17-02 Actualisatie detailhandelsvisie Veendam 2022

35 Het Museumplein/Kerkplein is qua sf eer en uitstraling vooral een plein voor horeca en cultuur, met hotel Parkzicht, het Veenkoloniaal Museum en het Van Beresteyntheater als markante objecten. Het plein herbergt echter ook diverse winkelobjecten, waarbij met name die aan het Museumplein grotendeels leeg staan. De vastgoedkwaliteit is evenwel relatief goed. De aanzienlijke leegstand beperkt het gebruik en de levendigheid van het verder netjes, maar wel stenig ingerichte gebied. Het Kerkplein, inclusief de nabijgelegen straat Julianapark herbergt twee parkeerclusters. Figuur 5.11: Van Beresteyn Theater op netjes, maar stenig ingericht Museumplein

Tot slot bevinden zich in het centrum nog kleine clusters winkels, horeca en dienstverlening aan de uiterste oost- en westzijde, namelijk aan het Beneden Westerdiep en het Beneden Oosterdiep/Bocht Oosterdiep. Deze bedrijven zijn in tegenstelling tot de bedrijven in de winkelstraten, bereikbaar met de auto, maar maken qua sf eer en beleving onvoldoende deel uit van het centrum.

SWOT-analyse Het centrum van Veendam heef t (bovenlokaal en regionaal) van oudsher een sterke positie. Echter, deze positie lijkt de af gelopen jaren onder druk te komen; er wordt koopkracht en bijbehorende omzet verloren aan het internet (zoals overal in het land), aan Autorama en wellicht ook aan de omliggende regionale winkelgebieden. Het voorzieningenaanbod is nog steeds relatief groot, met een sterk aanbod in onder andere Mode & Luxe, Vrije Tijd en In & Om het Huis. Mede door het verdwijnen van diverse bedrijven loopt dit aanbod echter wel terug en is het niet meer volledig en voldoende onderscheidend. Het risico bestaat dat er de komende jaren nog meer bedrijven verdwijnen, hetzij vanwege landelijke ontwikkelingen, hetzij vanwege de lokaal af nemende bezoekersaantallen en het bijbehorende dalende omzetpotentieel, hetzij vanwege problemen met bedrijf sopvolging door oudere ondernemers. Er kan dan ook gesteld worden dat het aantal beschikbare winkelmeters groter is dan gerechtvaardigd; een f ors leegstandspercentage is het gevolg.

36 Figuur 5.12: Leegstand doet afbreuk aan uitstraling Museumplein

In de uitstraling van de openbare ruimte is de af gelopen jaren f ors geïnvesteerd, met name aan het Raadhuisplein, Museumplein Veenlustplein en de Promenade. Dit heef t geleid tot een aantrekkelijke openbare ruimte in het grootste deel van Veendam, met uitzondering van de Promenade-parkeerplaats. De kwaliteit van het vastgoed is in een aantal delen van het centrum op voldoende niveau, met name aan het Veenlustplein, het Museumplein, de Promenade en in de betere delen van de Kerkstraat. Daarentegen is het ABC-complex gedateerd en is in een aantal delen van de Kerkstraat het vastgoed in ronduit slechte staat, met op sommige plekken zichtbare verpaupering. Dit versterkt nog de negatieve ef f ecten van de leegstand, die inmiddels helaas een negatieve uitstraling heef t op alle delen van het centrum. Figuur 5.13 & 5.14: Slechte staat vastgoed op zichtlocaties

37 De bereikbaarheid van het centrum en de parkeermogelijkheden zijn op een goed niveau. De kwaliteit van de inf rastructuur om Veendam te bereiken is hoog en ook de toegangswegen naar het centrum zijn voldoende. Wel valt op dat de bewegwijzering niet overal duidelijk is voor de autobestuurder. Daarnaast hebben de entrees van het winkelgebied een beperkte uitstraling (bijvoorbeeld de Promenade parkeerplaats en het ABC-complex) en zijn er ook op de aanrijdroutes meerdere onaantrekkelijke gebouwen aanwezig (bijvoorbeeld tussen Autorama en het centrum). Met name op de Promenade-parkeerplaats is voldoende ruimte om te parkeren aanwezig, in een situatie van vrij parkeren of blauwe zone. Ook aan de noordwestzijde is voldoende parkeerruimte aanwezig, te weten bij het supermarktcluster, bij het gemeentehuis en op het Kerkplein. Rondom het centrum loopt een duidelijk aangegeven P-route; deze ligt gevoelsmatig echter erg ver van het centrum af . Met de Winkler Prins-passage, de Promenade, het middenstuk van de Kerkstraat en het Kerkplein-Museumplein heef t het centrum van Veendam een duidelijk ‘winkelrondje’. Dit uit zich ook in de kwaliteit van vastgoed en openbare ruimte. Clustering binnen dit gebied ligt dan ook voor de hand. De samenwerking tussen ondernemers binnen het centrum van Veendam is aanwezig en lijkt momenteel structureel te worden versterkt.

De Ondernemersvereniging Veendam Centraal (OVC) heef t onlangs de invoering van een Bedrijven Investerings Zone (BIZ) tot stand gebracht, met de ambitie om structureel en prof essioneel aan een beter f unctionerend centrum te werken. Daarnaast is in 2019 een vastgoedvereniging (VVVC) opgericht, om de belangen van vastgoedeigenaren in het centrum te behartigen. OVC en VVVC zoeken elkaar op in de ambitie van een BIZ en werken daarbij ook constructief samen met de gemeente Veendam.

Sterkte

Zwakte

Relatief groot aanbod

Leegstand door gehele centrum

Compact kernwinkelgebied

Verloedering in aanloopgebieden

Kwaliteit vastgoed in Winkler Prins Passage Aantrekkelijke openbare ruimte

Supermarkten/bronpunten dragen onvoldoende bij aan het centrum ‘Gaten’ in totaal winkelaanbod

Ambities OVC en VVVC via BIZ

Uitstraling parkeerterrein Promenade

Goede bereikbaarheid en parkeren

Gebrek aan prof iel/uitstraling centrum

Positie woningmarkt

Beperkte bewegwijzering en complexe parkeerverwijsroute Ontbreken supermarkt aan noordkant centrum Beperkte uitstraling entrees winkelgebied

Kansen

Bedreigingen

Prof essionele aanpak centrum via BIZ

Concurrentie stad Groningen, omliggende clusters en internet Toekomstige bedrijf sbeëindigingen

Concentratie winkelrondje Transf ormatie aanloopgebieden Gericht aanbod toevoegen op basis van branchering Benutten historisch prof iel Herontwikkelen ABC-complex

Negatieve spiraal door verslechterend aanbod en veel leegstand Verslechterend imago leidt tot wegblijven van consumenten en nieuwe bedrijven Bevolkingskrimp (omgeving)

38 5.3 Veendam - Autorama Het Autorama-complex ligt op minder dan een kilometer af stand ten noorden van het centrum van Veendam, aan de route naar kernen als Meeden en Muntendam. Het complex is sinds begin jaren ‘70 op deze locatie gevestigd en heef t altijd een grote aantrekkingskracht gehad, door de aanwezigheid van sterke supermarktf ormules, gecombineerd met aanvullend aanbod, het overdekte winkelen, de goede bereikbaarheid en de ruime parkeermogelijkheden. De huidige Albert Heijn is de grote trekker van Autorama. De laatste jaren is het aanvullend aanbod f link gestegen, waaronder de aanwezigheid van Action en de komst van Aldi. Dit gegeven, gecombineerd met investeringen in de binnenzijde en aan het parkeren, hebben de aantrekkingskracht f link vergroot. Gesteld kan worden dat Autorama qua dagelijks aanbod sterk concurreert met het nabijgelegen centrum van Veendam.

Winkelstructuur De kern van Autorama wordt gevormd door een f orse Albert Heijn (met 2.231 m² WVO), aangevuld met een moderne Aldi (1.120 m² WVO) in het discountsegment. Daarnaast heef t Autorama een sterke trekker in de enige Action-vestiging van Veendam. Deze trekkers worden ondersteund door een volledig aanbod in dagelijkse voorzieningen (drogisterijen, slijterij, slager, bakker, bloemist, viszaak), aangevuld met textiel, dierenvoeding, een kapper en een lunchroom. Hiermee kan gesteld worden dat Autorama een zeer compleet aanbod heef t in het dagelijkse segment en f unctioneert als een sterk wijkwinkelgebied met gebiedoverstijgende aantrekkingskracht tot de kernen ten noorden van Veendam. Ook is nog een beperkt aanbod in de branche Mode & Luxe aanwezig, in de vorm van een kledingzaak (KiK). Deze branche is een opvallende toevoeging en sluit ook maar beperkt aan bij het reguliere aanbod van het centrum. Inmiddels is de juwelier, die voorheen in Autorama was gevestigd, verhuisd naar het centrum van Veendam. Autorama is momenteel volledig gevuld. De indeling van Autorama is goed, met de twee supermarkten aan de uiteinden, aanvullende bewinkeling daartussen en drie ingangen aan noord-, midden- en zuidzijde. De noordelijke zijde, met Albert Heijn en Action als trekkers, is sterker en wordt drukker bezocht dan de zuidzijde.

39 Figuur 5.15: Overzicht Autorama

Bron: BRDG Advies Figuur 5.16: Deel van het dagelijkse aanbod in Autorama

40 SWOT-analyse Autorama is een sterk cluster met een compleet aanbod aan dagelijkse voorzieningen, maar ook f requent benodigde niet-dagelijkse goederen, zoals te vinden bij een sterke trekker als Action. Dit is ook het concept dat de eigenaar van Autorama beoogt. De Aldi, Action en Albert Heijn zijn recent gerenoveerd. In algemene zin is de staat en uitstraling van de binnenzijde goed: de paden zijn goed vormgegeven, ruim en de signing en f aciliteiten zijn op orde. Ook de commerciële uitstraling van de overige bewinkeling is over het algemeen op een goed niveau. De buitenzijde van het pand is in 2020 gemoderniseerd en heef t een goede uitstraling. De entrees zijn uitnodigend en ruim en er is geïnvesteerd in nieuwe bestrating, groen, raamsigning, verlichting en LED-schermen. Ook de signing vanaf de weg, met vlaggen is opvallend en duidelijk. Figuur 5.17: Vernieuwde raamsigning buitenkant Autorama

In 2020 en 2021 heef t de eigenaar van Autorama investeringen gedaan in het complex: de buitengevel en buitenreclame zijn aangepast en de entrees (met name de signing) zijn gemoderniseerd. De bereikbaarheid en de parkeermogelijkheden zijn goed te noemen. Autorama is zowel vanaf de N33 als vanaf de centrumkant zeer goed bereikbaar en de parkeerplaatsen zijn ruim en f unctioneel, met name aan de oostzijde. Het parkeerterrein is groot, en bovendien onlangs nog verder vergroot. Desalniettemin staat het op piekmomenten nog steeds grotendeels vol. Met name aan de noordzijde is het vaak druk; hier bevindt zich de entree die het vaakst wordt gebruikt door bezoekers van de Albert Heijn. Autorama is goed gesitueerd; dit maakt dat Autorama een groot verzorgingsgebied heef t. Ook concurreert het gebied duidelijk met het centrum van Veendam, met name door de compactheid en volledigheid van het centrum en de aanwezigheid van de grootste supermarkt van de gemeente.

41

Sterkte

Zwakte

Sterke trekkers

Enkele trekkers met minder moderne uitstraling

Compleet aanbod dagelijks en f requent benodigd niet-dagelijks Bereikbaarheid en parkeren Compact en comf ortabel centrum

Kansen

Bedreigingen

Groeiende aantrekkingskracht Veendam als woonlocatie Moderniseren grootste trekkers

Krimp in de regio Beperkte koopkracht regio

5.4 Veendam - De Reede In de wijk Sorghvliet, circa anderhalve kilometer ten zuiden van het centrum van Veendam, ligt supermarktcentrum De Reede, dat een f orse herstructurering en renovatie heef t ondergaan. Gebouwd in de jaren ‘70, was het centrum de af gelopen jaren sterk verouderd. In de herontwikkeling van de noordzijde is de Jumbo uitgebreid en heef t een upgrade gekregen, in combinatie met vernieuwing van de naastgelegen bakker en caf etaria. Het geheel heef t ook aan de buitenzijde een f acelif t gekregen, waardoor er een moderne f risse uitstraling is ontstaan. Ook in het parkeerterrein is geïnvesteerd. Aan de zuidzijde is nog steeds het MFC Dukdalf gevestigd, in inmiddels verouderd vastgoed. De problematische f inanciële situatie is al jaren onderwerp van gesprek. Onderdeel van de gesprekken is om het MFC uit te plaatsen en de vrijkomende ruimte te herontwikkelen (naar een andere f unctie dan detailhandel). Figuur 5.18: Bakker en drogisterij in moderne panden

42 Winkelstructuur Supermarktcentrum De Reede wordt gevormd door een grote supermarkt, een bakker, een caf etaria en een drogisterij. Het is daarmee, in tegenstelling tot het verleden, f eitelijk geen winkelcentrum meer, maar een solitaire supermarkt met drie aanvullende f uncties. Gesteld kan worden dat de Jumbo ook met name een solitaire aantrekkingskracht heef t, waarbij de relatie met de bakker nog onderling versterkend zal werken. In de nabijheid zijn nog een Chinees restaurant, een apotheek, een huisartsenpraktijk, een kinderdagverblijf en een tankstation gevestigd. De Jumbo is vergroot van een oppervlakte van 1.470 m² WVO naar ca. 1.700 m² WVO. Het leegstandspercentage van dit winkelcluster is 0%. Figuur 5.19: Overzicht De Reede

Bron: BRDG Advies

SWOT-analyse Duidelijk is dat het winkelcluster De Reede met name drijf t op de grote en moderne Jumbo. De naastgelegen drogisterij, bakker en caf etaria vormen een welkome aanvulling op het aanbod. Van een volledig voorzieningenaanbod op wijkwinkelniveau (verswinkels, lectuur, kapper, e.d.) is echter geen sprake. De relatie met de nabijgelegen commerciële panden is beperkt (geen looproute, aan de andere zijde een doorgaande route). Het winkelcluster heef t een duidelijk en relatief groot verzorgingsgebied, dat zich met name uitstrekt vanaf de zuidzijde van het centrum tot en met Wildervank (binnen dit gebied is enkel nog een PLUS actief ). Vanaf drie doorgaande routes (Sorghvlietlaan noord- en zuidzijde en Skagerrak) is het centrum goed ontsloten en zichtbaar. Het parkeren is sinds de herinrichting weer op niveau. Op piekmomenten zijn er voldoende parkeerplaatsen.

43 Sterkte

Zwakte

Goed ontsloten Comf ortabel parkeren voor de deur

Geen samenhang met omliggende commerciële gebruikers Verouderd vastgoed MFC Dukdalf

Kansen

Bedreigingen

Moderne Jumbo als trekker

Zeer beperkt voorzieningenaanbod

Herontwikkeling MFC Groeiende aantrekkingskracht Veendam als woonlocatie

5.5 Veendam - PDV-zone De economie van Veendam wordt voor een signif icant deel gedragen door industrie, MKB en grootbedrijf en dit heef t zijn weerklank in een f orse hoeveelheid bedrijventerreinen. Met name aan de oostzijde van het centrum, parallel met de N33 en het Wildervankkanaal, inclusief een zone langs de N366 richting Pekela, ligt een groot areaal aan bedrijventerreinen. Op deze bedrijventerreinen zijn ook diverse grootschalige winkels gelegen, in de categorie Perif ere Detailhandels Vestigingen (PDV). Er is geen duidelijk herkenbaar cluster, maar het merendeel ligt grof weg aan de Van Stolbergweg, de Lloydsweg de Transportweg en op de terreinen langs de Geert Veenhuizenweg. PDV-bedrijven hebben in de basis veelal een bovenlokale of regionale aantrekkingskracht. Er kan echter niet gesteld worden dat de PDV-winkels een regionale uitstraling en/of aantrekkingskracht hebben.

Winkelstructuur Zoals beschreven liggen de PDV-winkels grotendeels solitair verspreid langs verschillende wegen die door het bedrijventerrein heen lopen: aan de Van Stolbergweg, de Lloydsweg en de Transportweg liggen de meeste winkels. Het gebied loopt in f eite van spoor tot spoor (Lloydsweg), met een uitloop naar de Transportweg, en verder richting de N33. De Lloydsweg heef t daarin het grootste aandeel, met een bouwmarkt (Praxis), een Welkoop en diverse autobedrijven. Ook is er een grote kringloopwinkel (Wedeka) gevestigd. Meer naar het noorden, aan de Transportweg, bevinden zich een Gamma, enkele keukenbedrijven, autobedrijven, een solitaire ruitersport- en diervoedingswinkel en een campingwinkel. Aan de Van Stolbergweg, aan de zuidzijde van de Lloydsweg bevindt zich een solitaire Leen Bakker en een grote f ietsenzaak (Meijer). Nog iets verder ligt het Meubelhuis Veendam. Van een clustering is weinig sprake: de bedrijven zijn separaat gevestigd langs doorgaande routes en hebben niet of nauwelijks interactie met elkaar. Wel kan gesteld worden dat er enkele sub-clusters zijn, zoals de keukens aan de Transportweg en de autodealers, die in elkaars nabijheid gevestigd zijn.

44 Figuur 5.20: Overzicht PDV-gebied

Bron: BRDG Advies

SWOT-analyse Het primaire aanbod in de PDV-zone in Veendam is van redelijke omvang en volledigheid: de te verwachten bouwmarkten, autodealers en keukenbedrijven zijn aanwezig. Opvallend zijn de af wezigheid van een echt tuincentrum (met uitzondering van Welkoop) en het beperkte aanbod in meubels in het centrale deel van de PDV-zone. Dit maakt dat de totale aantrekkingskracht van het PDV-aanbod beperkt is en vooral bovenlokaal; het wordt sterk doelgericht bezocht. Er zijn f eitelijk nauwelijks onderscheidende f ormules in de detailhandel. In concurrerende kernen is veelal minimaal hetzelf de aanbod te vinden, aangevuld met enkele onderscheidende bedrijven in bijvoorbeeld het woonsegment. Leen Bakker en het Meubelhuis liggen niet direct in de route op het PDV-gebied. De bereikbaarheid van de bedrijven is goed: direct vanaf de N33 kunnen de diverse bedrijven via een ontsluitingsweg bereikt worden. Parkeren is veelal mogelijk op eigen terrein en af doende. Van een ruimtelijke clustering is zoals gezegd niet tot nauwelijks sprake. Daarmee is er voor de consument ook een zeer beperkte beleving en f eitelijk geen aangename verblijf sruimte. De bedrijven f unctioneren solitair en doelgericht, wellicht nog met uitzondering van de keukenbedrijven.

45 Figuur 5.21: Gamma solitair met parkeren voor de deur

De uitstraling van het vastgoed van de diverse bedrijven is beperkt, maar niet af wijkend van het gemiddelde in de branche: de winkels zijn veelal gevestigd in f unctionele blokken, met veel ef f ectieve ruimte en omringd door parkeerplaatsen. Ook het hekwerk dat om de diverse terreinen is gevestigd komt de uitstraling niet ten goede. De zichtbaarheid is relatief beperkt. Weliswaar zijn de bedrijven goed zichtbaar vanaf hun eigen ontsluitingsweg, maar van zichtbaarheid vanaf de N33 of de ontsluiting vanaf de N33 is niet of nauwelijks sprake.

Sterkte

Zwakte

Volwaardig aanbod bouwmarkten en dierbenodigdheden Goede bereikbaarheid

Zeer beperkte clustering

Voldoende parkeren op eigen terrein

Nauwelijks aanbod in tuin- en meubelsegment Geen bovenregionale aantrekkingskracht

Ontbreken aantrekkelijke verblijf sruimte

Beperkte zichtbaarheid N33

Kansen

Bedreigingen

Dynamiek bedrijventerreinen/kansen clustering Clustering meubelsegment

Toenemend aandeel internetverkoop

Verbeteren uitstraling en samenhang

Grotere aantrekkingskracht beter geclusterde PDV-gebieden in andere concurrerende winkelgebieden

46 5.6 Wildervank (Apollolaan) Wildervank is als dorp reeds geruime tijd volledig aaneengegroeid met de kern Veendam. Toch heef t het nog een eigen herkenbare dorpsstructuur met lintbebouwing. Qua bewinkeling is het aanbod in Wildervank beperkt tot een supermarkt met enkele aanvullende voorzieningen aan de Apollolaan en enkele verspreide winkels langs het kanaal. Dit is niet verrassend: Wildervank heef t een dunbevolkt achterland en daarmee slechts een klein verzorgingsgebied. Daarnaast liggen De Reede en het centrum van Veendam op slechts enkele kilometers af stand. Figuur 5.22: Coop (inmiddels PLUS) als lokaal verzorgende supermarkt

Winkelstructuur Het enige herkenbare winkelcluster in Wildervank is de PLUS aan de Apollolaan. Deze moderne supermarkt, met een vloeroppervlakte van 1.200 m² wordt aangevuld met een kapper, snackbar, Chinees restaurant en grillroom. Van aanvullende bewinkeling is geen sprake. Langs het water naar het zuiden (Poststraat) zijn her en der nog individuele bedrijven gevestigd, zoals een viswinkel, een bloembinderij en een pinautomaat.

47 Figuur 5.23: Overzicht bewinkeling Wildervank

Bron: BRDG Advies

SWOT-analyse Het cluster Apollolaan heef t een aantrekkingskracht die zich beperkt tot het lokale niveau. De PLUS-supermarkt heef t een voldoende dagelijks aanbod, dat verder niet wordt ondersteund door aanvullende bewinkeling. Het is daarmee echt een lokale supermarkt. Dat is een kwetsbare situatie, zeker gezien de mogelijke herontwikkeling van De Reede/Dukdalf . De uitstraling van het vastgoed is redelijk: recent is nog in het pand geïnvesteerd. Destijds heef t de overweging voorgelegen om de ingang van het pand te draaien (richting de Nijverheidsstraat/Oosterdiep). Hier is niet voor gekozen, in verband met de noodzakelijke interactie met de parkeerplaatsen. De bereikbaarheid is goed: de PLUS is strategisch gelegen, zowel vanuit Wildervank als vanaf de N33. De verkeerssituatie (kruising Nijverheidsstraat/Poststraat en C.W. Lubbersstraat/Apollolaan) wordt echter als zeer onveilig ervaren. Vanuit de gemeente zijn diverse oplossingen ter verbetering van de verkeersveiligheid onderzocht. In maart 2022 is een start gemaakt met de herinrichtingswerkzaamheden, waardoor de verkeerssituatie zal verbeteren. Ook wordt het aangrenzende parkeerterrein aangepakt. De inrichting was gedateerd en de bestrating was niet geschikt voor bezoek aan de supermarkt (hobbelige klinkers). De parkeermogelijkheden zullen na af ronding van de herinrichting voldoende zijn.

48 Figuur 5.24: Voldoende parkeren cluster Apollolaan, maar gedateerde inrichting

Sterkte

Zwakte

Full service supermarkt

Nauwelijks aanvullend aanbod

Eigen verzorgingsgebied

Kwetsbare positie gezien schaal en omvang

Strategisch gelegen

Kwaliteit parkeerplaatsen

Voldoende parkeren

Kansen

Bedreigingen

Ontwikkeling wonen in Veendam

Potentiële herontwikkeling De Reede/Dukdalf

Lokale betrokkenheid

Toenemende interesse thuisbezorgen boodschappen

Toevoegen ondersteunend aanbod (bijv. drogisterij of zorg)

5.7 Buitengebied Het gebied van de gemeente buiten de kernen Veendam en Wildervank is beperkt in omvang. Hier is het aanbod dan ook zeer gering. Het gaat om een ruitersportwinkel aan de Zuidwending en om de grote meubelzaak van Meertens in Ommelanderwijk. De aanwezige winkels liggen solitair en worden doelgericht bezocht, dagelijks aanbod is niet aanwezig. Daarvoor zijn de inwoners aangewezen op het aanbod in Veendam en Wildervank, of in een kern buiten de gemeente. In het buitengebied zal de nadruk vooral op de leef baarheid en bereikbaarheid van de voorzieningen liggen.

49

6

Detailhandelsvisie gemeente Veendam

De trends en ontwikkelingen, de kwantitatieve en kwalitatieve analyse, en de beoordeling van de huidige detailhandelsstructuur leggen de basis voor de visie op de detailhandel in Veendam. Deze beschrijven we in dit hoof dstuk, zowel op hoof dlijnen als met specif ieke aandacht voor de verschillende deelgebieden in de gemeente. In hoof dstuk 7 vertalen we het detailhandelsbeleid naar een aantal concrete actiepunten in het plan van aanpak.

Relevant kader voor detailhandelsvisie Bij het f ormuleren van detailhandelsbeleid dient rekening gehouden te worden met beleid en regelgeving die er op (inter)nationaal, regionaal en lokaal niveau zijn. Hierbij valt te denken aan de Europese Dienstenrichtlijn, de Ladder voor Duurzame Verstedelijking, de Provinciale Omgevingsvisie en lokaal relevant beleid. In bijlage 7 worden de voor deze detailhandelsvisie relevante kaders besproken.

6.1 Gemeente Veendam Veendam, met name het centrum maar ook de perif ere winkels en de diverse wijkcentra en supermarktcentra, moet voor de lokale bevolking en de beperkte regio een aantrekkelijke plek zijn voor zowel het doen van boodschappen als het doen van niet-dagelijkse aankopen. Onderstaand benoemen we enkele relevante voorwaarden om deze positie te garanderen.

1. Focus op de lokale en bovenlokale verzorgingsfunctie Veendam is naast Winschoten, Hoogezand en Stadskanaal één van de vier regionale kernen in het oosten van de provincie Groningen. De koopstromen wijzen uit dat Veendam een primair verzorgingsgebied heef t dat bestaat uit Veendam zelf en Wildervank. Het secundaire verzorgingsgebied bestaat uit meerdere kernen rondom de gemeente, zoals Muntendam, Meeden en Zuidbroek. Uit koopstromenonderzoek blijkt dat de onderlinge uitwisseling van bezoekers tussen de vier grote kernen relatief beperkt is. Het verzorgen van de eigen inwoners en de bezoekers uit de direct omliggende plaatsen heef t daarmee prioriteit. Dit betekent dat Veendam niet als voornaamste doel heef t om bezoekers uit de andere kernen (Winschoten, Hoogezand en Stadskanaal) weg te trekken, maar zich primair richt op de eigen kern en direct omliggende plaatsen. 11 Gezien de huidige woningbouwplannen biedt deze keus voldoende perspectief in de komende jaren: als Veendam in staat is haar eigen inwoners op een goede manier te binden aan het eigen winkelbestand, biedt dat een toekomstbestendige basis.

2. Focus op de bestaande structuur Het streven is om de huidige gemeentelijke detailhandelsstructuur in stand te houden en waar nodig te optimaliseren. Dit betekent: het centrum als primair aankoopgebied met daarnaast Autorama, De Reede (Sorghvliet), de PDV-zone en Wildervank als aanvullende centra. Deze laatstgenoemde centra vormen het aanvullende aanbod gericht op dagelijks en 11 Ook uit het ´DNA-traject’ van de BIZ in het centrum van Veendam komt duidelijk naar voren dat de

eigen inwoner de belangrijkste doelgroep is.

50 f requent benodigd niet-dagelijks aanbod, zoals dat nu ook al aanwezig is. Het (ruime) huidige aanbod en de vraag vanuit de markt laat geen ruimte voor het ontstaan van nieuwe detailhandelsclusters in de gemeente, waardoor de huidige structuur gehandhaaf d en geborgd dient te worden. Gezien de huidige trends en ontwikkelingen in de detailhandel is het behouden van deze structuur echter geen automatisme. Zeker met het oog op de toekomst, met een af nemende vraag naar f ysieke winkelmeters en een groei in het aantal internetaankopen. Dit betekent dat er geen mogelijkheden zijn voor detailhandel buiten de bestaande winkelgebieden. Verdere uitbreidingen of toevoegingen in Autorama, De Reede en de PDV-zone zijn ongewenst.

3. Primaire aandacht voor het centrum van Veendam Het centrum van Veendam is het primaire aankoopgebied binnen de gemeente, met een combinatie van dagelijks en niet-dagelijks aanbod, en diverse culturele en maatschappelijke f uncties. Er is een mix van f iliaalbedrijven en zelf standige ondernemers binnen de detailhandel, maar ook dienstverleners en horecabedrijven zijn hier gevestigd. Deze centrale positie zal ook in de komende jaren moeten blijven bestaan. Niet alleen om het detailhandelsaanbod niet te laten versplinteren over de gemeente, maar zeker ook om de leef baarheid in Veendam als regionale kern te garanderen. Een aantrekkelijk en f unctioneel centrumgebied kan bezoekers aan zich binden wat de toekomstbestendigheid ten goede komt. Dat betekent dat in af wegingen over detailhandelsontwikkelingen in de gemeente het f unctioneren van het centrum voorop staat.

4. Belang van goede bereikbaarheid, parkeren en openbare ruimte Goede randvoorwaarden zijn essentieel om als winkelgebied aantrekkelijk te zijn voor bezoekers. Een goede bereikbaarheid en voldoende parkeermogelijkheden zijn daarvan twee voorbeelden. Het gaat daarbij niet enkel om de autobereikbaarheid, maar ook bijvoorbeeld de aanwezigheid van openbaar vervoer. Voor het centrum van Veendam geldt dat het treinstation op enkele minuten loopaf stand ligt en rondom het centrum diverse busstations zijn. Wat betref t de autobereikbaarheid van het centrum, is het zo dat de aanrijdroutes niet allemaal even logisch en aantrekkelijk zijn. De zuidelijke aanrijdroute leidt bezoekers eerst rond het centrum via de Sorghvlietlaan of de Prins Bernhardlaan. De noordelijke toegang vanaf Autorama via het Beneden Oosterdiep is weinig uitnodigend. Voor het behoud van de regiof unctie zijn duidelijke en aantrekkelijke aanrijdroutes zeer gewenst. Het parkeren is een tweede randvoorwaarde die een wezenlijk verschil kan maken in de mate van waardering die bezoekers geven aan winkelgebieden. Daarbij is het niet alleen van belang of er voldoende parkeerterreinen en parkeerplekken zijn, maar ook de uitstraling en f unctionaliteit spelen een aanzienlijke rol. Autorama en De Reede hebben beide een f unctioneel en recent opgeknapt parkeerterrein.

In het centrumgebied zijn echter niet alle parkeerterreinen van voldoende niveau; een voorbeeld is de Promenade parkeerplaats: een belangrijke parkeerplaats aan de entree van het centrumgebied met een gedateerde en weinig uitnodigende uitstraling. Zeker omdat de f ocus in Veendam op de (boven)lokale consument ligt, is het van belang om bezoekers aan je te binden en je eigen inwoners van goede f aciliteiten te voorzien. Om de positie van Veendam te optimaliseren en om ook in de toekomst aantrekkelijk te zijn voor bezoekers van binnen én buiten de kern, zullen er diverse maatregelen moeten worden genomen. In onderstaande paragraf en gaan we per deelgebied in op de te nemen maatregelen, de randvoorwaarden en eventuele aandachtspunten.

51 6.2 Uitwerking deelgebieden 6.2.1 Centrum Functiemix behouden en versterken Het centrum van Veendam heef t een groot en divers aanbod aan voorzieningen in zowel detailhandel als horeca. Dagelijks en niet-dagelijks aanbod wisselt elkaar af en ook is er een duidelijke mix tussen f iliaalbedrijven en zelf standige ondernemers die er soms al jaren zitten. Zowel de dagelijkse als niet-dagelijkse voorzieningen zijn van essentieel belang voor het centrum om een volwaardig aanbod te creëren voor bezoekers. Supermarkten zijn in de dagelijkse sector belangrijke dragers en van groot belang voor het centrum. In het centrum is de Albert Heijn begin 2021 gesloten, waardoor alleen de Lidl en Poiesz - gevestigd aan de rand van het centrumgebied - overblijven. Het is essentieel om deze supermarkten te behouden en zo goed als mogelijk te verbinden aan het centrum. Het overige dagelijkse aanbod voldoet, maar er is zeker ruimte voor verbetering. Zo kan de dagelijkse sector versterkt worden door bijvoorbeeld het toevoegen van vers speciaalzaken; een volledig versaanbod ontbreekt nog in het centrum. Het behouden en versterken van het aanbod is gewenst, zeker gezien het f eit dat er de komende jaren steeds meer gewoond zal worden in het centrum. Het is belangrijk om deze inwoners van het centrum te kunnen bedienen, zodat ze niet ergens anders hun aankopen doen.

Een volledig dagelijks aanbod is daarbij van groot belang. Ook culturele f uncties, zoals het theater en museum, en maatschappelijke f uncties, zoals het gemeentehuis en de bibliotheek, zijn in het centrum van Veendam te vinden. De diversiteit aan f uncties maakt dat het centrum relevant is voor diverse doelgroepen. Het behoud van de huidige f unctiemix is daarom van groot belang om ook in de toekomst een diversiteit aan bezoekers te blijven trekken. Zeker in het licht van het veranderende consumentengedrag, waarin meer eisen gesteld worden en waarin beleving belangrijker is dan voorheen, is de combinatie van meerdere f uncties niet meer weg te denken.

Overaanbod terugdringen Uit de kwantitatieve analyse kwam al naar voren dat Veendam ten opzichte van vergelijkbare kernen een f link overaanbod heef t qua detailhandelsmeters, zowel in de dagelijkse als niet-dagelijkse sector. De distributieplanologische berekening laat hetzelf de zien: een f ors verschil tussen het potentiële winkelaanbod en het aanwezige winkelaanbod. In de dagelijkse sector gaat het om een theoretisch overschot van ruim 2.500 m2 en in de niet-dagelijkse sector om zelf s ruim 12.500 m2. Deze getallen zijn voor geheel Veendam (centrum en de rest van de kern), desalniettemin ligt de grootste opgave in het centrumgebied. Hoewel een grote diversiteit aan f uncties en een volledig aanbod in de detailhandel gewenst zijn in centrumgebieden, zal de nadruk hoof dzakelijk moeten liggen op kwaliteit en niet op kwantiteit. Bezoekers keren met name terug naar winkelgebieden voor de kwaliteit van het aanbod. Door het overaanbod terug te dringen, komt vraag en aanbod beter in balans en wordt daarnaast de algehele leegstand in het centrumgebied teruggedrongen. Veel van de leegstaande panden hebben relatief weinig kans op volledige invulling door nieuwe detailhandel, onder andere door de ontwikkelingen in het winkellandschap, zoals een af name van de vraag naar f ysieke winkelmeters en een toename in het online winkelen.

Het terugdringen van het overaanbod kan onder andere door het transf ormeren van winkelpanden naar andere f uncties, maar ook door het saneren van leegstaande panden met winkelf unctie. Daarbij dient vermeld te worden dat de marktruimteberekening niet zal veranderen door het saneren van leegstaande panden.

52 Door het transf ormeren of saneren van winkelpanden kan alleen al in het gebied net buiten het kernwinkelgebied (het transf ormatiegebied) zo’n 4.400 m2 overschot opgelost worden. Dat levert een eerste winst op, maar er blijf t echter een aanzienlijk overschot aan meters bestaan. Daarnaast is er nog circa 3.000m2 WVO aan verspreide bewinkeling aanwezig die niet noodzakelijkerwijs buiten het centrum gevestigd hoef t te zijn (zoals leegstaande panden, dagelijkse artikelen en mode/luxe 12) en dus op termijn geclusterd kan worden. Zelf s als al deze meters verplaatst en gesaneerd worden, resteert er nog een opgave van enkele duizenden meters aan overschot in het centrum (indicatief : circa 2.500-5.000 m2 WVO). Er moeten daarom aanvullende keuzes worden gemaakt in het saneren van winkelmeters en/of het verruimen van bestemmingen van winkelpanden.

Clustering en compactheid In lijn met het terugdringen van het huidige overaanbod, ligt het streven naar een compacter kernwinkelgebied. Deze keuze moet bestendigd worden en verder worden uitgewerkt. De huidige trends en ontwikkelingen én de f eitelijke situatie in de winkelstraten van Veendam maken namelijk dat het binnen de huidige grenzen van het winkelgebied moeilijk is om de sf eer en aantrekkelijk van het gebied op een voldoende hoog niveau te houden. Dit is momenteel al te zien in bijvoorbeeld de Kerkstraat West en Kerkstraat Oost, waar veel panden leegstaan en gevels in kwaliteit af nemen. Het clusteren van de centrumf uncties blijf t dus noodzakelijk om het centrum zo attractief mogelijk te houden voor bezoekers. De ligging van Lidl en Poiesz - aan de rand van het kernwinkelgebied met de entrees in tegengestelde richting - staat op gespannen voet met de mogelijkheid tot volledige clustering. Deze supermarkten zijn belangrijke trekkers en bronpunten in het centrum, maar hebben momenteel onvoldoende relatie met de rest van de bewinkeling. Het kernwinkelgebied zal hoof dzakelijk bestaan uit het middenstuk van de Kerkstraat, het Museumplein, de Promenade, het Raadhuisplein, De Veenlustpassage, het Veenlustplein en de Winkler Prins Passage. Ook de locatie van Lidl en Poiesz rekenen we tot het kernwinkelgebied.

De overige straten vervullen dan voornamelijk de rol van aanloopgebied. Het is gewenst dat nieuwe detailhandel zich zoveel mogelijk in het kernwinkelgebied vestigt. In dit gebied wordt gestreef d naar winkelen als hoof dfunctie, een aaneengesloten winkelf ront en het zo snel mogelijk invullen van leegstand. Wonen op de begane grond is hier niet toegestaan. Het kernwinkelgebied kan zodoende, samen met de aanloopgebieden, een sterk geheel vormen.

Samenhang binnen het centrumgebied Het centrumgebied van Veendam mist helaas op onderdelen een goede samenhang tussen de verschillende deelgebieden. Om als centrum goed te kunnen f unctioneren moeten bronpunten, zoals de parkeerterreinen en supermarkten, een goede aansluiting hebben op het centrumgebied om. Daarbij zijn de entrees van het winkelgebied (vaak de parkeerterreinen) van cruciaal belang. Bezoekers moeten op een eenvoudige, logische en uitnodigende manier naar het centrum worden geleid vanaf de parkeerterreinen. Daarbij zijn duidelijke looproutes, sf eervolle openbare ruimte, goede zichtlijnen en zichtbare trekkers onmisbaar. We zien een aantal concrete aandachtspunten op de volgende locaties: • ABC-complex: de toekomst van het ABC-complex verdient met voorrang aandacht. Het complex bevindt zich op een belangrijke locatie in het centrum, namelijk tussen

12 Zaken die over het algemeen belang hebben bij een perif ere locatie (zoals doe-het-zelf , plant&dier,

automotive) zijn in deze berekening niet meegenomen

53

•

•

•

de Promenade-parkeerplaats en het Veenlustplein/Promenade. Sinds het verdwijnen van Albert Heijn en C&A uit het complex, heef t het complex in de huidige situatie weinig trekkracht en het valt niet te verwachten dat de grote winkelunits spoedig door nieuwe winkelf ormules opgevuld zullen worden. Er zal onderzocht moeten worden wat de meest gewenste invulling is voor deze belangrijke locatie in het centrum. Daarbij dienen ook het nu leegstaande pand van de voormalige apotheek en het Veenlustplein betrokken te worden. Vanuit deze visie valt het belang te onderstrepen van een passende invulling van het Veenlustplein, dat de verbinding vormt tussen de Promenade-parkeerplaats, de Kerkstraat en de Promenade. Door deze locatie is het een belangrijke verbinding in de winkelstructuur van het centrum. Een deels commerciële invulling op de begane grond in kleinere winkelunits is gewenst om de levendigheid van het plein in stand te houden. De ontwikkelrichting van het ABC-complex en het Veenlustplein zullen in de centrumvisie verder worden uitgewerkt. Promenade parkeerplaats: Vanaf de Promenade parkeerplaats zijn de Winkler Prins Passage, het ABC-complex en de rest van het centrum direct te bereiken. Het is daarmee een zeer belangrijk bronpunt, maar er ontbreken goede looproutes over de parkeerplaats.

De ingang naar de Winkler Prins Passage is het meest opvallend, omdat die centraal gesitueerd is. De zichtlijn naar het ABC-complex en richting Veenlustplein is echter minimaal, waardoor de aansluiting op dit bronpunt niet op niveau is. Ook de zichtlijn de andere kant op, richting het Museumplein, is zeer beperkt. Supermarkten: De Lidl en Poiesz liggen aan de zuidwest kant van het centrum, eigenlijk net buiten het kernwinkelgebied. De parkeerterreinen en entrees liggen van het centrum gekeerd, waardoor er een beperkte relatie is met het centrumgebied. Omdat de supermarkten f ungeren als bronpunt en van essentieel belang zijn in het totale winkelaanbod, zal de aansluiting op het centrum geoptimaliseerd moeten worden. Kerkplein: Het Kerkplein vormt in principe de verbinding tussen het kernwinkelgebied en de supermarkten, maar vervult die rol slechts beperkt. Het plein is voornamelijk f unctioneel ingedeeld. Door de uitstraling van het plein te verbeteren en goede zichtlijnen te creëren, kan er een betere aansluiting ontstaan tussen Lidl, Poiesz en de rest van het centrum.

Uitstraling en aantrekkelijkheid verbeteren Hoewel er de af gelopen jaren goede investeringen in de openbare ruimte zijn gedaan (zoals de aanpak van het Veenlustplein en de Promenade) is de algehele uitstraling van het centrumgebied nog onvoldoende. Onder andere de vele leegstaande panden zorgen voor een weinig aantrekkelijk straatbeeld. Met name de vervallen panden die al tijden niet worden onderhouden, zorgen ervoor dat de kwalitatieve uitstraling op sommige locaties erg slecht is. Ook de entrees van het winkelgebied, bijvoorbeeld bij de grote Promenade-parkeerplaats, het deels leegstaande ABC-complex en het Kerkplein hebben een beperkte uitstraling. Zoals eerder al werd omschreven is de inrichting van de Promenade-parkeerplaats gedateerd en is het niet gastvrij door de bestrating en het hoogteverschil. Het deels leegstaande ABCcomplex heef t vanbuiten een sobere uitstraling en nodigt niet uit voor een winkelbezoek. Het Kerkplein heef t een f unctioneel karakter en kan kwalitatief verbeterd worden. Het is van belang om in deze gebieden te investeren, om de bezoeker zo gastvrij te verwelkomen en te verleiden om het winkelgebied in te lopen. Goede parkeerplekken, zoveel mogelijk gecombineerd met vergroening en aantrekkelijke loop- en zichtlijnen tussen parkeren en het winkelgebied zijn de belangrijkste aandachtspunten. Ook zijn dit de plekken om aandacht te

54 geven aan de identiteit van het winkelgebied (denk aan: welkomstbord, verwijsborden, banieren). De nader op te stellen centrumvisie zal ook ingaan op deze opgaven en zal verdere uitwerking geven aan concrete stappen.

6.2.2 Autorama Winkelcentrum Autorama f unctioneert momenteel zeer goed. Het winkelcentrum heef t een grote aantrekkingskracht, zowel voor de eigen inwoners als voor mensen van buitenaf . De Albert Heijn en Aldi, gecombineerd met aanvullend aanbod in de dagelijkse en nietdagelijkse sector, zorgen voor een compleet aanbod. Het overdekte winkelen, de goede bereikbaarheid en de ruime parkeermogelijkheden zijn belangrijke randvoorwaarden voor het succes van Autorama. Recent zijn de Aldi, Action en Albert Heijn gerenoveerd en ook de buitenzijde van het centrum zijn onlangs gemoderniseerd. De huidige situatie voor Autorama is goed. Door het nu al zeer complete aanbod en de concurrentie met het centrum van Veendam zijn verdere uitbreidingen of toevoegingen niet gewenst.

6.2.3 De Reede (Sorghvliet) Supermarktcentrum De Reede heef t recent een f orse herstructurering en renovatie ondergaan. Het huidige aanbod, met een Jumbo, drogisterij, bakker en caf etaria, voldoet aan de vraag en trekt voornamelijk mensen uit de directe omgeving en Wildervank. Gesteld kan worden dat de Jumbo een solitaire aantrekkingskracht heef t en de overige f uncties aanvullend zijn. Er kan niet gesproken worden over een volledig voorzieningenaanbod, maar het centrum vervult wel een prima f unctie in de wijk. De bereikbaarheid en parkeersituatie zijn van voldoende niveau. Net als bij Autorama zijn verdere uitbreidingen of toevoegingen hier niet gewenst. Wel is het raadzaam om MFC Dukdalf te herontwikkelen (geen detailhandel).

6.2.4 PDV-zone De PDV-zone is momenteel een zeer uitgestrekt gebied zonder een duidelijk herkenbaar cluster. De bedrijven aan de Van Stolbergweg, de Lloydsweg en de Transportweg f unctioneren veelal separaat van elkaar en worden sterk doelgericht bezocht. Het ontbreken van een eenheid maakt de PDV-zone in Veendam relatief kwetsbaar ten opzichte van omringende perif ere winkelgebieden. Er kan nagedacht worden over het inperken van de begrenzing van het gebied, waardoor op termijn een beter herkenbaar cluster kan ontstaan. Alle volgende ontwikkelingen in de PDV-zone zullen bij moeten dragen aan de clustering van het gebied. Verder zijn in de PDV-zone weinig onderscheidende f ormules in de detailhandel, waardoor de aantrekkingskracht grotendeels bovenlokaal is. Het aanbod voldoet in principe, maar bijvoorbeeld een tuincentrum ontbreekt. Voor kleinschalige winkels en/of winkels die beter in het centrumgebied van Veendam passen, is het niet toegestaan om zich hier te vestigen. Dit om verdere verspreiding van het winkelaanbod te voorkomen. De huidige branchering in de PDV-zone zal gehandhaaf d moeten blijven, waarbij er nu voornamelijk grote winkels in In/Om Huis en Detailhandel Overig aanwezig zijn. Verdere uitbreidingen zijn echter ook op deze locatie in principe niet gewenst.

55 6.2.5 Kleinschalige winkelclusters en verspreide bewinkeling Voor kleinschalige winkelclusters (zoals De Brink) en verspreide bewinkeling geldt dat de huidige winkels kunnen blijven zitten waar ze nu gevestigd zijn. Op het moment dat een winkel op zo’n locatie ophoudt te bestaan, zal nieuwe detailhandel op die locatie niet moeten worden toegestaan. Om dit te bewerkstelligen zal er na bedrijf sbeëindiging een planologische wijziging in het bestemmingsplan moeten worden doorgevoerd, waardoor een nieuwe detailhandelsvestiging wordt uitgesloten. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld de verspreide winkels op de weg tussen Wildervank en Veendam centrum. Als er kansen zijn om deze winkels naar het kernwinkelgebied van Veendam te krijgen, is dat een gewenste ontwikkeling.

6.2.6 Wildervank Het winkelaanbod in Wildervank is gering en de grootste trekker in het dorp is de PLUS supermarkt. De supermarkt heef t een lokaal verzorgende f unctie en is daarmee kwetsbaar gezien de schaal en omvang. Het verzorgingsgebied is relatief klein en de bevolking krimpt. Gezien het f eit dat de PLUS de enige supermarkt in het dorp is, blijf t er echter wel voldoende perspectief bestaan voor de wijksuper. De bereikbaarheid is prima en de verkeers- en parkeersituatie zijn recentelijk aangepakt. Vanaf maart 2022 zijn er aanpassingen gedaan aan de kruising en het parkeerterrein.

6.2.7 Buitengebied en overig De noodzaak om bestaande clusters vitaal te houden heef t als consequentie dat nieuwe detailhandelsinitiatieven buiten de genoemde zones, zoals bijvoorbeeld in de overige kernen, niet toegestaan worden. Het accent zal hier meer op de leef baarheid liggen. Voor dergelijke initiatieven, die werkgelegenheid en aantrekkingskracht potentieel kunnen versterken, dient dan echter wel actief en f aciliterend naar een passende locatie binnen de bestaande gebieden gezocht te worden.

Actualiseer planologisch kader met het oog op wenselijke ontwikkelingen De genoemde bewegingen van clustering, verplaatsing en transf ormatie dienen ook planologisch gef aciliteerd en gestimuleerd te worden. In de relevante bestemmingsplannen (zoals die van het centrum), dient vastgelegd te worden waar detailhandel is toegestaan en op welke locaties naast detailhandel ook andere f uncties (zoals wonen) zijn toegestaan. Dit om te voorkomen dat planologische beperkingen wenselijke transf ormaties in de weg staan. Het is aan te bevelen om de begrenzing van het centrum regelmatig tegen het licht te houden. Buiten de voor detailhandel aangewezen gebieden dient in de basis geen nieuwe detailhandel toegestaan te worden. Buiten de bestaande centra, zoals bij wenselijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld bij de Knik N33, dient branchering goed onderbouwd te worden. Individuele ontwikkelingen dienen daarbij altijd aan de Ladder van Duurzame Verstedelijking getoetst te worden.

Bijzondere vormen van detailhandel, dienstverlening en horeca Met een aantal specif ieke vormen van detailhandel gaat de gemeente als volgt om: • De aanwezigheid van webshops buiten de aangewezen winkelgebieden wordt toegestaan, mits er géén af haal- of betaalmogelijkheid bestaat en er geen toonzaalf unctie is. Is dit wel het geval, dan dient de webshop zich te bevinden in een winkelgebied;

56 •

•

•

•

Bij sommige productie- of agrarische bedrijven bestaat een situatie van ondergeschikte detailhandel: een klein deel van de productie wordt gereserveerd voor directe verkoop aan consumenten en/of er wordt een klein deel van de locatie ingericht voor deze verkoop. Als uitgangspunt wordt deze ondergeschikte detailhandel zoveel mogelijk beperkt. Het f enomeen ‘vliegende winkels’ wordt niet toegestaan buiten bestaande detailhandelsgebieden. Vliegende winkels zijn bedrijven die zich voor een zeer korte periode in een pand vestigen, over het algemeen ten behoeve van partijrestverkoop met zeer hoge kortingen. Deze initiatieven hebben geen positieve invloed op de winkelstructuur: het gaat om tijdelijke initiatieven die een deel van de markt van een bepaalde sector af snoepen en geen blijvende bijdrage leveren aan de uitstraling en aantrekkingskracht van een winkelgebied. Veelal vestigen deze vliegende winkels zich het lief st tijdelijk in goedkope panden, vaak buiten winkelgebieden. Dit wordt niet toegestaan. Vliegende winkels in leegstaande panden binnen een winkelgebied zijn niet te voorkomen; het advies aan eigenaren is zich hierbij terughoudend op te stellen. Steeds meer mensen starten een onderneming aan huis. Voorbeelden zijn kappers en schoonheidsspecialisten, maar bijvoorbeeld ook accountants en f ysiotherapeuten. Detailhandel aan huis wordt niet toegestaan.

Restaurants met een bezorgf unctie kunnen overlast veroorzaken voor bezoekers van het centrum en voor naastgelegen winkels. Geregeld zijn er rijen met f ietsen en/of scooters voor het pand aanwezig, waardoor bezoekers worden gehinderd. Het advies is om bezorgrestaurants zo veel mogelijk aan de rand van het centrum te plaatsen en minder in het kernwinkelgebied. Dit om de kans op overlast te verminderen.

• Warenmarkt en standplaatsen; op diverse locaties vindt middels een vent- of

standplaatsvergunning verkoop van producten plaats aan de consument (warenmarkt). Hiervoor kennen gemeentes veelal apart beleid. In de centra van grotere kernen is vaak sprake van een ruime sortering, deels aanvullend op het aanwezige aanbod. In de overige gebieden betref t het verkoop van producten die verder niet of in beperkte mate in een kern of wijk aangeboden worden. Hierdoor kan een ‘kraam’ een meerwaarde hebben voor dit woongebied. Dit is evenwel niet overal het geval. Wanneer het om ‘meer van hetzelf de’ gaat – zeker in wijken of dorpen met een beperkt draagvlak – is de toegevoegde waarde gering. Zowel voor bestaande ondernemers als voor deze tijdelijke ondernemers is onderscheidend vermogen van belang. Het is aan te bevelen om het aantal en type vergunningen per locatie nog eens kritisch te onderzoeken. Veendam heef t momenteel twee weekmarkten, op maandag (Museumplein) en donderdag (Raadhuisplein). Deze zijn van toegevoegde waarde op de aantrekkingskracht van het centrum. In de Marktverordening Veendam (2017) stelt de gemeente kaders op voor weekmarkten in Veendam en gaat daarbij onder andere in op tijden, inrichting, verstrekking van (nieuwe) vergunningen, branchering en eventueel een wachtlijstmethodiek. De gemeente Veendam heef t een actueel standplaatsenbeleid uit 2017.

In dit beleid is het aantal locaties per deelgebied aangeduid, zowel voor vaste plaatsen als voor seizoensplaatsen. Het betref t hier de winkelgebieden in Veendam en Wildervank en enkele kernen in het buitengebied. Het standplaatsenbeleid geef t een helder af wegingskader bij nieuwe standplaatsaanvragen, onder andere in relatie tot openbare orde, verkeersveiligheid, milieu en welstand. Het beleid stelt verder regels over de aard en duur van de benutting van een standplaats. Het standplaatsenbeleid heef t momenteel voldoende draagvlak onder stakeholders en er zijn geen grote aandachtspunten.

57 Figuur 6.1: Detailhandelsstructuur en aandachtspunten gemeente Veendam

Bron: BRDG Advies

58

7

Plan van aanpak

Om de ambities van de detailhandelsvisie te realiseren is het belangrijk dat er op een aantal f ronten concrete stappen worden gezet. In dit hoof dstuk benoemen we de belangrijkste acties.

7.1 Centrum 1. Aanbod en functiemix Het behouden van de twee supermarkten, de diverse culturele en maatschappelijke f uncties en de winkels is essentieel voor het f unctioneren van het centrum. Er zal aandacht moeten zijn voor: • Een actieve marktbenadering om het gevarieerde winkelaanbod in het kernwinkelgebied te behouden; • Een goede f unctiemix op basis van een brancheringsplan; • Het waar mogelijk versterken van het aanbod, met specif ieke aandacht voor de dagelijkse sector. 2. Clustering, leegstand en transformatie Gezien het f orse winkelaanbod in Veendam en de huidige trends en ontwikkelingen is het verder clusteren van winkels binnen het kernwinkelgebied noodzakelijk. Aandachtspunten daarbij zijn: • Het verder verkennen, stimuleren en begeleiden van verplaatsing van winkels van buiten het kernwinkelgebied naar binnen het kernwinkelgebied; • Het transf ormeren van achterblijvend vastgoed; • Het saneren van detailhandelsbestemmingen • En daarmee het overaanbod en het aantal leegstaande panden terugdringen. Voor een succesvolle benadering is het relevant om de stimuleringsregeling, met daarin een winkelverbeteringssubsidie, een verplaatsingssubsidie en een transf ormatiesubsidie vastgoed, te continueren. Het verdient aanbeveling te bekijken of de stimuleringsregeling ook ingezet kan worden om bedrijven buiten het centrum te stimuleren te verplaatsen naar het centrum. 3.

Samenhang en uitstraling Binnen het centrum zijn diverse aandachtsgebieden en strategische locaties die een specif ieke inzet vereisen. Er zal in ieder geval aandacht moeten zijn voor: • Het versterken van de uitstraling van de entrees naar het winkelgebied, specif iek de Promenade-parkeerplaats; • Het versterken van de algehele samenhang in het centrumgebied, met name de relatie tussen het ABC-complex en het centrum, en de supermarkten en het centrum; • Het toekomstperspectief en/of herinvulling van het ABC-complex en het Kerkplein.

59 Daarnaast zijn de volgende randvoorwaarden van belang om het centrum optimaal te kunnen laten f unctioneren: • Duidelijke aanrijdroutes en parkeerverwijzingen, zodat bezoekers het centrum makkelijk kunnen vinden; • Het verder uitwerken en benutten van het DNA prof iel van Veendam. Daarbij zijn o.a. de juiste positionering, prof ilering en marketing naar de buitenwereld toe van belang; • Samenwerking tussen alle actoren blijven opzoeken en optimaliseren.

7.2 Wijkcentra / supermarktcentra / PDV-zone Om ervoor te zorgen dat de huidige wijkcentra, supermarktcentra en PDV-zone hun positie behouden en zo bijdragen aan de totale detailhandelsstructuur van de gemeente, gelden de volgende acties: Wildervank • Verkeers- en parkeersituatie verbeteren (wordt momenteel al aan gewerkt). De Reede • Verkenning perspectief MFC Dukdalf (geen detailhandel). PDV-zone • Handhaven of inkrimpen huidige begrenzingen en zoveel mogelijk concentreren perif ere grootschalige detailhandel.

60

Bijlage 1 - Verklarende woordenlijst Dagelijkse artikelen

Levensmiddelen (f ood) en artikelen voor de persoonlijke verzorging.

Niet-dagelijkse artikelen

Alle artikelen die niet onder dagelijks vallen (o.a. kleding, elektronica, huishoudelijke artikelen, DHZ-artikelen, bruin- en witgoed, wonen, vrije tijdsartikelen)

Food

Voedings- en genotmiddelen

Frequent benodigd non-f ood

Huishoudelijke artikelen, drogist, parf umerie

Modisch recreatief

Kleding, schoenen, lederwaren

Overig recreatief

Warenhuis, juwelier, optiek, hobby, media, sport, antiek

Doelgericht non-f ood

Doe-het-zelf , wonen, bruin- en witgoed, plant & dier, auto & f iets

Overige detailhandel

2e hands artikelen, audicien, erotiek

Koopkrachtbinding

De mate waarin inwoners uit een bepaald gebied (kern of gemeente) hun bestedingen in dat betref f ende gebied doen.

Koopkrachtaf vloeiing

De mate waarin inwoners uit een bepaald gebied hun bestedingen buiten dat gebied doen.

Koopkrachttoevloeiing

De mate waarin bestedingen in het betref f ende gebied af komstig zijn van inwoners van buiten dat gebied.

WVO=winkelvloeroppervlak

Winkelvloeroppervlak dat voor de consument toegankelijk is (dus exclusief kantoren, magazijn ed.)

Koopstromen

Koopkrachtbewegingen tussen kernen, gemeenten of winkelgebieden door binding, af vloeiing en toevloeiing van koopkracht.

Vloerproductiviteit

Gemiddelde detailhandelsomzet per vierkante meter winkelvloeroppervlak

PDV

Een Perif ere Detailhandels Vestiging (PDV)-locatie is zo genoemd vanwege de ligging aan de rand, of tewel perif eer. Typische vestigingen op deze locaties zijn de ABC-groepen (auto’s, boten, caravans), en in de detailhandel betref t het met name de groep In/Om Huis, soms aangevuld met Overige Detailhandel. Bouwmarkten, tuincentra en woonwinkels hebben allemaal een grote oppervlakte nodig om hun waren te kunnen uitstallen. Ze passen om die reden niet in het centrum. Ook passen ze vanwege hun aard en omvang niet in de traditionele winkelcentra. Vanwege de omvang is in sommige gevallen dan ook een minimale oppervlakte vereist om op een PDV-locatie gevestigd te mogen worden.

61

Bijlage 2 - Leden klankbordgroep Op verzoek van de gemeente is naast een begeleidingscommissie ook een klankbordgroep ingesteld, om het proces om te komen tot een detailhandelsvisie zo optimaal mogelijk te laten verlopen. Vanuit elke kern en winkelgebied met detailhandel is verzocht tot deelname aan deze bijeenkomsten. Voor zover aanwezig is dit via de ondernemersverenigingen verlopen. In alf abetische volgorde zijn dit:       

Bedrijf sleider Coop/PLUS Wildervank, de heer P. Kappen Vereniging Vastgoedeigenaren Veendam-centrum (VVVC), de heer W. Kremer Ondernemersvereniging Centrum (OVC), de heer J. Kremer Winkelcentrum Sorghvliet, Jumbo, de heer P. v.d. Ploeg Autorama centrum, de heer M. Pol (Bun Projectontwikkeling) INretail, de heer J. Schomaker Vereniging Vastgoedeigenaren Veendam-centrum (VVVC), de heer H. Spijkerman

Vanuit de gemeente Veendam is bestuurlijk vertegenwoordigd door wethouder H.J. Schmaal, en het proces is begeleid door:  Mevrouw A. Wijninga  De heer P. Keemink  De heer B. Strik  Mevrouw K. Veenstra  De heer P. van Hoorn

62

Bijlage 3 - Bevolkingsontwikkeling Veendam Hoewel het inwonertal in Veendam sinds 2016 redelijk gestabiliseerd is, geven de voorspellingen van het CBS aan dat het aantal inwoners in de gemeente Veendam de komende jaren zal dalen 13. In 2050 zal het inwonertal rond de 25.000 liggen. Voor het aantal huishoudens wordt ook een daling voorspeld; van circa 12.600 in 2020 naar 11.800 in 2050. De minder sterke daling van het aantal huishoudens ten opzichte van het aantal inwoners heef t grotendeels te maken met de groei van het aantal eenpersoonshuishoudens, de zogenaamde ‘gezinsverdunning’. Tabel 1 geef t een overzicht van de prognose van het aantal inwoners en het aantal huishoudens voor Veendam voor de komende decennia. Tabel 1: Prognose aantal inwoners en huishoudens in gemeente Veendam Jaartal Aantal inwoners Aantal huishoudens 2020 27.500 12.600 2025 27.300 12.700 2030 26.900 12.600 2035 26.400 12.500 2040 25.900 12.200 2045 25.500 12.000 2050 25.000 11.800 Bron: CBS Statline september 2019, bewerking door BRDG Advies Net als het CBS, verwacht ook de Bevolkingsprognose 2020 Oost-Groningen dat de bevolking in gemeente Veendam tussen 2020 en 2030 zal dalen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een lage prognose, trendprognose en hoge prognose. De af name van het aantal inwoners zal op basis van deze prognoses tussen de 68 en 722 liggen.

In tegenstelling tot het CBS, gaat deze regioprognose ervan uit dat het aantal huishoudens zal stijgen in de periode tot 2030. In de lage prognose zal het aantal huishoudens met 524 toenemen, in de hoge prognose met 825.

13 Regionale prognose 2020-2050;

september 2019)

bevolking, intervallen, regio-indeling 2018 (CBS Statline,

63

Bijlage 4 - Demografische ontwikkelingen Vergrijzing Op dit moment is de grijze druk in Nederland 33,7%Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.. Dit is opnieuw een stijging ten opzichte van het jaar ervoor, toen dit percentage nog op 33,1% lag. Een grijze druk van 33,7% betekent dat tegenover elke honderd potentiële arbeidskrachten (20- tot 64-jarigen) ruim 33 personen van 65 jaar of ouder staan. Vijf tig jaar geleden waren dit er slechts 14. De verwachting is dat de grijze druk de komende jaren nog verder gaat toenemen. Rond 2040 bereikt de vergrijzing met 50% haar hoogtepunt. Daarna neemt de grijze druk af , omdat de naoorlogse generatie “babyboomers” dan grotendeels overleden zal zijn. De vergrijzing die al is ingezet is dus structureel. In vergelijking met de landelijke situatie is de grijze druk in gemeente Veendam nu al 41,6%. De verwachting is dat deze druk in het verlengde van die in Nederland ook verder zal toenemen. Wanneer we kijken naar het aandeel 65+’ers in de gemeente Veendam, dan is dit inderdaad iets groter dan het Nederlands gemiddelde. In Veendam ligt dit percentage op 23,3 en landelijk is dit 19,8. In de kern Veendam is sprake van een relatief groter aandeel 65+’ers, met name ook door de aanwezigheid van de nodige ouderenhuisvesting. Vergrijzing gaat lang niet altijd samen met meer vrij besteedbaar inkomen en meer consumptieve bestedingen.

De zorg neemt een grotere hap uit het inkomen en er worden soms nieuwe hypothecaire verplichtingen aangegaan om de oude dag verzekerd te hebben. In absolute zin dalen de totale bestedingen gemiddeld na 55 jaar; personen met een leef tijd van 75 jaar of ouder besteden circa 2/3e van wat personen tussen de 45 en 55 jaar besteden. Posten waar ouderen (relatief ) meer aan uitgeven zijn bijvoorbeeld woninginrichting en huishoudelijke apparaten. Aan mode, onderwijs, horeca en vervoersmiddelen wordt juist minder besteed 14. Figuur 1: Inkomens en bestedingen huishoudens

Bron: CBS, 2017

14 65-plusser besteedt naar verhouding groot deel inkomen (CBS, 2017)

64 Naar verwachting komen er wel steeds meer 65-plussers met een hoger besteedbaar inkomen, onder meer als gevolg van dubbele pensioenen. Inmiddels is de pensioenleef tijd al enige jaren opgeschoven naar boven. Vitale senioren hebben in 2020 hun leven anders ingericht dan in de af gelopen decennia. Ze zijn actiever, hebben gemiddeld meer te besteden dan de vorige generatie en doen dat ook. Voor een deel verhuizen ze naar de rustige provincies of ze beschikken daar over een tweede huis. Hun koopkracht verschuif t mee van de grote stad naar de provincie. Waarschijnlijk zullen in de provincie (zoals het noorden van het land) deze mensen vooral kiezen voor kernen met voorzieningen als woonplaats, en veel minder voor de kleine dorpen zonder voorzieningen. De ef f ecten van de vergrijzing op de bestedingen zijn al met al zeer af hankelijk van de specif ieke situatie in een verzorgingsgebied, maar lijken over het algemeen niet positief . In ieder geval betekent vergrijzing dat ondernemers op de hoogte moet blijven van wensen en bestedingspatronen van ouderen, zodat producten en diensten beter kunnen worden af gestemd op de oudere consument. Denk hierbij bijvoorbeeld aan meer behoef te aan opticien- en audicien-producten en persoonlijke aandacht in winkels.