24-05-03 Woonatlas gemeente Veendam

Woonatlas Veendam

Februari 2023

Ommelanderwijk

Inleiding

3

De staat van het wonen in Veendam

4

→ → → → → WOONATLAS VEENDAM

Inhoudsopgave

Landschappelijke kenmerken Voorzieningen Bevolking Woningvoorraad Woningmarkt

Bronnen

18

Inleiding

WOONATLAS VEENDAM

Dit is de Woonatlas Veendam. In deze Woonatlas wordt op basis van (openbare) feiten en cijfers de staat van het wonen in Veendam weergegeven: wat is de stand van zaken en de verwachte ontwikkeling als het gaat om de Veendamse bevolking, woningvoorraad en woningmarkt?

3

In de Woonatlas worden op basis van statistieken, onderzoeken en kaarten verschillende belangrijke opgaven en ontwikkelingen rondom wonen in de gemeente Veendam geduid. Deze Woonatlas vormt hiermee de onderlegger voor de nieuwe woonvisie, die ingaat op onze ambities en plannen op het gebied van wonen voor de komende jaren. De informatie uit deze Woonatlas is benut als basis voor de gesprekken in de werk- en stuurgroep van de gemeente, de rondetafelgesprekken met de woon-, zorg- en welzijnspartners en de Woonavonden met inwoners en initiatiefnemers. In deze Woonatlas wordt met nummers verwezen naar de bronnen op pagina 19.

PM Foto woonmilieu wijken

WOONATLAS VEENDAM

De staat van het wonen in Veendam

Veendam

Landschappelijke kenmerken

WOONATLAS VEENDAM

Veendam staat bekend als de groene parkstad van het noorden. In de gemeente is veel groen en water, zowel in het bebouwde gebied als in het buitengebied. Op het gebied van wonen maakt de gemeente Veendam onderscheid tussen het centrum, de woongebieden en de lintdorpen. Het landschap en de ruimtelijke structuur van de gemeente Veendam onderscheiden zich door het unieke veenkoloniale erfgoed. De geschiedenis van de Veenkoloniën is in het landschap goed terug te zien. Bebouwing is voornamelijk te vinden in lintdorpen en wijken langs (voormalige) waterwegen, zoals bijvoorbeeld Wildervank aan het Ooster- en Westerdiep en het van rijkswege beschermd dorpsgezicht Tusschendiepen. De bebouwing is omgeven door het typerende veenkoloniale open landschap met rechte wegen en diepen. In de omgevingsvisie heeft de gemeente Veendam de ruimtelijke structuur en het cultuurhistorische veenkoloniale erfgoed en landschap aangemerkt als belangrijke waarde bij toekomstige ontwikkelingen.

Als groene zoom langs de westkant van het woongebied vormt het recreatiegebied Borgerswold een natuurlijke overgang richting het buitengebied. In de gemeente Veendam bevinden zich geen Natura 2000 gebieden of gebieden die bij het Natuurnetwerk Nederland NNN horen.

5

Figuur 1 Kaartbeeld landschap gemeente Veendam RUIMTEVOLK 2022

WOONATLAS VEENDAM

Voorzieningen

6

De gemeente Veendam bevindt zich in het oosten van de provincie Groningen en grenst aan de zuidzijde met Drenthe. De grotere steden Groningen en Assen zijn vanuit Veendam zowel per auto en met het openbaar vervoer goed bereikbaar. Inwoners van Veendam zijn echter niet aangewezen op deze steden, dankzij haar eigen voorzieningenaanbod en de nabijheid van Winschoten, Hoogezand en Stadskanaal. Het centrum van Veendam huisvest de meeste winkels en voorzieningen binnen de gemeente. Met voorzieningen zoals Theater vanBeresteyn, zwembad Tropiqua, de school voor voortgezet onderwijs Winkler Prins, de zorgvoorzieningen, het winkelaanbod en de bedrijvigheid binnen de gemeente Veendam heeft Veendam een regionale functie binnen Oost-Groningen. De aanwezigheid van het vele groen en water geeft de gemeente daarnaast een regionale aantrekkingskracht op het gebied van recreatie. Door het treinstation en de N33 is de gemeente goed verbonden met zowel Groningen als Drenthe. De wijken, lintdorpen en het buitengebied zijn onderling goed verbonden door een fijnmazig netwerk van fietspaden en autowegen. Door een wijd vertakt aanbod aan busverbindingen, is ook de (ov-)bereikbaarheid binnen de gemeente goed. Zoals te verwachten is de ov-bereikbaarheid in het buitengebied minder.

Figuur 2 Kaartbeeld voorzieningen gemeente Veendam RUIMTEVOLK 2022

Bevolking

Anno 2022 wonen er 27.466 inwoners en 12.732 huishoudens in de gemeente Veendam.1 Het grootste deel van de huishoudens in Veendam bestaat anno 2022 uit eenpersoonshuishoudens 35,5% , daarna volgen de gezinnen 32,3% en de meerpersoonshuishoudens zonder kinderen 32,2% . In vergelijking met het Nederlands gemiddelde zijn er relatief weinig eenpersoonshuishoudens en veel meerpersoonshuishoudens zonder kinderen. Figuur 5 Huishoudensontwikkeling 2000 2041 Stec 2022

WOONATLAS VEENDAM

Figuur 4 Bevolkingsontwikkeling en huishoudensontwikkeling 2000 2022 CBS 2022

7

Figuur 3 Huishoudenssamenstelling Veendam en Nederland 2022 CBS 2022

Bevolkingsontwikkeling In de afgelopen twintig jaar heeft de gemeente te maken gehad met een gestage – maar bescheiden – bevolkingsdaling. Uit verschillende prognoses blijkt dat deze bevolkingsdaling de komende decennia zal doorzetten 2, 3, 4. We zien echter dat de krimp fors minder is uitgevallen dan de vorige regioprognose uit 2016 voorspelde en dat er de afgelopen jaren juist sprake is van een stabilisatie van het aantal inwoners en een stijging van het aantal huishoudens, met name door migratie, vergrijzing en huishoudensverdunning.2,3

Naar verwachting zet deze positieve ontwikkeling zich de komende jaren door. Tot 2041 wordt een huishoudensgroei van 524 (laag scenario), 640 (trend) of 825 (hoog scenario) huishoudens verwacht. Daarmee hoort de gemeente Veendam bij de sterkste groeiers van de regio. Dit komt voornamelijk door een sterke toename van het aantal alleenstaanden en 65-plus huishoudens.4

Het relatief grote aandeel ouderen in de gemeente Veendam zorgt voor een bovengemiddelde ‘grijze druk’. De term ‘grijze druk’ beschrijft de verhouding tussen het aantal inwoners van 65 jaar en ouder tegenover het aantal inwoners van 20 tot 65 jaar. In 2022 is de grijze druk in de gemeente ongeveer 42%; landelijk is dit getal 34%. Wat betreft de groene druk, het aantal inwoners van 0 tot 20 jaar ten opzichte van het aantal inwoners van 20 tot 65, komt het aandeel in Veendam 36% overeen met het landelijk gemiddelde.1

De sterkste huishoudensgroei wordt verwacht in de periode 2022 2030. Na 2030 schetsen de verschillende scenario’s een stabilisatie van het aantal huishoudens of een lichte daling t.o.v. 2030. Vergrijzing Op dit moment is bijna de helft van de inwoners van Veendam ouder dan 45 jaar. Bijna 24% van de inwoners van Veendam is 65 jaar of ouder, tegenover het landelijk gemiddeld van 20%. Gemiddeld is de bevolking van Veendam dus ouder dan de rest van Nederland.

Figuur 6 Bevolkingssamenstelling Veendam (rood/roze) en Nederland (grijs). (CBS 2022

In heel Nederland zal de komende jaren het aandeel ouderen stijgen. Naar verwachting is in 2035 in de gemeente Veendam zo’n 29% van de inwoners 65 jaar of ouder.5 Dit is een stijging van 5% ten opzichte van 2022.

Naast het stijgende aandeel 65-plussers neemt de levensverwachting van mensen toe: gemiddeld worden mensen steeds ouder. De combinatie van de groter wordende groep ouderen en de stijging van de gemiddelde leeftijd wordt ook wel met de term ‘dubbele vergrijzing’ aangeduid. Door zowel de groei in het aantal oudere inwoners en het ouder worden van de bevolking zal de grijze druk de komende jaren toenemen.

WOONATLAS VEENDAM

Inkomen In Veendam wonen relatief veel mensen in een sociaal-economisch kwetsbare positie.

Nederlands gemiddelde van bijna 6,8%. In hetzelfde jaar had in Veendam 3,5% (ongeveer 400 huishoudens) en in Nederland 3% een langdurig laag inkomen.6 Ongeveer 500 kinderen in de gemeente leven in een gezin met een inkomen onder de lage inkomensgrens. Dit is 9,4% van de Veendammer kinderen. De inkomenssituatie van ouders en/of verzorgers kan de kansen die kinderen tijdens het opgroeien hebben beïnvloeden: wanneer iemand opgroeit met weinig financiële middelen, ontstaat bijvoorbeeld een achterstand op de woningmarkt. Uit de Kansenatlas blijkt dat er in de gemeente Veendam een groot verband is tussen het inkomen van een jongvolwassene en zijn of haar ouders.24

Het gemiddeld besteedbaar inkomen lag in 2018 op €37.200 per huishouden. Dit gemiddelde ligt onder het Nederlands gemiddelde €42.700 . Figuur 7 Prognose toename/afname aantal huishoudens 2021 in Veendam Stec Groep 2022

2041

Figuur 9 Gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden x €1.000 in 2011 2018 CBS 2018

Figuur 8 Bevolkingsontwikkeling naar leeftijd voor de regio Oost-Groningen 2021 2050 ABF/Primos 2022

8

In 2020 had bijna 8% van de huishoudens (ongeveer 1.000 huishoudens) in de gemeente Veendam een laag inkomen; dit percentage ligt boven het

Figuur 10 Mate waarin het persoonlijk inkomen van een 28-jarige afhangt van het inkomen van de ouders SEO Kansenatlas 2023

WOONATLAS VEENDAM

Het relatief lagere inkomen van Veendamse huishoudens hangt samen met het aandeel huishoudens die een bijstandsuitkering nodig hebben om rond te komen. Het aandeel huishoudens met een bijstandsuitkering in Veendam 7%, ca. 890 huishoudens) lag in 2020 hoger dan in Nederland 5% en hoger dan in de regio Oost-Groningen 6% . De afgelopen jaren is dit percentage in Veendam redelijk stabiel gebleven.6 Veendammers zijn positief over hun sociale contacten. 72% van de mensen heeft in ieder geval een keer per week contact met familie, vrienden of buren. Desondanks is 46% van de mensen matig tot (zeer) ernstig eenzaam. Dit percentage over eenzaamheidsgevoelens onder inwoners komt hiermee overeen met het landelijk gemiddelde. En hoewel 74% van de mensen de gezondheid als (zeer) goed ervaart, kampt 61% van de inwoners met overgewicht. Dat is het hoogste percentage in de provincie.7 De leefomgeving in de gemeente biedt echter kansen voor inwoners om meer te bewegen. Dankzij de aanwezigheid van veel groen en water, recreatiemogelijkheden en verschillende sportvoorzieningen (zie ook figuur 2 scoort de gemeente Veendam bovengemiddeld op de beweegvriendelijkheid voor haar inwoners.25 Sociaal domein Zowel Veendam als de regio Oost-Groningen kent een relatief groot aandeel huishoudens die gebruik maken van een voorziening in het sociaal domein.

Via de Participatiewet, Wmo en/of Jeugdwet ontvangen deze huishoudens ondersteuning van de gemeente. Waar in 2021 landelijk gemiddeld 21% van de huishoudens

9

gebruikt maakt van één of meerdere voorzieningen uit het sociaal domein, is dit in Veendam 28% en in Oost-Groningen bijna 30%.8

Figuur 11 Aandeel huishoudens met voorziening in het sociaal domein in 2021 CBS 2021

Van de Veendamse huishoudens die een voorziening in het sociaal domein hebben, maakt het grootste deel gebruik van 1 of 2 voorzieningen. Het grootste deel van de huishoudens die ondersteuning ontvangt krijgt dit via de Wmo.

Figuur 12 Verdeling naar type voorziening(en) binnen de huishoudens met voorziening in het sociaal domein in 2021 CBS 2021

Figuur 13 Verdeling naar aantal voorziening(en) binnen de huishoudens met voorziening in het sociaal domein in 2021 CBS 2021

Laaggeletterdheid Het aandeel laaggeletterden ligt in de regio Oost-Groningen en in de gemeente Veendam 19% hoger dan het landelijk gemiddelde 12% . Laaggeletterdheid bemoeilijkt het vinden van een baan en kan ervoor zorgen dat men minder grip heeft op eigen geldzaken.

Energiearmoede Stijgende energiekosten, een woningvoorraad met een hogere warmtevraag en een relatief groot aandeel inwoners met een laag inkomen maken dat in de gemeente Veendam het tegengaan van energiearmoede een zeer belangrijke opgave is.

WOONATLAS VEENDAM

Hoewel in heel Nederland energiearmoede kan voorkomen, blijkt dat in Oost-Groningen gemeenten energiearmoede bovengemiddeld vaak voorkomt bij huishoudens. In deze gemeenten is het aandeel huishoudens met een laag inkomen en hoge energiekosten LIHK en huishoudens met een laag inkomen met een woning van een lage energiekwaliteit LILEK erg hoog. In de gemeente Veendam leefde in 2021 ongeveer 10% van alle huishoudens (omgerekend zo’n 1.250 huishoudens) in energiearmoede.9 Met dit hoge aandeel hoort de gemeente Veendam, samen met alle andere Oost-Groningse gemeenten, bij de top-20 van meest energiearme gemeenten van Nederland.

Figuur 14 Aandeel laaggeletterden 16 (geletterdheidinzicht.nl 2022

10

65 jaar) per gemeente

Figuur 15 Niveau energiearmoede per gemeente TNO 2022

Figuur 16 Top-20 gemeenten met de meeste energiearmoede in Nederland TNO 2022

Woningvoorraad

In de gemeente Veendam staan 12.956 woningen.10 Ongeveer driekwart van de woningvoorraad in de gemeente staat in het stedelijk centrum Veendam, het overige gedeelte bevindt zich in het dorp Wildervank en het buitengebied rondom Veendam.11 In 2015 2022 is de totale woningvoorraad licht gegroeid met ongeveer 250 woningen.10

WOONATLAS VEENDAM

Figuur 18 Woningen naar type in Veendam in 2020, met onderverdeling in corporatiebezit en particulier bezit VNG Wijkpaspoort 2020

Figuur 17 Woningen naar type (eengezins-/meergezinswoningen) in Veendam in 2022 BAG 2022

Het overgrote deel 79%, circa 10.250 woningen) van de woningen in Veendam is een eengezinswoning. Dit ligt sterk boven het landelijk gemiddelde 64% .12 De meergezinswoningen (appartementen) zijn voornamelijk in Veendam-Zuid en Veendam-Centrum te vinden.13 Typologie woningen Het meest voorkomende woningtype in Veendam zijn vrijstaande woningen 27% , gevolgd door tussenwoningen 23% en appartementen 21% .

11

Veendam is een gemeente met voornamelijk koopwoningen 65% . Het aandeel koopwoningen ligt in de gemeente hoger dan in Nederland 57% , en is vergelijkbaar met de regio Oost-Groningen 64% .14 Met name in de buurten Buitenwoel, Borgercompagnie, Ommelanderwijk en Zuidwending bestaat het overgrote deel van de woningvoorraad uit koopwoningen.15 Van de huurwoningen in de gemeente Veendam is twee derde corporatiebezit en een derde overige (particuliere) huur. Het aandeel corporatiebezit ligt in de gemeente 24% lager dan in Nederland 29% en Oost-Groningen 26% . Het aandeel overige (particuliere) huur is de gemeente Veendam 11% lager dan in Nederland 14% en iets hoger dan in Oost-Groningen 10% . In Bareveld, Veendam-Zuid en Veendam-Oude Ae is het aandeel corporatiewoningen relatief groot.15

Figuur 19 Woningen naar eigendom in Veendam in 2021 ABF Research 2021

Het overgrote deel van de corporatiewoningen in Veendam is in bezit van de woningcorporatie Acantus. Daarnaast bevinden zich in de gemeente ook corporatiewoningen van de woningcorporaties Habion en Woonzorg Nederland. Sociale huur Sociale huurwoningen zijn woningen met een huurprijs tot een bepaald vastgesteld bedrag. In 2023 is de grens voor een sociale huurwoning €808,06 per maand. De meeste sociale huurwoningen in Nederland worden aangeboden door een woningcorporatie. Een gemiddeld lager besteedbaar inkomen en een groter aandeel mensen met een laag inkomen maken dat er in de gemeente Veendam een groot deel van de bevolking is aangewezen op goedkopere huur- of koopwoningen. In 2021 stonden er 3.105 sociale huurwoningen in de gemeente. Het aandeel sociale huur in de gemeente Veendam is de laatste jaren erg

WOONATLAS VEENDAM

stabiel gebleven. Waar zowel op landelijk als regionaal niveau in de periode vanaf 2015 een lichte daling in het aandeel sociale huurwoningen t.o.v. de totale voorraad zichtbaar is, ontwikkelt de sociale huurvoorraad in Veendam zich evenredig mee met de totale voorraad.17 Tot een bepaalde inkomensgrens komen inwoners in aanmerking voor sociale huur. Op 1 januari 2022 zijn deze grenzen vastgesteld op €40.765 voor eenpersoonshuishoudens en €45.014 voor meerpersoonshuishoudens. In 2020 kwamen in de gemeente Veendam bijna 3.750 huishoudens in aanmerking voor een sociale huurwoning (ongeveer 29,5% van Veendamse huishoudens). Bijna 21% 2.630 huishoudens) kwam in aanmerking voor huurtoeslag.18

laagste prijsklassen. Hiermee kent dit gedeelte van de sociale huurwoningvoorraad een prijs tot aan de aftoppingsgrens €619 per maand). In hetzelfde jaar had landelijk 64% van de sociale huurvoorraad een prijs tot aan deze aftoppingsgrens. Hoewel de sociale woningvoorraad in Veendam in vergelijking met Nederland redelijk betaalbaar is, ervaart een gedeelte van de huishoudens die in een sociale huurwoning woont wel problemen met hun woonlasten. In 2020 had 14,5% van de huishoudens in corporatiewoningen een betaalrisico, in verhouding met 11% in Nederland. Dit betaalrisico houdt in dat deze huishoudens onvoldoende inkomen hebben om hun woonlasten (huurprijs, maar ook de kosten voor energie en water) te kunnen betalen.19

Figuur 22 Ontwikkeling bruto huurprijs in Veendam, Oost-Groningen en Nederland 2016 2020 CBS/WSW 2021

In de periode 2016 2020 is de gemiddelde huurprijs van de sociale woningvoorraad in Veendam gestegen. In 2020 lag de gemiddelde bruto huurprijs voor een sociale huurwoning op €545 per maand. Deze prijs ligt onder het landelijk gemiddelde €584 per maand) maar boven het gemiddelde van de regio Oost-Groningen €532 per maand). Figuur 20 Sociale woningvoorraad naar prijsklasse in Veendam en Nederland in 2020 CBS/WSW 2021

Veendam kent op het gebied van sociale huur een relatief betaalbare woningvoorraad. In 2020 valt meer dan 80% van de sociale huurwoningen in de twee

12

In de gemeente Veendam is de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning 1 jaar en 2 maanden. Vergeleken met de rest van het land is dit nog relatief kort; in 25% van alle gemeenten in Nederland is de wachttijd meer dan 7 jaar en in de Randstad kan de gemiddelde wachttijd zelfs oplopen tot 17 jaar.20

Figuur 21 Inschrijfduur (in jaren) voor sociale huurwoning NOS 2021

WOONATLAS VEENDAM

Scheefwonen In Veendam is ruim 87% van de huishoudens passend gehuisvest. Dit betekent dat de prijs van de huurwoning past bij het inkomen van deze huishoudens. Goedkope scheefheid, waarbij het inkomen van het huishoudens te hoog is voor de prijs van een sociale huurwoning, bedraagt in de gemeente krap 5%. Dure scheefheid, waarbij het inkomen van een huishoudens te laag is voor de huurprijs, bedraagt in Veendam circa 8%. Het percentage scheefwoners ligt in Veendam lager dan gemiddeld voor de provincie Groningen en Nederland, waar respectievelijk 83% en 75% van de huishoudens passend is gehuisvest. Met name goedkope scheefheid komt in Veendam minder voor dan in de hele provincie Groningen en Nederland.22

Bouwjaar woningen De gemeente Veendam kent een verouderde woningvoorraad, zeker in vergelijking met de rest van Nederland. Het merendeel van de Veendamse woningen 80% is voor 1990 gebouwd. Dit aandeel ligt hoger dan het landelijk gemiddelde 71% .

Ruim de helft van de woningen in de gemeente Veendam heeft in 2022 een geldig energielabel 54% , en dit percentage stijgt snel.11 Van deze woningen heeft 38% al energielabel B of hoger; dit percentage ligt onder het landelijk gemiddelde 46% en het provinciaal gemiddelde 43%

Figuur 24 Woningen naar bouwjaar in Veendam en Nederland in 2022 BAG 2022

Leegstand in de woningvoorraad In 2021 was in de gemeente Veendam 97% van de woningvoorraad bewoond. De overige 3% (bijna 400 woningen) stond op dat moment dus leeg. Het aandeel leegstaande woningen is hiermee lager dan het landelijk gemiddelde in 2021 met 4% onbewoonde woningen. Het grootste deel van de leegstaande woningen is te vinden in Veendam-Zuid, Veendam-industriegebied en Wildervanksterdallen.16 Figuur 23 Aandeel scheefwoners Veendam CBS 2020

Energielabels Over het algemeen zien we in Nederland dat woningen met een bouwjaar voor 1990 vaak (nog) niet aan de huidige en toekomstige energie- en kwaliteitseisen voldoen. Dit is terug te lezen in het

13

energielabel van deze woningen: oudere woningen hebben vaak een lager energielabel, dat aantoont dat de woning nog niet erg energiezuinig is.

Figuur 25 Energielabels Veendam, Groningen PV en Nederland in 2021 Klimaatmonitor 2021

Woningen met lagere energielabels zijn voornamelijk te vinden in de lintbebouwing buiten het centrum van Veendam Borgercompagnie en Wildervank) en binnen Veendam in de buurten Centrum, Zuid en Oude Ae.11 Van de sociale woningvoorraad in de gehele gemeente heeft zo’n 32% energielabel B of hoger.11

WOONATLAS VEENDAM

Ondanks dat het aandeel lage energielabels E en lager) met 19% weinig afwijkt van het landelijk 15% en provinciale gemiddelde 18% , ligt er ook in de gemeente Veendam een forse opgave in het verduurzamen van de woningvoorraad.11 De beperkte vraag naar nieuwbouw maakt dat de verduurzaming voornamelijk zal moeten plaatsvinden in de bestaande woningvoorraad.

14

Woningen met lagere energielabels zijn binnen de gemeente voornamelijk te vinden in de lintbebouwing buiten het centrum van Veendam Borgercompagnie en Wildervank) en binnen Veendam in de buurten Centrum, Zuid en Oude Ae.11 Van de sociale woningvoorraad in de gehele gemeente heeft zo’n 32% energielabel B of hoger.11

gemiddeld in vergelijking met Nederland meer gas. Dit geldt zowel voor koop- als huurwoningen.11

Figuur 27 Gemiddeld elektriciteitsverbruik (in kWh) van huur- en koopwoningen in Veendam en Nederland in de periode 2013 2021 CBS 2021 Figuur 26 Gemiddeld gasverbruik (in m3 van huur- en koopwoningen in Veendam en Nederland in de periode 2013 2021 CBS 2021

Ondanks dat het aandeel lage energielabels E en lager) weinig afwijkt van het landelijk en regionale gemiddelde, ligt er ook in de gemeente Veendam een forse opgave in het verduurzamen van de woningvoorraad.11 De beperkte vraag naar nieuwbouw maakt dat de verduurzaming voornamelijk zal moeten plaatsvinden in de bestaande woningvoorraad.

Het gemiddeld gasgebruik van Veendamse koopwoningen lag in 2021 net onder de 1.900 m3, terwijl het gemiddeld gasgebruik van koopwoningen in Nederland ongeveer 1.500 m3 was. Zowel in Nederland als in Veendam ligt het gemiddeld gasgebruik van koopwoningen hoger dan dat van huurwoningen. Huurwoningen in Veendam gebruikten in 2021 gemiddeld 1.350 m3 gas, en in Nederland gemiddeld 1.000 m3 gas.

Energieverbruik In de gemeente Veendam is de warmtevraag van woningen gemiddeld hoger dan in de provincie Groningen en landelijk. Dit hangt samen met het type woning dat in de gemeente relatief vaak voorkomt: woningen met een ouder bouwjaar, een lager energielabel en/of vrijstaande woningen. Om deze reden verbruikt de Veendamse woningvoorraad

Wat betreft het elektriciteitsgebruik komt het gemiddelde in Veendam meer overeen met het landelijk gemiddelde. De laatste jaren verbruiken huishoudens in de gemeente Veendam zelfs wat minder elektriciteit dan het gemiddelde van Nederland. Dit geldt voor zowel de huurwoningen als de koopwoningen. In 2021 gebruikten koopwoningen in Veendam gemiddeld 3.010 kWh en huurwoningen

gemiddeld 2.050 kWh elektriciteit. In Nederland was dit respectievelijk 3.300 kWh en 2.140 kWh. Kwetsbaarheid huidige woningvoorraad Het overgrote deel van de woningvoorraad die Veendam in de toekomst nodig heeft staat er nu al. Dit maakt de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad van groot belang. Als gemeente met een verouderde woningvoorraad kent Veendam echter op dit moment een relatief groot aandeel kwetsbare woningen. Kwetsbare woningen zijn woningen die niet toekomstbestendig zijn, bijvoorbeeld vanwege een lage bouwkundige kwaliteit. In 2022 zijn in de gemeente 8.420 woningen 64% van het totaal) aan te duiden als ‘kwetsbaar’. Met name de stedelijke kern (centrum Veendam) heeft veel kwetsbare woningen. De kwetsbare woningen komen zowel voor in de particuliere voorraad (voornamelijk bij goedkopere koopwoningen) als in de sociale huurvoorraad.3, 4

WOONATLAS VEENDAM

Geschiktheid woningvoorraad voor ouderen Met de steeds ouder wordende bevolking wordt de beschikbaarheid van nultredenwoningen en de aanpasbaarheid van woningen steeds belangrijker. Nultredenwoningen zijn woningen waarbij woonkamer, keuken, toilet, badkamer en ten minste één slaapkamer op dezelfde verdieping liggen en daarmee zonder trap te bereiken zijn. Ook zijn deze woningen extern te bereiken zonder traplopen. Dit maakt dit type woningen geschikt voor mensen met (lichte) lichamelijke beperkingen. In Veendam was in 2016 zo’n 23% van de woningvoorraad een nultredenwoning. In vergelijking met andere Oost-Groningse gemeenten ligt dit aandeel relatief laag.

15

Wel is een groot deel van de bestaande woningvoorraad 70% aanpasbaar naar levensloopbestendig wonen. In andere woorden: deze woningen kunnen in de basis worden aangepast naar de behoeften van minder valide personen, zodat bewoners niet hoeven te verhuizen wanneer zij in de toekomst minder goed ter been zijn. Voorbeelden van aanpasbare woningen zijn woningen op de begane grond, woningen die met een lift te bereiken zijn en woningen waar trapliften in gemonteerd kunnen worden. Van het overige gedeelte is 5% van de woningen niet aanpasbaar en is dit van de overige 3% onbekend.3

Figuur 28 Aanpasbaarheid woningvoorraad in Veendam en Oost-Groningen in 2016 Stec Groep 2022

Woningmarkt

WOONATLAS VEENDAM

Net als in de rest van Nederland is de druk op de woningmarkt hoog in Veendam. Er staan de laatste jaren steeds minder woningen te koop, woningen worden gemiddeld binnen 25 dagen verkocht, en vaak ligt de transactieprijs ver boven de vraagprijs.4 Dit betekent dat mensen die een koopwoning zoeken steeds minder keuze hebben in vergelijking tot voorgaande jaren. Met een gemiddelde verkoopprijs van €231.000 in 2021 is het in Veendam gemiddeld goedkoper om een woning te kopen dan in de provincie Groningen gemiddeld €284.000 en Nederland €387.000 .

Waar er in 2014 bijna 8.300 koopwoningen in de gemeente werden aangeboden, was dit in 2020 nog maar een kleine 1.200 woningen. Dit toont aan dat mensen die een koopwoning in de gemeente Veendam zoeken steeds minder keuze hebben in vergelijking met voorgaande jaren.

Op 7 november 2022 stonden er 198 woningen in de gemeente te koop. De verdeling in prijsklassen schets voor dat moment een (voor Nederlandse begrippen) relatief betaalbare koopvoorraad: 25% van de woningen kost maximaal €250.000 en bijna 60% van deze woningen zit onder de landelijk betaalbaarheidsgrens van 2022 €355.000 *.

Figuur 30 Aantal te koop staande woningen in Veendam vanaf 2010 tot 2020 Huizenzoeker.nl 2022

Figuur 29 Ontwikkeling verkoopprijs in Nederland, provincie Groningen en gemeente Veendam CBS, Kadaster 2022

Het aantal te koop staande woningen in Veendam weerspiegelt de krapte op de woningmarkt. Sinds 2014 is er met uitzondering van een eenmalige uitschieter in 2017, sprake van een sterke afname van het aanbod aan koopwoningen.

16

Figuur 32 Hittekaart woningmarkt BPD, 2022

Figuur 31 Aanbod koopwoningen naar prijsklasse in de gemeente Veendam op 7 november 2022

Het beeld van een oververhitte lokale woningmarkt wordt genuanceerd door de BDP hittekaart van afgelopen jaar. Een hoge score (donkerrode kleur) op deze kaart duidt op hoge prijzen en/of veel woningverkopen. Hieruit blijkt dat de woningmarkt in

* In de regio Oost-Groningen wordt, onder andere vanwege lagere inkomens, vaak een lagere betaalbaarheidsgrens gehanteerd dan de landelijke betaalbaarheidsgrens. In de woonvisie zal gezocht moeten worden naar een passende definitie van betaalbaarheid en de daarbij horende betaalbaarheidsgrens voor de gemeente Veendam.

de gemeente Veendam – zeker in vergelijking met de rest van Nederland – nog relatief koel is.

WOONATLAS VEENDAM

Verhuisbewegingen Hoewel de provincie Groningen en de regio Oost-Groningen wat betreft natuurlijke aanwas (geboorte en sterfte) de laatste jaren gekenmerkt worden door een bevolkingskrimp, wordt deze bevolkingskrimp geremd door de buitenlandse migratie. In de laatste jaren is een groot aantal mensen vanuit het buitenland naar de provincie en de regio verhuist.21 Ook de binnenlandse migratie draagt bij aan het afremmen van de bevolkingskrimp. Wat betreft de binnenlandse verhuizingen heeft de gemeente Veendam voornamelijk een relatie met andere Groningse gemeenten en met enkele noord-Drentse gemeenten. In 2021 waren de meeste (binnenlandse) verhuizingen tussen Veendam en de buurgemeente Midden-Groningen, gevolgd door de stad Groningen.

Figuur 34 Verhuizingen (vanaf 10 personen) naar een Nederlandse gemeente vanuit gemeente Veendam in 2021 CBS 2021

In de periode 2015 2021 is het aantal personen dat de gemeente Veendam verliet per jaar ongeveer gelijk gebleven. Het aantal personen dat naar de gemeente Veendam toe verhuisde is de laatste jaren toegenomen. In 2021 kwamen er 1.323 inwoners vanuit een andere Nederlandse gemeente naar Veendam.

Figuur 36 Ontwikkeling verhuissaldo (per 1.000 van de gemiddelde bevolking) 2015 2021 CBS 2021

Met name het verhuissaldo van personen van 25 45 jaar is positief in Veendam. Er is echter ook een positieve omslag bij jongeren tot 25 jaar te zien.4

Figuur 33 Verhuizingen (vanaf 10 personen) vanuit een Nederlandse gemeente naar gemeente Veendam in 2021 CBS 2021

17

Het aantal verhuizingen per jaar binnen de gemeente Veendam kende t/m 2019 een stijging. Vanaf 2020 daalde dit aantal echter weer, waardoor over de gehele periode van 2015 2021 het aantal binnengemeentelijke verhuizingen redelijk gelijk is gebleven.

Figuur 35 Ontwikkeling verhuisbewegingen 2015 2021 CBS 2021

WOONATLAS VEENDAM

Bronnen

Veendam

WOONATLAS VEENDAM

Bronnen

19

1. Waarstaatjegemeente.nl 2022 . Dashboard Demografie Bevolking totaal en huishoudens totaal 2. Regio Oost-Groningen 2020 . Bevolkingsprognose 2020 Oost-Groningen 3. Stec Groep 2022 . Woningmarktonderzoek Oost-Groningen 2021 2031 4. Stec Groep 2022 . Woningmarktonderzoek gemeente Veendam 5. CBS 2022 . Prognose: in 2035 vooral meer inwoners in en om grotere gemeenten 6. Sociaal planbureau Groningen 2020 . Ontwikkelingen in (langdurig) laag inkomen 7. Sociaal planbureau Groningen 2020 . Monitor brede welvaart - samenleving 8. CBS 2021 . Monitor sociaal domein WMO Huishoudens met een voorziening in het sociaal domein 9. TNO 2021 . De feiten over energiearmoede in Nederland Inzicht op nationaal en lokaal niveau 10. BAG, bewerking ABF 2022 . Totaal aantal woningen Veendam 2022 11. Gemeente Veendam 2022 . Warmtevisie 12. BAG, bewerking ABF 2022 . Woningen naar type Veendam en Nederland 2022 13. CBS 2022 . Kerncijfers wijken en buurten 2021 Woningen naar type 14. ABF Research Syswov 2021 . Woningen naar eigendom Veendam, Oost-Groningen en Nederland 2021 15. CBS 2022 . Kerncijfers wijken en buurten 2021 Woningen naar eigendom 16. CBS 2022 . Kerncijfers wijken en buurten 2021 Woningen naar bewoning 17. ABF Research Syswov 2021 . Voorraad corporatiewoningen 18. CBS/WSW 2020 . Lokale Monitor Wonen Huishoudens naar doelgroep sociale huur en huurtoeslag 19. CBS/WSW 2020 .

Lokale Monitor Wonen Huishoudens met betaalrisico in corporatiewoningen 20. NOS 2021 Sociale huurwoning? In zeker een kwart van de gemeenten wacht je meer dan 7 jaar

21. Sociaal planbureau Groningen 2020 . Brede welvaart bevolking 22. CBS/WSW 2020 . Passend wonen in corporatiewoning 23. Provincie Groningen 2022 . Samen werken aan wonen: provinciale uitvoeringsagenda wonen 2022 2026 24. SEO Economisch Onderzoek 2023 . Kansengelijkheid persoonlijk inkomen 25. Mulier instituut 2021 . Beweegvriendelijke leefomgeving

WOONATLAS VEENDAM

COLOFON

Dit document is opgesteld door RUIMTEVOLK. Het copyright van de beelden, kaarten en foto’s berust bij RUIMTEVOLK tenzij anders aangegeven. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. Datum 14 februari 2023 Judith Hinfelaar Anna Herngreen

20