14-01 Raadsvoorstel Herziene begroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen

Gemeentebestuur van Veendam Raadsvoorstel - Adviesnota

Nummer: Datum voorstel: Raadsvergadering d.d.: Portefeuillehouder: Team: Onderwerp:

2024R0062 07-05-2024 24-06-2024 Wethouder B. Wierenga Sociaal beleid Herziene begroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen

Voorstel 1. Kennis te nemen van de herziene begroting 2024 inclusief meerjarenraming 2025-2027 van de Volkskredietbank Noord-Oost Groningen; 2. Een zienswijze naar voren te brengen over de herziene begroting 2024.

Inleiding Proces Hierbij wordt uw raad de herziene begroting 2024 van de Volkskredietbank Noord-Oost Groningen (hierna: VKB) aangeboden ter behandeling. De gemeente heeft conform Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) 12 weken de tijd om eventuele zienswijzen van de gemeenteraad schriftelijk kenbaar te maken bij het AB. Deze worden betrokken bij de definitieve vaststelling van de gewijzigde begroting 2024 in de vergadering van 4 juli a.s. Aansluitend wordt de gewijzigde begroting 2024 naar de Provincie Groningen verzonden. Aanleiding gewijzigde begroting 2024 De primaire begroting 2024 van de VKB is in juni 2023 door uw raad behandeld. De ontwerpbegroting 2024 liet een tekort/negatief exploitatiesaldo zien, met voortzetting daarvan in het meerjarenperspectief 2025-2027. In de ontwerpbegroting was om die reden een structurele taakstellende bezuinigingsopgave voor 2024-2027 opgenomen. In de aanbiedingsbrief is destijds door de VKB beschreven dat er via het uitwerken van een maatregelenpakket gewerkt zou worden aan een structurele oplossing voor het meerjarenperspectief. Met als mogelijk gevolg een herziene begroting 2024.

De gemeente Veendam heeft bij de behandeling van de ontwerpbegroting 2024 een zienswijze naar voren gebracht, om nadrukkelijk aandacht te vragen voor het efficiënter organiseren van de schuldhulpverlening binnen een sluitende (meerjaren)begroting, en voortvarend te werken aan concrete maatregelen die een structurele oplossing bieden voor de ontstane situatie. De noodzaak om tot een herziene sluitende begroting 2024 te komen ontstond des te meer in september 2023, vanwege het afkeuren van de (ontwerp)begroting 2024 van de VKB door de toezichthouder Provincie Groningen. De reden dat deze gewijzigde begroting 2024 nu voorligt hangt mede samen met de start van een nieuwe financieel manager in 2023, en de aanstelling van een nieuwe directeur begin 2024. Op basis van deze nieuwe bezetting en het ontstaan van twee incidentele kostenposten eind 2023, zijn (met ondersteuning van de adviestak van de accountant) nieuwe inzichten voor de begroting 2024

Raadsvoorstel: Herziene begroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 1

ontstaan. De definitieve herziene begroting is zowel cijfermatig als toelichtend substantieel gewijzigd. Samenhang met actuele traject ‘Toekomst van de VKB’ Zoals in de herziene begroting is beschreven, en ook in de brief aan uw raad in januari 2024 is toegelicht, is inmiddels een breed gezamenlijk traject in gang gezet omtrent het “Plan voor de toekomst” voor de VKB. Via het uitwerken van vier concrete opdrachten moet dit plan er toe leiden dat de VKB klaar is voor de toekomst en (weer) in controle komt op het gebied van financiën. De voorliggende herziene begroting 2024 weerspiegelt in die context de actuele focus en voornaamste doelstelling van de VKB om de ‘basis op orde te brengen’. Dit is een voorwaarde om met het ingezette traject te komen tot een financieel gezonde toekomst voor de VKB, en keuzes van gemeenten die daarbij horen, op de juiste wijze (verder) vorm te geven. Gezien alles wat er speelt, en de financiële impact van deze gewijzigde begroting 2024 voor de gemeente Veendam, wordt uw raad via dit voorstel geadviseerd bij de herziene begroting 2024 een zienswijze naar voren te brengen. Uitstel door Provincie voor Jaarstukken 2023 en Begroting 2025 Normaal gesproken levert de VKB conform de wettelijke termijnen voor 30 april de jaarstukken van het voorgaande jaar, en de ontwerpbegroting van het volgende jaar bij de gemeente aan.

Gezien de voornaamste doelstelling om de basis op orde te laten komen, en de gewijzigde begroting 2024 aan te kunnen bieden, is voor de jaarstukken 2023 en begroting 2025 uitstel gevraagd bij de toezichthouder Provincie Groningen. De provincie heeft hiervoor uitstel verleend t/m oktober 2024 en aangegeven dat “de beschreven aanpak en meegezonden ontwerpbegroting vertrouwen uitstraalt”. Uw raad is per brief hierover in april 2024 ingelicht, en u ontvangt de stukken vanuit de VKB zodra zij gereed zijn. Beoogd effect De gewijzigde begroting 2024 wordt tijdig en rechtmatig vastgesteld door het bestuur van de VKB en naar de provincie Groningen verzonden. Argumenten: 1.1. Een aantal nieuwe uitgangspunten leidt tot wijzigingen in herziene begroting Ten eerste vormen de jaarrekening 2022, de begroting 2023 en het beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2024 gezamenlijk de uitgangspunten voor de begroting 2024. Daarnaast zijn in deze gewijzigde begroting 2024 een aantal (nieuwe) uitgangspunten van belang, welke als doel hebben een actuele en vooral realistische herziene begroting te bewerkstelligen (Begroting, paragraaf 3.1.): ▪ De sluitende begroting en meerjarenraming gaat uit van een structureel en reëel begrotingsevenwicht. De ontwerpbegroting 2024 liet een negatief exploitatiesaldo zien, en was door een niet nader onderbouwde opgenomen taakstelling sluitend.

▪ Uitgaan van de werkelijke ontwikkeling van de kosten (inclusief personele lasten): Er is geconcludeerd dat er achterstanden zijn t.a.v. inflatie- en loonindexatie, vanwege eerdere hiaten bij de afdeling financiën. Door de toegepaste gemiddelde tariefsverhoging van 2% per jaar loopt de VKB hier inmiddels fors achter de feiten aan. Door de inflatiecorrectie op basis van de CPI-index in deze herziene begroting te verwerken, en de stijging van de lonen ook voor 2024 (opnieuw 6%) mee te nemen, wordt een substantiële aanpassing van de tarieven gedaan. Deze inhaalslag m.b.t. indexatie resulteert in een hogere vaste bijdrage en productbijdrage voor de gemeenten voor 2024 en het meerjarenperspectief. ▪ Prioriteit om de basis qua bedrijfsvoering op orde te brengen: Gezien de onderbezetting in de afgelopen en huidige periode als gevolg van ziekte en vertrek van medewerkers wordt er

Raadsvoorstel: Herziene begroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 2

▪

tijdelijk extra inzet ingehuurd op de basis op orde te krijgen. Dit geeft tijdelijk een kostenverhogend effect. De geschatte incidentele kosten zijn € 195.000 Extra incidentele uitgaven meenemen met een substantieel effect in het begrotingsjaar: - Traject Lysias: Eind 2023 heeft het AB aan externe partij Lysias de opdracht gegeven voor de begeleiding van het gezamenlijke traject ‘Toekomst van de VKB’, waarin de gemeenten de opdracht aan de VKB herijken, o.a. met behulp van benodigde businesscases. Incidentele kosten traject Lysias: € 100.000 - Einde politiek verlof/terugkeer voormalig directeur: Dit risico welke jaarlijks verantwoord is in de jaarstukken is eind 2023 geëffectueerd. Kosten op jaarbasis zijn: € 120.000

De extra incidentele lasten voor 2024, welke hierboven zijn toegelicht (extra inzet Basis op orde, traject Lysias i.v.m. toekomst VKB, einde politiek verlof voormalig directeur) bedragen totaal € 415.000. Dit wordt op basis van inwoneraantal ten laste van de deelnemende gemeenten gebracht als incidentele bijdrage (voor Veendam € 81.700). De toegepaste loon- en prijsindexering vertaalt zich in een hogere productbijdrage (kostprijs) en vaste bijdrage van de gemeenten voor 2024 het meerjarenperspectief, ten opzichte van de ontwerpbegroting 2024. In 2024 is dit voor Veendam € 91.600 hoger dan de ontwerpbegroting 2024 (Begroting, p. 38). Hiermee is de totale bijdrage van de gemeente Veendam € 173.300 hoger dan de ontwerpbegroting 2024. 1.2. Een begroting op basis van realistische uitgangspunten is van belang en beperkt het risico op hoge exploitatiebijdrage achteraf Het zo realistisch mogelijk begroten heeft als doel om een eventueel exploitatietekort aan de achterkant zoveel als mogelijk te voorkomen. Vanwege de financieringssystematiek komt een hogere exploitatiebijdrage voor rekening van de deelnemende gemeenten. Indien er op dit moment geen of onvoldoende uitgegaan wordt van de werkelijke kosten bij de begroting (o.a.

door gebrek aan toepassen realistische inflatie- en loonindexatie) is logischerwijs te voorzien dat er voor 2024 opnieuw een fors exploitatietekort gaat ontstaan welke dan achteraf zichtbaar wordt bij de jaarrekening over 2024. Door hier nu een ‘inhaalslag’ te maken en de actuele CAO-stijgingen voor 2023 en 2024 te verwerken in de tarieven, heeft dit een substantieel effect op de kostprijs (en op de bijdrage voor Veendam). Echter geeft dit tegelijkertijd wel de benodigde basis voor een realistische en sluitende begroting, en het zoveel mogelijk beperken van een exploitatietekort en daarmee een extra bijdrage achteraf voor de gemeente bij de jaarrekening 2024 (en de komende jaren). 1.3. Schuldhulpverlening levert maatschappelijk rendement op Effectieve schuldhulpverlening draagt bij aan de bestrijding van armoede en geeft mensen meer mogelijkheden om te participeren in het sociale en maatschappelijke leven. Sinds 2022 zet de gemeente zich in om inwoners met beginnende achterstanden op de vaste lasten, vroegtijdig proactief te benaderen met een hulpaanbod. Het beoogd effect van een succesvolle gemeentelijke aanpak op vroegsignalering is dat dit op den duur leidt tot lagere instroom bij de VKB en/of minder intensieve trajecten. Bij de inbedding van vroegsignalering in Veendam wordt ingezet op het versterken van de samenhang tussen dienstverlening van de gemeente en de VKB.

Ondanks deze inzet aan de voorkant blijft het van belang dat er professionele schuldhulp beschikbaar is voor onze inwoners bij wie sprake is van problematische schulden, via het diverse aanbod van de VKB. De onafhankelijk gemeten klanttevredenheid van 8.3 geeft vertrouwen in de kwaliteit van operationele dienstverlening via de VKB voor onze inwoners. 1.4. Diverse interne en externe ontwikkelingen beïnvloeden dienstverlening VKB Ten eerste is er de wetswijziging die per 1 juli 2023 is ingegaan voor de verkorte looptijd en daarmee aflosperiode bij de Wsnp en Msnp (van 36 maanden naar 18 maanden). Ook wordt door de Minister Raadsvoorstel: Herziene begroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 3

ingezet op het verlagen van de drempel naar schuldhulp via de implementatie van Basisdienstverlening. Met als doel het bereik te verhogen en verschillen tussen gemeenten qua schuldhulp te verkleinen. Dit moet nog verder uitgewerkt worden, en de impact van deze ontwikkelingen zal duidelijker worden in loop van 2024. In toenemende mate zetten gemeenten in op ondersteuning aan de voorkant, en het vroegtijdig benaderen van inwoners via vroegsignalering. Er is verder beschreven hoe er vanuit de VKB meer inwonergericht gewerkt wordt, via inzet op doelgroepdifferentiatie (zoals specifieke aandacht voor jongeren en laaggeletterdheid) en een sterkere aansluiting in de keten. Om betere klantgerichte dienstverlening te kunnen bieden, en effectiever en efficiënter te kunnen werken, wordt in 2024 een nieuw softwaresysteem in gebruik genomen. Een forse stijging van de loonkosten drukt op de begroting 2024, en benadrukt de urgentie om de komende jaren een efficiëntere bedrijfsvoering te voeren. 1.5. De begrote uitgaven voor de uitvoering van schuldhulpverlening zijn voor 2024 gestegen Overeenkomstig de ontwerpbegroting is voor de productafname van Veendam op onderdelen lager ingezet voor 2024, waarbij de nodige zorgvuldige afwegingen zijn gemaakt (rekening houdend met actuele ontwikkelingen en de afname voorgaande jaren).

Desondanks zorgen de indexering van de tarieven, en de extra incidentele lasten voor 2024, voor een hogere bijdrage voor de uitvoering van schuldhulpverlening ten opzichte van 2023. Op basis van de ontwerpbegroting 2024 bedroeg de gemeentelijke bijdrage € 605.200, dit was lager ten opzichte van 2023 € 643.800. Op basis van de herziene begroting 2024 bedraagt de gemeentelijke bijdrage voor 2024 € 778.500, dit is inclusief de extra incidentele lasten van € 81.700 (zie financiën). 2.1. Gemeenteraad kan bij de herziene begroting 2024 een zienswijze kenbaar maken Op grond van artikel 34 en artikel 37 van de GR is de gemeenteraad bevoegd om eventuele bezwaren bij de jaarstukken en/of een zienswijze bij de ontwerpbegroting binnen twee maanden kenbaar te maken. Dit wordt betrokken bij de definitieve besluitvorming in het AB van 4 juli a.s., waarna de definitieve jaarstukken en begroting naar de provincie Groningen worden verzonden. 3.2. Ondanks ingezette lijn nog steeds sprake van een zorgelijke financiële situatie Bij de ontwerpbegroting 2024 is door uw raad een zienswijze ingediend om expliciet aandacht te vragen voor het efficiënter organiseren van de schuldhulpverlening binnen een sluitende (meerjaren)begroting.

Inmiddels is er duidelijk een koers ingezet om allereerst de basis op orde te brengen, en tegelijkertijd de nodige stappen te zetten gericht op een financieel gezondere toekomst voor de VKB. Hoewel de stappen die de afgelopen periode genomen zijn – in combinatie met de bezetting op de cruciale functies van directeur en hoofd financiën - vertrouwen geven, en ook de toezichthouder Provincie Groningen dit vertrouwen heeft uitgesproken, is de huidige situatie op dit moment en naar de toekomst toe nog steeds zorgelijk te noemen. Juist het feit dat de financiële impact van deze herziene begroting voor deelnemende gemeenten groot is, vraagt des te meer om adequate actie en focus aangaande de bedrijfsvoering, om hiermee de schuldhulpverlening voor deelnemende gemeenten betaalbaar te houden. Om bovenstaande reden wordt uw raad geadviseerd een zienswijze te geven bij de herziene begroting 2024. Kanttekeningen: 1.1. Financiële risico vanwege kwestie BTW beschermingsbewind De VKB is een uitvoeringsorgaan voor de deelnemende gemeenten. In dat kader ontvangt de VKB op basis van de opgestelde begroting financiële bijdragen van de deelnemende gemeenten en is het niet nodig dat de VKB over een eigen weerstandsvermogen beschikt. Een nadelig exploitatiesaldo wordt op basis van de GR volledig doorberekend aan de deelnemende gemeenten.

Het voornaamste risico: Raadsvoorstel: Herziene begroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 4

-

Er is sinds 2018 al onduidelijkheid over de vraag of de VKB verplicht is BTW in rekening te brengen bij het product beschermingsbewind. De VKB is van mening dat er geen BTW-plicht is, omdat beschermingsbewind binnen de BTW-vrijstelling voor schuldhulpverelning valt. De belastingdienst heeft aangegeven dat er voor de VKB wel een BTW-plicht bij beschermingsbewind zou gelden. Over dit geschil is een rechtszaak gaande. Afhankelijk van de uitkomst is de omvang van dit risico maximaal € 531.000,-.

1.2. Er zijn passende en structurele oplossingen nodig voor de toekomst Inmiddels wordt via de inspanningen van de VKB om de basis op orde te brengen, en het gezamenlijke toekomst-traject van gemeenten en VKB wat begeleid wordt door Lysias, hard gewerkt aan de juiste dingen. Echter zijn de uitkomsten daarvan nog niet helder, en daarmee is er momenteel nog geen gefundeerde oplossing voor de huidige (financiële) situatie. Wel is er op dit moment het vertrouwen dat er via het gezamenlijke proces de komende periode de benodigde stappen voorwaarts gezet gaan worden en de juiste koers hiervoor inmiddels is ingezet. Financiën: Herziene begroting 2024 VKB Op basis van de ontwerpbegroting 2024 en meerjarenraming van 2025-2027 van de Volkredietbank bedraagt de gemeentelijke bijdrage: Gemeentelijke bijdrage Ontwerpbegroting 2024 e.v. VKB Herziene begroting 2024 e.v. VKB Verschil Effect

2024

2025

2026

2027

€ 605.200

€ 640.900

€ 678.700

€ 718.700

€ 778.500 € 733.700 € 772.600 € 813.500 € -173.300 € -92.800 € -93.900 € -94.800 Nadelig Nadelig Nadelig Nadelig

De financiële gevolgen worden meegenomen in de actualisatie van de meerjarenbegroting in de Voorjaarsnota 2024. Uitvoering: Als de begroting is behandeld in de gemeenteraad dan zal de VKB hiervan zo spoedig mogelijk op de hoogte worden gesteld. Communicatie: Middels een brief wordt de VKB op de hoogte gesteld van het besluit van de gemeenteraad betreffende een zienswijze bij de herziene begroting 2024. Bijlagen: - Aanbiedingsbrief bij herziene begroting 2024 VKB - Herziene begroting 2024 VKB - Bijlage bij begroting: Cijfermatige analyse verschillen primaire en herziene begroting Bijlage bij begroting: Memo aanbieding herziene begroting aan DB d.d. 6/3/2024 - Brief aan VKB: zienswijze bij herziene begroting 2024

burgemeester en wethouders van Veendam,

Raadsvoorstel: Herziene begroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 5

burgemeester,

secretaris,

S.E. Korthuis

A. Castelein

Raadsvoorstel: Herziene begroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 6

Nummer: 2024R0062 De raad der gemeente Veendam gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 07-05-2024

besluit 1. Kennis te nemen van de herziene begroting 2024 inclusief meerjarenraming 2025-2027 van de Volkskredietbank Noord-Oost Groningen; 2. Een zienswijze naar voren te brengen over de herziene begroting 2024.

Besloten in de openbare vergadering van 24-06-2024

De raad voornoemd,

Voorzitter,

Griffier,

S.E. Korthuis

A.A. Swart

Raadsvoorstel: Herziene begroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 7