de kartrekker in onze lokale coalitie eenzaamheid. De gemeente heeft zich in 2020 aangesloten bij de Nationale coalitie tegen eenzaamheid. De lokale werkgroep ziet haar rol met name op het gebied van kennisdelen en bevorderen, en het signaleren van eenzaamheid. DeBasis Veendam en andere organisaties bieden tevens veel ondersteuning en activiteiten aan op het gebied van eenzaamheid, zoals dagbesteding, activiteiten, inloop, wandelclubs etc. Leden van de werkgroep zijn een huisarts, de gemeente, een thuiszorgorganisatie, St. Present, Humanitas en het Rode Kruis.

2.4.10 Welzijn op recept Welzijn op Recept is een alternatief voor mensen met psychosociale klachten. In plaats van het ‘traditionele pilletje’ voor te schrijven, verwijst de huisarts deze patiënten door naar een welzijnscoach (Ondersteuner Sociaal Domein). Klachten als vermoeidheid, pijn in de nek, maar ook stress, angst en somberheid hebben lang niet altijd een medische oorzaak. Vaak spelen onderliggende sociaal maatschappelijke problemen een rol, zoals overlijden van een partner, verlies van werk, eenzaamheid, (energie)armoede etc. Via Welzijn op Recept worden patiënten verwezen naar de welzijnscoach (Ondersteuner Sociaal Domein). 24 Ook in Veendam gaven huisartsen aan dat ze vaak inwoners in hun praktijk kregen met leefstijl gerelateerde klachten. Of dat er sprake is van niet-medische factoren die de gezondheid negatief beïnvloeden. Specifiek is aandacht nodig voor de cliënten die soms langdurig op de wachtlijst staan voor specialistische GGZ en kwetsbare ouderen die steeds langer thuis blijven wonen. In Veendam wordt geen uitvoering gegeven aan Welzijn op recept, maar aan het vergelijkbare project Ondersteuner Sociaal Domein (OSD-er). De OSD-er kan in overleg met de huisarts (en evt.

met de cliënt/inwoner) een verwijzing maken naar een (semi-) professional in het sociaal-maatschappelijk voorveld, of een andere oplossing bedenken vanuit het netwerk waar de OSD-er goed bekend mee is. De ondersteuner sociaal domein heeft als doel om te zorgen dat de huisartsenpraktijk meer inzicht krijgt in de sociale kaart in zijn/haar gebied. Dat er meer overleg is tussen de huisartsenpraktijk en het sociale team. Men kent elkaar beter en weet waarvoor ze elkaar kunnen inzetten wat leidt tot de juiste zorg op de juiste plek. Dit project komt voort uit de RegioDeal Oost-Groningen en is bij twee huisartsen gestart in oktober 2022. Momenteel zit het project in de pilotfase en is de inzet gebaseerd op 12 uur per week. Veendam heeft twee OSD-ers die werken vanuit deBasis Veendam. In de periode vanaf oktober 2022 tot en met maart 2023 zijn er vanuit beide huisartsen totaal 27 doorverwijzingen geweest. De meeste vragen gaan over eenzaamheid/contactarmoede. Wat verder opvalt is dat er iets minder aanbod is voor mensen met een hoger ontwikkelingsniveau. Daarnaast worden er zelfhulpgroepen opgestart, omdat uit de vragen die binnenkomen blijkt dat daar behoefte aan is. Het project OSD zit nu dus nog in de pilotfase. En wordt gefinancierd met incidentele middelen. De opgave voor gemeente Veendam is om de functie van OSD-er te borgen en verder uit te bouwen.

23 https://www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid 24 https://welzijnoprecept.nl/wat-is-welzijn-op-recept/

22

3. Activiteiten en doelen per thema 3.1 Inleiding In hoofdstuk 2 hebben we een beeld geschetst van de huidige situatie met daarin aandacht voor de belangrijkste verschillen en (daaruit voortvloeiend) de opgaven in Veendam. In dit hoofdstuk borduren we daarop voort. Er worden in Veendam al veel preventieve activiteiten uitgevoerd vanuit de positieve gezondheidsgedachte met als drijvende kracht het verkleinen van gezondheidsverschillen tussen inwoners. En dat blijven we doen. Op basis van de GALA en de bijbehorende financiële middelen behouden we die activiteiten en versterken we ze waar nodig. De hieronder genoemde activiteiten zijn dan ook aanvullend op ons huidig beleid. We zoeken nog meer de verbinding tussen sport, cultuur, gezondheid en de sociale basis. We beschrijven de activiteiten en doelen per thema. De activiteiten starten in 2023, tenzij anders vermeld, en hebben dezelfde looptijd als de SPUK GALA financiering.

3.2 Lokaal sportakkoord en Brede Regeling Combinatiefunctionarissen Voor het lokaal sportakkoord of sportakkoord 2.0 zal de uitvoering verbreden naar inzet op alle 6 thema’s onder aanvoering van een nieuwe kerngroep en voor de Brede Regeling Combinatiefuncties zal per doelgroep aangegeven worden waar de inzet zal zitten. Hierbij worden per doelgroep ook meer dwarsverbanden met andere thema’s geraakt zoals terugdringen gezondheidsachterstanden, mentale gezondheid, aanpak obesitas en valpreventie.

3.2.1 Lokaal sportakkoord In de jaren 2020, 2021 en 2022 is gewerkt met het Lokaal Sportakkoord. Er zijn passende interventies opgezet en goede resultaten behaald. We zetten kort uiteen op welke manier er in de komende periode 2023-2026 en verder invulling gegeven wordt aan de kerngroep en op welke thema’s wordt ingezet. Kerngroep en coördinator Sport & Preventie Ten opzichte van het Sportakkoord 2020-2022 is ervoor gekozen om de kerngroep uit te breiden om beter de integrale samenwerking te kunnen bewerkstelligen en meer doelgroepen te kunnen bereiken. De volgende vertegenwoordigers zullen de komende jaren participeren in de kerngroep: • • • • • • • •

Coördinator Sport & Preventie Vertegenwoordiger vakgroep Basisonderwijs Vertegenwoordiger vakgroep Voortgezet onderwijs Fysiotherapeut Jongerenwerker Sportpark Coördinator Vertegenwoordiger commerciële aanbieders Cultuur Coach

Door het veranderen van de samenstelling wordt er minder geleund op de vrijwilligers van de sportverenigingen. Daarnaast kunnen er nieuwe doelgroepen bereikt worden door het betrekken van bijvoorbeeld de jongerenwerker en de cultuurcoach. Ook zal de rol van kartrekker wijzigen, de beleidsmedewerker sport zal zich gaan richten op de afstemming van het Lokaal Sportakkoord met de brede SPUK en de coördinator Sport & Preventie zal namens de gemeente de rol van kartrekker van het sportakkoord op zich nemen. Om de integraliteit van ‘sport/bewegen’ en ‘gezondheid’ te onderstrepen, gaan we het Lokaal Sport Akkoord en het Lokaal Preventie Akkoord samenvoegen. Bovengenoemde kerngroep verbreden we met vertegenwoordigers van gezondheid. In elk geval zal de beleidsadviseur gezondheid, een vertegenwoordiger van de GGD en de outreachende jongerenwerker of de preventiemedewerker van Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) deelnemen.

23

Thema’s Lokaal Sportakkoord 2.0 In het Lokaal Sportakkoord 2.0 (bijlage 7) wordt ingezet op alle 6 thema’s. Naar aanleiding van de behaalde resultaten, uitgevoerde interventies en in afstemming met de huidige actiepunten uit de ‘Hoofdlijnen Sportakkoord II’ zijn de volgende speerpunten onder de 6 thema’s voor het Lokaal Sportakkoord 2.0 voor de gemeente Veendam opgesteld. Inclusie en diversiteit • Blijvende inzet op het VeendamBeweegt Volwassenfonds om sport-, beweeg en cultuurdeelname te bevorderen voor de leeftijd 18 jaar en ouder. • Aansluiting bij initiatief Uniek Sporten Uitleen van het provinciaal beweegakkoord Ruimte voor sport en bewegen • Aansluiting bij fysieke ontwikkeling zoals bijvoorbeeld wijkontwikkelingen • Inzet op activiteiten/ programma’s ter bevordering van het gebruik van het Leer- en Sportpark de Langeleegte Vitale sportaanbieders • Verbetering vindbaarheid en positionering VeendamBeweegt • Optimalisering communicatie via de website en APP van VeendamBeweegt • Sportpark- gebruikers overleggen per accommodatie • Organiseren 1 a 2 keer per jaar kennis- en inspiratie avonden voor sportaanbieders Sociaal veilige sport • Onderzoek en adviesrapport met aanbevelingen ter bevordering van de sociale veiligheid sportaanbieders Vaardig in bewegen • Bevordering geven van gymlessen conform het ASM-model en op de Skills Garden op het LSP • Creëren passend sport-

beweeg-, en cultuuraanbod tussen 14.00 en 17.00 in samenwerking met bijvoorbeeld het Alfa college en de lokale sportaanbieders. Maatschappelijke waarde van topsport • Actualisatie huldigingsbeleid om meer aandacht te creëren voor sportieve prestaties • Veendammer Sport en Cultuur Gala organiseren. Hiermee sluiten we met de winnaars weer aan op het provinciale Sport en Cultuur Gala. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 ✓

24

3.2.2 Brede Regeling Combinatiefuncties Voor de komende periode 2023- 2026 en verder wordt er vanuit de BRC naast het reeds bestaande uitvoeringsbeleid zoals omschreven in 2.3.2 ingezet op een hoge mate van integraliteit tussen bevordering van sport, bewegen en cultuurdeelname en de gezondheidsthema’s terugdringen gezondheidsachterstanden, aanpak obesitas, mentale gezondheid en valpreventie. De Brede Regeling Combinatiefuncties is opgenomen als één van uitkeringen van SPUK GALA. De nieuwe bestuurlijk afspraken omtrent de BRC zijn vastgelegd in het document “Bestuurlijk afspraken Brede Regeling Combifuncties 2023-2026”. In de periode tot en met 2022 was het aantal fte combinatiefuncties van de BRC gekoppeld aan vooral het aantal inwoners en een aan te geven percentage (in Veendam is voor 80% gekozen). Dat betekende dat er ruimte was voor 3.2 fte, waarbij 40% op de bijbehorende loonsom werd gefinancierd vanuit de BRC en 60% cofinanciering georganiseerd moest worden door de gemeente. In Veendam is deze cofinanciering binnen de gemeentelijke begroting georganiseerd. In de nieuwe bestuurlijke afspraken omtrent de BRC is bij de bepaling van de hoogte van de uitkering behalve het aantal inwoners ook de Sociaal Economische Status (SES) meegewogen. Voor Veendam heeft dat als gevolg dat de uitkering van de BRC behoorlijk omhoog gaat vanaf 2023.

Conform de bestuurlijk afspraken dient de gemeente de overige 60% van de loonsom middels cofinanciering te organiseren. Om de integraliteit te bevorderen is in samenspraak met het domein gezondheid gekeken naar de 15 regelingen uit SPUK GALA. Vanuit die overleggen kan VeendamBeweegt, door uitbreiding van het takenpakket en voortbordurend op de ingeslagen weg van uitvoering gezondheidsbeleid, invulling geven aan de regelingen: • • • •

Aanpak overgewicht Mentale weerbaarheid (deels) Valpreventie Terugdringen gezondheidsachterstanden (deels)

De met deze regelingen samenhangende middelen kunnen en mogen worden aangewend als cofinanciering voor de BRC. Hiermee kan de deels tijdelijke personele situatie bij VeendamBeweegt omgezet worden naar een structurele oplossing. Dit biedt meer stabiliteit, kost minder geld en getuigt van goed werkgeverschap. Omdat dit impact heeft op mensen en formatie wordt ervoor gekozen om de personele gevolgen in een apart voorstel op te nemen. Uiteraard hebben de B&W-voorstellen plan van aanpak GALA en het personele voorstel onderlinge samenhang. Vanuit de BRC werken we veelal met dezelfde doelgroepen als de beoogde doelgroepen vanuit de genoemde gezondheidsthema’s. Het is de intentie van SPUK GALA dat deze doelgroep zo veel mogelijk bediend wordt vanuit een integrale benadering door dezelfde gezichten. Een voorbeeld hiervan is een buurtsportcoach die onder de BRC werkt aan bevordering van sport, beweeg- en cultuurdeelname voor de doelgroep vitale senioren ook trainingen valpreventie kan geven. Hiervoor is de training “In Balans” reeds gevolgd. Nadere uitwerking van dit thema volgt onder het thema valpreventie. In de verantwoording zullen we dan ook personele kosten deels verantwoording in de BRC en deels in de genoemde gezondheidsthema’s. De volgende aanvullingen per doelgroep op de bestaande aanpak als omschreven in 2.3.2 zijn voor de periode 2023-2026 als volgt:

25

Primair onderwijs In het primair onderwijs zal worden ingezet op een integrale aanpak. Deze aanpak wordt vastgelegd in de routekaart Veendam Beweegt primair onderwijs met een pakket bestaande uit: Motorische testen kinderen basisonderwijs De MQ test (Motorische quotiënt) is een test om de motoriek van kinderen te monitoren en een gedifferentieerd aanbod op behoefte te creëren samen met sport en beweegaanbieders in Veendam. Deze test zal jaarlijks worden afgenomen in alle groepen van het basisonderwijs. Op generiek niveau, klas- en schoolniveau kan VeendamBeweegt data gebruiken om ontwikkelingen in de motoriek te monitoren en te bevorderen. Er kan met deze gegevens ook frequenter gemonitord en bijgestuurd worden. Ook stellen deze gegevens de combinatiefunctionarissen van VeendamBeweegt in staat om meer gedifferentieerd aanbod naar behoefte op wijk- of schoolniveau aan te bieden, daar waar dat nu nog grotendeels op basis van generiek aanbod plaatsvindt. Op kindniveau kan de vakdocent bewegingsonderwijs het systeem gebruiken als leerlingvolgsysteem. Zo kan de ontwikkeling van de verschillende vaardigheden door de jaren heen goed worden bijgehouden en kan er gestuurd worden op een zo breed mogelijke motorische ontwikkeling door de docent bewegingsonderwijs.

Leefstijlquiz kinderen basisonderwijs De leefstijlquiz is een test om de leefstijl van de kinderen in beeld te krijgen en te monitoren. Dit betreft dezelfde aanpak als de MQ test. Deze aanpak is echter niet gericht op motorische ontwikkelingen, maar op lifestyle. Middels een ren-je-rot spel worden vragen aan de kinderen van alle klassen gesteld over lifestyleonderwerpen als water drinken, gezonde voeding, sporten en bewegen, buitenspelen, gamen en voldoende slaap. Dit betreffen eigenlijk dezelfde thema’s als de JOGG-thema’s. Door de gegevens van de leefstijlquiz die overzichtelijk in een dashboard te zien zijn door VeendamBeweegt op school- en klasniveau kan het bestaande en nieuwe beleid op de doelgroep regelmatig gemonitord en bijgestuurd worden. Tevens kan er op basis van deze gegevens een meer gedifferentieerd aanbod worden gecreëerd op klas-, school- of wijkniveau. Sport, - beweeg en lifestyle advies op maat Op basis van de uitkomsten van MQ en de leefstijlquiz kan een beweeg-, en lifestyle advies meegeven worden aan de kinderen als onderdeel van bijvoorbeeld het 10 minuten gesprek of als onderdeel van het portfolio van het kind. Op die manier krijgt lifestyle in het basisonderwijs, naast de reguliere vakken als rekenen en taal veel meer aandacht. Daarnaast zorgt deze aanpak voor veel meer maatwerkmogelijkheden voor kinderen en hun ouders/ verzorgers.

Routekaart sport, - bewegen en lifestyle basisonderwijs Alle sport- en beweeginterventies worden in kaart gebracht via de routekaart VeendamBeweegt primair onderwijs. De sport- en beweegmogelijkheden van VeendamBeweegt voor deze doelgroep vanuit bestaand beleid, aanvullend vanuit SPUK/ GALA en toekomstig aanbod worden in deze routekaart opgenomen. Daaraan zal het externe aanbod worden toegevoegd. Hierbij valt te denken aan een aanbod vanuit fysiotherapeuten, diëtisten, commerciële sportaanbieders en sportverenigingen. In 1 oogopslag kan dan samen met het kind en de ouders/ verzorgers worden gekeken naar het meest passende (structurele) aanbod. De huisartsen, de groepsleerkrachten en maatschappelijk werk hebben een belangrijke rol in de screening en de doorverwijzing naar passend aanbod. Ze zullen worden betrokken in de opzet en invulling van de routekaart.

26

Weerbaarheidstrainingen voor kinderen basisonderwijs Op basis van de behoefte van de basisschool wordt een aanbod weerbaarheidstrainingen met externe aanbieders opgezet. De intensiteit en frequentie hiervan worden nog bepaald. Er wordt gestreefd naar een aanbod dat zo goed mogelijk past in Veendam. Verbreding FitGaaf! Het 2-jaarlijks project FitGaaf! wordt gecontinueerd en uitgebreid met een verdieping in voedingslessen verzorgd door VeendamBeweegt. De FitGaaf! thema’s zijn vrijwel identiek aan de JOGG-thema’s en de aanpak kan als zodanig integraal worden opgepakt.

Kleutergymlessen voor de groepen 1 en 2 Deze lessen worden over het algemeen verzorgd door groepsleerkrachten, maar wettelijk is een basisschool niet verplicht om een bevoegde vakdocent voor deze lessen aan te stellen. Vanuit VeendamBeweegt hebben we echter de overtuiging dat in deze groepen al een goede motorische basis gelegd kan worden in een breed motorisch beweegprogramma sterk lijkend op het Nijntje beweegdiploma. Daarnaast biedt dit lessenblok een goede ingang voor jonge kinderen en hun ouders/ verzorgers met Veendam Beweegt. Ook is er een train-de-trainer opleiding richting groepsleerkracht opgenomen.

27

Voortgezet onderwijs De aanpak voor de doelgroep voortgezet onderwijs wordt vooral geïnitieerd vanuit de JOGG-aanpak, Het interventieplan vanuit VeendamBeweegt bestaat voor de komende periode uit: Lifestyle lessen in het brugjaar van het voortgezet onderwijs Inzet op lifestyle lessen (samen met jongerenwerk van DeBasis en de klasmentoren) in het vrije onderwijsdeel van de brugklassen van het voortgezet onderwijs in Veendam. Hierbij zal ingezet worden op de hoofdthema’s van JOGG: • • • •

Belang van sporten en bewegen Belang van gezonde voeding Belang van water drinken Belang van voldoende nachtrust

Hieraan kunnen onderwerpen vanuit de preventieaanpak worden toegevoegd zoals de effecten van alcoholgebruik, drugsgebruik, en roken. Samen kunnen deze lessen beschouwd worden als lifestyle lessen die in het brugjaar worden aangeboden. Organisatie waterweek 2023 Er wordt in september 2023 extra aandacht gecreëerd voor het JOGG-thema “water drinken” op het aftrapmoment van JOGG in Veendam. In samenwerking met de docenten van het voorgezet onderwijs wordt de waterweek op Leer- en sportpark de Langeleegte georganiseerd voor de brugklassen. Maatwerk in sportstimulering voor jongeren samen met DeBasis Samen met jongerenwerk sport- en beweegstimulering vanuit maatwerk opzetten. Een voorbeeld hiervan uit de afgelopen periode is “Sportmaatje” dat gefinancierd is uit het lokaal sportakkoord. In de periode 2023-2026 kan worden verkend of er meer van dit soort maatwerk initiatieven opgezet kunnen worden, al of niet onder begeleiding van jongerenwerkers. Uitbreiden aanbod urban sports op LSP met competitie-element Opzetten en uitbreiden programmering urban sports op het Leer- en Sportpark. Na afloop van de in 2023 georganiseerde pumptrack series is de populariteit van urban sports nogmaals benadrukt. Daarbij bleek het competitie-element (tijdsmetingen bij het rijden van de pumptrack) een groot succes.

Maandelijks willen we daarom ook voor de VO doelgroep een competitiemoment gaan organiseren naast de uitleenmomenten die vooral zijn om te oefenen en te proberen. Hiermee kan middels tijdsmetingen een baanrecord en persoonlijke record neergezet worden. Routekaart sport, - bewegen en lifestyle voortgezet onderwijs Alle sport- en beweeginterventies worden in kaart gebracht via de routekaart VeendamBeweegt voortgezet onderwijs. De sport- en beweegmogelijkheden van VeendamBeweegt voor deze doelgroep vanuit bestaand beleid, aanvullend vanuit SPUK/ GALA en toekomstig aanbod worden in deze routekaart opgenomen. Daaraan zal het externe aanbod worden toegevoegd. Hierbij valt te denken aan een aanbod vanuit fysiotherapeuten, diëtisten, commerciële sportaanbieders en sportverenigingen. In 1 oogopslag kan dan samen met een inwoner worden gekeken naar het meest passende (structurele) aanbod. De huisartsen en de Winkler Prins hebben een erg belangrijke rol in de screening en de doorverwijzing naar passend aanbod. Ze zullen worden betrokken in de opzet en invulling van de routekaart.

28

Volwassen 18 tot 59 jaar Inzet op integrale volwassen aanpak vastgelegd in de routekaart Veendam Beweegt 18-59 jaar. Hierbij willen we langzamerhand de leeftijdsgrenzen in deelname en communicatie tussen de volwassengroep en de seniorengroepen loslaten. Voor het overzicht en de structuur van de doelgroepaanpak zetten we de toevoegingen op de bestaande aanpak in de komende periode wel op deze manier uiteen. De aanvulling op de bestaande aanpak bestaan uit: Wekelijkse gratis instaplessen sport- en bewegen Deze lessen zijn gratis en worden verzorgd door een combinatiefunctionaris van VeendamBeweegt. De locaties waar deze lessen gegeven worden zijn Leer- en Sportpark de Langeleegte, Sportpark Wildervank, Sporthallen/ gymzalen en of zwembad Tropiqua. Doel is mensen op een hele laagdrempelige manier kennis te laten maken met elkaar terwijl er een activiteit gedaan wordt. Daarna zal er ruimte zijn voor een kop koffie samen. Wanneer er bepaalde groepjes ontstaan kan ook een voedingsles gericht op aanpak obesitas of ondervoeding worden toegevoegd. Het uiteindelijke doel is dat deze deelnemers een plekje vinden in de bestaande sport en beweegaanbieders structuur. Te denken valt aan een groepje bij een sportvereniging of een commerciële sportaanbieder zoals een sportschool waar groepslessen worden verzorgd. Opstarten fietsgroep Opstarten fietsgroep voor volwassen en senioren.

De begeleiding en routes worden verzorgd door VeendamBeweegt. Deelname is gratis en laagdrempelig. De fietsgroep is een uitvoeringsonderdeel van het programma Doortrappen waar ook een gratis fietscheck en een informatieochtend over fietsmobiliteit in opgenomen zijn. Samen fietsen draagt bij aan de gezondheid en het bevorderen van sociale contacten. Een kop koffiedrinken vooraf en na afloop van de activiteit hoort erbij. Routekaart sport, - bewegen en lifestyle volwassenen Alle sport- en beweeginterventies worden in kaart gebracht via de routekaart VeendamBeweegt. De sport- en beweegmogelijkheden van VeendamBeweegt voor deze doelgroep vanuit bestaand beleid, aanvullend vanuit SPUK/ GALA en toekomstig aanbod worden in deze routekaart opgenomen. Daaraan zal het externe aanbod worden toegevoegd. Hierbij valt te denken aanbod vanuit fysiotherapeuten, diëtisten, commerciële sportaanbieders en sportverenigingen. In 1 oogopslag kan dan samen met een inwoner worden gekeken naar het meest passende (structurele) aanbod. De huisartsen hebben een erg belangrijke rol in de screening en de doorverwijzing naar passend aanbod. Ze zullen worden betrokken in de opzet en invulling van de routekaart. Senioren (60 jaar en ouder) Omdat de aanpak van senioren ook heel goed past onder de aanpak van valpreventie, wordt het interventieplan omschreven in het onderdeel valpreventie.

In de verantwoording worden deze activiteiten voor een deel verantwoord in de BRC en voor een deel verantwoord in valpreventie.

29

Cultuurparticipatie • Cultuureducatie op alle basisscholen in Veendam. Cultuureducatie heeft een vaste plek in het schoolplan van iedere basisschool in Veendam. Ondersteuningen en bijeenkomsten blijven hieraan bijdragen. • Ieder kind in de gemeente Veendam is in zijn/haar basisschoolperiode minstens 15 keer in cultuurcentrum van Beresteyn geweest voor een evenement, voorstelling, muziek-, dans- of theater les of een museumbezoek. • Veendam cultureel is een goedlopend onderdeel op de site van veendambeweegt.nl en kinderen/ouders weten de weg te vinden voor cultuuraanbod. • Veendam cultureel organiseert 3 evenementen per jaar i.s.m. culturele aanbieders uit Veendam. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 ✓

3.3 Terugdringen gezondheidsachterstanden 3.3.1 Gezondheidsachterstanden kwetsbare gezinnen (Kansrijke start) Vanaf 2024 gaan we, aanvullend op de huidige uitvoering van Kansrijke Start en de inkoop van Stevig ouderschap postnataal en Nu Niet Zwanger, twee extra interventies inkopen bij de GGD: • •

Stevig ouderschap (prenataal) VoorZorg

Stevig ouderschap (prenataal) In aanvulling op Stevig ouderschap postnataal (een traject bestaat uit zes gesprekken) gaan we ook Stevig ouderschap prenataal inkopen. Dit zijn vier gesprekken (per traject) tussen gezin en jeugdverpleegkundige in de periode van 16 weken zwangerschap tot aan geboorte. Tijdens de huisbezoeken van een speciaal opgeleide jeugdverpleegkundige worden ouders geholpen hun zelfvertrouwen en zelfredzaamheid te vergroten en hun sociale netwerk te versterken. Door deze prenatale inzet komen kwetsbare gezinnen nog eerder in beeld en kan nog eerder de juiste ondersteuning geboden worden. In 2023 hadden we vijf trajecten Stevig ouderschap postnataal ingekocht, aanvullend hierop kopen we per 2024 e.v. 5 trajecten Stevig Ouderschap prenataal in. VoorZorg VoorZorg is een vrijwillig preventief programma bestaande uit een intensief schema van huisbezoeken door een hiertoe opgeleide VoorZorgverpleegkundige van de jeugdgezondheidszorg. Jonge vrouwen in een situatie met cumulatie van risico’s en zwanger van hun eerst kind krijgen, tijdens hun zwangerschap tot hun kind twee jaar wordt, ondersteuning op diverse levensterreinen en bij de verzorging en opvoeding van hun kind, gericht op het bevorderen van de gezondheid en het vergroten van de ontwikkelingskansen van de moeders en kinderen. Het traject heeft een maximale duur van 30 maanden, waarin ca.

50 huisbezoeken plaatsvinden. Per 2024 kopen we bij de GGD 4 Voorzorgtrajecten in. Omdat een volledig traject 30 maanden kan duren (en dus over meerdere jaren heen kan lopen), spreken we met de GGD af dat er in een jaar maximaal 4 trajecten tegelijk mogen lopen. Ketenaanpak kansrijke start Onze lokale activiteiten voeren we uit conform en in verbinding met de regionale ketenaanpak Kansrijke start. De huidige coalitiestructuur wordt voortgezet.

30

3.3.2 Gezondheidsachterstanden kwetsbare wijken Het huidige beleid wat reeds omschreven is in hoofdstuk 2 wordt voortgezet.

3.3.3 Gezondheidsachterstanden kwetsbare ouderen Bovenop het bestaand beleid dat reeds omschreven is in hoofdstuk 2 wordt de uitvoering van het terugdringen van gezondheidsachterstanden omschreven in 3.4.1 onder project activering in ’t groen en in 3.6 Valpreventie. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 ✓

3.4 Mentale gezondheid 3.4.1 Project activering in ’t groen. Het project ‘Activering in ’t groen’ wordt uitgevoerd door DeBasis en vindt plaats vanuit ’t Hoeske. ’t Hoeske is gelegen naast de kinderboerderij en de manage. Het ligt in een landelijke, bosrijke en dus groene omgeving. Bij ’t Hoeske worden diverse dagbestedings- en activeringsactiviteiten aangeboden. Met de extra middelen uit de SPUK wordt dit project vanaf juli 2023 doorontwikkeld en geïntensiveerd. Het project raakt de thema’s mentale gezondheid, versterken sociale basis, mantelzorg en één tegen éénzaamheid. Het projectplan is opgenomen als bijlage 8.

3.4.2 Programma mentale gezondheid: van ons allemaal Naast de intensivering van het project ‘Activering in ’t groen’ sluiten we per 2023 ook aan bij het landelijk programma van VWS: ‘Mentale gezondheid: van ons allemaal.’ Dit programma kent vijf actielijnen: Mentaal gezonde maatschappij, mentaal gezonde buurt, mentaal gezond onderwijs, mentaal gezond aan het werk en mentaal gezond online. De projectleiders van ‘Mentale gezondheid: van ons allemaal’ waren erg enthousiast over het projectplan ‘Activering in ’t groen’. We geven hiermee al concrete invulling aan actielijn 2: mentaal gezonde buurt. De projectleiders zijn nog zoekende hoe en wat de rol van gemeente zou moeten zijn binnen dit programma. Veendam is uitgenodigd om deel te nemen aan een nog op te richten gremia waarin er kennis en ervaring m.b.t. mentale gezondheid tussen gemeenten onderling enerzijds en tussen gemeenten en VWS anderzijds gedeeld kan worden.

3.4.3 Jongerenwerk In de periode september 2023 tot en met december 2023 breiden we de openingstijden van het jongerencentrum BREAK! met 8 uur per week uit. Dat betekent dat Break! ook de zondagmiddag en de maandagmiddag of dinsdagmiddag open kan zijn. Break! is toegankelijk voor alle jongeren (meestal van 13 tot 23 jaar). Deze 8 uur per week zijn er twee jongerenwerkers aanwezig waardoor de effectieve inzet 16 uur per week extra is.

31

3.4.4 Weerbaarheidslessen VeendamBeweegt Omdat de huidige behoefte naar het verzorgen van weerbaarheidslessen voor VeendamBeweegt te groot is om hier met de beschikbare tijd invulling aan te geven, worden de weerbaarheidslessen op een andere manier ingevuld in het basisonderwijs in de periode 2023-2026 en verder. In de ontwikkeling van een optimaal aanbod worden regionale voorbeelden van invulling van de weerbaarheidslessen meegenomen vanuit regionale overleggremia. De aanpak die we voor ogen hebben is een naschools aanbod weerbaarheidslessen, waarbij de locatie in overeenstemming moet worden gebracht met de behoefte. Er kan gedacht aan een naschools aanbod in gymzaal de Hoogkamp voor de wijk Noord, of een naschools aanbod in de Wildervankhal voor Wildervank. Ook de dojo van de judoschool is een mogelijke locatie. Wanneer een dermate grote behoefte is op een school bij één of meerdere klassen kan ook gekeken worden naar een generiek klassenaanbod tijdens de gymles. De weerbaarheidstrainingen zijn opgenomen als uitvoeringsonderdeel van de routekaart van VeendamBeweegt. VeendamBeweegt heeft in dit thema een coördinerende rol in de afstemming van vraag en aanbod en is verantwoordelijk voor de bewaking van het financiële kader. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 Geen financiering

3.5 Aanpak overgewicht en obesitas De BRC-doelgroepaanpak is reeds omschreven in 2.3.2 (huidige beleid) en in 3.2.2 de (aanvullingen op het huidige beleid). Het organiseren van sport en beweegaanbod voor kinderen, volwassenen en senioren kunnen ook allemaal worden gevat onder het thema aanpak overgewicht en obesitas. In de praktijk zal de personele inzet om projecten te draaien worden verantwoord in de structurele regelingen zoals BRC en valpreventie. De kosten die onder de aanpak van overgewicht en obesitas vallen, zijn projectkosten. Een voorbeeld van deze projectkosten is de inkoop van FitGaaf! kalenders voor alle basisschoolkinderen. Veendam is JOGG-gemeente sinds 2023 Medio 2023 is Veendam gestart als JOGG (Gezonde Jeugd-Gezonde Toekomst) gemeente. Verbinding van preventie en zorg is een belangrijke voorwaarde van de JOGG-aanpak voor het realiseren van een gezonde leefomgeving van alle kinderen. JOGG heeft als doelstelling dat alle kinderen en jongeren in Nederland opgroeien in een gezonde leefomgeving met aandacht voor een gezonde leefstijl in het algemeen en voor gezonde voeding, voldoende bewegen, ontspanning en slaap en in het bijzonder en heeft de ambitie om: • •

In alle gemeenten van Nederland de leefomgeving van kinderen en jongeren gezonder te maken door middel van de integrale JOGG-aanpak Een stijging in de ontwikkeling van gezond gewicht te realiseren bij kinderen

Een (on)gezonde leefstijl wordt beïnvloed door talrijke factoren buiten de gezondheidssector zoals, voedingsaanbod, de publieke ruimte, huisvesting, de gezinssituatie, opleidingsniveau, de schoolomgeving of de media. De JOGG-aanpak richt zich op alle kinderen en jongeren van 0 t/m 23 jaar in Nederland. In Veendam wordt de doelgroep zo breed mogelijk bediend, binnen de beschikbare tijd en middelen die er zijn. De JOGG-aanpak wordt ingezet vanuit de leefomgeving waarin kinderen veel komen. Er wordt gewerkt vanuit voorwaarden welke de basis vormen voor alle activiteiten die worden uitgevoerd. Deze 6 essentiële voorwaarden om uitvoering te geven aan JOGG zijn: • Politiek-bestuurlijk draagvlak • Publiek-private samenwerking

32

• • • •

Gedeeld eigenaarschap Verbinding preventie & zorg Communicatie Monitoring & Evaluatie

Er zijn vanuit de JOGG-aanpak 4 thema’s waarop lokaal ingezet gaat worden. De thema’s zijn een praktische vertaling van de leefstijlonderwerpen water drinken, gezonde voeding, beweging en slaap. De thema’s geven richting, inspireren en bieden concrete tools die de omgeving gezonder maken. Deze thema’s binnen JOGG zijn: DrinkWater In september 2023 wordt een aftrap gehouden met de Veendammer waterdagen. Het event dat gekoppeld wordt aan dit thema is de waterrun voor het brugjaar van het voortgezet onderwijs. Daarnaast worden met scholen en verenigingen gekeken naar o.a. het wateraanbod, drinkmomenten, voeding- en lifestyle lessen en is er een uitgifte van waterbidons vanuit JOGG. Verder wordt er gekeken naar de uitbreidingen van het watertappuntennet in Veendam. Beschikbaarheid en bereikbaarheid van watertappunten bevordert het drinken van water. Op Leer- en Sportpark de Langeleegte zijn reeds 2 watertappunten geplaats naast de Skills Garden locaties. Deze punten worden veel en vaak gebruikt door jong en oud. Groente... Zet je tanden erin! Vanuit het EU- Schoolfruit en groentebeleid en andere erkende interventies op voedingsgebied kan er voor scholen, kinderdagverblijven en sportkantines en voor ouders/verzorgers een passende scholing worden aangeboden. Voor het voortgezet onderwijs wordt dit thema meegenomen in het aanbod van de voeding- en lifestyle lessen in het brugjaar.

Gratis Bewegen Vanuit de BRC-doelgroepaanpak wordt al heel intensief ingezet op Gratis Bewegen doormiddel van beweegaanbod en beweeg- en bewustwordingsprojecten op scholen, ondersteuning van en sportstimulering naar verenigingen en sportaanbieders, Sport en Speluitleen op de Skills Garden op het Leer- en Sportpark en de VeendamBeweegt vakantieactiviteiten. Slaap lekker Het belang van voldoende slaap wordt als thema meegenomen in de bewustwording- en gezondheidsprojecten die reeds zijn omschreven. Met deze lokale integrale aanpak wordt ingezet op het creëren van bewustwording van het belang van de omschreven thema’s bij kinderen en jongeren en hun ouders/ verzorgers (Zo wordt in het project FitGaaf! ook ouders/ verzorgers aangejaagd om mee te doen met stickers plakken). Er wordt ingezet op het creëren van een gezondere leefomgeving voor kinderen en jongeren. Het lokale werknet zorgt ervoor dat gezonde leefstijl voor kinderen en jongeren op de agenda staat van alle betrokkenen. Daarnaast wordt er passende zorg en ondersteuning voor kinderen en jongeren met overgewicht en obesitas georganiseerd. De voortgang, evaluatie en aanpassing zal door BCR worden gedaan. Ketenaanpak overgewicht/ obesitas Onze lokale activiteiten voeren we uit conform en in verbinding met de regionale ketenaanpak overgewicht kinderen en de ketenaanpak GLI bij overgewicht en obesitas volwassenen.

Bij het opzetten van een ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en obesitas wordt als uitgangspunt gehanteerd Het Landelijk Model Ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en obesitas. Dit model is opgenomen als bijlage 9.

33

SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 Geen financiering

3.6 Valpreventie We gaan in 2023 stevig inzetten op het thema Valpreventie. We pakken de regie wat betreft de coördinatie van het aanbod ‘valpreventie’ in Veendam. Tevens is dit een mooi voorbeeld van integraliteit binnen de gemeente Veendam, omdat dit gezondheidsthema uitgevoerd wordt door Veendam Beweegt (afdeling sport en bewegen). VeendamBeweegt organiseert jaarlijks fittesten voor senioren, welke gericht is op thuiswonende ouderen van 65 jaar of ouder. De ervaringen van deze bestaande organisatie worden meegenomen in de nieuwe uitgebreidere aanpak van valpreventie waarop in wordt gezet. Fittesten VeendamBeweegt Alle inwoners in de leeftijdscategorie 65 tot en met 80 jaar uit de gemeente Veendam worden uitgenodigd begin 2024 om deel te nemen aan het project ‘Fit Start’. Dit is een beweeg- en lifestyle project georganiseerd door VeendamBeweegt, waarbij deelnemers op een laagdrempelige manier kennis kunnen maken met bewegen. In de opzet van de organisatie wordt een breed spectrum van organisaties middels deelname aan de Fittest werkgroep betrokken. Deze zelfde organisaties kunnen ook een rol hebben in de uitvoering van de fittesten. Bij de opzet en uitvoering van de fittesten wordt de infographic ketenaanpak valpreventie voor ouderen van veiligheid.nl25 gevolgd.

De fittesten in Veendam bestaan uit de volgende stappen welke volledig in lijn liggen met de ketenaanpak die gemeentes aangedragen hebben gekregen. Voorbereiding en huidige situatie Een van de eerste stappen in de voorbereiding is het in kaart brengen van de huidige situatie. Via waar staat je gemeente valt te zien dat het aantal ziekenhuisopnames in Veendam na valongevallen net iets boven het landelijke gemiddelde zit, maar wel is afgenomen in 2018 en 2019. De gegevens dateren uit 2019 en zijn daarmee niet erg actueel.

25 https://www.veiligheid.nl/kennisaanbod/infographic/infographic-ketenaanpak-valpreventie

34

Op veiligheid.nl valt ook te zien dat in Veendam een geschat percentage van 40% van de inwoners van 65 jaar en ouder in Veendam een verhoogd valrisico heeft26. Jaartal 2020 2025 2035

Geschat aantal inwoners 65+ met verhoogd valrisico 2.480 2.800 3.490

Geschatte zorgkosten vallen 65+ 2.6 miljoen 3.2 miljoen 4.8 miljoen

door

Vanuit deze gegevens wordt ook een doelstelling (gebaseerd op landelijke cijfers) afgegeven voor het opsporen van ouderen met een verhoogd valrisico en het laten deelnemen aan een erkende valpreventieve beweeginterventie. Voor 2023 en 2025 ziet dat er als volgt uit: Doelstelling 2023 • 1.060 inwoners van 65 jaar en ouder worden opgespoord (valrisico-inschatting). • 230 inwoners van 65 jaar en ouder nemen deel aan een valpreventieve beweeginterventie. Prognose inwoners 65+ in 2025 • 1.200 inwoners van 65 jaar en ouder worden opgespoord (valrisico-inschatting). • 260 inwoners van 65 jaar en ouder nemen deel aan een valpreventieve beweeginterventie.

26 https://www.veiligheid.nl/kennisaanbod/advies/gemeenten-aan-zet-voor-valpreventie

35

Lokale coördinator werkgroep valpreventie De coördinator wordt door VeendamBeweegt opgepakt en ingevuld door Ellin Pelgrim en Kevin de Haan. Vandaaruit wordt de regie genomen om een werkgroep op te zetten. Vanuit VeendamBeweegt sluiten naast de coördinatorrol twee medewerkers (buurtsportcoaches) aan die enerzijds regulier sport- en beweegaanbod met doorstroommogelijkheden naar sport- en beweegaanbieders verzorgen en anderzijds inzet hebben op een eigen valpreventie aanbod (In Balans) vanuit VeendamBeweegt. Verder wordt ingezet op deelname van de huidige aanbieders (fysiotherapeuten) van valpreventie, vertegenwoordiging van huisartsen/ POH, vertegenwoordiging thuiszorg, vertegenwoordiging apothekers en vertegenwoordiging van het wijlzijnswerk (DeBasis). De lokale coördinator sluit tevens aan bij de regionale werkgroep valpreventie. Er wordt vanaf de werkgroep aanzet gemaakt om toe te werken naar het project Fit Start dat in 2024 gepland staat. Vanuit de communicatie wordt het advies gegeven om het onderwerk niet als valpreventie te framen maar bijvoorbeeld een programma gezond en vitaal ouder worden. Vanuit de werkgroep kan dan worden gekeken naar de volgende stappen uit de ketenaanpak.

Opsporen valrisico en screenen Op welke manier kunnen we ouderen met een verhoogd valrisico bereiken? Om de juiste vervolgstappen te zetten moet bij ouderen met een verhoogd valrisico eerst vastgesteld worden of er sprake is van een matig of een hoog valrisico. Dit kan je doen met de Valrisicotest. Aan de hand van valgeschiedenis, valangst en mobiliteitsstoornissen kan snel worden ingeschat of er sprake is van een verhoogd valrisico. Wanneer een oudere is gevallen dan zijn er meerdere factoren die de hoogte van het valrisico bepalen. Zonder val wordt er gekeken naar mobiliteitsstoornissen en valangst. Zijn deze aanwezig, dan stel je met een looptest de mate van het valrisico vast.

Valrisicotest

36

Rol organisaties bij opsporing en screening Vanuit het gemeente domein kunnen welzijnswerkers, WMO-consulenten en beweegprofessionals een rol spelen in het opsporen van ouderen met een verhoogd valrisico. Vanuit het zorgdomein kunnen de huisartsen, wijkverpleegkundigen, paramedische professionals, zoals fysiotherapeuten en ergotherapeuten en andere medische specialisten een rol spelen. Opsporing kan direct bij de zorgverlener na het vaststellen van een verhoogd valrisico, via een doorverwijzing naar een zorgverlener vanuit het informele of gemeentelijke domein of tijdens een welzijnsactiviteit of in het geval van Veendam via het project FitStart! Interventies en structureel aanbod Het is vervolgens essentieel dat lokaal voor iedereen duidelijk is waar een oudere vervolgens naar doorverwezen kan worden. Vanuit de valrisicotest die kunnen worden afgenomen door de eerder omschreven organisaties kunnen ouderen in 3 categorieën worden ingedeeld, namelijk ouderen met een laag valrisico, ouderen met een matig valrisico en ouderen met een verhoogd valrisico: •

Ouderen met een laag valrisico krijgen voorlichting over valpreventie en worden doorverwezen naar regulier sport- en beweegaanbod. Dit kan worden opgepakt door VeendamBeweegt of met doorverwijzing van VeendamBeweegt naar het reguliere (eventueel uit te breiden) structurele sport en beweegaanbod. Bij dit structurele aanbod kan worden gedacht aan VeendamBeweegt, DeBasis, sportverenigingen, sportscholen en ouderenbonden of wijkverenigingen.

•

Ouderen met een matig valrisico krijgen voorlichting over valpreventie en worden doorverwezen naar een valpreventieve beweeginterventie. Uitvoering door VeendamBeweegt of door andere aanbieders valpreventie.

•

Bij ouderen met een verhoogd valrisico wordt door een zorgverlener het valrisico verder gespecificeerd. Uitvoering door eerstelijns zorgaanbieder middels eventueel te gebruiken valanalyse. Het afnemen van de valanalyse valt onder de basisverzekerde zorg. Lokaal moeten er samenwerkingsafspraken gemaakt worden over wie de Valanalyse uitvoeren, moeten er financieringsafspraken gemaakt worden met de zorgverzekeraar en kunnen de mogelijkheden bekeken worden van een verlengde armconstruct van de inkoop huisartsenzorg.

Passend lokaal aanbod Er moet vanuit de werkgroep lokaal een inschatting gemaakt worden van de volledigheid van het aanbod voor ouderen met een laag, matig en verhoogd valrisico. De opgespoorde en gescreende ouderen moeten immers wel terecht kunnen bij een aanbieder. Bij onvoldoende aanbod moet worden gekeken of het aanbod kan worden uitgebreid. Ook voorlichting over gezond en vitaal ouder worden (valpreventie) speelt een belangrijke rol bij met name de groep ouderen met een laag en matig valrisico. Vanuit VeendamBeweegt kan worden gedacht aan voorlichtingsochtend/ avonden waar behalve het onderwerp valpreventie ook het onderwerp gezonde voeding aan toe worden gevoegd. In aanvulling op het reguliere aanbod vanuit VeendamBeweegt dat omschreven is in 2.3.2 BRC onder de doelgroep senioren bestaat het aanvullend beleid op het gebied van valpreventie uit: • • • • •

Lokale coördinatie en invulling ketenaanpak valpreventie Valpreventie interventie In Balans Coördinatie en uitvoering Project FitStart! Uitbreiding bestaand regulier sport en beweegaanbod VeendamBeweegt Aanbod valpreventie meenemen in routekaart VeendamBeweegt

37

Tijdsplanning Onderstaand in een globale opzet van het lokale implementatietraject valpreventie/ gezond en vitaal ouder worden

Sept

•Samenstellen werkgroep en beleggen aftrapbijeenkomst •Starten met eigen aanbod Inbalans a.d.h.v. valriscicotest

2023

Oktober

2023

November

•Aftrapbijeenkomst vanuit VeendamBeweegt met powerpoint ketenaanpak •Huidige lokale situatie en opgave •Inventarisatie GAP tussen aanbod huidige situatie en gewenste situatie •Opzet en deelname partners aan project FitStart maart 2024

•Opleidingen voor aanbieders laag, matig en verhoogd valriscico (bekostigd vanuit project vitalisering ouderen RegioDeal) •Overleg werkgroep mbt FitStart

2023

Januari

•Lokale infrastructuur valpreventie weergeven in routekaart VeendamBeweegt •Overleg werkgroep m.b.t. FitStart

2024

Maart

•Project FitStart!

2024

April

•Vanaf FitStart doorverwijzen naar lokaal aanbod

2024

September

•Monitoring en evaluatiemoment/ PDCA

2024

38

Ketenaanpak valpreventie Onze lokale activiteiten voeren we uit conform en in verbinding met de regionale ketenaanpak Valpreventie. We hanteren de aan de gemeentes aangedragen opzet en aanpak vanuit veiligheid.nl.27 SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 ✓

3.7 Leefomgeving We zetten het huidige beleid voort, waarin het thema ‘gezonde leefomgeving’ blijvend aandacht verdient. Het moet een ingesleten gewoonte worden om het onderwerp gezondheid nadrukkelijk mee te nemen in het omgevingsbeleid. Realisatie watertappunten in de fysieke omgeving Omdat we al voldoen aan de GALA-doelen gaan we binnen het thema leefomgeving inzetten op de fysieke realisatie van watertappunten op belangrijke locaties, zoals sportparken, winkelcentra en schoolpleinen. Op Leer- en Sportpark de Langeleegte zijn reeds 2 waterpunten gerealiseerd die erg veel gebruikt worden door sporters en bezoekers. Het bepalen van de nieuwe locaties van watertappunten zal in overleg gaan met onze maatschappelijke partners en onze JOGG-regisseur. Water drinken is 1 van de hoofdthema’s van JOGG. Om te starten is onze eerste voorkeur om 2 nieuwe watertappunten te realiseren op een locaties op beide centrumpleinen.

SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 Geen financiering

3.8 OKO & vroegsignalering alcoholproblematiek In het kader van vroegsignalering en preventie van middelengebruik richten we in 2023 een samenwerkingsverband op bestaande uit de gemeente, VNN en de GGD. Vanuit de gemeente zullen in elk geval de beleidsadviseur Gezondheid en een beleidsadviseur Openbare Orde en Veiligheid vertegenwoordigd zijn. Deze drie partijen komen minstens twee keer per jaar bij elkaar om de situatie in Veendam te bespreken. We gaan de huidige activiteiten bespreken en evalueren en zo nodig sturen we bij en passen we aan. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 Geen financiering

27 https://www.veiligheid.nl/ketenaanpak-valpreventie

39

3.9 Versterken sociale basis Voor de aanpak verwijzen wij naar 3.3.2 mentale gezondheid en naar bijlage 8 voor het projectplan van activering in ’t groen. In 2024 wordt de beleidsvisie op de sociale basis, met aandacht voor gebiedsgerichte uitvoering vastgesteld. Hierin komen in ieder geval de thema’s sociale samenhang of samenlevingsopbouw, mantelzorg, tegengaan van eenzaamheid, inzet en ondersteuning van vrijwilligerswerk en professionals sociaal domein aan de orde.

3.10 Mantelzorg Voor de aanpak verwijzen wij naar 3.3.2 mentale gezondheid en naar bijlage 8 voor het projectplan van activering in ’t groen. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 ✓

3.11 Een tegen eenzaamheid Voor de aanpak verwijzen wij naar 3.3.2 mentale gezondheid en naar bijlage 8 voor het projectplan van activering in ’t groen. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 Geen financiering

3.12 Welzijn op recept In oktober 2023 vindt de evaluatie plaats van de pilot Ondersteuner Sociaal Domein. (OSD) Dit project heeft dan 1 jaar gelopen. Uit eerdere tussentijdse evaluaties blijkt dat beide participerende huisartspraktijken erg tevreden zijn. De samenwerking met de Ondersteuners Sociaal Domein verloopt goed, cliënten/patiënten zijn tevreden en het bespaart de huisarts tijd die hij aan andere cliënten kan besteden. Op basis van de evaluatie wordt besloten of het project verlengd wordt. De verwachting is dat beide participerende huisartspraktijken met dit project willen doorgaan. Daar past de huidige inzet van 12 uur per week bij. Ook zal deze evaluatie besproken worden met de nu-nog-niet-participerende huisartsen in Veendam. Verwachting is dat een aantal huisartsen ook gebruik zal willen maken van de OSD-er. In dat geval zullen de OSD-uren uitgebreid kunnen worden. Het bij dit thema behorende budget kunnen we dan inzetten voor deze uitbreiding. Mocht dit SPUKbudget hiervoor toch niet nodig zijn, dan zetten we dit budget in ter compensatie van de formatiekosten van de betrokken beleidsadviseurs. Ketenaanpak Welzijn op recept Onze lokale activiteiten voeren we uit conform de regionale ketenaanpak Welzijn op recept. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 ✓

40

4. Adviesfunctie GGD en coördinatie regionale preventieaanpak 4.1 Inleiding In de brede SPUK/GALA zijn twee uitkeringen opgenomen die vallen onder ‘Ondersteunende onderdelen’. Keuzes in het besteden van deze ondersteunende onderdelen kunnen lokaal en/of regionaal gemaakt worden.

4.2 Versterking kennis- en adviesfunctie GGD Om de doelen en ambities uit het plan van aanpak GALA mogelijk te maken zijn o.a. de gelden van SPUK 14 in te zetten. Gemeenten kunnen deze gelabelde middelen gebruiken om de lokale GGD met hun kennis en adviesfunctie m.b.t. deze doelen/thema’s te versterken. De tien Groninger gemeenten hebben verschillende opties om de kennis- en adviesfunctie van de GGD te versterken: • • •

De gemeente kiest zelf welk thema van het plan van aanpak deze SPUK gelden door de GGD in worden gezet. Alle gemeenten kiezen gezamenlijk thema’s uit de plannen van aanpak voor de versterking van de GGD. Een aantal gemeenten kiest gezamenlijk een thema uit de GALA plannen.

Besluitvorming over welke optie er gekozen wordt heeft, op moment van schrijven, nog niet (overal) plaatsgevonden. Gemeente Veendam zal de gelabelde middelen (waarschijnlijk) gaan gebruiken om de GGD te versterken met haar kennis en adviesfunctie m.b.t. de GALA-doelen. We kiezen hierbij in dat geval geen specifiek GALA thema, maar zetten in op de volle breedte. Dit wordt in 2023 verwerkt in de herziene Meerjarenagenda GGD, waarin de inzet van de GGD voor de komende jaren wordt beschreven. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 Geen financiering

4.3 Coördinatiekosten regionale aanpak preventie In onze regio is er de afgelopen jaren een forse beweging ingezet om samen te werken aan meer gezondheid voor onze inwoners. Deze samenwerking komt tot uiting in verschillende regionale programma’s en netwerken zoals: Het Nationaal Programma Groningen (NPG), Regio Deal OostGroningen, Provinciaal Beweeg Akkoord, Leefbaarheidsprogramma Provincie Groningen, Kans voor de Veenkoloniën, Alliantie van Kracht en het Netwerk Gezondheids Overleg Groningen (GOG). Op het laatstgenoemde netwerk gaan we hieronder dieper in. Netwerk Gezondheids Overleg Groningen (GOG) De regionale aanpak preventie wordt vormgegeven in het gezondheidsoverleg Groningen (GOG). In dit overleg zijn alle regionaal acterende zorgpartners op GALA en IZA-onderdelen vertegenwoordigd. Ook de Groninger gemeenten nemen deel aan dit overleg. Globaal is dit overleg verdeeld in vier actielijnen: Actielijn 1: Meer doen met beschikbare middelen Richt zich op de beschikbaarheid van passende zorg en is aanjager van de transformatie in de zorg die hiervoor noodzakelijk is.

41

Actielijn 2: Meer preventie, welzijn en samenleving (incl. sociale- en fysieke leefomgeving) Richt zich op meer gezonde jaren voor alle Groningers en werkt aan een gezonde basis, het bevorderen van gezond gedrag en de leefomgeving. Deze actielijn omvat alle vijf regionale ketenaanpakken van het IZA/GALA. Actielijn 3: Data gebaseerd werken en monitoren Richt zich op de beschikbaarheid en bruikbaarheid van zorg- en gezondheidsdata om te kunnen sturen op de acties die voortvloeien uit de actielijnen. Deze opbrengsten zijn bedoeld voor inwoners, professionals, beleidsmakers en onderzoekers. Deze actielijn omvat het regiobeeld en -plan. Actielijn 4: Professionals van de toekomst Richt zich op de beschikbaarheid van vitale, gemotiveerde en competente professionals, mantelzorgers en vrijwilligers. Daarmee zetten we in op een zorgzame samenleving waarin passende (informele) zorg in voldoende mate beschikbaar is en blijft voor wie het nodig heeft. In actielijn 2 worden de 5 ketenaanpakken die benoemd zijn binnen het GALA uitgewisseld en gecoördineerd. Op deze wijze willen we in gezamenlijkheid komen tot een regionale aanpak en op termijn lokaal preventiebeleid wat hier op aansluit. Alle gemeenten in de provincie Groningen gebruiken deze coördinatiekosten om de 5 ketenaanpakken binnen het GALA te coördineren en om regionaal af te stemmen. SPUK-Financiering 2023 ✓

2024 ✓

2025 ✓

2026 Geen financiering

5. Samenwerken, samenhang, synergie en verbinding In dit plan van aanpak is zichtbaar gemaakt dat samenwerken, samenhang, synergie en verbinding noodzakelijk waren om dit plan uit te voeren. Hieronder beschrijven we deze vier termen in relatie tot de regio, onze partners en binnen de gemeente. De regio Zie paragraaf 4.3 Onze partners We hebben diverse partners in de gemeente die werken aan het preventief gezondheidsbeleid. Denk o.a. aan de GGD, deBasis, Sportverenigingen, Scholen, Verslavingszorg Noord-Nederland, Impology en Zorgadvies Groningen. Deze samenwerkingspartners vormen een belangrijke schakel in het realiseren van de gestelde doelen. Hoe deze samenwerking er concreet uit ziet, staat beschreven in de hoofdstukken 2 en 3.

42

Binnen de gemeente • Een domein overstijgend, integraal kernteam heeft dit Plan van Aanpak geschreven en komt gedurende de looptijd van dit plan periodiek bij elkaar om de voortgang te bespreken en waar nodig bij te sturen. • Een aantal activiteiten binnen het thema gezondheid (Valpreventie en Aanpak overgewicht/obesitas, zal worden uitgevoerd door de afdeling Veendam Beweegt. Ook raken de sport/beweeg/leefstijlactiviteiten van deze afdeling de thema’s ‘Terugdringen gezondheidsachterstanden’, ‘Mentale gezondheid’, ‘Leefomgeving’, ‘OKO & vroegsignalering’ en ‘1 tegen eenzaamheid’. Integraliteit en samenwerken is noodzakelijk om synergie en de gewenste resultaten te behalen. • Het samenvoegen van het Lokaal Sport Akkoord en het Lokaal Preventie Akkoord is ook een voorbeeld waarbij we door samen te werken synergie creëren. • Dit plan van aanpak is uitgebreid besproken met de participatieraad. Hun 36-37 input is verwerkt in dit document. Verbinding Brede SPUK en doelen GALA en Sportakkoord II De verbinding tussen de Brede SPUK en de doelen van het GALA en het Sportakkoord II hebben we in het daarvoor bedoelde format weergegeven. Zie bijlage 10.

6. Bewaking voortgang Monitoring en bewaking voortgang vindt plaats op verschillende manieren. Deze worden hieronder weergegeven. Uiteraard zal de gehele aanpak volgens de PDCA-cirkel verlopen. •

Resultaten van de GGD-onderzoeken gepubliceerd op ggdgroningen.incijfers.nl. Denk aan o.a. de resultaten en trend op de volgende thema’s: o Sociaal Economische status o Overgewicht o Beweegrichtlijnen o Alcoholgebruik o Roken o Drugsgebruik o Voeding o Eenzaamheid o Financiën o Pesten o Mantelzorg o Ervaren gezondheid o Mentale gezondheid (Ervaren geluk, weerbaarheid jongeren, veerkracht onder jongeren, vertrouwen in de toekomst jongeren, psychische gezondheid jongeren, ervaren stress jongeren, angst of depressiestoornis volwassenen)

•

Sportdeelname (Kenniscentrum Sport en Bewegen)

•

Elke maand komt de werkgroep 28 bij elkaar om de voortgang en ontwikkelingen met betrekking tot het uitvoeren van dit plan van aanpak te bespreken.

28 Werkgroep bestaat uit: beleidsadviseur Veendam Beweegt, sociale basis, gezondheid, cultuur,

leidinggevende Veendam Beweegt en adviseurs van de GGD.

43

7. Ondertekening De gemeente geeft middels de ondertekening hieronder toestemming voor gebruik van de informatie uit het plan van aanpak voor de evaluatie van de landelijke samenwerkingsafspraken en de monitoring en doorontwikkeling van landelijk beleid. Naam wethouders namen het college van burgemeester en wethouders gemeente Veendam: Ans Grimbergen

Henk Jan Schmaal

Wethouder Gezondheid en sociale basis

Wethouder Sport

19 september 2023

19 september 2023

44

8. Bijlagen Bijlage 1: Gezond en Actief Leven Akkoord 2023 Bijlage 2: Lokaal Sportakkoord Gemeente Veendam 2020-2022 Bijlage 3: Sportnota 2021-2026 'Samen brengen we Veendam in beweging' Bijlage 4: Nota gemeentelijk gezondheidsbeleid 2021-2026 Bijlage 5: Lokaal uitvoeringsplan: ‘Samen Gezond in Veendam’ 2022-2024 Bijlage 6: Lokaal preventieakkoord Veendam 2020-2022 Bijlage 7: Lokaal Sportakkoord 2.0 2023-2026 Bijlage 8: Projectplan Actief in t groen Bijlage 9: Landelijk model ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en obesitas Bijlage 10: Overzicht verbinding Brede SPUK en doelen GALA en Sportakkoord II

45

Bijlage 1

Gezond en Actief Leven Akkoord 2023

GALA

Gezond en Actief Leven Akkoord Gemeenten en GGD’en, zorgverzekeraars en VWS zetten gezamenlijk in op een gezond en actief leven met een stevige sociale basis

Januari 2023

Dit is een uitgave van Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

versie 1.0 Januari 2023

2 | GALA – Gezond en Actief Leven Akkoord

GALA Gezond en Actief Leven Akkoord Inhoud 1

Inleiding

4

2

Gemeenten en GGD’en, zorgverzekeraars en VWS bouwen met het GALA een fundament onder het preventiebeleid

8

3 a. b. c. d. e. f. g.

Gezondheidsdoelen en resultaten die we willen behalen Terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder Kansrijke Start) Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis Een gezonde leefstijl Het versterken van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid Vitaal ouder worden Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur I. Bouwstenen regionale preventie-infrastructuur II. Werkagenda inrichting ketenaanpakken

12 13 15 18 20 24 26 28 29 31

4 a. b. c. d. e. f. g.

Wat is daarvoor nodig Financiën Regionale samenwerking Agenda en dialoog Health in all policies Kennisinfrastructuur Monitoring Ondersteuningsprogramma Governance