27-02-04 Beantwoording sv Asruf en Namane inzake hoeveelheid treinen die met gevaarlijke lading door Amsterdam rijden

Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 mei 2024 Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit Melanie van der Horst VenOR (bestuurszaken.VenOR@amsterdam.nl) Beantwoording schriftelijke vragen van de leden Asruf en Namane inzake vervoer gevaarlijke stoffen per spoor door Amsterdam.

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 18 maart jl. heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van de leden Asruf en Namane (PvdA) inzake het vervoer van gevaarlijke stoffen per spoor door Amsterdam. Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan. Toelichting door de vragenstellers Door Amsterdam rijden straks vier keer zoveel treinen met een gevaarlijke lading.1 Dit betreft jaarlijks duizenden wagons gevuld met gevaarlijke stoffen die dwars door de stad rijden. Er hebben zich al verschillende incidenten voorgedaan die, gelukkig, redelijk goed zijn afgelopen. Echter, het risico blijft bestaan dat het een keer ernstig mis kan gaan. Het is daarom belangrijk om de mogelijke risico's van dit vervoer goed scherp te hebben. Het college kan de gestelde vragen als volgt beantwoorden. 1. In hoeverre heeft het college in beeld hoeveel treinen met een gevaarlijke lading door Amsterdam rijden? Deelt zij het beeld dat in het artikel weergegeven wordt over meerdere incidenten op het spoor met treinen met een gevaarlijke lading? Antwoord van het college. Het college is beperkt op de hoogte van het transport van gevaarlijke stoffen over het spoor door Amsterdam, omdat zij hierover pas achteraf wordt geïnformeerd. Voor het spoor wordt, in tegenstelling tot vervoer over de weg, wel elk transport geregistreerd door ProRail (inclusief de inhoud van de wagons).

Deze informatie wordt per kwartaal gerapporteerd in totaalcijfers en de hoeveelheden wagons per categorie. Het college weet dus achteraf per kwartaal hoeveel van welke stofcategorie is vervoerd over welk spoordeel. Deze cijfers worden gepubliceerd op: https://iplo.nl/thema/externeveiligheid/basisnet/vervoercijfers-gevaarlijke-stoffen/spoor/.

1 https://www.parool.nl/amsterdam/door-amsterdam-rijden-straks-vier-keer-zoveel-treinen-met-een-gevaarlijke-lading-het-loopt-bij-

incidenten-meestal-goed-af-tot-het-een-keer-niet-meer-meevalt~b1e18a20/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 2 van 7

Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) publiceert jaarlijks het Jaarverslag Basisnet 2 waar een verdere duiding van de realisatiecijfers wordt gegeven. Het Basisnet heeft als doel een evenwicht voor de lange termijn te creëren tussen de belangen van het vervoer van gevaarlijke stoffen, de bebouwde omgeving en de veiligheid van mensen die wonen of verblijven dicht in de buurt van de infrastructuur waar dit vervoer plaatsvindt. Het ministerie maakt elke 5 jaar een prognose (met een

horizon van 10 jaar) om inzicht te krijgen in de toekomstige ontwikkelingen van het vervoer van gevaarlijke stoffen over spoor. Deze prognoses zijn openbaar. Een actueel overzicht, welke stof er precies op een bepaald moment ergens rijdt, heeft het college niet. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) is hiervan wel op de hoogte. Het spoorgoederenvervoer valt onder de verantwoordelijkheid van het rijk. De ILT verricht namens het rijk het toezicht op het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor. Het college heeft daarin geen rol en/of bevoegdheid. Het college deelt het beeld dat er onrechtmatigheden hebben plaatsgevonden en dat er adequaat toezicht is gehouden waardoor incidenten zijn voorkomen. De kans op een ongeval is erg klein. 2. Wat vindt het college van deze ontwikkeling van meer treinen over het spoor met een gevaarlijke lading in dichtbevolkte wijken van Amsterdam? Antwoord van het college. Er zijn hier veel verschillende grote maatschappelijk belangen die hier spelen. Enerzijds het belang van de huisvesting en woningbouwopgave en anderzijds het belang van industriële activiteiten in de haven en de energietransitie. Deze belangen zijn niet alleen het belang van Amsterdam maar dienen ook hogere belangen. Zoals ook al in de Omgevingsvisie aangegeven, is een volledig veilige stad niet mogelijk.

Veiligheid als absolute doelstelling kan niet en zou tot een onleefbare stad leiden. De omgevingsvisie juicht beweging, menging, interactie – kortom: stedelijkheid – in principe toe en tot op zekere hoogte horen risico’s daarbij. Vervoer van (gevaarlijke) stoffen kan op diverse manieren plaatsvinden: per buisleiding, over de weg, per binnenvaart en per spoor. Elke modaliteit heeft eigen kenmerken, ook ten aanzien van veiligheid. Algemeen wordt aangenomen dat spoorgoederenvervoer veilig is, ook ten aanzien van het vervoer van gevaarlijke stoffen. De veiligheid van spoorgoederenvervoer wordt geborgd door alle eisen die gesteld worden aan de spoorinfra, het treinmaterieel en aan het vervoer zelf. In Nederland is de afgelopen 100 jaar nog nooit een slachtoffer gevallen als gevolg van het vrijkomen van gevaarlijke stoffen uit een goederentrein. Maatregelen, voorschriften en strikt toezicht daarop is en blijft essentieel om de veiligheid blijvend te borgen. Het transport vanuit de Amsterdamse haven door de stad was de afgelopen jaren zeer beperkt, minder dan waar de regeling Basisnet3 vanuit ging. De ontwikkeling is wel dat er meer stoffen 2 Het Basisnet is een landelijk aangewezen netwerk voor het vervoer van gevaarlijke stoffen. Binnen bepaalde grenzen

wordt dit vervoer over weg, binnenwater en spoor gegarandeerd. Het Basisnet heeft betrekking op de rijksinfrastructuur: hoofdwegen (snelwegen), hoofdwaterwegen (binnenwateren) en hoofdspoorwegen 3 Basisnet - Kenniscentrum InfoMil

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 3 van 7

vervoerd zullen gaan worden en ook andere stoffen. Daarnaast speelt de intensivering van de woningbouw op veel locaties langs het spoor. Omdat de gemeente niet over de bron (het spoor) gaat, is de gemeente hierover in het kader van Robuust Basisnet gesprek met het rijk en zal de gemeente hierover ook in gesprek blijven. Dit alles om ervoor te zorgen dat onnodige risico’s worden geëlimineerd, ongewoon grote risico’s worden vermeden en het aanvaardbaarheidsniveau van risico’s wordt benoemd. Zie ook de reactie op vraag 3. 3. a. In hoeverre lopen er gesprekken met de Veiligheidsregio Amsterdam, ProRail, de NS en de Inspectie ILT over deze ontwikkeling? b. Wat is de inzet van de gemeente als het gaat om het welzijn en de veiligheid van de Amsterdammer? c. Zet het college bijvoorbeeld in op minder treinen met gevaarlijke lading langs dichtbevolkte buurten in Amsterdam? Antwoord van het college. a. De gemeente is in nauw overleg met diverse partijen over de ontwikkelingen in de haven, zoals opslag van waterstof, en de gevolgen die dat heeft voor het transport van gevaarlijke stoffen door Amsterdam. Deze gesprekken zijn vooral met de Omgevingsdienst, de Veiligheidsregio, Provincie en het Havenbedrijf. Met ProRail, NS en ILT is in dit kader ook overleg, maar deze partijen staan op grotere afstand.

Daarnaast zijn er in het kader van het Programma Robuust Basisnet gesprekken met alle betrokken partijen onder leiding van het ministerie van I&W. In dit programma wordt het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor in relatie tot de energietransitie en woningbouw besproken om dit uiteindelijk in gedragen landelijke regelgeving vast te leggen.

b. De inzet van de gemeente is om het welzijn en de veiligheid van de inwoners maximaal te waarborgen, gegeven het vervoer van de gevaarlijke stoffen. Het is immers een feit dat de spoorlijnen vanuit de haven naar het achterland dwars door de stad lopen en er geen plannen zijn om hiervoor andere routes aan te leggen. Over het algemeen kan gesteld worden dat het vervoer over het spoor zeer veilig is. In het Programma Robuust Basisnet wordt ook de nadruk gelegd op deze intrinsieke veiligheid van het vervoer per spoor. Doordat vervoerders aan Europese regels moeten voldoen is het spoor een van de veiligste vervoersmethoden. De inzet hierbij is vooral gericht op maatregelen waarmee risico’s verder beperkt kunnen worden zoals bijvoorbeeld veilig materieel en controles. De gemeente Amsterdam neemt deel aan deze gesprekken over het Robuust Basisnet. Daarnaast speelt het vervoer van gevaarlijke stoffen ook een belangrijke rol bij de gebiedsontwikkeling. Veel nieuwe woningbouw vindt (o.a. op verzoek van het ministerie van BZK) plaats langs het spoor en in de nabijheid van stations. In de planvorming wordt expliciet rekening gehouden met de mogelijke gevolgen van een ongeval met gevaarlijke stoffen. Zo wordt er bijvoorbeeld gekeken of er maatregelen aan gebouwen nodig zijn en of er goede vluchtmogelijkheden zijn.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 4 van 7

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn de regels voor de bouw van o.a. woning, kinderdagverblijven en scholen in de buurt van risicovolle bronnen, zoals het spoor gewijzigd. Vanuit het Rijk worden hier voor nieuwbouw verplichte maatregelen voorgeschreven. Een van de zorgen daarbij is dat sommige voorgeschreven technische maatregelen aan gebouwen sterk kostenverhogend zijn, terwijl de effectiviteit niet is aangetoond. Het verplicht stellen van deze maatregelen door het Rijk verhoudt zich ook niet met de kernboodschap van het ministerie van I&W dat het vervoer vanwege de Europese eisen al intrinsiek veilig genoeg is. Als gemeente en VNG zijn we hierover in gesprek met het ministerie.

c. In de afgelopen 10 jaar was het transport vanuit de Amsterdamse haven door de stad zeer beperkt. Een deel van het transport door Amsterdam Zuidoost, dat vanuit Rotterdam naar het oosten rijdt, ziet het college wel graag via de Betuweroute verlopen. Helaas is dit door het ontbreken van realisatie van de noordtak4 van de Betuweroute nog niet mogelijk. Het transport van en naar de Amsterdamse haven is inmiddels wel aan het groeien en zoals het artikel al aangeeft is de verwachting dat met de ingezette transitie naar duurzame brandstoffen dit transport verder zal groeien. Het college zet in op de maximale inzet van buisleidingen en vervoer per schip. Het vervoer per spoor zal voor sommige transporten echter de enige optie blijven en is altijd nog veel beter dan vervoer over de weg, zowel qua duurzaamheid als veiligheid. (N.B. in de haven Amsterdam is geen sprake van plannen om ammoniak per trein te gaan vervoeren.)

4 https://www.rtvoost.nl/nieuws/2065355/een-nieuwe-goederenspoorlijn-dwars-door-twente-zo-zit-het-met-de-noordtak-van-de-

betuweroute

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 5 van 7

Realisatiecijfers vervoer gevaarlijke stoffen vanuit de Amsterdamse haven naar het achterland in de periode 2005-2024. De aantallen zijn ketelwagenequivalenten. Per trein kunnen dat er enkele tientallen zijn. In de periode 2005 tot en met 2009 waren er nog ammoniaktransporten door Amsterdam (B2, donkergroen). Per 2010 zijn die transporten beëindigd. In de periode daarna betreft het vervoer vooral brandbare vloeistoffen (C3), zoals ethanol en de in het artikel genoemde stof MBTE. 4. In hoeverre is er een veiligheidsprotocol voor deze incidenten en in hoeverre is de gemeente hierbij betrokken? Antwoord van het college. Ingeval van een incident op het spoor zijn er vaste afspraken gemaakt tussen ProRail (afdeling Incidentenbestrijding) en de overheidshulpdiensten zoals de brandweer. Voordat een trein vertrekt is de wagenlijst van de trein in het bezit van ProRail. In geval van een lekkage met een goederentrein met gevaarlijke stoffen, wordt deze wagenlijst direct gedeeld met de brandweer volgens een overeengekomen protocol. Bij een incident met effecten voor de omgeving zal worden opgeschaald, waarna de gezamenlijke hulpdiensten volgens de structuur van de crisisbeheersing de coördinatie van de bestrijding en de afhandeling van het incident op zich zullen nemen.

Brandweer Amsterdam-Amstelland heeft operationele procedures beschikbaar voor incidenten op het spoor (aandachtskaart Optreden bij trein Spoorincidenten) en voor het optreden bij ongevallen met gevaarlijke stoffen (IBGS-procedure). In het westelijk havengebied waar de laatste incidenten plaatsvonden is een gespecialiseerde brandbestrijdingsploeg beschikbaar (GBA), die zich extra voorbereid op incidenten met gevaarlijke stoffen en hierover een contract heeft afgesloten met ProRail. 5. Welke maatregelen neemt het college - al dan niet met andere betrokken instanties - om het gevaar voor de Amsterdammer te beperken? Antwoord van het college. Zie antwoord op vraag 3. In alle ruimtelijke plannen wordt het risico van transport meegewogen. 6. Zijn er ook gesprekken gevoerd met de Inspectie ILT om het aantal controles van treinen met een gevaarlijke lading op te voeren? Zo nee, is het college van plan om dit alsnog in te brengen bij de inspectie ILT? Antwoord van het college. Het Ministerie van IenW en de ILT gaan over de inzet van de ILT. Bijgevoegd de beantwoording van de Kamervragen die over dezelfde situatie zijn gesteld. Antwoorden Kamervragen over het bericht dat een trein met licht ontvlambare vloeistof door Amsterdam reed | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 7.

In hoeverre heeft het college ook contact met verzekeraars en/of het Verbond van Verzekeraars om via verzekeringen de veiligheid en het toezicht op deze treinen met gevaarlijke lading te verbeteren? Zo nee, is het college van plan om dit gesprek aan te gaan met verzekeraars - al dan niet in samenwerking met andere betrokken partijen?

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 6 van 7

Antwoord van het college. Nee, is niet de praktijk in Nederland. Toezicht wordt niet via verzekeringsbedrijven geregeld, maar ligt bij de ILT. 8. Hoe beoordeelt het college de aangehaalde uitspraak van de VNG dat gemeenten de risico’s van het groeiende railvervoer ‘niet kennen en niet kunnen beheersen’? Antwoord van het college. Het college herkent zich in de uitspraak van de VNG. De gemeentes kunnen niet sturen op de routes, aantallen of de gevaarlijke stoffen die er door de gemeente rijden. Dit wordt in essentie gedaan door ProRail. In de ruimtelijke ordening moeten gemeenten wel rekening houden met het vervoer van die gevaarlijke stoffen en onderbouwen dat voor een gebiedsontwikkeling het risico van het vervoer van gevaarlijke stoffen verantwoord wordt geacht. Daarnaast is het nog onduidelijk wat de gevolgen van de energietransitie zijn voor de soorten stoffen en hoeveelheden die vervoerd worden. 9. Wat vindt het college ervan dat mogelijk lekkende treinen vaak op stations worden geïnspecteerd, i.p.v. op plaatsen waar minder mensen risico’s lopen? Antwoord van het college. Voordat een trein vertrekt, wordt op een emplacement een controle uitgevoerd op eventuele defecten zoals lekkages. Als die worden geconstateerd, dan worden die ter plekke verholpen of wordt de trein teruggestuurd naar het bedrijf.

Lekkages die bij zo’n vertrekcontrole worden geconstateerd zijn doorgaans zogenoemde druppellekkages langs een pakking of een afsluiter. In zeer uitzonderlijke situaties vindt een dubbelcheck plaats op een stationslocatie. Dat is dus niet vaak. 10. Welke kennis heeft de gemeente of het havenbedrijf over bedrijven die gevaarlijke stoffen laden en in hoeverre is zij op de hoogte van eventuele incidenten en veiligheidsovertredingen, zoals het ontbreken van een veiligheidsadviseur? Antwoord van het college. De Omgevingsdienst Amsterdam is als bevoegd gezag namens de Provincie bekend met welke bedrijven precies gevaarlijke stoffen laden via de verleende omgevingsvergunning. Het havenbedrijf en de gemeente zijn op de hoogte dat er bedrijven zijn die gevaarlijke stoffen laden. Welke bedrijven en stoffen dat precies zijn, kunnen de gemeente en haven per vergunning opvragen bij de Omgevingsdienst. De Omgevingsdienst houdt echter geen toezicht op het voldoen aan de voorwaarden voor een veilig transport. Dat toezicht is wettelijk voorbehouden aan de Inspectie Leefomgeving en Transport. Zij houden ook toezicht op het aanwezig zijn van de in de transportregelgeving voorgeschreven veiligheidsadviseur.

Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 2 oktober 2020 Pagina 7 van 7