14-02 Jaarverslag en jaarrekening PGZ 2021 - getekende versie

Wat hebben we gedaan? JGZ & corona Gedurende de lockdown in de eerste maanden van 2021 heeft de JGZ-inzet voor de schoolgaande kinderen/jeugd (primair onderwijs en voortgezet onderwijs) zich voornamelijk gericht op kwetsbare kinderen en gezinnen. De JGZ heeft in 2021 regelmatig ondersteuning geboden bij gezinshulpvragen die door de coronacrisis aan de orde kwamen. Bijvoorbeeld vragen over het vinden van balans tussen werk en gezin. Het ondersteunen van scholen tijdens de beperkte openstelling, alsook het adviseren van onderwijs en kinderopvang bij corona-gerelateerde vragen zijn in 2021 belangrijke onderdelen van het dagelijks werk van de JGZ geweest. Daarnaast is er veel afstemming geweest tussen de scholen en de JGZ over het hervatten van de werkzaamheden op de scholen toen de landelijke richtlijnen dat weer toelieten. Ook is in 2021 een nauwe samenwerking met het scholenteam van de Corona-unit van GGD Groningen tot stand gekomen.

Optimalisering dienstverlening van de JGZ • • •

Afronding van de pilotfase van het gezondheidsonderzoek voor vijfjarigen. Implementatie van de vernieuwde werkwijze van het gezondheidsonderzoek voor vijfjarigen. Ontwikkeling van een visiedocument gericht op de doorontwikkeling van de JGZ, waarbij verbinding is gelegd met landelijke en regionale ontwikkelingen; waaronder de contourennota ‘Meerjarenagenda GGD Groningen’ en de landelijke ‘Toekomstagenda Publieke Gezondheid voor jeugd’.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

23

Rijksvaccinatieprogramma In 2021 is veel publiciteit gegeven aan het belang van het voortzetten van de uitvoering van het RVP aan ouders van kinderen en aan jongeren die in aanmerking komen voor het RVP, ondanks corona. Dit is gedaan met behulp van onze verschillende social mediakanalen. Eerste 1000 dagen •

•

•

•

•

•

•

Contacten met gemeenten over aanbod Nu Niet Zwanger Er is contact gelegd met de gemeenten waar NNZ nog niet is uitgerold om de mogelijkheden te onderzoeken om daar ook het programma op te starten. Voorbereidingen om een provinciale coalitie te vormen De partners van het Preventie Overleg Groningen (POG) willen de komende twee jaar de genomen initiatieven van de lokale coalities bundelen, verbinden en borgen. Er is een aanvraag ingediend bij Het Nationaal Programma Groningen voor beschikbare fondsen. De voorlopige aanvraag is eind 2021 gehonoreerd. Vroegsignalering in de zwangerschap als speerpunt In de lokale coalities is vroegsignalering een belangrijk speerpunt. Scholingen voor verloskundigen zijn om psychosociale problematiek vroegtijdig te onderkennen zijn voortgezet. Zorgpaden zijn doorontwikkeld en er is door middel van een pilot invulling gegeven aan de 22-weken prik voor zwangeren als extra signaleringsmoment voor de Jeugdgezondheidszorg. Hierbij hebben alle aanstaande ouders in de pilotregio een prenatale intake door de JGZ aangeboden gekregen tijdens de 22-weken prik. De resultaten van de pilot hebben ertoe geleid dat de 22-wekenprik als extra signaleringsmoment en als weegmoment voor het aanbieden van het prenataal huisbezoek in 2022 provinciaal uitgerold zal worden in het reguliere werkproces van de JGZ.

Voorlichting over gezond zwanger worden In 2021 is voorlichting gegeven door medewerkers van de GGD in het Middelbaar Beroeps Onderwijs aan jongeren over gezond zwanger worden, voortgezet. Voor 2022 wordt gekeken naar een vervolg. In het kader van het ZonMW-onderzoek ‘Niet of Wel zwanger’ zijn in het najaar van 2021 een aantal GGD medewerkers getraind om les te geven over gezond zwanger worden op MBO-scholen. Voorlichting aan aanstaande ouders In 2021 zijn vanuit Kansrijke Start in de gemeente Eemsdelta voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd voor aanstaande ouders. Afhankelijk van de op dat moment geldende Covid19 maatregelen hebben deze bijeenkomsten fysiek of online plaatsgevonden. Investering ketenaanpak geboortezorg In 2021 is de investering in de ketenaanpak op het gebied van geboortezorg voortgezet. De JGZ draagt bij aan de continuïteit van zorg door een goede aansluiting van verleende zorg door gynaecoloog, verloskundige, kraamzorg en JGZ. Een sluitende keten waarbij de jeugdarts en de jeugdverpleegkundige ook vóór de geboorte hun expertise inbrengen bij kwetsbare zwangeren. Voorbereiding op verplicht prenataal huisbezoek JGZ aan kwetsbare zwangeren Met het oog op een gezonde zwangerschap en een gezonde en veilige start van de pasgeborene zijn de prenatale huisbezoeken door de JGZ aan (potentieel) kwetsbare ouders voortgezet.

Per 1 juli 2022 zal de minister van VWS in de Wet publieke gezondheid de verplichting voor gemeenten opnemen om de JGZ een prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen aan te laten bieden. GGD Groningen bereid zich hierop voor.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

24

•

•

•

Monitoring In 2021 zijn provincie-breed ongeveer 200 kwetsbare zwangeren aangemeld, en zijn ongeveer 150 prenatale huisbezoeken afgelegd door de JGZ-verpleegkundigen, waarna ondersteuning en hulp op maat door de JGZ of het sociaal domein is ingezet. Door de coronacrisis heeft de wijze van het eerste contact in sommige gevallen in aangepaste vorm plaatsgevonden. Mogelijk heeft dit in enkele gevallen invloed gehad op de signalering. Stevig Ouderschap In 2021 is deelname aan de landelijke online hoorcolleges voor de Stevig Ouderschap verpleegkundigen van de JGZ voortgezet. Deze online hoorcolleges zijn georganiseerd door het Nederlands Jeugdinstituut (NCJ). Daarnaast is GGD Groningen in 2021 gestart met een landelijke pilot ‘Stevig Ouderschap Groter’ in twee Groninger wijken en de gemeente Westerkwartier. Deze doorontwikkelde methodiek van Stevig Ouderschap is specifiek voor de doelgroep van ouders met kinderen in de leeftijd van zes tot acht jaar. VoorZorg In 2021 is GGD Groningen gestart met de interventie Voorzorg in de gemeenten MiddenGroningen en Groningen. Een aantal JGZ-verpleegkundigen hebben hiervoor de opleiding tot VoorZorg-verpleegkundige gevolgd. In Midden-Groningen zijn de eerste drie trajecten eind 2021 van start gegaan. In Groningen zullen de eerste zwangeren vanaf januari 2022 deze vorm van ondersteuning ontvangen.

Moeders Informeren Moeders (MIM) •

•

•

Organisatie van alternatieve vormen van (groeps)contact Nieuwe moeders worden gekoppeld aan een ervaren moeder (MIM-vrijwilligster). De MIMvrijwilligster gaat 1 tot 2 keer per maand op bezoek bij de moeder. Door de coronapandemie zijn de MIM-bijeenkomsten in de gemeente Groningen in 2021 aangepast voor de moeders en de vrijwilligsters. Er zijn alternatieve vormen van contact in de buitenlucht georganiseerd, zoals een wandeling, sporten in de buitenlucht of een bezoek aan de speeltuin. Er was veel animo voor deze alternatieve vormen van contact in de buitenlucht om moeders met elkaar in contact te brengen. Daarnaast is gestimuleerd om online contact te hebben, als alternatief voor de huisbezoeken. Ook heeft de MIM-coördinator één op één met moeders afgesproken; bij hen thuis, of buiten in een parkje of speeltuin. Deze gesprekken zijn belangrijk, omdat de moeders zich gehoord voelen en hun verhaal kunnen delen. Deskundigheidsbevordering vrijwilligers Vrijwilligers konden een trainingen volgen van het project ‘Nu Niet Zwanger’ (NNZ) en van de Buddy Academie, mogelijk gemaakt in samenwerking met het actieprogramma Kansrijke Start. Ook zijn intervisiebijeenkomsten aangeboden. Inzet op maatwerk Voortzetting van de inzet op maatwerk; per unieke situatie is geïnventariseerd wat een moeder nodig heeft, met uiteindelijk doel het vergroten van de eigen kracht van de moeder.

Bijvoorbeeld door het netwerk van moeders te vergroten door moeders met gemeenschappelijke interesses of achtergronden aan elkaar te koppelen, zoals bijvoorbeeld een Duitse en Portugese moedergroep en een tienermoedergroep.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

25

Jij en Je Gezondheid (VO-contactmoment) •

•

•

•

Consulten jeugdarts en jeugdverpleegkundige Op basis van de ingevulde digitale vragenlijsten zijn in 2021 362 (ruim 45%) jongeren uitgenodigd voor een consult door een jeugdverpleegkundige of -arts. Het betreft veelal lichte problematiek, waarbij de JGZ insteekt op het voorkomen van ernstige problemen en/of zorgleerlingen. Pilot in gemeenten Stadskanaal en Veendam In de gemeenten Veendam en Stadskanaal heeft de GGD een pilot gedraaid. In deze gemeenten wordt JeJG niet op alle scholen uitgevoerd. Veertienjarige jongeren in deze gemeenten hebben op hun woonadres een uitnodiging ontvangen voor deelname aan JeJG. Na afloop is deze pilot geëvalueerd en als vervolg hierop is een onderzoeksstage vanuit de opleiding HBO-Verpleegkunde gestart. Dit onderzoek loopt door tot het eerste kwartaal van 2022. In dit onderzoek wordt gekeken naar de beste manier om 14-jarige jongeren te benaderen voor deelname aan JeJG buiten de schoolse omgeving om. Ook wordt in dit onderzoek gekeken naar mogelijkheden om dit gezondheidsonderzoek te combineren met de meningokokkenvaccinatie voor 14 jarigen. Doorontwikkeling op praktijkonderwijs Er is gekeken naar verdere doorontwikkeling van JeJG op het praktijkonderwijs, waarbij GGD Groningen is aangesloten bij de landelijke projectgroep van JeJG.

Eind 2021 is de aangepaste vragenlijst voor het praktijkonderwijs landelijk uitgerold om te testen op toepasbaarheid en gebruiksvriendelijkheid. Drie JGZ teams van GGD Groningen zullen begin 2022 een bijdrage leveren aan deze testfase in het praktijkonderwijs op drie scholen in de provincie. Overleg op provinciaal niveau Er is op provinciaal niveau overleg gevoerd tussen de GGD en gemeenten en de Samenwerkingsverbanden Voortgezet Onderwijs om het onderwijs nog meer ontvankelijk te krijgen voor de uitvoering van JeJG.

Aandacht voor mentale gezondheid van jongeren op het Voortgezet Onderwijs • •

De JGZ heeft in 2021 een bijdrage geleverd aan het informeren van de VO-scholen in de provincie Groningen over het lesprogramma “Je Brein de Baas?!”. Vanuit het lesprogramma “Je Brein de Baas?!” is een verbinding gelegd tussen de JGZ en de Gezonde School aanpak.

Pedagogische Gezinsondersteuning In 2021 is besloten dat het aanbod PGO per 1 mei 2022 zal worden beëindigd in verband met het afgenomen aantal door gemeenten gecontracteerde trajecten. In de gemeente Oldambt is besloten dat PGO per 1 januari 2022 wordt beëindigd.

Preventieve logopedie •

Deelname Provinciale Werkgroep Laaggeletterdheid Vanuit deze deelname is een implementatietraject voortgekomen voor een scholing voor JGZ-professionals. De scholing is gericht op het herkennen van laaggeletterdheid en het

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

26

•

•

•

•

eventueel doorverwijzen naar een vervolgtraject. Deze scholing is in het najaar van 2021 van start gegaan en zal in 2022 een vervolg krijgen. Bijscholing van JGZ-professionals Jeugdartsen en -verpleegkundigen zijn bijgeschoold in het signaleren van spraak- en taalproblemen en op de juiste manier doorverwijzen naar preventieve logopedie. Ook is hierbij ingezet op het versterken van de samenwerking tussen de JGZ en de preventieve logopedie. De bijscholing voor de jeugdartsen is georganiseerd door preventieve logopedisten van GGD Groningen in samenwerking met een hogeschooldocent van de Academie voor Gezondheidsstudies, verbonden aan de opleiding Logopedie. In deze bijscholing is onder andere aandacht besteed aan het vroegtijdig opsporen van taalontwikkelingsstoornissen en het wetenschappelijk belang van vroegtijdig screenen. Ook zijn doktersassistenten JGZ bijgeschoold op het gebied van spraak- en taalontwikkeling in het kader van de vernieuwde werkwijze van de JGZ van het reguliere gezondheidsonderzoek voor vijfjarigen. Deskundigheidsbevordering pedagogisch medewerkers van de kinderopvang Dit heeft plaatsgevonden door middel van het online cursussen en het tonen van een voorlichtingsfilm, ontwikkeld door de preventief logopedisten.

Bijdrage aan voortgang Vragenlijst Omgevingsanalyse Taalaanbod (VLOT) gemeente Groningen De preventief logopedisten hebben in 2021 meegedacht in de uitvoering van VLOT. Zij zetten hun expertise in om samen met verpleegkundigen en Sardes te kijken of VLOT op een andere manier gebruikt kan worden. Deelname ontwikkeling monitoring VVE in de gemeente Westerkwartier In 2021 is gestart met de uitvoering van deze monitoring. De eerste nulmeting is verricht. Hiervoor is bij 90 kinderen een test afgenomen, waarbij de eerste testuitslag als nulmeting geldt. Voor deze monitor wordt ook een werkproces voor JGZ-professionals, alsmede voor pedagogisch medewerkers van voorschoolse voorzieningen, opgezet.

JouwGGD • •

Er is een verbinding gelegd tussen de landelijke website JouwGGD en de website van GGD Groningen ‘Gezond leven in Groningen’. Op landelijk niveau is ingezet op het verbeteren van de website JouwGGD. Met als doel het beter aansluiten op jongeren en het vergroten van de gebruiksvriendelijkheid van de website. GGD Groningen is hierbij betrokken. Begin 2022 zal hiervoor een online campagne starten.

Consultatieteam Pesten Door de coronacrisis heeft er minder begeleiding op scholen plaatsgevonden. De vragen vanuit scholen nemen toe t.a.v. pestproblematiek (zowel digitaal als fysiek) en groepsdynamiek. Na een schooljaar met lockdown willen scholen extra inzet t.a.v. welbevinden in de groep. Door middel van de verbinding met de Gezonde School, specifiek het thema mentale weerbaarheid, konden scholen bewust gemaakt worden van de noodzaak om zo vroegtijdig mogelijk in te grijpen in onveilige situaties en konden adviezen vanuit het Consultatie Team Pesten geborgd worden binnen de reguliere structuren van de school.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

27

Plezier op school In totaal hebben zich 44 aanstaande brugklassers aangemeld voor de cursus in de drie gemeenten waar het programma is uitgevoerd. Door corona hebben 9 kinderen zich af moeten melden voor de cursus. Er zijn 5 groepen gevormd, waarvan 4 groepen het reguliere programma hebben gevolgd. In 1 groep werd het aangepaste programma voor kinderen met autisme aangeboden. De cursus is op diverse locaties in de provincie gegeven. In verband met corona zijn de informatie avonden voor ouders digitaal georganiseerd. De cursus zelf kon in groepen van maximaal tien kinderen op locatie uitgevoerd worden.

De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling •

•

•

•

Voortzetting ondersteuning JGZ-professionals In 2021 is de ondersteuning aan JGZ-professionals om de meldcode goed te kunnen toepassen voortgezet. Het scholingsprogramma voor (nieuwe) medewerkers is geactualiseerd. In het voorjaar van 2021 zijn voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd voor alle JGZ-teams i.s.m. Veilig Thuis. Voortzetting consultatie en advies In 2021 is over het hele jaar veel gebruik gemaakt van telefonische consultaties en overleggen met de aandachtsfunctionaris, zowel intern als extern. Daarnaast is ingezet op deskundigheidsbevordering over de meldcode en hoe te handelen bij vermoedens van kindermishandeling naar aanleiding van de (grote) vraag hiernaar. Extra aandacht voor signalering huiselijk geweld en kindermishandeling in de coronacrisis In 2021 is ingezet op de deskundigheidsbevordering van (nieuwe) medewerkers van het Covid-team, waar professionals werken met diverse achtergronden en ervaringen. Hierbij is ingezet op het vergroten van hun kennis en deskundigheid op het gebied van (het signaleren van) huiselijk geweld en kindermishandeling en het verplicht handelen volgens de Meldcode Huiselijk Geweld en kindermishandeling. Alle covid-coördinatoren hebben de workshop ‘Bewustwording huiselijk geweld en kindermishandeling’ gevolgd. En er zijn goede afspraken gemaakt over hoe te handelen bij vermoedens van huiselijk geweld en/of kindermishandeling.

Deze afspraken staan op een kaartje dat aan alle medewerkers op de verschillende corona-locaties in de hele provincie is uitgedeeld. Samenwerking Tijdens de Week tegen Kindermishandeling (15 t/m 21 november 2021) heeft de aandachtsfunctionaris geparticipeerd in de Groningse publiekscampagne ‘Kijk wat jij kunt doen tegen kindermishandeling’ en de expositie ’WIJ... doorbreken de cirkel van geweld’. En participatie in het Regionaal Leernetwerk VONK en het regionale programma Geweld hoort nergens thuis.

Wat heeft het gekost? Primitieve Actuele Jaarrekening Afwijking Begroting Begroting Deelprogramma baten of lasten Programma- onderdeel Gezond en veilig opgroeien lasten Totaal lasten

2021 18.455

2021 17.589

2021 19.119

2021 1.530

Gezond en veilig opgroeien baten

-18.405 50 0 -50 0

-17.589 0 0 0 0

-18.447 672 0 0 672

858 -672 0 0 -672

Reserve-mutaties

Totaal baten Gerealiseerd saldo baten en lasten Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

28

2.4.

Deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen

Wat houdt het deelprogramma in? Het deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen van GGD Groningen omvat meerdere producten op het gebied van gezondheidsbescherming en veiligheid. De GGD houdt zich bezig met een tal van activiteiten op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering en veiligheid. Burgers beschermen als er risico’s zijn voor infectieziekten is een wettelijke taak van de GGD. Denk hierbij aan het beeld brengen en het voorkomen van besmettelijke ziekten, de screening op tuberculose en het afnemen van SOA-testen tijdens het spreekuur seksuele gezondheid. Naast het advies over gezond reizen, geeft GGD Groningen ook de benodigde vaccinaties. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGz) is een vangnettaak van GGD Groningen en richt zich op zorgwekkende zorgmijders en personen met verward gedrag. Het gaat hierbij vaak om zeer complexe problematiek, waarbij bijvoorbeeld sprake is van overlast, vervuiling, verslaving, verwaarlozing en/of ernstige psychische problematiek. OGGz bevordert dat ook deze mensen de hulp en zorg krijgen die ze nodig hebben. Ook coördineren we voor een aantal gemeenten de lokale OGGz-netwerken en zorgen we voor afstemming met de ketenpartners. Het Verkennend Onderzoek voor gemeenten in het kader van de Wet verplichte GGZ, van kracht geworden op 1 januari 2020, wordt ook door OGGz-medewerkers in de meeste gemeenten uitgevoerd.

GGD Groningen heeft ook een centrale rol in het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van asielzoekers en vergunninghouders in de regio. De forensische geneeskunde verzorgt de lijkschouwen voor gemeenten en voert de arrestantenzorg en sporenonderzoek bij verdachten of slachtoffers uit, op basis van een contract met politie en justitie. De forensisch artsen van de GGD beoordelen ook personen met verward gedrag of psychische zorgbehoefte, op verzoek van politie op de politiebureaus. Medische Milieukunde richt zich op de invloed van het milieu op de gezondheid van bevolkingsgroepen. We geven adviezen over onder andere gevaarlijke stoffen, straling, geluid en geur in het binnen- en buitenmilieu, om daarmee een bijdrage te leveren aan een gezonde leefomgeving. Ook zetten we ons in voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving door te adviseren in het fysieke domein in het kader van de Omgevingswet bij de ontwikkeling van de Omgevingsvisie, -plan, -programma, en -verordening. Daarnaast adviseren we ook op andere ontwikkelingen met mogelijke gezondheidseffecten, zoals op gebied van klimaat, energie, landbouw, groen, water, circulaire economie en mobiliteit.

GGD is ook een Crisisdienst en kent daarom een aantal functies die 7 dagen per week 24 uur bereikbaar zijn (infectieziektebestrijding, gezondheidskundig adviseur gevaarlijke stoffen en forensische geneeskunde) en heeft een beoefend GGD Rampenopvangplan (GROP). Daarnaast wordt nauw samengewerkt met de GHOR. Vanwege Covid-19 is de taak van crisisdienst meer in beeld gekomen en landelijk is het thema Pandemische paraatheid op de agenda gekomen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

29

Wat hebben we bereikt? Antibioticaresistentie De ABR-bestrijding is vooral binnen het ABR-zorgnetwerk Noord-Nederland voortgezet, maar vanwege corona zijn er minder acties uitgevoerd dan gepland. De activiteiten zijn voor de zomer weer langzaam opgepakt, maar vanwege de toenemende besmettingen vervolgens weer op een laag pitje gezet. VWS heeft de subsidie voor de komende twee jaren toegekend, en de verwachting is dat de activiteiten vervolgens structureel gefinancierd gaan worden. De acties richten zich momenteel met name op rationeel antibiotica voorschrijven bij huisartsen, in verpleeghuizen en ziekenhuizen en op infectiepreventie buiten het ziekenhuis. De projecten richten zich naast ABR-preventie op infectiepreventie en hygiëne in het algemeen. We maakten deel uit van de werkgroep regionaal signaleringoverleg ABR, waarmee regelmatig overleg plaatsvond.

Infectieziektebestrijding Het team Infectieziektebestrijding is zowel in 2020 als in 2021 ingezet in de coronapandemie. De coronabestrijding vraagt nog steeds een grote en langdurige inzet van dit team. Denk hierbij aan het bijhouden van ontwikkelingen in relatie tot het virus, het beantwoorden van vragen, testbeleid, analyse, informatievoorziening, het uitvoeren van testen, bron- en contactonderzoek en vanaf 2021 is daar ook het vaccineren bijgekomen. De GGD werkt volgens de begin 2021 aangepaste organisatiestructuur met een speciaal Covid-19 team. Dit Covid-19 team heeft een unit testen en een unit vaccineren en verzorgt de telefonische bereikbaarheid. Als gevolg van de ontwikkelingen rondom Covid-19 en de behoefte in de regio Noord-Nederland aan een loket om advies te vragen en advies te geven gericht op infectiepreventie in de regionale keten van zorgaanbieders, zijn de bestaande krachten ten behoeve van Noord-Nederland gebundeld in een nieuwe Regionale Adviescommissie Infectiepreventie NN (RAI). Naast het UMCG nemen ook het Regionaal overleg Deskundigen Infectiepreventie en Artsen-Microbioloog (REDIAM) voor

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

30

zorginstellingen en de GGD neemt hieraan deel. De GGD participeert hierin met een DI en arts infectieziektebestrijding. Daar waar advisering voor de hele noordelijke regio gewenst en mogelijk is zal RAI NN gezamenlijk gedragen adviezen formuleren. Hiermee wordt draagvlak en impact van adviezen aan het netwerk van zorgaanbieders vergroot en de infectieveiligheid van patiënten/burgers in de regio bevorderd. Het team IZB is de vraagbaak en adviseur voor het Covid-19 team op alle voorkomende onderwerpen.

Tuberculosebestrijding Het team TBC werkt nauw samen binnen de noordelijke GGD’en, UMCG Beatrixoord en met 8 GGD’en in het Regionaal Expertise Centrum Noord-Oost (REC) aan een toekomstbestendige TBCbestrijding. Dat is nodig omdat het aantal TBC-gevallen afneemt, maar de complexiteit van de gevallen toeneemt. Groningen heeft hierin een belangrijke positie. De meeste cliënten zijn asielzoekers, gedetineerden, buitenlandse studenten en immigranten.

Seksuele Gezondheid Seksuele gezondheid volgt de hoofdlijn van het Nationaal Actieplan soa, hiv en seksuele gezondheid (2017 – 2022), waarin een integrale aanpak met een positieve benadering van seksualiteit centraal staat. In het activiteiten- en beleidsplan Sense Noord-Nederland en de vijfjaren doorkijk voor Sense Noord-Nederland 2017-2022 zijn concrete uitwerkingen opgenomen. De thema’s zijn soa- en hivbestrijding, seksuele gezondheid, seksuele vorming, voorkomen van ongewenste zwangerschap, tegengaan van seksueel geweld met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen. Behalve het houden van spreekuren geven we voorlichting aan en organiseren we in het bijzonder activiteiten voor jongeren, migranten en mannen die seks hebben met mannen. Ook wordt samengewerkt met de afdelingen Jeugdgezondheidszorg en Gezondheidsbevordering om op verschillende wijzen seksuele gezondheid en weerbaarheid vroegtijdig te agenderen.

Forensische geneeskunde Met de Friese en Drentse collega’s is gewerkt aan samenwerkingsafspraken op het gebied van Medische Arrestantenzorg (MAZ) en Forensisch Medisch Onderzoek (FMO). De samenwerkingsovereenkomst is in grote lijnen gereed. Het uniformeren van de werkprocessen en de arbeidsvoorwaarden tussen de noordelijke GGD‘en is onder leiding van een projectleider verder uitgewerkt, en gaat in 2022 de implementatiefase in. Een opzet voor 3-noord roostersystematiek is besproken en verder uitgewerkt en zal naar verwachting medio 2022 worden geïmplementeerd. De politie heeft in juni de aanbesteding MAZ gepubliceerd, vervolgens een maand later weer stilgelegd en eind september ingetrokken. Het is nu afwachten welke stappen de politie gaat nemen. Alle activiteiten hebben ondanks de geldende coronamaatregelen zonder noemenswaardige aanpassingen doorgang kunnen vinden. In 2021 hebben iets meer lijkschouwen plaatsgevonden dan in voorgaande jaren (t.o.v. 2020 + 1,4% en t.o.v. 2019 +13,3% ). Ook zijn er meer forensisch onderzoeken geweest (t.o.v. 2020 + 20,8%), met name in de bloed- en urineafname.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

31

Openbare Geestelijke Gezondheidszorg De OGGz is, onder andere door de decentralisatie van zorgtaken naar gemeenten, onderhevig aan veranderingen. Personen met (overlast veroorzakend) verward gedrag en complexe problematiek vragen om een goede ketensamenwerking en een sluitende aanpak, waarbij de OGGz een goede positie in de lokale netwerken heeft. Vanuit de in 2019 opgestelde OGGz-visie levert het team een belangrijke bijdrage aan de OGGz-problematiek in het sociale domein, in samenspraak met gemeenten en (uitvoerings)partners. Vanwege onze gedegen (maar verspreide) kennis op veel terreinen werken we aan de doorontwikkeling naar een expertisecentrum waarin expertise op het gebied van zaken als hoarding- en vervuilingsproblematiek, hygiënemaatregelen voor vervuilde woningen, bemoeizorg, drang- en dwangmogelijkheden goed toegankelijk worden gemaakt. Ook wordt 2x per jaar het Kennisnetwerk OGGz georganiseerd voor alle medewerkers in de provincie Groningen die met OGGz problematiek te maken hebben. Tijdens de coronacrisis heeft de OGGz grotendeels door kunnen werken, waarbij ook huisbezoeken plaatsvonden. Overleggen met ketenpartners en teamvergaderingen vonden digitaal plaats. Op 1 januari 2020 is Wet Bopz vervangen door de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Deze wet is gericht op behandeling van een persoon met psychische problemen.

De medewerkers Verkennend Onderzoek (VO) hebben ook in 2021 voor een aantal gemeenten het VO uitgevoerd.

Medische Milieukunde Door het hele jaar heen werd het team benaderd met vragen over mogelijke gezondheidseffecten van activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. Het spreekt voor zich dat de beantwoording van de ene vraag meer inzet met zich meebrengt dan de andere. Doordat de samenwerking met MMK Drenthe is verstevigd (ook omdat MMK Groningen een rol in het opleiden van nieuwe medewerkers heeft) is er meer potentieel om te specialiseren en te participeren in regionale en landelijke werkgroepen en om te sparren bij casuïstiek. Het afgelopen jaar heeft MMK meer kennis en ervaring opgedaan met ketenpartners en diverse complexe vraagstukken die ingrijpen in de leefomgeving. We merken dat gezondheidsaspecten steeds meer een aandachtspunt worden. Doordat MMK is aangesloten op de website www.GGDLeefomgeving.nl, waarnaar mensen via onze website worden doorverwezen, als het gaat om onderwerpen in relatie tot leefomgeving en gezondheid, wordt onze website flink minder bezocht dan enkele jaren geleden.

Omgevingswet De Omgevingswet (voorlopig uitgesteld tot 1 oktober 2022 of 1 januari 2023) geeft gemeenten, provincies en het Rijk de opdracht om veiligheid en gezondheid mee te laten wegen in de inrichting van de fysieke leefomgeving. Het in stand houden en bereiken van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit is hierin een belangrijke doelstelling. Gezondheid is hiermee expliciet onderdeel van de afweging van belangen.

Het spreekt dan ook voor zich dat GGD Groningen actief is in het Regionaal Platform Omgevingswet Groningen (RPOG) en de werkgroepen. In dit platform werken provincie, gemeenten,

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

32

waterschappen, Rijkswaterstaat, ODG, VRG, GGD en andere relevante partijen gezamenlijk aan de voorbereidingen op de Omgevingswet. De GGD heeft een adviserende en agenderende rol over het meenemen van gezondheidsbeschermende en -bevorderende maatregelen in de totstandkoming van instrumenten van de wet, bijvoorbeeld in Omgevingsvisies en Omgevingsplannen. Ook wordt er steeds vaker met ketenpartners overlegd over samenwerking, afstemming en inhoud. Vanwege de complexiteit van de Omgevingswet, waarin ook opgaves vanuit de energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit en circulaire economie aangehaakt zijn, wordt samengewerkt met GGDcollega’s uit Drenthe en Fryslân.

GGD als crisisdienst In 2021 hebben we gewerkt aan de opzet van de structuur van de crisisorganisatie, het overkoepelend Integraal Crisisplan met onderliggende plannen en de escalatiematrix. Hiermee hebben we een slagvaardige crisisstructuur neergezet zowel op strategisch, tactisch als operationeel niveau, waarmee we professioneel verder kunnen. Er zijn slechts twee Gezondheidskundige Adviseurs Gevaarlijke Stoffen (GAGS) in Noord-Nederland terwijl er minimaal vier zouden moeten zijn. Om de onderbezetting van het piketrooster van de GAGS aan te pakken volgen twee collega’s in het Noorden sinds 2020 de GAGS-opleiding van twee jaar. Begin 2021 is een van hen begonnen aan het meedraaien in de praktijk met een senior GAGS. Daarnaast zijn medio 2021 nog twee collega’s met de GAGS-opleiding begonnen.

Wat hebben we gedaan? Antibioticaresistentie •

•

Gezamenlijke aanpak Er wordt gewerkt volgens een gezamenlijke aanpak met Noord-Nederlandse partners van antibioticaresistentie, met onder andere een digitaal meldingssysteem, landelijke afstemming, meldingen en vervolgacties. Antibiotica Resistentie (ABR) Zorgnetwerk De GGD heeft een actieve rol in het door VWS gesubsidieerde ABR-Zorgnetwerk NoordNederland. De activiteiten zijn in 2021 voortgezet. Door de Covid-pandemie was de aandacht voor andere terreinen van de infectieziektebestrijding gering en dit was net als vorig jaar hier goed merkbaar. We nemen deel aan de werkgroep regionaal signaleringoverleg ABR.

Infectieziektebestrijding •

Regionaal Overleg Niet Acute Zorg (RONAZ) De GGD participeert in het RONAZ, waarin onze deskundigen infectiepreventie hygiëneadviezen geven aan de verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorgorganisaties. De adviezen binnen de regionale keten van zorgaanbieders volgens het handelingsprotocol bij vraagstukken rondom Covid. Wekelijks worden aan het RONAZ aantallen uitbraken in Groninger zorginstellingen aangeleverd. Ook hebben we wekelijks of tweewekelijks deelgenomen aan Noord Nederlandse of regionale afstemmingsoverleggen m.b.t. DI & COVID

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

33

•

•

•

•

Aantal afgehandelde vragen infectieziektebestrijding (niet-Covid) Er zijn in 2021 687 vragen afgehandeld die niet over Covid-19 gingen maar over andere infectieziekten. Dat is 67% meer dan in 2020, maar 27% minder dan in 2019. Meldingen over infectieziekten In 2021 heeft Infectieziektebestrijding 238 meldingen binnengekregen. Het ging in ruim 18% van de gevallen om hepatitis B, vaker dan in voorgaande jaren. Het aantal kinkhoestmeldingen lag met vier gevallen, erg laag. In 2019 werden er nog 275 gevallen geregistreerd. De lagere incidentie van andere infectieziekten dan Covid-19 komt waarschijnlijk doordat meer mensen afstand van elkaar houden, zoals de coronaregels verlangden, er een lagere incidentie is geweest van andere infectieziekten. Artikel 26 Wpg-meldingen (ziekteclusters in instellingen) Er zijn 151 artikel 26 Wpg-meldingen geregistreerd, waarvan de meeste in de tweede helft van 2021. De meest voorkomende meldingen waren hand-, voet- en mondziekte (37 keer), gastro-enteritis binnen zorginstellingen of kinderopvang (17) en RSV (8). Het aantal meldingen artikel 26 nam afgelopen jaren gestaag toe maar lag in 2021 maar liefst 60% hoger dan in 2020 (van 94 naar 151 meldingen).

Deskundigen Infectiepreventie (DI) De deskundigen infectiepreventie (DI) zijn net als in 2020 actief geweest in het geven van scholing en voorlichting, met name aan de nieuwe medewerkers van het COVID-team. Zij zijn door hen geschoold in basishygiëne en infectiepreventiemaatregelen. In 2021 was het opgeleide BCO-COVID zorgteam operationeel, met goede contacten binnen alle zorginstellingen waardoor er kwalitatief goede BCO’s afgenomen konden worden. Het DI-team heeft een zgn. ‘train the trainer’ workshop verdieping H&IP (basis-hygiëne en infectiepreventie-maatregelen) gegeven aan 4 vaccinatie-dagcoördinatoren, die op hun beurt alle medewerkers-vaccinatie de workshop gegeven hebben. De DI’s adviseerden en leverden ondersteuning aan het COVID-team en alle Groninger zorginstellingen. Ook hebben ze begeleiding gegeven aan de DI’s in opleiding en zijn ze betrokken bij het opzetten van de samenwerking DI opleiding (CZO criteria) voor de drie noordelijke provincies. De DI hebben aan alle GGD-JGZ medewerkers een Covid-19 workshop aangeboden om de scholen en kinderopvang beter te kunnen ondersteunen. Daarnaast hebben de DI’s diverse controles en audits gedaan en intern en extern ondersteuning gegeven en geadviseerd bij vragen over hygiëne en infectiepreventiemaatregelen aan o.a. bestaande, tijdelijke en nieuwe COA locaties.

Ook hebben ze hygiëneaudits gedaan en adviesrapporten geschreven bij nieuwe COVID vaccinatie- en of testlocaties. Er was ook een uitbraak van aviaire influenza (vogelgriep) in een pluimveebedrijf in Lutjegast, waar gelukkig geen mensen zijn besmet. Wel heeft IZB een rol gespeeld in het uitdelen van medicatie en griepvaccinaties aan de ruimers, maar ook aan de eigenaar van het bedrijf en heeft de DI hygiëne-adviezen gegeven.

Tuberculosebestrijding •

Gezamenlijke visie REC NO en samenwerkingsmogelijkheden Na de vertraging door corona is een hernieuwde gezamenlijke visie REC NO vastgesteld, in de lijn van het landelijk plan van aanpak efficiënte inrichting TBC-bestrijding. Drie procesleiders zijn aan de slag gegaan met de uitwerking van de samenwerking. Er is verder onderzoek

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

34

•

•

gedaan naar verdere samenwerkingsmogelijkheden GGD Groningen en GGD Drenthe met GGD Fryslân waarover een adviesrapport is opgeleverd. Preventief screenen op latente tuberculose infectie (LBTI) Het team TBC was voornemens in 2020 een start te maken met het preventief screenen op latente tuberculose infectie (LBTI) bij asielzoekers, waarmee we TBC en LBTI uitsluiten. In geval van LBTI is iemand geïnfecteerd met de tuberkelbacterie zonder dat er ziekteverschijnselen zijn. Maar vanwege de terugloop van asielzoekers en de inzet op de coronacrisis was dit project doorgeschoven naar 2021. Maar ook in 2021 zijn we hier niet mee aan de slag gegaan, ook omdat er landelijk nog aan een richtlijn/procedure wordt gewerkt en die verder advies voor implementatie gaat geven. Aan deze werkgroep neemt ook een vertegenwoordiger van GGD Groningen deel. Pas als de richtlijnen/procedures gereed zijn, wordt LBTI-screening van (kinder) asielzoekers gestart. Screening op incidentie De screening op incidentie is aangepast, waardoor er minder wordt gescreend bij landen waar weinig TBC voorkomt. De grens voor screening asielzoekers is ongewijzigd 50/100.000, en voor immigrantenscreening geldt nu grens van 100/100.000.

Seksuele Gezondheid •

•

•

Team SG Het team Seksuele Gezondheid (SG) heeft in 2021 deels in een afgeschaalde situatie gewerkt waardoor een aantal taken beperkter konden worden uitgevoerd. Naast de coronacrisis, met bijbehorende maatregelen, en de heroverweging van de samenwerking tussen Groningen en Drenthe, heeft het team SG te maken gehad met uitval en personele wisselingen. In de tweede helft van 2021 is gewerkt aan het weer op sterkte brengen van de personele formatie. Daarnaast werken we aan het herijken en opnieuw inrichten van processen en activiteiten. Dit proces zal doorlopen in 2022. Jongeren Jongeren vormen een belangrijke doelgroep, met name voor Sense (tot 25 jaar). Naast het houden van spreekuren geven we voorlichting en organiseren we activiteiten voor jongeren. Seksuele vorming en weerbaarheid zijn belangrijke thema’s. We richten ons daarbij onder andere op het toerusten van docenten met vaardigheden en kennis om het thema seksuele gezondheid te presenteren zodanig dat men zich er ‘senang’ bij voelt. Een aantal scholen heeft stimuleringsgeld voor relaties en seksualiteit toegewezen gekregen, maar vanwege corona zijn de voorgenomen activiteiten opgeschort. Migranten Vanwege corona werd voorlichting aan migranten corona-proof uitgevoerd. Het gaat hier om trainingen en voorlichtingen seksuele gezondheid, vrouwelijke genitale verminking en weerbaarheid.

Vanwege corona hebben er maar twee theatervoorstellingen plaatsgevonden. Ook zijn voor de leerlingen van de Internationale Schakel Klas (ISK) Groningen een dag verschillende workshops gegeven over seksuele gezondheid. Anticonceptie, seksuele identiteit en weerbaarheid waren de belangrijkste thema’s. Ook zijn er theaterworkhops gegeven gericht op bewustwording van de verschillende seksuele normen in Nederland en land van herkomst. Samen met ketenpartners zijn er activiteiten ondernomen gericht op het bevorderen van de seksuele gezondheid van statushouders.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

35

•

•

•

•

Sekswerkers Het inloopspreekuur sekswerkers is na de zomer weer opgestart. Daarnaast zijn we sinds eind 2021 tweewekelijks aanwezig op het Meetingpoint voor sekswerkers in de stad Groningen. Er zijn dit jaar geen seksbedrijven bezocht. Signalering mensenhandel blijft een aandachtsgebied. Er zijn brieven met informatie over testmogelijkheden gestuurd naar prostitutiebedrijven en er is met ketenpartners in de gemeente Groningen overlegd omtrent samenwerken in een huiskamer. Mannen die seks hebben met mannen Sinds 1 september 2019 wordt meegedaan aan een pilot PrEP, medicatie waarmee voorkomen wordt om hiv op te lopen. Deze medicatie wordt, bij voorkeur via de huisarts, verstrekt aan mannen die seks hebben met mannen (MSM) die een hoog risico oplopen op hiv. De behandeling van PrEP-cliënten is in de eerste helft van 2021 gecontinueerd, maar nieuwe PrEP-aanvragen kwamen eerst op een wachtlijst. Vanaf september 2021 hebben we weer nieuwe PrEP-aanvragen opgepakt. Tot en met december 2021 werd vanuit GGD Groningen aan 101 mannen PrEP verstrekt. Testlab (de faciliteit voor anoniem en online testen op soa’s voor mannen die seks hebben met mannen) is tijdens de coronacrisis doorgegaan en het aantal klanten bleef in lijn met het gestelde quotum.

Voorlichting Vanwege corona is er in 2021 in beperkte mate gelegenheid geweest om voorlichting gegeven aan de doelgroepen (licht verstandelijk beperkte jongeren, basisscholen, speciaal onderwijs, studenten, professionals) aangaande seksuele gezondheid en grensoverschrijdend gedrag. Project ‘Veilige stad’ In de gemeente Groningen is eind 2019 onder het thema ‘Veilige stad' inzet gepleegd op het onder aandacht brengen van seksueel geweld in het uitgaansleven. Doelgroepen hierbij waren studenten, barpersoneel, artsen, intermediairs en hulpverleners. Begin 2020 is er een concept-training signaleren seksueel geweld voor horecapersoneel in elkaar gezet en er is een discussieavond over seksueel geweld geleid. Door corona kon de training nog niet worden gegeven in 2021. In 2021 zijn er vijf studentenverenigingen getraind in het zichtbaar en bespreekbaar maken van seksueel grensoverschrijdend gedrag. In het Decanenoverleg Noord-Nederland is uitleg gegeven over seksueel geweld en de rol van de decaan, is een stroomdiagram gemaakt voor praktisch gebruik bij signaleren van en handelen op onthulling van seksueel geweld. Naar aanleiding hiervan is een training opgezet voor de decanen van de Hogescholen en RUG. In 2021 is deze training gegeven aan de decanen van de Stenden/NHL in Leeuwarden. Begin 2022 zal de training worden gegeven aan de decanen van de Hanzehogeschool in Groningen en RUG.

Deze zou in 2021 al worden gegeven maar werd uitgesteld vanwege corona. Op gebied van het project Nu Niet Zwanger, keuzehulpgesprekken bij ongewenste zwangerschap en seksueel geweld zijn we volop actief gebleven.

Publieke gezondheid asielzoekers In onze provincie waren in 2021 drie reguliere COA-locaties operationeel (Ter Apel, Delfzijl en Musselkanaal) en zijn er vanwege de toename van het aantal asielzoekers en Covid-19, om besmette mensen tijdelijk apart te houden, vijf tijdelijke locaties ingericht (Zoutkamp, Haren, twee in Groningen en Nieuwe Pekela). In totaal is er accommodatie voor meer dan 4.000 asielzoekers. Medewerkers JGZ hebben ook in 2021 PGA JGZ-taken verricht. Het team TBC screent deze groep in GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

36

Ter Apel waarbij ook het team IZB is betrokken. Het team IZB heeft bij meer dan 36.000 nieuwe asielzoekers een PCR-test afgenomen. Gemiddeld was iets meer dan 1% besmet met Covid-19. Voor de Deskundige infectiebestrijding was er op PGA gebied veel te doen in 2021, met name door COVID. Denk aan de noodlocaties die geopend moesten worden, waar afspraken mee gemaakt moesten worden over testen/vaccineren, maar waar ook geauditeerd moest worden. De overbevolking in AZC Ter Apel, de Afghanen in Zoutkamp, het testen en vaccineren op elke locatie en de hygiëne-audits. De Deskundige Infectieziektebestrijding heeft uiteindelijk het recordaantal van 24 hygiëneadviezen op de locaties gegeven en daarbij adviezen gegeven aan het personeel. Het team Seksuele gezondheid geeft gerichte voorlichting aan diverse groepen asielzoekers.

Reizigersadvisering Omdat er op de zomerperiode na, vrijwel niet werd gereisd had de GGD wederom een ‘slecht’ jaar voor reis- en beroepsvaccinaties. Ook werden nauwelijks medewerkers van bedrijven die risico lopen gevaccineerd. Met name in de zomerperiode zijn hepatitis-B vaccinaties gezet voor specifieke groepen leerlingen uit het beroepsonderwijs en voor de RUG. In oktober en november zijn griepvaccinaties verstrekt, ook aan externe bedrijven. Vergeleken met de jaren voor Covid-19, heeft de GGD slechts 10% van het gebruikelijke aantal klanten voor Reizigersadvisering gehad.

Forensische geneeskunde •

•

•

•

Regionaal expert FMEK Vanaf 2021 wordt gewerkt volgens het nieuwe Handelingskader Forensisch Medische Expertise voor Kinderen (FMEK), dat aansluit bij het landelijke programma Geweld Hoort Nergens Thuis. Hierbij is nadrukkelijk gekozen voor een ‘lerende aanpak’. Het bovenregionaal netwerk voor FMEK is verder uitgebouwd en een selecte groep forensisch artsen is nageschoold op deze specifieke expertise. De regionale coördinatie is in handen van GGD Drenthe. GGD Groningen biedt in samenwerking met GGD Fryslân en GGD Drenthe opleidingsplaatsen voor forensische geneeskunde aan. De forensische geneeskunde investeert in onderwijs om met een actieve bijdrage aan de geneeskunde-opleiding jonge artsen te interesseren voor het vak. Bloedproeven Het volume verrichte bloedproeven in het kader van alcohol en drugs in het verkeer is met 20% toegenomen ten opzichte van 2020. Medio september is een pilot gestart om bloedproeven tijdens avond/nacht/weekend- diensten (ANW) door een verpleegkundige uit te laten voeren. Dit wordt voortgezet met de bedoeling om een poule te maken van aantal verpleegkundigen voor het verrichten van bloedproeven in de ANW diensten. Bij de besprekingen over het sluiten van tijdelijke contracten voor uitvoering van de MAZ wordt onderhandeld over een kostendekkende vergoeding voor GGD Groningen.

Toegepaste Forensische geneeskunde Het team neemt deel aan meerdere lopende onderzoeken op het gebied van suïcide en preventie. Dreigende capaciteitsproblemen forensisch artsen De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) signaleert dat veel forensisch artsen binnenkort met pensioen gaan, terwijl er veel te weinig nieuwe artsen worden opgeleid. Daarnaast is

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

37

ook sprake van hoge werkdruk bij de huidige bezetting. Ook onze forensisch artsen hebben in toenemende mate moeite om de roosters rond te krijgen en ook bij ons speelt de uitstroom vanwege pensionering. Het kabinet wil een aantal aanbevelingen uit het IGJ-rapport overnemen, zoals het verhogen van de kwaliteit van de opleiding en het vergroten van de instroom in de opleiding. Hiervoor is een structurele investering nodig van € 20 miljoen per jaar, waarover het nieuwe kabinet een besluit zal moeten nemen.

Openbare Geestelijke Gezondheidszorg •

•

•

Sluitende aanpak Als GGD leveren we een actieve bijdrage gericht op een sluitende aanpak voor personen met (overlast veroorzakend) verward gedrag en complexe problematiek door onder andere met onze OGGz medewerkers en onze forensisch artsen op verzoek van het Zorg- en Veiligheidshuis Groningen (ZVHG) te participeren in het multidisciplinair overleg van het levensloopbestendig team. Omwille van verbetering efficiency en afstemming is het zorg- en veiligheidsteam vanaf 01-01-2021 opgegaan in dit levensloopbestendige team. De GGD neemt deel in de stuurgroep ZVHG en de OGGz sluit op verzoek aan bij zorgoverleggen die vanuit het ZVHG worden georganiseerd. In 2021 heeft de GGD echter geen uitnodiging voor een zorgoverleg ontvangen. Wel is er een actief relatiebeheer met netwerkpartners. In 2021 is er een DVO Centrumgemeente voorbereid voor 2022. Hierin zijn afspraken over de inzet van bemoeizorg en de inhoudelijke doorontwikkeling van de OGGz opgenomen. Cliënten vangnet en Advies OGGz In het begin van de pandemie liep het aantal meldingen fors terug, maar vanaf de zomer 2020 stegen de aanmeldingen weer. Medewerkers zagen dan ook een toename van ernstige problematiek zoals vervuilde en verwaarloosde huishoudens. Het aantal contacten is in 2021 t.o.v. 2019 meer dan verdubbeld; van 500 naar 1.095 contacten (+119%) en t.o.v. 2020 toegenomen van 678 naar 1.095 contacten (+62%).

Deze toename betekent niet dat de ‘caseload’ in dezelfde mate is toegenomen. Omdat de V&A medewerker voor langere tijd een vinger aan de pols wil houden, verdwijnt een contact pas uit deze registratie als de organisatie die het contact moet overnemen een goedlopend contact heeft opgebouwd. Het aantal cliënten jonger dan 23 jaar is met 4% van de gevallen, nog steeds beperkt. De grote leeftijdscategorie 23-65 jaar is het afgelopen jaar fors gestegen, van 353 naar 665 personen. Ongeveer een derde van het aantal cliënten is ouder dan 65 jaar. De meest genoteerde soorten problematiek waarvoor de V&A medewerker is ingezet had betrekking op het huishouden, zoals vervuiling en hoarding (ca 40%) en het psychische functioneren (bijna 20%). Naast de inzet op complexe problematiek worden de V&A medewerkers veelvuldig geconsulteerd en om advies gevraagd door gemeenten. Ook ketenpartners vragen regelmatig om advies. De V&A medewerkers schuiven op verzoek aan bij zorgoverleggen en denken mee in het vinden van een oplossing bij hardnekkige complexe problematiek. GGD-er in de buurt De pilot ‘GGD-er in de buurt’ (Westerkwartier) is vervolgd en geformaliseerd in de DVO met nadruk op signalering en preventie ter voorkoming van dreigende escalatie. De GGD-er in de buurt doet naast de meldingen die hij/zij krijgt van de politie ook de E33 meldingen (betreft verward gedrag).

De GGD’er in de buurt heeft een preventieve functie. Door vroegtijdige inzet op een laagdrempelige wijze wordt erger voorkomen. De GGD’er in de buurt heeft 6

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

38

•

maanden lang de coördinator OGGz van de gemeente vervangen vanwege ziekte en is de functie niet vervangen. In oktober is een wisseling geweest van werkgebieden en is een nieuwe medewerker op de positie van GGD’er in de buurt geplaatst. In de 6 maanden zijn in 2021 zo’n 50 meldingen bij de GGD’er in de buurt gedaan. Verkennend onderzoek (VO) Wvggz De coördinatoren van alle regio’s/gemeenten die het VO hebben ingekocht bij de GGD zijn twee keer bijeen geweest, waarin de resultaten van het eerste jaar VO werden besproken en om te leren van elkaars ervaringen en om de processen verder te verbeteren. Daarnaast heeft er een bijeenkomst plaatsgevonden met de beleidsambtenaren. Het uniform toepassen en uitvoeren van het Verkennend Onderzoek voor alle gemeenten lijkt te complex. De inzet van het leveren van maatwerk vanuit GGD Groningen naar haar opdrachtgevers past beter vanuit praktisch oogpunt en op basis van wat goed werkt. Samen met de opdrachtgevers zijn aan het eind van het jaar de evaluaties van de VO’s gestart en is besproken hoe de gemeenten in 2022 verder willen. Het is duidelijk dat uniformiteit in de aanpak in het VO-proces lastig is, omdat gemeenten hun eigen beleidskeuzen maken en zelf de regie willen houden. In 2021 hebben 27 VO’en plaatsgevonden, waarmee in totaal meer dan 356 uren was gemoeid. Ongeveer de helft van de VO’en hebben geleid tot een Zorgmachtiging/Melding.

Medische Milieukunde •

•

•

Mogelijke gezondheidseffecten Het team Medische Milieukunde wordt vaker benaderd over mogelijke gezondheidseffecten van diverse activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. Soms kunnen we de vraag telefonisch of via de mail afhandelen, en een andere keer worden we betrokken in een langdurige procedure waarin we meedenken en adviseren over het vermijden of beperken van negatieve gezondheidseffecten. Vragen inwoners Het team Medische Milieukunde wordt benaderd over mogelijke gezondheidseffecten van diverse activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. In 2021 hebben inwoners ons 154 specialistische vragen over het binnenmilieu (58%) en het buitenmilieu (42%) gesteld. Kwesties over vocht en schimmel (47%), asbest, ventilatie, ongedierte en geur betroffen het binnenmilieu en in het buitenmilieu werden de meeste vragen gesteld over houtrook (30%), (laagfrequent) geluid, windturbines, geur en straling/elektromagnetische velden. De meest geraadpleegde pagina’s op de landelijke site waren gericht op geluid/bromtoon, houtrook en gezondheid, hitte en gezondheid en schadelijke stoffen. Adviseren aan overheden Het team Medische Milieukunde wil meer aan de voorkant van planvorming adviseren en wordt langzamerhand vaker betrokken door overheden. Maar in de meeste gevallen waren de plannen al verder gevorderd wanneer de GGD werd gevraagd.

Tot 2020 was de GGD jaarlijks in minder dan 20 gevallen betrokken, maar vanaf 2020 jaarlijks meer dan 50 keer.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

39

Het ging daarbij meestal om de volgende thema’s waar gemeenten de GGD vaker betrokken: • • • • • • • • • • • • • •

•

Thema’s woningbouwprojecten (20%) vee/geitenhouderijen (12%) milieueffectrapportages loden leidingen drinkwater overlast Ring Zuid hoogspanningslijnen windmolens laagfrequent geluid rioolwater houtstook klimaat 5G

• •

Gemeenten Groningen, Eemsdelta, Westerkwartier

•

Het Hogeland, Oldambt, Westerkwartier

• • • • • • • • • • •

Groningen, Stadskanaal, Veendam Groningen, Het Hogeland, Westerkwartier Midden-Groningen Groningen Veendam Groningen, Stadskanaal, Midden-Groningen Groningen, Eemsdelta Groningen Groningen, Het Hogeland Groningen en Eemsdelta Westerkwartier

Vanuit de provincie waren we betrokken bij de klankbordgroep Hinderapp en windturbines, thema’s in de Omgevingsvisie, gezondheid rondom de Eemshaven en vanwege wijziging omgevingsvergunning van ESD-SiC. Gezondheidsadviseur gevaarlijke stoffen (GAGS) De GAGS is in 2021 in totaal 50 keer ingezet in Noord-Nederland (16 keer GRIP 1), waarvan 17 keer in onze provincie (branden, asbest, blootstelling koelmiddel, irriterende stoffen, intoxicatie, lekkage gevaarlijke stoffenchloor). Dat waren iets minder dan in 2020, toen er 52 inzetten waren, en minder dan in 2019; toen waren het 67 waarvan 34 in Groningen. De GAGS heeft ook taken in de koude fase, waarin 58 activiteiten zijn genoteerd. Zo zijn bijdragen geleverd aan de actualisatie van een groot aantal rampbestrijdingsplannen bij bedrijven, zoals Underground Gas Storage Norg, Groninger Airport Eelde, AVEBE Foxhol, JPB Winschoten, EnergyStock Veendam, ChemCom Eemsdelta, Delamine Eemsdelta, Teijin Aramid Eemsdelta, chemiepark Delfzijl – Eemsdelta. Ook was de GAGS betrokken bij workshops ‘Samenwerking GAGS – Adviseur gevaarlijke stoffen brandweer – Meetplanleider Noord Nederland’, deelname oefeningen rampenbestrijding, scenariosessies en bieden van handelingsperspectieven aan diverse bedrijven.

GGD als crisisdienst Het Integraal Crisisplan, het Crisisteam en de escalatiematrix, waarin de wijze van alarmering in voorstelbare situaties is uitgewerkt, zijn in concept gereed. Ook is gewerkt aan de wijze van informatiemanagement en de inrichting van het publieksinformatienummer (PIN). Van de andere plannen is de structuur uitgewerkt en vandaaruit is een ruw concept Crisiscommunicatieplan geschreven. Elk plan bestaat uit negen fasen van crisisbeheersing die uitgewerkt zijn en een logische volgorde hebben. Op deze manier wordt de integraliteit van het Crisisplan bevorderd. Van het Continuïteitsplan, het Bedrijfsnoodplan met BHV-plan, het Nafaseplan en het GGD Rampen Opvangplan (GROP) en de vier draaiboeken (IZB, MMK, Gezondheidsonderzoek bij Rampen en Psychosociale Hulpverlening) zijn de formats gereed en hebben we de trekkers van deze producten en de werkgroepen benoemd.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

40

De rol van GROP-coördinator is per juli 2021 aangepast naar crisiscoördinator GGD en uitgebreid naar 34 uur in de week. Ten behoeve van het Crisisteam is een Teams-omgeving ingericht die nog verder moet worden ingevuld met de meest praktische documenten. Verder hebben we een pagina op intranet ingericht ten behoeve van de crisisorganisatie en is een aantal collega’s geworven voor taken in de crisisorganisatie. Er is ook veel gedaan aan de bewustwording van GGD als crisisorganisatie onder alle medewerkers binnen de GGD. Vijftien GGD-medewerkers met een crisisfunctie hebben een training gevolgd, een crashcourse BOBOC, een structuur waarmee slagvaardig vergaderd kan worden. Tot slot is het plan Opleiden Trainen Oefenen (OTO plan) 2022 ingediend bij het Acute Zorg Netwerk Noord Nederland voor gedeeltelijke financiering.

Wat heeft het gekost? Primitieve Begroting Deelprogramma baten of lasten Programma- onderdeel Gezondheid beschermen en bevorderen lasten Totaal lasten Gezondheid beschermen en bevorderen baten Reserve-mutaties

Totaal baten Gerealiseerd saldo baten en lasten Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat

Actuele Jaarrekening Afwijking begroting

2021 9.741

2021 9.399

2021 74.695

2021 -65.296

-9.741 0 0 0 0

-9.399 0 0 0 0

-74.993 -298 0 0 -298

65.594 298 0 0 298

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

41

2.5.

Deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden

Wat houdt het deelprogramma in? Het deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden omvat de producten epidemiologie, gezondheidsbevordering en lokaal gezondheidsbeleid (advisering publieke gezondheid). GGD Groningen ondersteunt gemeenten bij het maken van integraal lokaal beleid over gezondheid en een gezonde leefomgeving. De GGD helpt ook bij de implementatie. Het gedachtengoed van positieve gezondheid staat hierbij centraal. De insteek is om de mogelijkheden, veerkracht en eigen regie van mensen te versterken. De GGD verricht eigen epidemiologisch onderzoek en monitoring van kengetallen. Daarbij wordt gebruikgemaakt van beschikbare relevante (landelijke) data en kennis om advies op maat te geven.

Wat hebben we bereikt? Algemeen GGD en gemeenten geven een steeds bredere invulling aan publieke gezondheid. Gezondheid krijgt steeds meer een plaats binnen verschillende gemeentelijke beleidsplannen (o.a. sociaal domein, omgevingsvisie). Dit sluit aan bij de nieuwe kijk op gezondheid, waarbij gezondheid meer is dan de afwezigheid van ziekte en in relatie wordt gezien met sociale factoren en omgevingsfactoren. Door het bevorderen van gezond gedrag, gezonde leefomgeving en in te zeten op preventie blijven mensen langer gezond, en kunnen ze langer maatschappelijk participeren. Deze integrale aanpak vraagt duidelijk omschreven doelen en dwarsverbindingen met andere beleidsdomeinen zoals jeugd, armoede, economische zaken, veiligheid, sport en onderwijs. GGD Groningen voorziet gemeenten van regionale en lokale gezondheidsdata, adviseert bij het maken en bijstellen van domein verbindend beleid en ondersteunt bij de implementatie daarvan. Deze taak vervullen wij vanuit een onafhankelijke positie, met oog voor het belang van de publieke gezondheid, onze opdrachtgevers en derden. Advisering regionaal en lokaal gezondheidsbeleid Ook dit jaar hebben gemeenten bepaald welke thema’s in hun regionaal en lokaal (gezondheids) beleid prioritair zijn. Daarbij hebben gemeenten gebruik gemaakt van de deskundigheid over de publieke gezondheid van de GGD.

Hierbij is het uitgangspunt een brede kijk op gezondheid, die domein-verbindend is, intersectorale samenwerking stimuleert en focus houdt op onderliggende determinanten van gezondheid. Gemeenten sluiten hun lokaal beleid en uitvoeringsplannen aan bij het rijksbeleid. In 2021 werd door VWS het Nationaal Preventieakkoord en verder doorvertaald naar regionaal en lokaal beleid. De gemeenten, diverse (veld)partners en GGD Groningen hebben het afgelopen jaar intensief samengewerkt. De data van de volwassenmonitor 2020 zijn dit jaar door de GGD aan gemeenten gepresenteerd, geduid en meegenomen in lokaal beleid. Gemeenten en hun raden, en inwoners hebben het afgelopen jaar verschillende vragen aan de GGD gesteld over regionale en lokale vraagstukken zoals zienswijzen op bouwplannen, biovergisters, windmolens, geitenstallen, menstruatie-armoede en veel vragen over corona-gerelateerde onderwerpen, bijvoorbeeld

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021

42

testcapaciteit. De advisering en beantwoording kwam tot stand door het bundelen van beleidsmatige en onafhankelijke expertise. Daarnaast is er aansluiting gezocht bij werkgroepen en projecten van gemeenten om handelingsstrategieën met elkaar te delen. Beleidsintegraliteit was hierbij een relevante focus. We zien als belangrijke ontwikkeling dat acteren in de regio binnen verbindende netwerken steeds meer het adagium van beleidsontwikkeling wordt. Om de publieke gezondheid in de provincie Groningen te agenderen en te versterken hebben we als GGD actief deelgenomen aan relevante werkgroepen en regionale netwerken die de publieke gezondheid raken. Vanuit onze expertise op het gebied van de publieke gezondheid en met kennis van de regionale en lokale opgaven binnen gemeenten denken we mee, schrijven we mee, en hebben daarmee invloed op het resultaat. Voorbeelden hiervan in 2021 zijn de doorontwikkeling van het Preventie Overleg Groningen (POG) en het op lokaal niveau ondersteunen bij de ontwikkeling van het lokaal preventie akkoord. Gemeenten en GGD hebben in opdracht van het bestuur in 2021 samengewerkt aan de contouren van een gezamenlijke regionale (beleids)meerjarenagenda publieke gezondheid 2022-2025. GGD wil de kwaliteit van haar advisering continu verbeteren door het ontwikkelen van praktisch toepasbare expertise.

Dit doen we door nabij te zijn, aan te sluiten op de lokale en regionale context, tijdig en efficiënt te anticiperen op beleidsontwikkelingen en (onderzoeks) aanvragen en door constant afstemming te zoeken met gemeenten en samenwerkingspartners in de (zorg)ketens. Hiermee beïnvloedt de GGD op een (in)directe manier het krachtenveld van de publieke gezondheid Zo is de GGD partner van het lectoraat Healthy Ageing Publieke Gezondheid/ Ouderen en neemt deel aan het consortium Gezondheid in de Omgeving Noord-Nederland (GO! NN). GGD Groningen participeert in het landelijke beleidsoverleg GGD GHOR, neemt deel aan dialoogtafels rondom de nieuwe VTV (RIVM) en sluit aan bij de Landelijke Preventie Tafel Roken (VWS). De opgedane kennis en ervaringen in deze netwerken worden gedeeld met de gemeenten. Het delen hiervan is een wederkerig (leer)proces waarbij behoeften en beleidsadvies constant tegen elkaar worden afgezet en getoetst.