25-04-03 Bijlage 2 - Bibliotheek Veendam Jaarverslag 2021

2021 De bibliotheek van iedereen Jaarverslag gemeente Veendam

Inhoudsopgave Inleiding

3

1. Fysieke basisvoorziening

6 6 9 9

1.1 De fysieke bibliotheek in het tweede coronajaar 1.2 De online Bibliotheek 1.3 Bibliotheken in Veendam

2. Taal als basis en Plezier in lezen 2.1 Taalbevordering en leesplezier 0-4 jaar 2.2 Taalbevordering en leesplezier 4-12 jaar 2.3 Taalbevordering en leesplezier 12-18 jaar

3. Werken aan geletterdheid 3.1 Taalhuis 3.2 Online Taalhuis 3.3 Bewustwording laaggeletterdheid 3.4 Dit deden we ook in Veendam

4. Meedoen in de samenleving 4.1 Digitale trainingsprogramma’s 4.2 Informatiepunt Digitale Overheid 4.3 Ontwikkelen van andere basisvaardigheden 4.4 Dit deden we ook in Veendam

5. Een leven lang leren 5.1 Campagnes 5.2 Online activiteiten 5.3 eLAB 5.4 Dit deden we ook in in Veendam

11 12 14 17 19 19 21 21 21 23 23 25 26 26 30 31 34 36 37

2

Inleiding Voor u ligt het jaarverslag over het bibliotheekwerk in de gemeente Veendam. Hoewel we allemaal hoopten op een jaar zonder sluitingen en beperkte openstelling, konden we ook in 2021 niet om corona heen. Desondanks hebben we onze leden, bezoekers en andere gebruikers van de bibliotheek weer alle kansen geboden om te ontdekken, leren en ontmoeten. In de bibliotheek, elders in de gemeente en online. Dat we onze maatschappelijk-educatieve rol ondanks alles op creatieve wijze hebben kunnen invullen, is in belangrijke mate te danken aan onze medewerkers. Door de ervaring van 2020 schakelden ze geroutineerd tussen fysieke en online programmering. Steeds vaker wisten ze zelfs een hybride aanbod te creëren, waarbij on- en offline activiteiten elkaar aanvulden en versterkten. In periodes waarin de bibliotheken gesloten of beperkt open waren, werden de afhaal- en bezorgservices weer actief. Onze systemen waren er inmiddels helemaal op ingericht. Kwetsbare inwoners en minder mobiele leden konden ook buiten de lockdowns gebruikmaken van de bezorgservice. Hoewel we gedurende het jaar onze waardering hebben laten blijken voor de inzet van onze medewerkers én die van de ruim 800 vrijwilligers, doen we dat op deze plek nogmaals.

2021 was ook het jaar van nieuwe samenwerkingen, onder andere rondom de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) die we op 1 november in 9 bibliotheken openden. Na een hybride opening met medewerking van gedeputeerde Mirjam Wulfse en onder andere beleidsambtenaren Niek Lambers en Ylse Roersma in Bibliotheek Veendam, konden (vrijwillige) medewerkers in de IDO’s aan de slag. In de eerste 2 maanden na de IDO-opening hielpen alle IDO’s samen al zo’n 500 vragenstellers op weg en verwezen ze waar nodig door naar lokale partners, zoals Compaen. Samenwerking zien we ook terug in de Breinbieb die in september een plek kreeg in de bibliotheek in Veendam. De Breinbieb kwam tot stand met financiële ondersteuning van Nedmag en het Wildervankfonds. Samen met lokale partners wordt invulling gegeven aan de programmering van activiteiten rondom brein en geheugen. Vanwege de beperkende coronamaatregelen zijn de bezoek- en uitleencijfers lager dan in andere jaren. Zodra de bibliotheken open waren, kwam men echter weer gauw langs. Dat de relatie met onze klanten ook tijdens sluitingen en beperkte openstelling hecht bleef, bleek uit de vriendelijke woorden en cadeautjes die we van leden en bezoekers ontvingen. Niet zelden lag er chocolade in de inleverbak, of stak er een bedankkaartje uit de ingeleverde boeken. Ook online wisten leden en andere gebruikers de bibliotheek te vinden.

Alle reacties onderstreepten eens te meer dat de bibliotheek een essentiële voorziening is, die een plek heeft in het dagelijks leven van velen.

3

De erkenning hiervan kwam tijdens de laatste lockdown van 2021. Waar velen helaas de deuren moesten sluiten, werd de bibliotheek haar maatschappelijke rol gegund: we mochten open blijven. En het was nodig. In veel vestigingen kwamen mensen langs voor hulp met het installeren van de CoronaCheck-app, het aanvragen van een QR-code of het maken van een boosterafspraak. Onze medewerkers hielpen hen graag, zowel tijdens het IDO-spreekuur als daarbuiten. Ook voor gezinnen met kinderen was de bibliotheek tijdens de extra lange kerstvakantie een uitkomst. Erkenning was er dit jaar ook in de vorm van het kwaliteitscertificaat van de Certificeringsorganisatie Bibliotheekwerk, Cultuur en Taal (CBCT) dat we in september, na een intensieve audit, behaalden. Dit betekent dat onze organisatie aan alle kwaliteitsnormen voldoet die gelden voor bibliotheeken cultuurorganisaties. Belangrijke onderdelen van de toetsing waren het maatschappelijke effect en de toekomstbestendigheid van de organisatie. Hierop scoorden we overtuigend. De Voorleestent is een begrip in Veendam, in onze provincie en inmiddels ook landelijk. Dit jaar was er in het kader van de Europese Readr tentoonstelling in Veendam ook een speciale editie van de Voorleestent: we lazen bij zonsondergang voor onder een sprookjesachtig verlichte boom. In lijn met de wens van de gemeente werden we nog zichtbaarder in Veendam.

We organiseerden onder andere een escapetour, een Verhalenpad en waren samen met Summerfun in verschillende wijken in Veendam actief. Het komende jaar hopen we onze programmering in en buiten de bibliotheek weer over de volle breedte te kunnen starten, en zo de verbinding met ons werkgebied te bestendigen en verstevigen. Landelijk is er de ambitie om van 4 miljoen volwassen leden naar 8 miljoen gebruikers te gaan. Iets waar we als Biblionet Groningen graag aan bijdragen! De bibliotheek is er immers niet alleen voor leden, maar voor iedereen. Voor het gezin dat meedoet aan het voorleesuurtje, het echtpaar dat samen een computercursus volgt, de jongere die zijn huiswerk maakt in de bibliotheek en de studente die onze gratis digitale bronnen gebruikt. Allen hebben zij een band met de bibliotheek en elk contact is een kans om hun blik te verruimen en hen voor het bredere aanbod te interesseren. Zodat iedereen die dat wil zich met behulp van de bibliotheek een leven lang kan ontwikkelen. Ook in 2022 bieden we elke inwoner en organisatie van ons werkgebied de mogelijkheid om de bibliotheek te gebruiken als podium, werkplaats en plek voor ontmoeting om met en van elkaar te leren. Wees welkom!

Rachel van den Hoogen Ilona Ebels Bestuurder Manager bibliotheken

4

FYSIEKE BASISVOORZIENING

1. Fysieke basisvoorziening In de fysieke basisvoorziening komen alle programma’s en activiteiten samen die we – ook met partners – aanbieden voor alle inwoners van Groningen. Het is de plek waar inwoners welkom zijn om te halen wat ze nodig hebben om mee te doen in de samenleving. We zien de fysieke basisvoorziening als een fysiek podium, een platform voor inwoners, instellingen en community’s. Op dit platform organiseren en faciliteren we activiteiten en programma’s voor verschillende doelgroepen. In welke mate we invulling kunnen geven aan dit platform en community’s is afhankelijk van de dienstverlening die de gemeente bij ons afneemt. Om de klassieke bibliotheekfuncties te kunnen combineren met de maatschappelijk-educatieve functies zoals verwoord in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) werken we volgens het Gronings bibliotheekconcept 3.0: de bibliotheek van ontmoeten, leren en ontdekken. In een aantal bibliotheken in de provincie (Appingedam, Hoogezand, Veendam en Winschoten) is het concept al gerealiseerd, in andere deels (Grijpskerk, Leens, Middelstum, Siddeburen, Slochteren en Spijk). We streven ernaar om dit concept in de komende jaren ook in te voeren in de overige bibliotheken.

1.1 De fysieke bibliotheek in het tweede coronajaar Vanwege de lockdowns en andere coronamaatregelen zijn de bezoekersaantallen ook in 2021 lager dan gebruikelijk. De fysieke bibliotheken zijn maandenlang gesloten geweest voor bezoekers en konden na heropening vanwege de anderhalve meter regel minder bezoekers ontvangen dan gebruikelijk. Daardoor konden we niet altijd een optimale dienstverlening bieden, maar we hebben ons – met succes – ingespannen om onze leden en andere gebruikers zo goed mogelijk van dienst te zijn. Onder andere met de afhaal- en bezorgservice, waarover verderop meer. Tijdens de laatste lockdown, in december 2021, mochten de bibliotheken gelukkig wél open blijven. Dat was goed nieuws voor onze leden en bezoekers. En het was nodig: in alle vestigingen kwamen mensen langs voor hulp bij het installeren van de CoronaCheck-app, het aanvragen van een QR-code of het maken van een vaccinatie- of boosterafspraak.

6

Afhaal- en bezorgservice Met de afhaal- en bezorgservice konden we de dienstverlening vanuit de bibliotheken deels voortzetten en bleef er contact met de leden. Vanwege de ervaring tijdens eerdere lockdowns kon deze dienstverlening toen het weer nodig was snel worden opgestart. Ook leden schakelden makkelijker om, al vonden ze het jammer dat hun gebruikelijke uitstapje naar de bieb niet door kon gaan. Tegelijkertijd bood de afhaal- en bezorgservice kansen: sommige leden kozen ervoor om geen boeken te reserveren omdat ze zich liever lieten verrassen. De ‘verrassingstas’ werd geïntroduceerd. Zo ontdekten leden nieuwe genres en schrijvers, wat zorgde voor nieuwe (lees)ervaringen. Direct na de introductie kwamen binnen een paar dagen tijd bijna 200 aanvragen voor tassen binnen, wat duidelijk maakte dat deze dienstverlening voorzag in een behoefte. Dat de service op prijs werd gesteld, bleek verder uit de enthousiaste ansichtkaartjes die onze medewerkers in de brievenbus of inleverbak vonden. Ook waren er veel aanvragen voor de bezorgservice, waar mensen erg blij mee waren.

7

Minder-digitaalvaardige klanten konden telefonisch via onze klantenservice hun wensen doorgeven. Sommige klanten vroegen of de medewerker in de dichtstbijzijnde bibliotheek een tas met leuke boeken wilde klaarzetten om af te halen, anderen vroegen de medewerker van de klantenservice om titels voor hen te reserveren. Daarnaast waren er klanten die wilden leren hoe ze een bibliotheekaccount konden maken, om zelf reserveringen te kunnen doen. In de eerste helft van 2021 kreeg de klantenservice ondersteuning van collega’s uit de bibliotheken. Een veilige bibliotheek Zodra de bibliotheken open mochten, stonden er al gauw weer mensen voor de deur. We hebben natuurlijk maatregelen genomen om werken en lenen in de bibliotheek veilig en gezond te houden. Medewerkers en bezoekers hielden anderhalve meter afstand, desinfecteerden hun handen bij binnenkomst en indien nodig vaker. Wie in beweging was, droeg een mondkapje. Hoewel een enkele klant op de richtlijnen moest worden gewezen, volgden de meeste die als vanzelfsprekend op. Afhankelijk van de actuele coronamaatregelen kon er de ene keer wel, de andere keer geen gebruik worden gemaakt van de ontmoetingsfunctie van de bibliotheek: de leestafel voor de dagelijkse krant, de computers, de tafel met het dam- of schaakbord.

Wat waren bezoekers blij als het weer mocht! Eens te meer realiseerden we ons hoe belangrijk het is voor inwoners dat er een plek is waar iedereen welkom is, zichzelf kan zijn, gezien wordt en deel uitmaakt van de samenleving.

8

1.2 De online Bibliotheek Via de online Bibliotheek zijn bijna 29.000 e-books en meer dan 3.500 luisterboeken beschikbaar. Het gebruik van de online Bibliotheek is het afgelopen jaar sterk toegenomen. We zagen de uitleningen van e-books in onze provincie stijgen naar 241.845. Dat is een kleine stijging ten opzichte van 2020. Het aantal actieve e-book leden steeg van 9.526 naar ongeveer 14.470, een toename van bijna 52%! Ook leende men in 2021 in de provincie Groningen 84.204 luisterboeken via de online Bibliotheek.

1.3 De bibliotheek in Veendam Bibliotheek Veendam is gehuisvest in Cultuurcentrum vanBeresteyn, samen met het theater, filmhuis, kunstencentrum en het Veenkoloniaal Museum. De bibliotheek ligt dichtbij het winkelcentrum, is goed bereikbaar en heeft een goede parkeervoorziening. Het is een aantrekkelijke, moderne bibliotheek van ontmoeten, leren en ontdekken (3.0) die goed is toegerust voor haar maatschappelijke en educatieve taken. In de bibliotheek heeft het Taalhuis een prominente plek, er zijn twee spreekkamers voor privégesprekken. Digitale cursussen maar ook vele andere activiteiten vinden plaats in de halfopen cursusruimte. Het systeem van uitlenen en innemen van materialen is volledig geautomatiseerd. De vide van de bibliotheek wordt veel gebruikt voor studeren, werken, schaken en lezen. Tijdens de koopavondconcerten in de foyer van VanBeresteyn wordt door mindervaliden gebruik gemaakt van de vide waardoor ook zij goed zicht hebben op het gratis concert. Binnen het Cultuurcentrum wordt met alle partijen samengewerkt: filmhuis, theater, kunstencentrum, horeca en museum.

9

TAAL ALS BASIS EN PLEZIER IN LEZEN

2. Taal als basis en Plezier in lezen Leren begint bij lezen. En lezen begint bij voorgelezen worden. Kinderen die vanaf hun geboorte regelmatig worden voorgelezen, hebben een grotere woordenschat en een betere taalbeheersing dan kinderen die dit geluk niet hebben. Worden ze ouder, dan leren ze zelf lezen. Hoe meer ze lezen, hoe groter hun leesvaardigheid, woordenschat en tekstbegrip. Een goede taalbeheersing zorgt er ook voor dat kinderen betrokken zijn bij wat er om hen heen gebeurt. Wie de taal onvoldoende beheerst, begrijpt de instructies van de juf niet goed, noch het aardrijkskundeboek of de verhaaltjessommen. Een goede taalbeheersing is ook belangrijk om contact te kunnen maken en emoties en gedachten te verwoorden. Taalvaardige kinderen die goed kunnen lezen, komen beter mee op school en later op de arbeidsmarkt, en kunnen als mondige burgers aan de samenleving deelnemen. Een taalrijke omgeving is voor kinderen dus letterlijk van levensbelang. Niet alle ouders hebben de vaardigheden om de taalrijke thuisomgeving te creëren die nodig is voor de taalontwikkeling van hun kind. Daardoor lopen jonge kinderen een taalachterstand op die ze bijna niet meer kunnen inhalen. En dreigen zij op hun beurt laaggeletterde ouders te worden.

Om vanuit onze dienstverlening bij te dragen aan het doorbreken van deze vicieuze cirkel, leggen we onze focus steeds meer op het gezin in de aanpak van laaggeletterdheid. De dienstverlening die wij op de programmalijn Taal als Basis aanbieden, biedt een doorlopende (voor)lees- en mediawijsheidslijn voor kinderen van 0 tot 18 jaar. De onderdelen binnen deze lijn zijn op elkaar afgestemd; aanvullend en versterkend. De lijn gaat uit van een doorlopend aanbod van ondersteunende en bij het taalonderwijs aansluitende activiteiten. Daarbij vinden we het minstens zo belangrijk dat kinderen plezier krijgen, hebben en houden in lezen. In de Netwerkagenda (de uitwerking van het Bibliotheekconvenant) is het leesoffensief verankerd in de maatschappelijke opgave ‘de geletterde samenleving’. Binnen het leesoffensief spelen de leesbevorderingsprogramma’s BoekStart en de Bibliotheek op school een belangrijk rol.

11

2.1 Taalbevordering en leesplezier 0-4 jaar BoekStart Voorlezen aan baby’s is bewezen effectief. Baby’s die door hun ouders vóór de achtste maand al zijn voorgelezen, scoren hoger op taal. Al na 15 maanden zijn er positieve effecten op hun woordenschat. Met het programma BoekStart moedigen we vroeg beginnen met voorlezen en boekjes aan. Alle ouders van baby’s in Groningen krijgen na de geboorte via de gemeente een BoekStartwaardebon. Hiermee kunnen ze hun baby gratis lid maken van de bibliotheek en het BoekStartkoffertje ophalen. In 2021 deelde de bibliotheek in Veendam 89 BoekStartkoffertjes uit. In de bibliotheek is onder andere een BoekStartcollectie, speciaal voor baby’s en peuters. Daarnaast organiseren we activiteiten waarbij voorlezen aan kinderen tot 4 jaar oud centraal staat. Zondag 2 mei speelde FC Groningen tegen Sparta. Maar al vóór de wedstrijd had Mo El Hankouri al een doelpunt op z’n naam: hij scoorde als nieuwbakken vader namelijk eerder die week een BoekStartkoffertje van de bibliotheek! (actie van Biblionet Groningen, Biblionet Drenthe en Forum Groningen)

12

In 2021 was er voor het eerst een landelijke BoekStartdag, waar onze bibliotheken enthousiast aan meededen. Op veel locaties waren voorleesactiviteiten voor baby’s en peuters met hun ouders. In de gemeente Veendam gingen de bibliotheekmedewerkers op stap naar Borgerswold. De hele middag werd hier voorgelezen uit onder andere “Boer Boris”. Samen met de kinderen en de ouders was het één groot voorleesfeest en ouders kregen tips om zelf ook van het voorlezen een feestje te maken.

BoekStart in de kinderopvang BoekStart wordt ook aangeboden in de kinderopvang en andere instellingen voor Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). Steeds meer kinderdagverblijven en peuterspeelzalen geven (voor)lezen en taal een vaste plek. De bibliotheek in de gemeente Veendam ondersteunt inmiddels al 18 kinderopvanglocaties en peuterspeelzalen. Samen werken we aan het leesplezier en de taalontwikkeling van kinderen van 0 tot 4 jaar oud. BoekStart in de kinderopvang bestaat uit: • Scholing: op elke locatie wordt ten minste één pedagogisch medewerker opgeleid tot voorleescoördinator en getraind in interactief voorlezen. • Leesomgeving: we helpen met het maken en inrichten van een aantrekkelijke leesomgeving, waaronder een collectie boekjes. • Voorlezen: we geven advies over hoe voorlezen een vaste plek in de kinderopvang kan krijgen. Bijvoorbeeld door een voorleesplan toe te voegen aan het pedagogisch beleid. • Ouders betrekken: we geven advies over het betrekken van ouders, zodat er thuis ook meer wordt voorgelezen. • Uitvoering van het activiteitenprogramma.

13

Overige activiteiten Vanwege de coronamaatregelen kon onze leesconsulent tijdens De Nationale Voorleesdagen niet voorlezen op de kinder- en peuteropvanglocaties. In plaats daarvan heeft ze voor elke locatie een verteltas samengesteld zodat de pedagogisch medewerkers de kinderen toch aansprekend en actueel materiaal konden aanbieden. In de perioden dat het mogelijk was en onze voorleesconsulent welkom was op kinder- en peuteropvanglocaties is het programma ‘Klein Wit Visje’ veelvuldig uitgevoerd. Tijdens dit speelse programma rondom het gelijknamige boek is het verhaal voorgelezen met een vertelkastje, werden er spelletjes gedaan en liedjes gezongen. Zo maakten de kinderen verbinding met het boek. Een vrolijk en leerzaam gebeuren waarin we op een speelse, plezierige manier bezig waren met voorlezen en taal. Op verzoek van locaties is ook regelmatig voorgelezen in de groep. Was het vanwege de coronamaatregelen niet toegestaan om kinder- en peuteropvanglocaties te bezoeken, dan betrokken we hen bij ons online aanbod, zoals de voorleesuurtjes via Facebook Live voor de allerkleinsten. Tijdens deze live sessies in de ochtend en middag keken er vanuit kinderdagverblijven vaak hele groepen mee. In totaal hebben we 36 voorleesuurtjes gestreamd.

Ook volgden voorleesconsulenten tijdens de lockdown de training ‘Meertaligheid BoekStart’ over hoe je kunt bijdragen aan en adviseren over meertalige taalontwikkeling van 0-4-jarigen. Zodra ze de locaties weer mochten bezoeken, konden ze deze kennis toepassen én delen met de professionals in de kinderopvang.

2.2 Taalbevordering en leesplezier 4-12 jaar Zodra kinderen zelf (leren) lezen, bieden we hen via de scholen een aantrekkelijk scala aan diensten en activiteiten. Waar mogelijk betrekken we ook ouders bij de leesbevorderingsactiviteiten. De Bibliotheek op school In de provincie Groningen maken op het moment van schrijven bijna 200 basisscholen gebruik van de Bibliotheek op school (dBos). Daarvan staan er 10 in gemeente Veendam. Met dBos slaan onderwijs, bibliotheek en gemeente de handen ineen en komt er dagelijks aandacht voor leesplezier en mediawijsheid op school én thuis. We willen kinderen en jongeren stimuleren om meer te lezen, en hen leren goed om te gaan met internet, sociale media en games. De bibliotheek helpt op basisscholen om deze doelen te bereiken. Dat doen we met deskundige lees/mediaconsulenten, inspirerende boeken en een goede digitale lees- en leeromgeving.

14

Onderdeel van de Bibliotheek op school is een gevarieerd en uitdagend programma met activiteiten voor de groepen 1 tot en met 8. Klassiekers zijn Vakantielezen voor groep 3 en 4, Scoor een Boek! voor groep 5 en de Nationale Voorleeswedstrijd en De Uitdaging voor de groepen 7 en 8. Dit programma voeren we ook uit op de laatste school in Veendam die nog geen Bibliotheek op school is en met wie we in gesprek zijn om in 2022 de overstap te maken. Nationale Voorleeswedstrijd De Nationale Voorleeswedstrijd werd dit jaar vanwege de coronamaatregelen deels fysiek en deels online gehouden. Net als voorgaande jaren werd er een regionale finale georganiseerd voor de schoolwinnaars uit Veendam en Pekela, maar noodgedwongen wel in een andere vorm. Alle 12 schoolkampioenen, waaronder 8 uit Veendam, hadden hun voorleesfragment opgenomen en als video naar de jury gestuurd. De jury had het zwaar met het kiezen van een winnaar, maar uiteindelijk ging Freek van CBS Groen van Prinsterer uit Nieuwe Pekela er met de winst vandoor. Scoor een Boek! Vanwege de coronabeperkingen konden niet alle activiteiten doorgang vinden, of werden delen van een programma aangepast. Zo is Scoor een Boek!, het door Biblionet Groningen ontwikkelde leesstimuleringsprogramma dat inmiddels door heel Nederland wordt gebruikt, deels online begeleid.

We startten in de klas, namen een filmpje op voor de rust, hielden de deelnemers via Facebook aangehaakt en eindigden met Fluitsignaal met Bart van Hintum en Groby van FC Groningen. Het project werd niet afgesloten met de gebruikelijke sportdag, maar met een spannende online kwis. Aan Scoor een Boek! deden in de gemeente Veendam 12 groepen van 8 scholen mee. Vakantielezen Ook Vakantielezen was deels anders dan anders. Scholen konden meedoen met Vakantielezen en aansluitend konden kinderen in de zomervakantie met het hele gezin doorlezen dankzij het door Biblionet Groningen ontwikkelde Vakantielezen - de Thuiseditie, dat eveneens in heel Nederland navolging vond. Gedeputeerde Mirjam Wulfse trapte de activiteit af met een filmpje. In totaal deden 4.945 teams van kinderen en ouders (12.832 deelnemers) mee aan dit online leesbevorderingsprogramma. Samen hebben ze maar liefst 110.258 (voor)leesminuten gerealiseerd. Hiermee heeft het programma een belangrijke bijdrage geleverd aan het vergroten van het leesplezier van jonge lezers.

15

De Uitdaging Met De Uitdaging laten we leerlingen kennismaken met verschillende soorten teksten. Door creatieve verwerkingsvormen en veel lezen, hopen we hun leesplezier te vergroten. Aan het begin stelt de bibliotheek samen met de klas een doel. Halen de leerlingen dit doel? Dan krijgen ze een beloning van de bibliotheek. Halen ze het doel niet? Dan moet de klas een tegenprestatie leveren. Sommige leerlingen hadden voor zichzelf wel heel ludieke tegenprestaties bedacht: in de modder springen en een taart in elkaars gezicht wrijven. Helaas ontbreken daar de foto’s van… Kinderboekenweek De Kinderboekenweek is de grootste leesbevorderingscampagne voor kinderen in Nederland en heeft als doel zoveel mogelijk kinderen te enthousiasmeren om boeken te lezen. Het thema in 2021 was ‘Worden wat je wil’. In samenwerking met het Instituut Voor Natuureducatie (IVN) afdeling Groningen en K&C organiseerden we inspiratiebijeenkomsten voor leescoördinatoren en leerkrachten in het primair onderwijs. Tijdens deze bijeenkomsten ging kinderboekenschrijfster Bibi Dumon Tak in op inlevingsvermogen en onderzoek, en gaf ze de deelnemers tips om met hun leerlingen onderzoekend aan de slag te gaan met het thema 'Worden wat je wil'. Aansluitend waren er 2 workshops.

In de ene lieten onze laten leesconsulenten zien hoe je vanuit boeken een talentenshow voor leerlingen kunt opzetten, in de andere werd het lespakket van IVN toegelicht. K&C zorgt voor de culturele inbreng. In de workshops werden natuur-, cultuur-, literatuur- en taalonderwijs met elkaar verbonden. De deelnemers gingen met een tas én een hoofd vol ideeën weer naar huis. Ook ontvingen 10 basisscholen in de provincie Groningen voor alle kinderen in de groepen 1 en 2 een gevulde tas met onder andere een mini-editie van ‘Coco kan het’. Hiervoor selecteerden we basisscholen die in 2021 aanhaakten bij het programma de Bibliotheek op school. In de gemeente Veendam werden de tassen uitgereikt aan de kinderen van Kindcentrum Westerwinde. Ze waren erg blij met de mooi gevulde tas die kon worden samengesteld dankzij de bijdrage Stichting Lezen en Stichting De Versterking en bedoeld is om het voorlezen thuis te stimuleren.

16

2.3 Taalbevordering en leesplezier 12-18 jaar Met de Bibliotheek op school in het Voortgezet Onderwijs werken scholen, gemeente en bibliotheek structureel samen aan taalontwikkeling, leesbevordering en mediawijsheid van jongeren. Het is een geïntegreerde aanpak bestaande uit een goede en actuele collectie, monitoring, advies en activiteiten, zoals De Weddenschap, Nederland Leest Junior en de voorleeswedstrijd Read2Me. In 2020 is daar het door Biblionet Groningen ontwikkelde Escape the Bieb bij gekomen. Hiermee ontdekken leerlingen in de bibliotheek met een tablet al speurend hoe ze boeken en andere informatiedragers kunnen vinden en gebruiken. Scholengemeenschap Winkler Prins in Veendam heeft geen dBos VO maar op verzoek voeren we op offertebasis wel programma’s uit. Maar liefst 19 leerlingen van de school wisten de bibliotheek te vinden voor hun maatschappelijke stage. Als opwarmertje was er een pizzabijeenkomst met lasergamen. De leerlingen zijn in november gestart en helpen mee bij het uitvoeren van de activiteitenprogrammering.

17

WERKEN AAN GELETTERDHEID

3. Werken aan geletterdheid Nederland kent een steeds grotere groep mensen die laaggeletterd is. In de provincie Groningen is gemiddeld 12,5% van de bevolking minder geletterd, maar in sommige delen van de provincie loopt dit percentage op tot 18%. Op verschillende niveaus is aandacht voor dit maatschappelijke probleem en de afgelopen jaren is gekeken naar een samenhangende aanpak in de bestrijding van laaggeletterdheid: • Het landelijke actieprogramma Tel mee met taal is verlengd tot 2024. •D  e arbeidsmarktregio Groningen heeft in aansluiting op Tel mee met taal onder de titel ‘Samen geletterdheid bestrijden’ het ‘Plan van aanpak Laaggeletterdheid 2020-2024’ gepresenteerd. •O  p provinciaal niveau werkt Biblionet Groningen samen in een bondgenootschap ‘Werken aan geletterdheid’ met Humanitas, Noorderpoort, Alfa-college, Stichting Lezen & Schrijven, MJD, gemeente Groningen en Forum Groningen. •O  p lokaal niveau zijn onder regie van de gemeenten taalnetwerken of taalallianties geformeerd waar een deel van deze organisaties in participeert, vaak aangevuld met lokale welzijns- en zorgorganisaties.

3.1 Taalhuis Als gevolg van de geïntegreerde aanpak is in elke gemeente tenminste 1 Taalhuis, in grotere of heringedeelde gemeenten zelfs meer. Op een enkele uitzondering na zijn al deze Taalhuizen gehuisvest in de bibliotheek, op een herkenbare plek. Ook in de gemeente Veendam is het Taalhuis gevestigd in de bibliotheek. In het Taalhuis kan iedereen terecht met leervragen over lezen, schrijven enrekenen en digitale basisvaardigheden. De Taalhuiscoördinator – die in Veendam in dienst is van Noorderpoort – gaat in gesprek over de leervraag en bemiddelt tijdens de vaste wekelijkse spreekuren naar een formeel of een informeel leertraject. Zodra er sprake is van een informeel leertraject komen taalvrijwilligers in beeld. Zij volgen een speciale training van 4 dagdelen en kunnen daarna als taalmaatje aan de slag om de Taalhuisdeelnemers individueel te begeleiden. In en rond het Taalhuis is er voor hen gelegenheid en ruimte om met deelnemers af te spreken. Daarbij kunnen ze terugvallen op een passende collectie boeken en oefenmaterialen waarmee de deelnemers aan de slag kunnen. De Taalhuisvrijwilligers zijn in Veendam net als in bijna alle andere gemeentes ondergebracht bij Biblionet Groningen. Dit betekent dat we de administratie voeren, zorgen voor de verzekering en de VOG van vrijwilligers en voor een attentieregeling.

De Taalhuiscoördinator is verantwoordelijk voor de registratie van Taalhuisdeelnemers, voortgang in het traject en monitoring van effecten.

19

In het laatste kwartaal van 2021 waren er 37 cursisten actief in het Taalhuis in Bibliotheek Veendam, waarvan 12 zijn ingestroomd na de zomervakantie. Zij werden begeleid door 23 taalvrijwilligers. Soms was het vanwege de coronamaatregelen even puzzelen hoe de contactmomenten en activiteiten van het Taalhuis vormgegeven konden worden. Naast de op dat moment geldende maatregelen waren de wensen van de deelnemers en vrijwilligers leidend. Zij moesten zich immers veilig en goed voelen. De oplossing werd veelal gevonden in één op één contact, op afstand en al dan niet met mondkapje of via een online verbinding. Ook werd soms uitgeweken naar de buitenlucht, door samen al wandelend met taal bezig te zijn. De domeinspecialist van de bibliotheek heeft een belangrijke rol in het leggen van verbindingen binnen het taalnetwerk en met andere organisaties en bedrijven op gemeentelijk niveau. Vanuit dat netwerk worden kansen gepakt om partners of initiatieven aan het Taalhuis te verbinden. De trainingen voor nieuwe Taalhuisvrijwilligers zijn opgeschoven naar 2022 omdat een groot deel van het jaar het niet mogelijk was groepstrainingen te verzorgen en de meeste vrijwilligers even wilden wachten in verband met risico op besmetting. Het komende jaar is er extra aandacht voor een groter bereik onder de doelgroep en het verkrijgen van inzicht in de effecten van de inspanningen in het Taalhuis.

20

3.2 Online Taalhuis In 2020 werd het Online Taalhuis in het leven geroepen om de deelnemers de mogelijkheid te bieden ook tijdens de lockdowns hun vaardigheden te ontwikkelen. Het Online Taalhuis kreeg een eigen kanaal op YouTube met taalfilmpjes rondom thema’s, zoals verjaardag, vakantie, enz. Biblionet Groningen was landelijk de trekker van het Online Taalhuis en verschillende taalhuiscoördinatoren uit de provincie Groningen hebben eraan meegewerkt. De filmpjes zijn honderden keren bekeken. In 2021 zijn nieuwe filmpjes aan het Online Taalhuis toegevoegd: een serie over de Tweede Kamerverkiezingen, een serie over Mediawijsheid en een filmpje met TiktokTammo in de Week van Lezen en Schrijven. Deze worden ook in de bijeenkomsten van het Taalhuis in de bibliotheek gebruikt.

3.3 Bewustwording laaggeletterdheid Biblionet Groningen werkt aan het voorkomen en terugdringen van laaggeletterdheid, maar levert ook een bijdrage aan het vergroten van de bewustwording over dit onderwerp. Vanuit de POI introduceerden we in 2021 Blic VR, een training voor professionals over het begrijpen en herkennen van laaggeletterdheid. Door middel van een VR-bril ontdekken deelnemers hoe het is om laaggeletterd te zijn én wat een professional ervaart als hij/zij ditonderwerp moet aansnijden. In 12 trainingen en proeftuinen, maakten al 280 professionals kennis met Blic VR, variërend van BOA’s tot artsen en intercedenten. Door hun kennis over laaggeletterdheid te vergroten, hopen we meer laaggeletterden die Nederlands als eerste taal hebben (NT1) te kunnen bereiken en meer verwijzingen naar de Taalhuizen te bewerkstelligen. Blic VR is mede mogelijk gemaakt door Provincie Groningen, Tel mee met Taal en het provinciaal bondgenootschap Werken aan geletterdheid. “Een fijne samenwerking met Blic VR binnen ons programma Zorg voor Basisvaardigheden! De VR-bril zelf is naast leerzaam ook leuk. Voor ons lag de nadruk vooral op het gesprek erna met de deelnemers. De interactie en het delen van kennis en ervaring met het thema was enorm waardevol en werd door alle aanwezigen erg gewaardeerd!” Alette Snijder, Healthy Ageing Network Northern Netherlands (HANNN)

3.4 Dit deden we ook in Veendam Na de zomervakantie is op de woensdagochtend het Taalcafé van start gegaan. In de anderhalf uur durende bijeenkomst oefenen de deelnemers samen de Nederlandse taal door te praten en taalspelletjes te spelen. Uiteraard ontbreekt de koffie daarbij niet!

21

MEEDOEN IN DE SAMENLEVING

4. Meedoen in de samenleving Om mee te kunnen doen in de samenleving is het essentieel om naast leesen schrijfvaardigheden ook over digitale basisvaardigheden te beschikken. De curatieve aanpak rondom digitale geletterdheid is gericht op het bestrijden van achterstanden, met name bij volwassenen. En dat is hard nodig: ongeveer 4 miljoen inwoners van Nederland zijn niet digitaal vaardig (genoeg) om zelf zaken te doen met de overheid, banken en andere organisaties en bedrijven. Dat maakt het voor hen moeilijk om zelfstandig deel te nemen aan de maatschappij. Dat werd in 2021 overduidelijk toen de telefoonlijnen van de GGD overbezet raakten omdat veel mensen zich niet konden redden bij het maken van een digitale test- of vaccinatieafspraak. Van de Nederlanders van 55 jaar en ouder heeft zo’n 20% geen of weinig ervaring met de computer. Van de laaggeletterden in Nederland kan ruim 30% niet goed omgaan met een computer. Wanneer verder gekeken wordt dan basisvaardigheden, blijkt dat ruim 4 miljoen volwassen Nederlanders onvoldoende mediawijs zijn en moeite hebben om bewust, kritisch en actief om te gaan met digitale media. Ook op het gebied van mediawijsheid zijn ouderen en mensen met een lagere sociaal-economische status kwetsbare groepen.

Naast lees-, schrijf-, en digitale vaardigheden is het belangrijk dat mensen hun gezondheid goed in de gaten houden, hun financiële huishouding op orde hebben en een basisniveau aan sociale en juridische vaardigheden hebben.

4.1 Digitale trainingsprogramma’s Op het gebied van trainingen in digitale vaardigheden nemen de bibliotheken in toenemende mate een centrale positie in, en het aanbod op het gebied van digitale vaardigheden is de afgelopen jaren sterk geprofessionaliseerd. De Koninklijke Bibliotheek heeft voor alle bibliotheken licenties afgesloten met de digitale trainingsprogramma’s Oefenen.nl en Digisterker en de landelijke programma’s zijn op veel plaatsen verankerd in het bibliotheekaanbod. Daarnaast is met de Belastingdienst een convenant afgesloten, wat inhoudt dat bibliotheken digitale trainingen en belastingspreekuren organiseren. Vanwege de lockdowns en andere coronamaatregelen konden de Belastingspreekuren in 2021 maar mondjesmaat doorgaan. Desondanks hebben 460 inwoners van onze provincie gebruik kunnen maken van de belastinghulp.

23

Klik&Tik De cursus Klik&Tik is een onderdeel van Oefenen.nl. Met deze cursus worden de eerste stappen gezet in het werken met computers en internet. Iedereen volgt de cursus in zijn of haar eigen tempo en sluit de training bij goed gevolg af met een certificaat. Een deel van het jaar lagen de trainingen stil omdat de bibliotheek vanwege de coronamaatregelen gesloten was. Ook toen een aantal beperkingen waren opgeheven, vonden deelnemers – en soms ook vrijwilligers – het te spannend om in groepjes aan de slag te gaan. Desondanks werkten 11 cursisten aan verbetering van hun digitale vaardigheden. Met het Training & Diagnose Centrum in Veendam zijn afspraken gemaakt om begin 2022 mensen met afstand tot de arbeidsmarkt te laten starten met Klik&Tik. Digisterker Digisterker is een training van 4 à 5 dagdelen over communiceren met de gemeente, het UWV en de Belastingdienst. Deelnemers krijgen een oefenboek dat voor een deel toegespitst is op de eigen gemeente door de gemeentelijke website te behandelen. Digisterker-cursussen richten zich op het thema ‘Werken met de e-overheid’. In 2021 is als onderdeel van Digisterker de website Digivitaler gelanceerd, het lesprogramma over digitale zorg. Verschillende bibliotheekmedewerkers en -vrijwilligers zijn ingewerkt in de programma’s en de bijbehorende materialen.

In de gemeente Hogeland is in het najaar al een start gemaakt met dit programma en in 2022 wordt het in de provincie breed onder de aandacht gebracht bij de doelgroep en bij intermediairs die kunnen doorverwijzen naar de bibliotheek voor ondersteuning. Klik&Tik en Digisterker zijn ook opgenomen in ons aanbod bij het provinciale netwerk Digitale Academie Noord-Nederland (DANN), hét platform waar alle opleidingen digitale vaardigheden uit Noord-Nederland een plek kunnen krijgen, zodat inwoners zich een leven lang digitaal kunnen ontwikkelen. Seniorweb Vrijwilligers verbonden aan Seniorweb geven in de bibliotheek ondersteuning op digitaal vlak in de vorm van workshops en spreekuren. Als vervolg op bijvoorbeeld Klik & Tik en Digisterker ontstaat zo een mooie doorgaande leerlijn op digitaal gebied. Aanvullende ondersteuning Naast bovenstaande trainingen bieden we hulp bij actuele onderwerpen, zoals in 2021 bij het instelleren van de Coronamelder-app, de CoronaCheck-app en het aanvragen van een QR-code. Iedereen met vragen hierover kon en kan binnenlopen in de bibliotheek. In december deden mensen massaal een beroep op de bibliotheken voor hulp bij het maken van een digitale afspraak voor de booster-vaccinatie. Zelfs al voordat minister-president Rutte in de coronapersconferenties aangaf dat inwoners voor ondersteuning in de bibliotheek terechtkonden!

24

4.2 Informatiepunt Digitale Overheid Op 1 november 2021 opende Biblionet Groningen in 9 bibliotheken een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Samen met het IDO in Bibliotheek Stadskanaal, dat in 2019 werd geopend, is er nu in elke Groningse gemeente tenminste 1 IDO waar inwoners die hulp willen bij het zakendoen met de digitale overheid terechtkunnen. Tijdens de IDO-spreekuren helpen medewerkers en vrijwilligers van de bibliotheek vragenstellers op weg, of verwijzen ze door naar deskundige lokale partners, zoals welzijnswerk, het plaatselijke UWV, enz. De hybride opening van de IDO’s gebeurde tegelijkertijd in 9 gemeenten. Mirjam Wulfse (gedeputeerde bij de Provincie Groningen), Robin van den Berg (directeur IT Academy Noord-Nederland) en Yolanda Nolden (trainer/coach bij UWV) gingen online in gesprek over de gezamenlijke uitdaging om minder-digitaalvaardige inwoners in staat te stellen mee te doen aan de informatiesamenleving, zodat ook zij zelfbewust online hun zaken kunnen regelen. In Veendam werd het IDO geopend door Margreet van de Berg, coördinator van het sociaal team van welzijnsorganisatie Compaen, in het bijzijn van onder andere beleidsambtenaren Niek Lambers en Ylse Roersma. Elke dinsdagmiddag is het vaste spreekuur van het IDO in Veendam. Van 1 november tot en met 31 december hebben de Groningse IDO’s samen al 500 vragenstellers op weg geholpen.

Tijdens het IDO-spreekuur kwam er een meneer die graag de QR-code op zijn mobiel wil. Ik zei: “Neemt u plaats, dan mag ook uw mondkapje af omdat we zitten. Dan kunnen we elkaar zien.” Hij bleek niet de goede mobiel mee te hebben en daarom vroegen we eerst maar een papieren QR-code aan. Meneer vroeg o f ik het voor hem kon invullen. Ik stelde voor om het samen te doen: ik las het op en hij schreef. Zo kon ik ook meteen zien of hij kon schrijven. Ik vertelde hem dat hij weer welkom is wanneer hij de post heeft en dat we dan de QR-code op zijn mobiel kunnen zetten. Ik schreef de tijden op waarop hij zou kunnen komen en vroeg hem mijn handschrift te lezen zodat hij niet op een verkeerd moment zou komen. “Wat hebben we mooi samen gewerkt zo,” zei ik en ik wilde al opstaan. Toen zei hij: “Ik heb een heel mooie ervaring gehad vandaag.” “Wat fijn voor u, wilt u de ervaring met mij delen?” “Dat wil ik wel. Ik ben dankbaar hoe u mij geholpen heeft, u had tijd voor mij. Ik werd niet naar iemand anders of ergens anders heen gestuurd. Dat vond ik zo mooi. Dank u wel.” Daarop bedankte ik hem voor de mooie ontmoeting en zwaaide hem uit. Dit wilde ik even delen, dat zoiets kleins als aandacht als zo groots wordt ervaren. Zijn dag was mooier, maar die van mij ook. 25

4.3 Ontwikkelen van andere basisvaardigheden Hoewel taal en digitaal een belangrijk onderdeel van de dienstverlening vormen, zijn ook de nodige stappen gezet in de activiteiten en programma’s gericht op de andere basisvaardigheden. Naast taalwandelingen, taalcafés en activiteiten in de Week van Lezen en Schrijven die bijna overal in nauwe samenwerking met het Taalhuis tot stand komen, is de bibliotheek steeds vaker de plek voor juridische en financiële spreekuren en bijeenkomsten voor werkzoekenden. Onze insteek is dat zoveel mogelijk samen met anderen te doen. We willen toegroeien naar een situatie waarbij de bibliotheek steeds meer als platform fungeert voor andere organisaties. Een van de spreekuren van Bibliotheek Veendam is het gratis juridisch spreekuur dat wekelijks in de bibliotheek plaatsvindt. Een medewerker van Rechtshulp Advocaten zit elke dinsdagochtend in de bibliotheek om inwoners te ondersteunen bij juridische vraagstukken rondom bijvoorbeeld dreigend ontslag of een meningsverschil met de buren. Voor hulp bij gebruik van computers en tablets kunnen inwoners van Veendam terecht op een wekelijks spreekuur op woensdagmiddag.

4.4 Dit deden we ook in Veendam Breinbieb In september opende Ans Grimbergen, wethouder sociaal domein, samen met Marieke Klement van omgevingsfonds ‘Samen’ van Nedmag de Breinbieb in Bibliotheek Veendam. Tijdens het openingsprogramma verzorgde kunstenaar Herman van Hoogdalem de indrukwekkende lezing ‘Gezichten van dementie’ over zijn project waarin hij grote, levensechte portretten van dementerenden heeft gemaakt en hun familie in korte documentaires vertelt over de invloed van dementie.

26

De Breinbieb is de nieuwe plek in de bibliotheek met materialen over het brein, variërend van het thema ‘Onthouden en vergeten’ tot ‘Dementie en mantelzorg’. De collectie bestaat behalve uit boeken ook uit geheugenspellen en is tot stand gekomen dankzij financiële bijdragen van Nedmag en Stichting Wildervank Fonds. Behalve het aanbieden van materialen zorgt de bibliotheek samen met anderen voor activiteiten die een link hebben met het brein. Dat uit een activiteit ook mooie verbindingen kunnen ontstaan, bleek tijdens en na het bezoek van een groepje mantelzorgers aan de bibliotheek. “Een groep mantelzorgers was een middagje met elkaar op stap en wilde graag wat meer weten over onze Breinbieb. Op hun verzoek hadden we een ontspannen programmatje gemaakt waarin we onder andere een quiz speelden. In de groep zat een jonge vrouw die er duidelijk niets van snapte. De medewerker van maatschappelijk werk vertelde dat de jonge vrouw volledig doof is en met haar moeder vanuit Iran naar Nederland is gekomen. Samen, zonder verdere familie. Het meisje spreekt Iraans gebarentaal en is volledig afhankelijk van haar moeder. De maatschappelijk werker probeerde bij allerlei instanties hulp te krijgen, maar had nog geen aansluiting kunnen vinden voor de eenzame jonge vrouw. Ik bood aan om ook in ons netwerk dit verhaal te doen.

Nog geen uur later bleek een collega te voetballen met een dove jongeman uit Iran die al langere tijd in Nederland woont. Hij wilde wel helpen en er zijn contactgegevens uitgewisseld. Hoe het verder is gegaan, weet ik (nog) niet, maar het laat goed zien hoe verbinding verder helpt. Als je elkaars verhaal kent, kan hulp uit onverwachte hoek komen.” Domotica-middag Er zijn veel technische snufjes die kunnen bijdragen aan zelfregie, zelfredzaamheid en veiligheid in de directe woonomgeving. Medewerkers van Zorggroep Meander kwamen langs in Bibliotheek Veendam om verschillende hulpmiddelen te demonstreren, zoals smartwatches die de bloeddruk bijhouden en doorgeven, en sensoren en schermen in huis die helpen herinneren aan een drink-, eet- of medicatiemoment. Gelet op de belangstelling krijgt deze middag zeker een vervolg.

27

Voorlezen in het A.G. Wildervankhuis Voorlezen doen we niet alleen aan de allerkleinsten. Onze medewerkers bezoeken ook regelmatig de tehuizen, zoals het A.G. Wildervankhuis. Onze voorleesvrijwilliger las voor uit de krant, besprak Groningse woorden en las een stuk voor over Veendammer wind. Onder het genot van een kop koffie luisterde de mannengroep vol aandacht.

28

LEVEN LANG LEREN

5. Een leven lang leren De programmalijn ‘Een leven lang leren’ gaat over persoonlijke ontwikkeling van alle inwoners. Voortdurende vernieuwing van kennis en vaardigheden geeft mensen de beste kansen om mee te kunnen (blijven) draaien in onze samenleving. De coronacrisis heeft het belang van een leven lang leren nog eens onderstreept. Thuiswerkers moesten in sneltreinvaart hun online vaardigheden ontwikkelen. Bovendien werd een beroep gedaan op de algemene ontwikkeling, organisatieen communicatievaardigheden van ouders voor het geven van thuisonderwijs, náást hun werk. En wie tijdens de lockdowns iets wilde kopen dat niet in de schappen van de supermarkt lag, was aangewezen op webshops. Ook zagen werknemers zich gedwongen nieuwe competenties te ontwikkelen om elders aan de slag te kunnen. Dergelijke snelle veranderingen vragen om aanpassing en flexibiliteit. Steeds meer komt de nadruk te liggen op leren buiten de formele structuren van het onderwijs, bijvoorbeeld in (vrijwilligers)werk en in de vrije tijd. Juist dit leren geeft mensen de beste kansen op een optimale persoonlijke ontwikkeling en voortdurende vernieuwing van kennis en competenties.

Het biedt ook de gelegenheid om 21e-eeuwse vaardigheden als creativiteit, samenwerken, communiceren, sociale en culturele vaardigheden, probleemoplossend vermogen en kritisch denken te ontwikkelen en versterken Biblionet Groningen biedt inwoners van alle leeftijden op een laagdrempelige manier de mogelijkheid hun kennis en vaardigheden op peil te houden en zich te blijven ontwikkelen. Onze bibliotheken hebben hierin een stimulerende rol. In de programmalijn Een leven lang leren kunnen we programmeren op doelgroepen waar de gemeente specifiek op wil inzetten, en waar vraag naar is vanuit de gemeenschap. De lockdowns en andere coronamaatregelen maakten dat we ook in 2021 lang niet zoveel (fysieke) activiteiten konden organiseren als gebruikelijk. We bleven echter kijken naar wat wél kon en staken in op online of hybride programmering.

30

5.1 Campagnes In 2021 stonden de volgende campagnes centraal: De Nationale Voorleesdagen, de Tweede Kamerverkiezingen, de Kinderboekenweek, Mediawijsheid en Nederland Leest. De Nationale Voorleesdagen (januari) De voorleescampagne De Nationale Voorleesdagen van 2021 stond in het teken van het Prentenboek van het Jaar: ‘Coco kan vliegen’. Kinderen die tijdens De Nationale Voorleesdagen (gratis) lid werden van de bibliotheek, kregen niet alleen toegang tot een wereld aan boeken en andere materialen, maar ook een voorleesknuffeltje van Coco. Vanwege de coronamaatregelen konden we geen fysieke activiteiten organiseren. Maar in veel bibliotheken, basisscholen en kinderopvanglocaties werd het prentenboek online voorgelezen. Ook lazen onze jeugdconsulenten op 12, 21 en 27 januari via Facebook voor uit een boek van de Prentenboek Top 10. Kinderen én ouders konden thuis genieten van deze voorleessessies. We hadden ook gezorgd voor exemplaren van ‘Coco kan vliegen’ in het Turks en Arabisch, en er was een gebarentaal-versie beschikbaar. De door ons ontwikkelde online inspiratiebox (met filmpjes, creatieve verwerkingsopdrachten en voorleestips) voor professionals rondom het jonge kind werd met enthousiasme ontvangen en veel gebruikt. Het geanimeerde liedje ‘Coco’ werd zelfs meer dan 22.000 keer bekeken! Een doorslaand succes, ondanks corona.

Tweede Kamerverkiezingen (maart) De Tweede Kamerverkiezingen zijn belangrijk voor elke Nederlander; de uitkomstbepaalt immers wie ons land de komende 4 jaar zullen besturen. Verkiezingen zijn echter ook best ingewikkeld: hoe werkt onze democratie, hoe kom je erachter waar elke partij voor staat, hoe beslis je wie jouw stem krijgt, en hoe stem je als je vanwege corona je huis niet uit kunt of durft? Voor laaggeletterden, mensen met beperkte digitale vaardigheden, maar ook voor jongeren die nog nooit hebben gestemd, is het extra moeilijk. Vanuit de bibliotheek hebben we de verkiezingen aangegrepen om mensen van alle leeftijden aan te haken en uit te dagen. • Op 14 maart zonden we via Facebook Live een Democratiequiz uit voor jongeren en volwassenen. In deze sprankelende quiz kwamen op verrassende wijze vragen over democratie en verkiezingen aan de orde. • Van 3 tot en met 17 maart plaatsten we iedere dag op onze sociale media korte video’s over de verkiezingen. In de video’s werd de Stemwijzer als uitgangspunt genomen om over politiek te praten en uitleg te geven over de woorden/taal in de politiek. Aan de video’s werkten deelnemers en vrijwilligers van het Taalhuis, Taalhuisambassadeurs en diverse samenwerkingspartners van Biblionet Groningen mee. De video’s over de verkiezingen zijn ook gepubliceerd op het YouTube-kanaal van het Online Taalhuis.

In totaal zijn de video’s ruim 1.000 keer bekeken. • We maakten in maart en april vijf podcasts over burgerinitiatieven: Colourful Het Hogeland, het tiny house experiment Woldwijk in Ten Boer en Dichter bij het verleden, een project voor en door verhalenvertellers. 31

Kinderboekenweek: Worden wat je wil (oktober) De Kinderboekenweek is de grootste leesbevorderingscampagne voor kinderen in Nederland en heeft als doel zoveel mogelijk kinderen te enthousiasmeren om boeken te lezen. Het thema in 2021 was ‘Worden wat je wil’. Het maakt niet uit wie je bent of waar je vandaan komt, goed bent in rekenen of juist in tekenen, 4 jaar oud bent of al 10, ieder kind kan worden waar het van droomt. Kinderen spelen vaak na wat ze willen worden, of ze worden geïnspireerd door hun helden. Kinderboeken zijn een onuitputtelijke bron om over beroepen na te denken of te fantaseren. Tijdens de Kinderboekenweek 2021 konden kinderen alles worden wat ze willen en dromen over later. We zorgden voor een flitsende start met het uitrukken van de brandweer naar Bibliotheek Pekela. Echte brandweermensen lazen voor uit ‘Lappa PIEP’, deelnemers konden vragen stellen over het werk van de brandweer en na afloop waren er pannenkoeken. Het was de bedoeling dat de brandweer meerdere bibliotheken aan zou doen, maar helaas gooide corona roet in het eten en moest de tour vroegtijdig worden afgeblazen. In Veendam hadden we rond het boek van “Siem Subliem” een escape room opgezet. Extra bijzonder was de videoboodschap van Tosca Menten, de schrijfster van het boek over Siem die later directeur gaat worden (volgens zijn ouders).

Op verschillende momenten in de Kinderboekenweek konden kinderen de opdrachten spelen.

In paragraaf 2.2. van dit jaarverslag staat wat we voor het onderwijs rondom de Kinderboekenweek hebben georganiseerd.

32

Mediawijsheid Ter voorbereiding op de Week van de Mediawijsheid (5 tot en met 12 november) werd iedereen die zich binnen Biblionet Groningen met mediawijsheid bezighoudt in één keer bijgepraat met de Ontbijtshow op 15 september. Hierin kwamen diverse actuele ontwikkelingen op het gebied van Mediawijsheid aan bod, zoals de Glass Room Experience. Op 25 oktober organiseerden we het Data Detox webinar, eveneens voor onze eigen medewerkers. Deze kennis kunnen zij in hun werk toepassen en overdragen op onderwijsprofessionals en ouders. Tijdens de Week van de Mediawijsheid brachten we een aantal landelijke webinars over mediaopvoeding onder de aandacht van ouders, zoals Samen Sociaal Online en Online Privacy. Verschillende bibliotheken boden de workshop Digitale Nalatenschap & Wachtwoorden aan. Daarnaast hebben we in de verschillende campagnes componenten van digitale geletterdheid en mediawijsheid ‘ingebouwd’. Denk aan Vakantielezen de Thuiseditie en Scoor een Boek! Ook binnen het sociaal domein is inmiddels in vrijwel alle activiteiten digitale geletterdheid verweven. Nederland Leest (november, december) Het thema van de leesbevorderingscampagne Nederland Leest, gericht op volwassenen, was dit jaar ‘Over de grens’. Iedereen, ook niet-leden, konden in de bibliotheek gratis het boek ‘De wandelaar’ van Adriaan van Dis ophalen.

Aan Nederland Leest koppelden we provinciale en lokale activiteiten. Zo waren in 8 bibliotheek pop-up schrijfcafés waar deelnemers onder deskundige begeleiding aan de slag gingen met hun eigen verhaal. Daarnaast organiseerden we een schrijfwedstrijd rondom het thema. Uit 44 inzendingen zijn 3 winnende verhalen gekozen die nu als podcast te beluisteren zijn op ons Spotify-kanaal. Tijdens deze campagne bewezen we eens te meer onze veerkracht als bibliotheek: we gingen van offline programmering met Adriaan van Dis in theater De Klinker noodgedwongen (corona) over naar een online ‘Avond over grenzen’, waarmee we de leesbevorderingscampagne feestelijk afsloten.

33

5.2 Online activiteiten We zijn trots op de creativiteit en flexibiliteit van onze medewerkers wat betreft het organiseren van activiteiten in het tweede ‘coronajaar’. Waar en wanneer dat kon, werden er lokaal fysieke activiteiten op de programmalijn Een leven lang leren gerealiseerd. Kon dit niet, of in beperkte mate, dan zochten ze een online of anderszins corona proof alternatief. De online activiteiten werden ‘bibliotheekoverstijgend’ georganiseerd, door medewerkers van verschillende bibliotheken die samen een aanbod voor het hele werkgebied maakten. Alle activiteiten stonden in het teken van ontdekken, leren en digitale ontmoeting. Ondertussen bestaan fysieke en online activiteiten naast elkaar en kijken we nadrukkelijk waar en hoe ze elkaar kunnen aanvullen en versterken. BiebLab In 2020 startten we op YouTube met BiebLab, om kinderen digitaal te verbinden met de bibliotheek. Met BiebLab experimenteren, lezen en onderzoeken we, en maken we series, raadsels en kwissen. Tijdens de eerste lockdown intensiveerden we de programmering en werd BiebLab hét kanaal om kinderen thuis te bereiken. Met filmpjes, proefjes en knutselactiviteiten boden we hen afleiding en ontspanning en leerden ze en passant nieuwe dingen. De filmpjes werden ook door scholen ingezet bij het online thuisonderwijs. Nu, in 2021, is BiebLab niet meer weg te denken uit ons aanbod.

We hebben het doorontwikkeld van een YouTube-kanaal naar een jeugdplatform met online en offline activiteiten. Onder de noemer BiebLab Kindermiddag zijn fysieke activiteiten ontplooid in Bibliotheek Veendam en het BiebLab TikTok-kanaal is geëxplodeerd! Steeds meer kinderen en jongeren kennen de Hey-Jeroen-raadsels en de BiebLab-medewerkers worden op straat herkend. Op YouTube heeft het kanaal 949 abonnees (een stijging van 138% ten opzichte van 2020), de achterde-schermen-filmpjes op Instagram worden gevolgd door 271 volgers en op Tiktok kijken maar liefst 20.584 volgers mee! In 2021 hebben we voor BiebLab vooral ingezet op live-uitzendingen. We maakten 50 livestreams waar zo’n 1.500 kinderen en jongeren aan deelnamen (kwissen, challenges of games). Ook hebben we BiebLab ingezet om educatieprogramma’s als Scoor een Boek! en De Uitdaging middels extra uitzendingen digitaal aan te bieden. Sinds kort is er één keer per maand een game-uitzending op de vrijdagmiddag. De livestreams kunnen ook worden nagekeken. In totaal zijn de video’s op YouTube 28.393 keer weergegeven (een stijging van 31% ten opzichte van 2020). De TikTok-filmpjes kregen samen 272.997 likes en zijn maar liefst 6.800.000 (!) keer bekeken.

34

Boekeloere Verhalen verbinden en daarom richtten we in 2020 een online boekenclub op: Boekeloere. Voor Boekeloere lezen de leden elke maand samen hetzelfde boek. Gedurende die maand post de schrijver filmpjes om de lezers uit te dagen dieper in het boek te duiken en zich een mening te vormen. Aan het eind van de maand gaat de auteur live in gesprek met de vaste presentator: Arno van der Heyden. De ‘Boekeloerders’ kunnen het interview live volgen via Facebook en hun vragen intikken, of het later bekijken. De boekenclub, met inmiddels 786 leden (een stijging van 35% ten opzichte van 2020), is uniek vanwege het Groningse tintje. Soms is de schrijver afkomstig uit de provincie Groningen, een andere keer speelt het verhaal zich in de provincie af. Auteurs schuiven graag aan. In 2021 zijn navolgende boeken gelezen. Via de link kan het afsluitende interview worden nabekeken: • Zo vergeefs is het niet door Stefan Nieuwenhuis; • Schokland door Saskia Goldschmidt; • Het Perenlied door Joost Oomen; • Het Maandagskind door Sylvia Huberts; • De Tussenzus door Vincent Kortmann; • Leegland door Marjon Brouwers; • Het Fransche Gaatje door Eric de Groot; • De Wadden door Mathijs Deen; • Ongekende liefde door Vamba Sherif; • De wandelaar door Adriaan van Dis (geen interview, zie voor toelichting de paragraaf Nederland Leest).

GoodHabitz en Soofos Leden van de bibliotheek konden gedurende het hele jaar gebruikmaken vande online trainingen van GoodHabitz en Soofos. Van Microsoft Word tot Veerkracht en van Fotobewerking tot Culturele diversiteit: voor iedereen is er een passende training. Zo konden onze leden zich óók tijdens de lockdowns blijven ontwikkelen, gewoon vanuit huis. Via een speciale pagina op biblionetgroningen.nl, de maandelijkse ledennieuwsbrief en door middel van posters in de bibliotheek hebben we onze leden op het aanbod geattendeerd.

35

5.3 eLAB Alles wat er gedaan kan worden in de bibliotheek komt samen in het eLAB: van mediawijsheid en leesbevordering tot informatievaardigheden. In het eLAB zijn niet alleen voor de nieuwste snufjes op het gebied van elektronica, software, 3D-printers en robots. Het draait vooral om beleven, ervaren, inspireren en doen. Op die manier leren en versterken kinderen, jongeren én volwassenen hun creatieve, technische en ondernemende vaardigheden. Programmeren met Dash & Dot, bouwen met technisch speelgoed, Kapla, stop motion filmpjes maken… het is een kleine greep uit wat er in een eLAB kan worden gedaan. Woensdag is de vaste programmeer- en activiteitenmiddag van het BiebLab in Bibliotheek Veendam. Altijd druk bezocht door kinderen uit verschillende wijken. Het afgelopen jaar konden kinderen onder andere aan de slag om een video te maken met de stop-motion techniek, speelden ze een FIFA-toernooi en programmeerden robots om heuse Robolympics te spelen. Al maanden deed Nienke mee aan de livestreams van BiebLab. Deze zomer verhuisde ze met haar ouders en broertje naar een andere gemeente. Maar op 20 oktober kwamen ze speciaal naar Bibliotheek Veendam om mee te doen aan het FIFA-toernooi dat daar werd georganiseerd. Hun ouders hadden een lange middag voor de boeg, want Nienke eindigde in de finale waar Zyon net een maatje te groot voor haar bleek.

36

5.4 Dit deden we ook in Veendam Behalve de genoemde campagnes en online activiteiten zijn de medewerkers van de bibliotheek in Veendam er in 2021 in geslaagd allerlei activiteiten te organiseren, zowel binnen als buiten de muren van de bibliotheek. Een selectie. Voorleestent en andere activiteiten op locatie De Voorleestent is inmiddels niet meer weg te denken uit de zomerprogrammering van de bibliotheek. Aan het begin van de avond sloegen we de tent onder andere op bij OBS Noorderbreedte in Veendam en de Westerschool in Wildervank. Samen met Prokino Kinderopvang en Kindcentrum Hoi Pipeloi zorgen we voor de voorleesfeestjes op locatie en bereikten we ook kinderen en ouders voor wie de drempel naar de bibliotheek wellicht te hoog is. De bibliotheek organiseerde ook overdag activiteiten met andere organisaties. In juni hadden we op de woensdagen een ‘Verhalenpad in de wijk’. Samen met Summerfun Veendam waren we 5 middagen in verschillende wijken om met de jongste kinderen het verhaal van Gansje Gonnie te lopen. Al hinkelend, speurend en zingend liepen de peuters en kleuters met hun (groot)ouders over het pad. De oudere kinderen probeerden tijdens het wandelen het escapeverhaal van BiebLab op te lossen.

In de zomervakantie waren we onder andere op de kindermiddag ‘Noordwest op z’n best’ waar we samen met onder andere Compaen, Prokino Kinderopvang en woningcorporatie Acantus een gezellige middag in de wijk verzorgden. 24 kinderen uit de buurt bouwden een insectenhotel, speelden (bijen)spelletjes en een imker vertelde over de wereld van de bijen.

37

Voorlezen in de bibliotheek Bijna elke week was er wel een voorleesmoment. Vaak gezellig in de bibliotheek zelf en maar ook regelmatig online via Facebook Live. Meestal overdag en een enkele keer vlak voor het slapengaan. Kortom, veel voorleesplezier voor de kinderen! Taallab voor kinderen uit groep 7 en 8 Samen met de Multiculturele Vrouwen Veendam is in oktober het Taallab voor kinderen uit groep 7 en 8 gestart. In het Taallab werkten we op een speelse manier aan lees- en woordbegrip aan de hand van 4 thema’s: escaperoom, theaterlezen, podcast maken en creatief schrijven. Gemiddeld waren zo’n 10 kinderen per keer aanwezig.