12.2 AWe250987 Woonzorgvisie gemeenten Oost-Groningen - versie Veendam (definitief concept)

CONCEPT

Woonzorgvisie en uitvoeringsplan op hoofdlijnen Gemeente Veendam Meerjarenvisie 2026-2030

Samen bouwen aan een zorgzame toekomst in Veendam en haar lintdorpen

CONCEPT

Colofon Opdrachtgever

Gemeente Stadskanaal, mede namens gemeenten Oldambt, Pekela, Veendam en Westerwolde

1

Auteurs

Lennart Homan

2

Ilco Toebes Alyssa Wegman

3

Kenmerk

AWe/25/0987/wzvog

4

Publicatiedatum

26 juni 2025

5

© Bureau HHM

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 2

CONCEPT

Inhoud

5.

Aan de slag! ..................................................................................... 38

Samenvatting .............................................................................................. 4

5.1

Van visie naar uitvoering ........................................................................ 38

5.2

Gemeentelijke organisatie ..................................................................... 39

5.3

Bestuurlijke governance in Oost-Groningen........................................ 39

5.4

Nadere uitwerking van het uitvoeringsplan op hoofdlijnen .............. 39

5.5

Verbinden van het uitvoeringsplan aan de omgevingsvisie &

1.

Waarom deze visie? .......................................................................... 7

1.1

Wat is een woonzorgvisie? ....................................................................... 7

1.2

Waarom maken we een woonzorgvisie? ................................................ 7

1.3

Wat ging aan deze woonzorgvisie vooraf? ............................................. 8

1.4

Hoe verhoudt deze woonzorgvisie zicht tot ander beleid? .................. 9

1.5

Over wie gaat de woonzorgvisie? .......................................................... 10

1.6

Hoe is de woonzorgvisie tot stand gekomen? ..................................... 11

1.7

Hoe is deze woonzorgvisie opgebouwd? ............................................. 11

Bijlage 1.

Woonzorganalyse en Position paper ....................................... 42

2.

Trends, ontwikkelingen en opgaven in de gemeente ................ 13

Bijlage 2.

Begrippenlijst............................................................................... 43

2.1

Inzichten vanuit de provinciale woonzorganalyse ............................. 13

Bijlage 3.

Overzicht aanpalend beleid ....................................................... 48

2.2

Ouderen ................................................................................................... 15

Bijlage 4.

Overzicht positie Woonzorgvisie en relevante wetten ........... 53

2.3

Aandachtsgroepen .................................................................................. 16

Bijlage 5.

Betrokkenheid netwerkpartners bij totstandkoming visie .... 54

2.4

Gemeentelijke kenmerken ..................................................................... 19

Bijlage 6.

Overzicht rollen en verantwoordelijkheden netwerkpartijen

2.5

Opgaven samengevat ............................................................................. 21

3.

Speerpunten voor beleid ............................................................... 23

3.1

Regionale afspraken ............................................................................... 23

3.2

Onze gemeentelijke visie ........................................................................ 24

3.3

Speerpunten voor lokaal beleid ............................................................ 25

4.

Van beleid naar uitvoering .......................................................... 32

4.1

Wat doen we al?....................................................................................... 32

4.2

Uitvoeringsplan per speerpunt ............................................................. 33

AWe/25/0987/wzvog

wetsvoorstel Wvrv ................................................................................... 40 5.6

Participatie ............................................................................................... 40

5.7

Financieel kader ....................................................................................... 40

....................................................................................................... 56

1 2 3 4 5

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 3

CONCEPT

Samenvatting

“De zorg- en ondersteuningsbehoefte bij het huisvesten van aandachtsgroepen en ouderen in regionaal verband afstemmen en eraan bijdragen dat alle inwoners, ook zij die kwetsbaar zijn, een passende plek hebben

Waarom deze woonzorgvisie

waar ze prettig kunnen leven”

De gemeente Veendam heeft samen met de andere gemeenten in Oost-

De woonzorgvisie gaat over de aanpak bij de doelgroepen ouderen en

Groningen regionaal afgestemde woonzorgvisies opgesteld met een

urgente aandachtsgroepen, zoals uitstroom uit Beschermd Wonen, de

uitvoeringsplan op hoofdlijnen. De woonzorgvisie heeft betrekking op de

Maatschappelijke Opvang, de Jeugdzorg en inwoners in de langdurige zorg.

periode 2026 – 2030 en is een document waarin afspraken staan over

De woonzorgvisie legt de verbinding met aangrenzend beleid.

wonen, zorg, welzijn en omgeving. De gemeenten in Oost-Groningen hebben te maken met gelijksoortige uitdagingen, het is daarom wenselijk

De woonzorgopgave samengevat

om regionaal samen te werken en af te stemmen.

Binnen de gemeente Veendam zijn verschillende trends, ontwikkelingen en

Figuur 1. Redenen waarom de gemeente Veendam deze woonzorgvisie en uitvoeringsplan op hoofdlijnen op heeft gesteld

opgaven op het gebied van wonen en zorg. Cijfermatig zien we dat het aandeel 65-plus huishoudens toeneemt van 35% in 2024 tot 39% in 2041.

Inspelen op de

Aansluiten bij

Wettelijke verplichting

opgaven

landelijke



 

Toenemende

ontwikkelingen

vergrijzing



Krapte op de



omgevingsvisie

IZA, GALA, WOZO, en



Hervormingsagenda

woningmarkt 

het bed’

Nationaal Actieplan Dakloosheid ‘Eerst een Thuis



‘Wonen en zorg voor ouderen’ en ‘Een thuis

onderdeel van

bestaande woningen. Daarnaast moeten voldoende sociale huurwoningen beschikbaar worden gesteld voor urgente aandachtsgroepen. Zij krijgen namelijk op basis van een urgentieregeling met voorrang toegang op een

Wvrv bevat verplichting om

woning. Dit is qua omvang een kleinere groep dan de groep ouderen, maar

regionaal af te

deze groep is daardoor niet minder belangrijk.

stemmen

voor iedereen’

1

behoefte aan 995 aanvullende woningen voor ouderen tot 2041. Het gaat hierbij zowel om nieuwbouwwoningen als om her-/verbouw van

programma 

in 2024 naar 27%. Daarnaast leidt het toenemende aantal ouderen tot een

Uitvoeringsplan als Volkshuisvestings-

Jeugd

Handen te kort ‘aan

Visie als onderdeel van

Het aandeel huishoudens dat gebruikmaakt van zorg stijgt in 2041 van 25%

Naast deze meer cijfermatige ontwikkelingen is er in de gemeente

2

3

Veendam sprake van een personeelstekort in de zorg, met daarbij een toename van ouderen en een toename in zorgvraag (dit is een probleem dat veel gemeenten ervaren). Veendam is relatief landelijk gelegen en

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 4

1 2 3 4 5

CONCEPT

heeft beperkte nabijheid van voorzieningen. Daarnaast is het beschikbaar

2) Het versterken van noaberschap en zorgzame wijken. Door

en bereikbaar houden en/of maken van zorg- en ondersteuning een

bestaande sociale netwerken te behouden en waar nodig te versterken,

belangrijke opgave voor de gemeente. Ouderen zijn - door gebrek aan

wordt geprobeerd de gemeenschapszin te bevorderen. In een tijd

andere woonmogelijkheden - vaak gebonden aan hun eigen wijk of kern

waarin individualisme toeneemt, is het van belang dat inwoners elkaar

en hebben een lage verhuisbereidheid.

helpen en ondersteunen. Het creëren van zorgzame wijken betekent

De visie samengevat

stimuleren van sociale interactie tussen bewoners.

De gemeenten hebben regionale afspraken opgesteld om met de woonzorgopgaven om te gaan. Hierbij gaat het om: 1) Afspraken die een vertaling zijn van de landelijke verplichtingen, zoals het realiseren van voldoende en passende huisvesting en zorg voor ouderen en aandachtsgroepen; 2) Aanvullende afspraken binnen de regio, zoals afspraken over het aanbod en de continuïteit van zorg, en afspraken over afstemming en samenwerking; 3) Het proces dat nodig is voor de uitvoering, zoals het in beeld brengen van het huidige aanbod en het onderschrijven van de doelen door betrokken partijen. Er zijn daarnaast vier speerpunten opgesteld om met de opgaven aan de slag te gaan. Deze speerpunten krijgen lokaal verder inkleuring. 1) Het vergroten van de bewustwording onder inwoners (en organisaties) over het wonen met een zorg- of ondersteuningsbehoefte. Ook gaat het om bewustmaken betrokken partijen over de opgaven die er zijn en hoe zij hierin kunnen helpen.

dat de gemeente actief inzet op gemeenschapsopbouw en het

3) Een gedifferentieerd woonzorgaanbod. De gemeente streeft naar een gevarieerd en passend aanbod van woningen voor ouderen en aandachtsgroepen, waarbij rekening wordt gehouden met zowel de bestaande woningvoorraad als nieuw te bouwen woningen. Innovatieve woonvormen worden gestimuleerd. De gemeente is bovendien bereid woningeigenaren te ondersteunen bij het levensloopbestendig maken van hun woning, bijvoorbeeld door hen actief te informeren over de mogelijkheden voor het aanbrengen van woningaanpassingen. 4) Een passend voorzieningenniveau. De gemeente streeft ernaar dat er altijd een minimaal niveau van zorg- en welzijnsvoorzieningen beschikbaar is, zodat inwoners met een zorgbehoefte zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Hierbij wordt specifiek gekeken naar de toegankelijkheid van voorzieningen, vooral in gebieden waar de bereikbaarheid een uitdaging vormt. Van beleid naar uitvoering

Binnen de gemeente lopen al allerlei projecten en acties op de genoemde speerpunten, denk aan onze gebiedsgerichte invulling vanuit welzijn, Housing First en het realiseren van buurt- en ontmoetingscentra waar formele en informele zorg elkaar kunnen ontmoeten en faciliteren. Maar

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 5

1 2 3 4 5

CONCEPT

we willen meer doen, daarom hebben we voor de genoemde speerpunten een uitvoeringsplan op hoofdlijnen opgesteld. Hierin staan per speerpunt resultaten met bijbehorende acties, randvoorwaarden en het niveau waarop het moet worden opgepakt (lokaal of regionaal). Aan de slag!

De woonzorgvisie en het uitvoeringsplan van de gemeente Veendam bieden richtlijnen voor een veilig, gezond en aantrekkelijk woonklimaat voor kwetsbare inwoners. Het plan benadrukt de noodzaak om direct aan de slag te gaan met concrete stappen, zoals het prioriteren van maatregelen voor snelle resultaten. Samenwerking met andere gemeenten en partners, het betrekken van buurgemeenten en het toetsen van financiële haalbaarheid zijn essentieel.

1 2 3 4 5

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 6

CONCEPT

1. Waarom deze visie?

1.1

Wat is een woonzorgvisie?

Een woonzorgvisie is een integraal beleidsdocument dat de beleidsterreinen wonen, zorg, welzijn en ruimtelijke ordening met elkaar

De meeste mensen willen zo lang mogelijk thuis blijven wonen

verbindt. Het doel is ervoor te zorgen dat er in de nabije toekomst

of (weer) zelfstandig gaan wonen. Door de vergrijzing, de

voldoende passende woonruimte, zorg en ondersteuning is voor ouderen

decentralisatie van zorgtaken en de wijzigingen in de zorgwetgeving

en aandachtsgroepen binnen een gemeente.

verandert de wijze van het aanbieden van zorg en de kijk op (geschikte) huisvesting. Voor de gemeente aanleiding om een

Een woonzorgvisie vormt, samen met uitgangspunten vanuit aanpalend

integrale visie op wonen in relatie tot welzijn en zorg te ontwikkelen.

beleid een startpunt voor het gesprek tussen gemeenten, woningcorporaties, verhuurders, zorgaanbieders en zorgkantoren om afspraken te maken over wat mensen uit de aandachtsgroepen en ouderen, naast huisvesting, nodig hebben aan zorg en ondersteuning.

1.2

Waarom maken we een woonzorgvisie?

De woonzorgvisie met integrale woonzorgafspraken was voorheen een document dat niet wettelijk was voorgeschreven. Gemeenten konden zelf bepalen met wie en hoe zij de woonzorgvisie opstelden, over welke groepen deze ging en welke inhoud deze had . Dat wordt de komende

1 2

1

jaren anders.

3

Gemeentelijke opgaven

4

Los van de wettelijke verplichting, hebben we in onze gemeente grote opgaven op het snijvlak van wonen en zorg. De krapte op de woningmarkt, de groeiende zorg- en ondersteuningsbehoefte en het personeelstekort in de zorg leiden ook voor ouderen en aandachtsgroepen tot uitdagingen bij het realiseren van passende woonruimte. Met deze woonzorgvisie beschrijven we onze visie en geven we onze beleidsdoelstellingen weer. In

1

Wonen en zorg in het volkshuisvestingsprogramma, Platform 31 AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 7

5

CONCEPT

het bijbehorende uitvoeringsplan op hoofdlijnen, beschrijven we de acties

1.3

waar we aan werken om onze doelen te behalen.

Niet alleen wij als gemeente Veendam hebben deze woonzorgvisie

Landelijke ontwikkelingen

In de afgelopen jaren heeft het Rijk verschillende akkoorden opgesteld. Relevant voor de woonzorgvisie zijn het Wonen Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO), het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Hervormingsagenda Jeugd. Het gezamenlijke doel van IZA, GALA, WOZO en de Hervormingsagenda Jeugd is een toekomstbestendig zorg- en ondersteuningssysteem, waarbij preventie en een betere verbinding tussen zorg, welzijn en wonen een belangrijk streven is. Daarnaast is er de Nationale Woon- en Bouwagenda (NWBA), die zich richt op de beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van wonen. De NWBA bestaat uit zes programma’s, waaronder het programma ‘Een thuis voor iedereen’. In deze programma’s wordt aangestuurd op het realiseren van voldoende en geschikte huisvesting voor aandachtsgroepen en ouderen. Om ervoor te zorgen dat deze huisvestingsopgaven ook worden opgepakt is het wetsvoorstel Versterking Regie op de Volkshuisvesting (Wvrv) opgesteld. Het is een integraal wetsvoorstel dat vastlegt hoe overheden regie gaan voeren over het volkshuisvestingsbeleid. Met het opstellen van de woonzorgvisie en uitvoeringsplan heeft de gemeente voorgesorteerd op de verplichtingen vanuit de Wvrv. In Bijlage 4 is grafisch weergegeven hoe de woonzorgvisie zich verhoudt tot deze wettelijke kaders.

Wat ging aan deze woonzorgvisie vooraf?

opgesteld. Ook in de andere Oost-Groningse gemeenten is gelijktijdig en in nauwe samenwerking gewerkt aan de realisatie van een lokale visie. In de startnotitie ‘Wonen en Zorg visie gemeenten Oldambt, Pekela, Stadskanaal, Veendam en Westerwolde (d.d. 28 juni 2022)’ hebben we gemotiveerd waarom we als gemeenten in Oost-Groningen samen het proces zijn gestart om te komen tot regionaal afgestemde, lokale woonzorgvisies. De gemeenten in Oost-Groningen hebben namelijk een vergelijkbare bevolkingssamenstelling en opgaven. De regio werkt al op vele terreinen samen zowel in de Regiodeal Oost-Groningen als op het gebied van zorg, zoals Beschermd Wonen. Deze bestaande samenwerking biedt een vruchtbare bodem voor de ontwikkeling en uitvoering van deze woonzorgvisie.

2

Als startpunt voor de woonzorgvisie is gebruikgemaakt van het

3

Woonzorgonderzoek provincie Groningen (bijlage 1) en het bijbehorende position paper Wonen en zorg in Groningen (bijlage 2). Dit onderzoek is het sluitstuk van onze deelname aan de Koploperregio Groningen. In dit onderzoek is de omvang en opgave van ouderen en aandachtsgroepen in beeld gebracht voor de gehele provincie, op woondealregioniveau, op gemeenteniveau en op CBS-wijk- en dorpsniveau. Er is bewust gekozen om het onderzoek provinciaal uit te voeren, om hiermee een beleidsarm en gemeenschappelijk startpunt te bieden op basis waarvan de Groninger gemeenten, Provincie, corporaties e.a. de woonzorgopgaven en beleid daaromtrent verder kunnen uitwerken. We onderschrijven als

AWe/25/0987/wzvog

1

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 8

4 5

CONCEPT

gemeente de provinciale uitgangspunten als stevig en als gezamenlijk

Regioplan Gezond Groningen

vertrekpunt.

Het netwerk Gezond Groningen geeft uitvoering aan de afspraken uit het Integraal Zorg Akkoord. In dit netwerk is het regioplan Gezond Groningen

1.4

Hoe verhoudt deze woonzorgvisie zicht tot ander beleid?

Als gemeente Veendam en regio Oost-Groningen werken we al aan verschillende woonzorgopgaven en sluiten met deze woonzorgvisie aan op bestaande beleidsdocumenten om op integrale wijze door te gaan. Onze gemeentelijke visie, zoals beschreven in de Omgevingsvisie Veendam, is onder andere gericht op een duurzaam en aantrekkelijk woon- en leefklimaat voor de lange termijn. We streven naar gezondheid, veiligheid, en balans tussen ruimte en milieu, met speciale aandacht voor erfgoed en

opgesteld waarin de gezamenlijke ambitie geformuleerd is om te streven naar Gezonde Groningers, Gezonde Zorg. Het regioplan geeft inzage in de belangrijkste prioritaire opgaven en de gezamenlijke afspraken hoe we deze opgaven gaan aanpakken. De woonzorgvisie borduurt voort op de opgaven die in dit regioplan benoemd zijn. Masterplan Oost-Groningen

Het Masterplan Oost-Groningen wil binnen één generatie de gezondheid,

landschapsbehoud.

levensverwachting en het inkomen in Oost-Groningen op het landelijk

Deze koers wordt ondersteund door de Position Paper ‘Wonen met Zorg in

samenwerking, een inhaalslag worden gemaakt.

1

Als gemeente vervullen we onze wettelijke taken op het gebied van

2

gemiddelde brengen. Op al deze gebieden moet, middels intensieve

Groningen’, die concrete handvatten biedt. De woonzorgvisie bouwt voort op de woonvisie gemeente Veendam 2023-2027, dat zich o.a. richt op ruimte, groen en alle voorzieningen die nodig zijn in de buurt. Daarbij houden we ook rekening met andere beleidsstukken zoals de centrumvisie.

wonen en sociale zorg, zoals door het Rijk is bepaald. Dit betekent dat we zorgen voor goede basisvoorzieningen en dat mensen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Maar dit betekent niet dat

Daarnaast zijn er verschillende regionale afspraken en plannen die samenhangen met de opgaven waar de woonzorgvisie betrekking op heeft. Zie bijlage 4 voor een opsomming hiervan. Drie plannen lichten we hieronder kort toe.

we overal verantwoordelijk voor (kunnen) zijn. We zorgen voor wat wettelijk nodig is, maar verwachten ook dat onze inwoners en partners hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Door de opgaven die op ons af komen moeten we dan soms ook keuzes maken; zoals in de Position Paper duidelijk werd, ‘Opgave dwingt tot kiezen: ‘niet alles kan in elke kern’.

Nij Begun

Met Nij Begun is structureel budget voor een periode van 30 jaar beschikbaar gekomen om in de regio het verschil te maken vanuit de Sociale Agenda, met als doel te zorgen voor een mooie, leefbare, veilige en

Zo zorgen we uiteindelijk samen voor een krachtige plattelandsgemeente waar het goed wonen en leven is in een fijne en veilig omgeving. Een gemeente waarin we omzien naar elkaar en waar

betere toekomst voor de inwoners van de regio. AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 9

3 4 5

CONCEPT

iedereen meetelt en meedoet. Waarin een goed voorzieningenniveau is met een sterk verenigingsleven.

Urgente aandachtsgroepen komen eerder in aanmerking voor een sociale huurwoning dan reguliere huurwoningzoekenden. Het werkelijk verlenen van urgentie mag alleen via een zogeheten urgentieregeling. De Fair Share afspraken moeten daarom landen in de nog verplicht op te stellen

1.5

Over wie gaat de woonzorgvisie?

urgentieregeling, die onderdeel zal vormen van een

Voor de woonzorgvisie richten we ons op de behoefte aan passende

huisvestingsverordening.

woonzorgvormen voor de groepen onder het wetsvoorstel Versterking

Figuur 2 Overzicht aandachtsgroepen en urgentiecategorieën (zie ook bijlage 2 uit analyse

regie volkshuisvesting (Wvrv), namelijk ouderen en aandachtsgroepen. De

door Stec groep).

groep ouderen spreekt het meest voor zich. Bij ouderen gaat het om inwoners van 65 jaar of ouder, zonder en met een zorgvraag (bijvoorbeeld ouderen met dementiële klachten). Bij aandachtsgroepen gaat het om inwoners die niet alleen een dak boven hun hoofd nodig hebben, vaak hebben zij ook behoefte aan zorg en ondersteuning. Zij raken echter juist in de verdringing.

1

Onder de aandachtsgroepen zijn groepen te onderscheiden met een

2

woon-zorgvraag en groepen met een huisvestingsvraag, zoals ook te zien in figuur 2. Een deel van deze aandachtsgroepen zijn in het wetsvoorstel

3

Versterking Regie Volkshuisvesting (Wvrv) opgenomen als urgente aandachtsgroep.

4

De Wvrv heeft als doel om te borgen dat deze urgente aandachtsgroepen meer kans hebben op een woonruimte. Gemeenten krijgen hierbij de

5

verplichting om met elkaar afspraken te maken over de verdeling van deze urgente aandachtsgroepen over de regio, zogenoemde Fair Share afspraken. Deze nog te maken afspraken beogen een eerlijke en evenredige verdeling van urgente aandachtsgroepen, rekening houdend met de specifieke behoeften en mogelijkheden van elke gemeente.

Met deze woonzorgvisie beogen we een inhoudelijke basis te bieden voor deze, nog te maken afspraken. Daarbij ligt de focus ook nadrukkelijk op de aandachtsgroepen die urgentie krijgen op basis van de Wvrv (in de rest van

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 10

CONCEPT

de woonzorgvisie benoemen we ze als aandachtsgroepen). Er zijn negen

1.7

groepen aangewezen door het Rijk die in ieder geval urgentie moeten

Hoofdstuk 2 schetst de belangrijkste opgaven voor de gemeente op het

krijgen op basis van de Wvrv (figuur 2). Statushouders, Oekraïense

vlak van wonen met zorg en welzijn.

vluchtelingen, arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en studenten

Hoofdstuk 3 beschrijft de visie en belangrijkste speerpunten voor het

vallen buiten de scope van deze woonzorgvisie.

beleid de komende jaren.

Hoe is deze woonzorgvisie opgebouwd?

Hoofdstuk 4 geeft weer hoe de vertaling naar het uitvoeringsplan op Naast de huisvestingsopgave van deze groepen in zelfstandige woon-

hoofdlijnen wordt gemaakt.

ruimte kijken we ook naar de opgave van de intramurale en extramurale

Hoofdstuk 5 gaat in op de belangrijkste vervolgstappen na vaststelling van

woonvormen. Hiermee werken we toe naar de best passende spreiding

deze woonzorgvisie.

van woonzorgvormen, in combinatie met de huisvesting van aandachtsgroepen in onze regio. Dit vormt de opmaat naar een nog te ontwikkelen spreidingsplan (hierover later meer).

1.6

1

Hoe is de woonzorgvisie tot stand gekomen?

Deze visie is in samenwerking met verschillende netwerkpartners tot stand gekomen. Het gaat om onder andere de zorgaanbieders, woning-

2

corporaties, zorgkantoor, Provincie, belangenorganisaties, welzijnsorganisaties, huisartsen etc. Deze netwerkpartners zijn op verschillende

3

momenten in het traject betrokken bij de totstandkoming van deze visie, waarbij ze aan konden geven en door konden praten over wat zij zien gebeuren in hun werkomgeving en welke aandachtspunten zij hadden

4

voor de visie. Figuur 3 (volgende pagina) geeft schematisch het doorlopen proces weer. Bijlage 6 geeft een meer gedetailleerdere beschrijving van de

5

doorlopen stappen en de betrokken netwerkpartners.

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 11

CONCEPT

Figuur 3. Schematische weergave van het doorlopen proces.

1 2 3 4 5

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 12

CONCEPT

2. Trends, ontwikkelingen

2.1

en opgaven in de gemeente

de woonzorgopgaven voor de aandachtsgroepen en de ouderen in de

In dit hoofdstuk beschrijven we de huisvestings-, zorg- en ondersteuningsopgave voor ouderen en aandachtsgroepen. We gaan in op trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op deze opgaven.

Inzichten vanuit de provinciale woonzorganalyse

In de provinciale woonzorganalyse die is uitgevoerd door Stec Groep zijn Provincie Groningen in kaart gebracht (zie bijlage 1 voor een nadere toelichting). In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste bevindingen voor de regio Oost-Groningen. De cijfers uit de woonzorganalyse zijn gebaseerd op verschillende bronnen met CBS-microdata als belangrijke bron. Om verder te kunnen kijken naar de toekomst is het gebruik van zorg afgezet tegen de ontwikkeling van het aantal huishoudens in Oost-Groningen. In het kader van de woonzorgvisie zijn op basis van een analyse van bestaande documenten, een uitvraag onder netwerkpartners, gesprekken met de gemeente, bijeenkomsten met inwonersvertegenwoordigers en een werkconferentie met netwerkpartners de opgaven nader geduid en trends en ontwikkelingen in beeld gebracht. Belangrijk om te benoemen is dat er in de woonzorganalyse gebruik is gemaakt van de op dat moment beschikbare gegevens in registraties. De cijfers en aannames in de woonzorganalyse bieden ruimte voor gesprek en het uitvoeren van aanvullende analyses, waardoor de cijfers op den duur geconcretiseerd kunnen worden. De cijfers zijn in een provinciale monitor ondergebracht bij de gemeente Groningen, deze monitor zal op basis van nieuwe inzichten de komende periode verder worden gevuld en aangescherpt. Reguliere bouwopgave

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 13

1 2 3 4 5

CONCEPT

met 2030 minimaal 800 woningen moeten worden toegevoegd. Tussen

Tabel 1. Aandeel 65-plus huishoudens gemeente Veendam en Provincie o.b.v. analyse Stec Groep

2030 en 2040 gaat het om 400 tot 600 woningen. Het gaat hierbij om

Aandeel 65-plus huishoudens t.o.v.

nieuwbouw en transformatie voor alle Veendammers. De te realiseren

totaal aantal huishoudens

In de Woonvisie2 van de gemeente Veendam is opgenomen dat er tot en

woningen voor ouderen (995) en de woningen voor urgente aandachtsgroepen (minimaal 30) (op basis van de woonzorganalyse van Stec Groep) worden hierin meegenomen. Bevolkingsontwikkeling

In onze gemeente woonden in 2022 in totaal 27.466 inwoners, verdeeld over 12.732 huishoudens. De gemeente Veendam kenmerkt zich door een hoog aandeel 65-plussers in 2024. Ongeveer de helft van de inwoners is ouder dan 45 jaar, en 24% is ouder dan 65 jaar, dit is boven het landelijk gemiddelde van 20%2. Het ging hierbij om meer dan 30% van het totaal aantal huishoudens. Het aantal inwoners zal de komende jaren waarschijnlijk licht afnemen, waarbij het aandeel inwoners die ouder zijn dan 65 jaar toeneemt tot 39%. Provinciaal gezien zal naar verwachting ongeveer 35% van het totaal aantal huishoudens in 2041 ouder zijn dan 65 jaar. Hoewel het aantal inwoners waarschijnlijk licht afneemt is de verwachting dat het aantal huishoudens tot 2041 zal toenemen van 524 huishoudens naar 824. Deze toename wordt verklaard door een flinke toename van het aantal alleenstaanden en stellen bestaande uit personen boven de 65 jaar. Op basis van deze huishoudensontwikkeling is er in de Woonvisie van Veendam de beleidskeuze gemaakt om minimaal 800 woningen toe te voegen tot en met 2030. In tabel 1 zijn de benoemde cijfers weergegeven.

2

2024

2041

Gemeente Veendam

35%

39%

Provincie Groningen

24%

35%

Zorggebruik

De gehele provincie Groningen vergrijst sterk. Niet alle ouderen hebben zorg nodig, hiervoor zijn ook bijvoorbeeld de gegevens of ouderen samen of alleen wonen en het inkomen van de ouderen bepalend. Toch zien we dat het aandeel particuliere huishoudens dat zorg gebruikt toeneemt. In de regio Oost-Groningen is dit aandeel het hoogst, namelijk 31% ten opzichte van 20% provinciaal. Voor onze gemeente geldt dat het aandeel huishoudens dat zorg gebruikt in 2024 25% van het totale aantal huishoudens is. Dit aandeel stijgt naar 27% van het totale aantal huishoudens in 2041. Nu lijkt een toename van 2% gering, echter gaat het hierbij om het totale zorggebruik vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Wet langdurige zorg (Wlz), de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Jeugdwet en de Wet forensische zorg. Hierbij neemt vooral zorggebruik in de Zvw toe, namelijk met 30%, en gaat het bijvoorbeeld om wijkverpleging voor ouderen. Ook het aandeel inwoners dat gebruikmaakt van zorg uit de Wlz neemt toe de komende jaren. Het aandeel neemt met 24% toe tussen 2024 en 2041. Waar in 2024 er 545 inwoners zijn met een Wlz-indicatie, zal dit groeien naar 675 inwoners in 2041. Daarnaast geldt dat het aantal huishoudens dat gebruikmaakt van een of meer Wmo-voorzieningen de

Woonvisie gemeente Veendam 2023-2027

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 14

1 2 3 4 5

CONCEPT

aankomende jaren met 27% toeneemt, van 2.300 huishoudens in 2024 tot

een verhoging van de eigen bijdrage. Dit kan mogelijk gevolgen hebben

2.920 huishoudens in 2041. Het aandeel Beschermd Wonen, dat ook

voor het aantal inwoners dat een Wlz-indicatie aanvraagt en/of

vanuit de Wmo wordt bekostigd neemt af met 12%. Zorggebruik vanuit de

toegewezen krijgt. Inwoners kunnen hierdoor potentieel langer van de

Jeugdwet neemt af met 15% tussen 2024 en 2041.

Wmo en het voorliggend veld gebruikmaken.

Het aandeel psychogeriatrische zorg (zoals dementie) neemt in de meeste

2.2

gemeenten in Oost-Groningen toe. In Veendam is dit niet het geval. Dit

Door de vergrijzing en de veranderende woonbehoeften van ouderen

komt met name doordat volgens de Primos-prognose (2023) in deze

neemt de vraag naar nultreden woningen, geclusterde woningen en

gemeenten een afname van het aantal Wlz-cliënten boven de 75 jaar

zorggeschikte woningen de komende jaren toe. Omdat het aantal

verwacht wordt tussen 2031 en 2041. Deze verwachting heeft met name te

beschikbare plekken in een zorginstelling beperkt is en de komende jaren

maken met het feit dat Oost-Groningen voorloopt op de vergrijzing in

naar verwachting niet zal groeien (bevriezing verpleeghuiscapaciteit3), zal

vergelijking tot de rest van Nederland.

een groot deel van de woonzorgbehoefte voor ouderen buiten de

Ouderen

instellingen en binnen de reguliere woningvoorraad ingevuld moeten worden. Er wordt ingezet op langer thuis wonen, echter thuis hoeft hierbij

Tabel 2. Zorggebruik gemeente Veendam o.b.v. analyse Stec Groep 2024

2041

25%

27%

Wlz-gebruik

545 inwoners

675 inwoners

Zvw-gebruik

1.160 huishoudens

1.510 huishoudens

Aandeel huishoudens dat zorg gebruikt

Wmo-gebruik (een of meer voorziening)

passende woning betekenen. Hier ligt een belangrijke opgave. Om een inschatting te maken van het aantal benodigde woningen voor ouderen tot 2041 is in de woonzorganalyse gekeken naar de ontwikkeling van het aantal 65-plus huishoudens (Primos), de huidige woonsituatie van ouderen (WoOn2021), de verhuisbereidheid van deze ouderen (WoON2021), de woonvoorkeuren van deze ouderen (WoON2021), het

2.300 huishoudens

2.920 huishoudens

aanbod in de bestaande woningvoorraad (LMW) en de ontwikkeling van de zorgbehoefte (CBS). Deze aantallen zijn ook weergegeven in tabel 3.

Een belangrijke kanttekening hierbij is dat er binnen de Wlz ontwikkelingen zijn in de indicatiestelling en financiering. Er zijn heldere afbakeningen om toegang te krijgen tot de Wlz, er komen op termijn bezuinigingen en er is 3

niet de huidige woning te betekenen. Dit kan ook verhuizen naar een meer

Regionaal gaat het om een opgave van 5.820 woningen voor ouderen. Deze woningen zijn onderverdeeld in nultreden woningen, geclusterde

open.overheid.nl/documenten AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 15

1 2 3 4 5

CONCEPT

vormen geven we in bijlage 2 (we sluiten hierbij aan bij de definities die

Tabel 3. Aantal benodigde woningen voor ouderen tot 2041 voor de gemeente Veendam o.b.v. analyse Stec Groep

door het Rijk en de Provincie worden gehanteerd). Voor onze gemeente

Soort woningen

woningen en zorggeschikte woningen. Een definitie van deze verschillende

gaat het om een opgave van 995 woningen waarvan 570 nultreden woningen, 310 geclusterde woningen en 245 zorggeschikte woningen. Een deel van deze vraag kan opgevangen worden in de bestaande woningvoorraad door het aanpassen van woningen. Onze gemeente heeft de opgave om voor de doelgroep ouderen genoeg woonaanbod te creëren, passend bij de behoeften van deze ouderen. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is dat de woningen die gecreëerd worden niet alleen woningen specifiek voor ouderen zijn, maar woningen die zowel geschikt zijn voor ouderen als voor andere doelgroepen. De piek van de vergrijzing zal over een jaar of 15 zijn bereikt. Het aantal ouderen stabiliseert en zal naar verwachting op termijn afnemen. In ons woningmarktbeleid moeten we hier rekening mee houden. Op het moment van schrijven is niet bekend hoeveel van de huidige woningvoorraad al in bovengenoemde categorieën valt. Ook is niet bekend welk deel van de woningvoorraad zodanig aangepast kan worden dat het voldoet aan de voorwaarde van deze categorieën. Het ontbreekt aan een goede en betrouwbare nulmeting . We staan hierbij voor de opgave om samen met ketenpartners in beeld te brengen wat er al is en wat er dan 4

Aantal

Nultreden woningen

570

Geclusterde woningen

310

Zorggeschikte woningen

245

Totaal

995

Zienswijze netwerkpartners

De netwerkpartners zijn in een uitvraag en tijdens een werkconferentie gevraagd naar hun zienswijze op de opgaven voor ouderen. Zij gaven aan deze te herkennen en dat het gezamenlijke maatschappelijke belang van alle netwerkpartners en de gemeente voorop moet staan. Hiervoor is intensieve(re) samenwerking nodig. Ook is er specifiek aandacht gevraagd voor het al dan niet clusteren van woningen voor ouderen in kernen met relatief veel (woonzorg)voorzieningen. Tot slot zijn er verschillende bestaande initiatieven genoemd waarmee de netwerkpartners bezig zijn om de opgaven aan te pakken. Deze voorbeelden komen aan bod in hoofdstuk 4.

nog mist. Dit geldt ook voor het in beeld brengen van de groeiende vraag

2.3

Aandachtsgroepen

naar woonvormen voor deze ouderen. Doordat niet bekend is hoe het nu staat met de woningvoorraad is het lastig te zeggen hoe groot de

Naast de ouderen is het belangrijk om aandacht te besteden aan de

daadwerkelijke opgave is in het bouwen en ombouwen van woningen.

afspraken worden gemaakt over deze aandachtsgroepen. We gaan

aandachtsgroepen. Zoals eerder aangegeven geldt dat er regionaal daarom in op zowel de lokale als de regionale opgave (zie tabel 4). Voor

In de woonzorganalyse is een inschatting van op basis van o.a. de WoON. Daarin hebben huishoudens (naar groepen) kenmerken over hun huidige woning opgegeven. Dat betreft dus een inschatting van dit deel van de voorraad. Meer is niet mogelijk op dit moment. 4

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 16

1 2 3 4 5

CONCEPT

een deel van deze urgente aandachtsgroepen is onbekend om welke

zelfstandig wonen. Dit vraagt gezamenlijke inzet van de gemeente en haar

opgave het lokaal gaat, in dat geval zijn vaak regionale of provinciale cijfers

partners in leefbaarheidsaspecten en kwaliteit van de woningen en

beschikbaar. Zoals aangegeven geldt dat de cijfers gebaseerd zijn op

woonomgeving.

bestaande registraties, bijvoorbeeld van het CBS en gegevens van de centrumgemeente. In het bijzonder voor de groepen uitstroom MO,

Tabel 4. Aandachtsgroepen aantallen o.b.v. analyse Stec Groep

uitstroom BW, uitstroom Wlz, uitstroom forensische zorg en uitstroom

Aandachtsgroepen

Jeugdzorg geldt dat deze aantallen gaandeweg geüpdatet worden in de provinciale monitor, wanneer meer zicht is op daadwerkelijke cijfers. Voor de gegeven opgave geldt dat het gaat om personen die voornamelijk een woning zoeken in de sociale huursector, wat betekent dat de opgave

2041

2024

2041

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

25

25

5

5

75

60

25

25

35

35

(provinciaal)

(provinciaal)

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Uitstroom MO

Marginaal

Marginaal

Marginaal

Marginaal

Uitstroom detentie

Marginaal

Marginaal

Marginaal

Marginaal

Stoppende sekswerkers

Marginaal

Marginaal

Marginaal

Marginaal

Woningzoekende mantelzorgontvangersen verleners Uitstroom Wlz

huurwoningen voor deze aandachtsgroepen. Er ligt een belangrijke opgave

Uitstroom Beschermd

in het beschikbaar stellen van voldoende passende (sociale huur)woningen

Wonen

(bestaande bouw en nieuwbouw). Echter, hierbij moet de nuancering

Uitstroom Jeugdzorg

gemaakt worden dat er ook mensen zijn die niet doorstromen naar een Uitstroom forensische zorg

Bij de cijfers in tabel 4 moet de disclaimer gemaakt worden dat de uitstroom uit de MO groter is dan door Stec Groep gerapporteerd. Er is een trend dat de uitstroom uit de MO stagneert. Daarnaast wordt er ook gebruik gemaakt van de schaars MO capaciteit door dak- of thuisloze

Veendam

2024

min of meer overeenkomt met het jaarlijks aantal benodigde sociale

reguliere woning.

Regionaal

inwoners die vanuit hun zorg- of ondersteuningsvraag wel kunnen uitstromen, maar dit vanwege het ontbreken van een passende

Naast deze aandachtsgroepen (vanuit de Wvrv), benoemen we ook de

woonruimte niet (kunnen) doen.

groep ‘economisch daklozen’. Economische dakloosheid is een vaker gehoord verschijnsel in Nederland. Economische dak- en thuislozen zijn

Naast de opgave in het beschikbaar stellen van voldoende passende

mensen die vanwege financiële problemen en/of het voorvallen van een

woningen voor de aandachtsgroepen, vraagt (een deel van) deze groep

levensgebeurtenis (bijvoorbeeld baanverlies, faillissement, scheiding) niet

ook om een zachte landing en zorg- en ondersteuning bij het (weer)

meer zelfstandig kunnen voorzien in huisvesting. Bij deze groep is geen

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 17

1 2 3 4 5

CONCEPT

sprake van psychiatrische en/of verslavingsproblematiek en is lichte

Niet alleen de aantallen maken dat wij voor woonzorgopgaven staan.

ondersteuning voldoende voor het vinden van een nieuw perspectief

Ook gemeentelijke kenmerken zijn van invloed om te komen tot

(huisvesting en/of werk). Momenteel wordt gewerkt aan een voorstel voor

passende huisvesting en zorg- en ondersteuning voor ouderen en

een tussenarrangement voor de zelfredzame economische daklozen in

aandachtsgroepen. In de volgende paragraaf gaan we in op deze

tijdelijke flexibele woonruimte die in elke gemeente gerealiseerd zou

gemeentelijke kenmerken. Verschillende netwerkpartners,

moeten worden. Dit om te voorkomen dat de reguliere Maatschappelijke

inwonersvertegenwoordigers en gemeenteraden hebben aandacht

Opvang (MO) vol zit waardoor kwetsbare MO-cliënten niet kunnen worden

gevraagd voor de specifieke huisvestingsopgave voor jongeren die

geplaatst. Hierover is nog geen besluit genomen.

gebruik maken van Jeugdzorg5. De opgave is groot en de

Zienswijze netwerkpartners

De netwerkpartners zijn in een uitvraag en tijdens een werkconferentie gevraagd naar hun zienswijze op de opgaven voor aandachtsgroepen. Zij herkennen deze opgave en benadrukken hierbij dat de aandachtsgroepen net zoveel aandacht verdienen als ouderen. Huisvesting en zorg van aandachtsgroepen vraagt volgens hen om nog intensievere samenwerking tussen netwerkpartners en gemeenten. Hierbij geven netwerkpartners aan dat in de ene gemeente sommige aandachtsgroepen beter passen dan in een andere gemeente, gezien de ligging en de voorzieningen in deze gemeenten. Dit is in de huidige situatie ook al het geval. Hier moet naar de toekomst toe naar gekeken worden, waarbij heldere afspraken worden gemaakt. Bij relatief kleine aantallen ligt clustering in bepaalde gemeente voor de hand. Gemeenten moeten hierbij de mogelijkheden onderzoeken om bepaalde aandachtsgroepen op te vangen.

uitstroomcijfers worden door verschillende zorgaanbieders niet altijd herkend. In de praktijk wordt deze opgave als groter gesteld. Hoewel we in deze woonzorgvisie vooral praten over aandachtsgroepen, ook als we het over deze groep hebben, heeft ook de huisvestingsopgave van jongeren die gebruik maken van Jeugdzorg onze volle aandacht. Onze visie, de bijbehorende speerpunten en de uitvoeringsagenda op hoofdlijnen zijn er dan ook op gericht om ook voor deze groep de maatregelen te nemen die nodig zijn om te zorgen voor voldoende passende huisvesting. Bovenstaande geldt in zekere zin ook voor de andere groepen die als (urgente) aandachtsgroep zijn genoemd, waarbij we ook de huisvestingsopgave voor mensen met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking expliciet willen benoemen.

Het gaat hierbij nadrukkelijk niet om de huisvestingsopgave voor jongvolwassenen en starters. Ook deze groep verdient volop aandacht, maar maakt onderdeel uit van de bredere visie op wonen en bijbehorende woningbouwprogrammering van de gemeente. 5

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 18

1 2 3 4 5

CONCEPT

2.4

Gemeentelijke kenmerken

Stadsbusje (plaatselijk openbaar vervoersvoorziening). Om voorzieningen

Elke gemeente heeft zo haar eigen kenmerkende opgaven. Deze opgaven

voor iedereen bereikbaar te houden zijn goede fiets- en wandelpaden

zijn van verschillende aard. Onze gemeente kenmerkt zich door haar

nodig. De vergrijzing van onze bevolking zorgt ervoor dat het aantal

geografie, bevolkingssamenstelling, zorggebruik, vastgoed en voorzieningen.

ouderen toeneemt. Daarmee kan ook het aantal verplaatsingen met bijvoorbeeld een rollator toenemen. Goed begaanbare voetpaden zijn voor

Geografie

ouderen, maar ook voor andere minder mobiele personen, belangrijk. We

De gemeente Veendam is gelegen aan de Westelijke rand van de regio

hebben een opgave in het bereikbaar houden van diverse soorten

Oost-Groningen en is een compacte gemeente wat betreft geografische

voorzieningen voor de inwoners van de verschillende lintdorpen.

vorm. Het centrum van Veendam ligt relatief centraal in de gemeente.

Aangezien de bevolking vergrijst en meer beroep zal doen op zorg moeten

Hieromheen ligt een groot woongebied bestaande uit drie wijken:

we hierbij opmerken dat het in de toekomst wellicht niet meer mogelijk is

Veendam Noord, Sorghvliet en Buitenwoel6. Naast het centrum en het

om in alle kernen bepaalde zorg te kunnen leveren.

woongebied zijn er ook meerdere lintdorpen verspreid over de gemeente. Verder heeft Veendam een groot buitengebied, dat veelal wordt gebruikt

Kenmerken van de bevolking

voor landbouw. De lintdorpen in onze gemeente liggen op relatief kleine

Volgens de ‘Leefbaarometer’7 scoort de veilige woon- en leefomgeving van

afstand van het centrum waar de meeste voorzieningen zijn gelegen

de gemeente iets beter dan het landelijk gemiddelde. Zo’n 92% van onze

(maximaal 10 minuten met de auto vanuit het centrum)10.

inwoners geeft een voldoende voor de eigen woonbuurt. ‘Noaberschap’ (een sterke gemeenschapszin, waarbij buren en inwoners nauw met elkaar

Toch creëert dit wel een paar uitdagingen op het gebied van wonen, zorg

verbonden zijn en elkaar ondersteunen) is echter niet overal aanwezig en

en welzijn, bijvoorbeeld wanneer iemand niet meer zelf auto kan rijden.

is met name in de aandachtswijken problematisch. Hier ligt een opgave

Momenteel is de OV-dekking binnen de gemeente 73%. Dit is hoger dan

voor de gemeente om fors in te zetten op zorgzame wijken en informele

het Nederlands gemiddelde voor weinig stedelijke gebieden (59%) en

steunstructuren.

matig stedelijke gebieden (67%) . Veendam heeft daarmee een relatief 10

goede OV-bereikbaarheid.

Ongeveer de helft van de bewoners is ouder dan 45 jaar en 24,1% is ouder dan 65 jaar, dit is meer dan het landelijk gemiddelde van 20,5%8. De

Ook zijn er andere mobiliteitsmogelijkheden aanwezig zoals de Wmo-taxi

gemeente kampt met een relatief lage sociaaleconomische status,

als vraaggerichte vorm van publiek vervoer, het Automaatje en het

gekenmerkt door beperkte werkgelegenheid en lagere inkomensniveaus.

Omgevingsvisie Veendam, februari 2022 leefbaarometer.nl/kaart/ 8 Ouderen per leeftijdscategorie, CBS 2024 6 7

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 19

1 2 3 4 5

CONCEPT

Hierdoor is er relatief vaak sprake van energiearmoede en betaalrisico’s.

voor de betaalbaarheid en een evenwichtige verdeling van de zorg-

Verder speelt mee dat er sprake is van een sterke lokale binding en

behoevende groepen binnen de gemeente.

vertrouwdheid met de omgeving, waardoor de bevolkingssamenstelling relatief stabiel blijft. Doordat inwoners erg gebonden zijn aan de eigen kern en weinig mogelijkheden hebben om te verhuizen, en men hier ook maar beperkt toe bereid is, ligt er een belangrijke opgave om aan de ene kant inwoners die wel willen verhuizen, maar dit niet kunnen te helpen en aan de andere kant inwoners die niet willen verhuizen, maar wel een zorg-

Kenmerken van de voorzieningen

Het centrum van Veendam heeft een groot aanbod aan voorzieningen in detailhandel, horeca en dienstverlening, maar die zitten verspreid over een groot gebied. Naast deze voorzieningen heeft het centrum ook een culturele en maatschappelijke functies zoals de kerk, musea, bibliotheek,

of ondersteuningsvraag hebben, passend te bedienen.

cultuurcentrum en gemeentehuis.

Kenmerken van de woningmarkt

Binnen de seniorproofscan, onderdeel van de woonzorganalyse, wordt

De woningvoorraad in onze gemeente is gecentreerd in de kern van

onderscheid gemaakt in de voorzieningen: apotheek, huisarts, fysio-

Veendam, ongeveer driekwart van het totaal . Bijna 80% van de woningen

therapeut en buurthuis. Hierbij is bepaald of deze voorzieningen binnen

zijn eengezinswoningen, het grootste deel hiervan, 65%, zijn koop-

250 meter of binnen 500 meter te bereiken zijn vanaf een woonadres. In

woningen. Daarnaast zijn er relatief gezien weinig corporatiewoningen in

de gemeente Veendam zijn voorzieningen het minst vaak binnen 250 of

onze gemeente, namelijk 24%. Gezien het gegeven dat aandachtsgroepen

500 meter van het woonadres bereikbaar. Slechts 4% van de woningen

voornamelijk behoefte hebben aan een woning in de sociale huur ligt hier

bevindt zich dicht bij meerdere zorg- en/of welzijnsvoorzieningen, namelijk

mogelijk een opgave voor onze gemeente voor het passend toewijzen van

binnen een straal van 250 tot 500 meter10. M.a.w. hieruit blijkt dat in de

de woningen. Het met urgentie toewijzen van sociale huurwoningen aan

gemeente Veendam de woningen gemiddeld gezien niet vaak op

aandachtsgroepen betekent dat er minder aanbod beschikbaar is voor

loopafstand van de voorzieningen liggen. Dit is een opgave voor de

regulier woningzoekenden.

gemeente.

9

Van de totale woningvoorraad was in 2022 64% aangeduid als niet

Bereikbaarheid met het openbaar vervoer is daarentegen in onze

toekomstbesteding door bijvoorbeeld een lage bouwkundige kwaliteit .

gemeente relatief goed. 17% van de woningen bevindt zich op meer dan

Daarnaast geven inwoners aan dat ze behoefte hebben aan meer

500 meter van een bushalte en 27% tussen 250 en 500 meter. Dit is in

geschikte woningen voor aandachtsgroepen. Er ligt een opgave voor de

vergelijking met de andere gemeenten in de regio aanmerkelijk beter. De

gemeente om hiervoor geschikte woningen te realiseren met aandacht

verantwoordelijkheid voor het openbaar vervoer (ov) ligt in Nederland

6

9

Woonvisie gemeente Veendam 2023-2027 Woonzorganalyse Stec Groep

10

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 20

1 2 3 4 5

CONCEPT

meestal bij de provincie (in grote steden is de dit soms de gemeente of een

aandachtsgroepen goed te kunnen laten landen in de wijk moeten

vervoersregio) . Gemeenten kunnen hierbij lokaal aanvullend

gemeenschappen behouden en versterkt worden. Deze opgave ligt voor

verschillende vervoersmiddelen inzetten voor haar inwoners.

aandachtsgroepen niet alleen op de uitstroom vanuit een instelling naar

11

zelfstandig wonen, maar ook nadrukkelijk op het in de eerste plaats

2.5

voorkomen dat deze inwoners, als gevolg van (verergering) van bepaalde

Opgaven samengevat

De trends, ontwikkelingen en gemeentelijke kenmerken zorgen voor

problematiek in een instelling moeten worden opgenomen of dak- of

opgaven nu en richting de toekomst.

thuisloos raken.

De zorg van de toekomst ziet er anders uit dan in het verleden, ook in de

Onze gemeente heeft daarnaast een forse opgave in het realiseren van

gemeente Veendam. Er is aan de ene kant sprake van een personeels-

passende woonruimte voor ouderen. Het gaat hierbij specifiek om het

tekort in de zorg en aan de andere kant blijven mensen (soms

creëren van voldoende nultreden-, geclusterde en zorggeschikte

noodgedwongen) langer thuis wonen. Daarnaast zijn er in absolute

woningen. We moeten hiervoor een nulmeting bepalen en met keten-

aantallen steeds meer ouderen en neemt daardoor ook de zorgvraag toe.

partners kijken welke zorgvoorzieningen naar de toekomst toe nodig zijn.

Voor ouderen betekent dit dat zij eerder en mogelijk ook anders na

Daarnaast geldt dat er in Veendam weinig woningen in de sociale huur zijn

moeten denken over hoe zij zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven

(groot aandeel koopwoningen), in relatie tot het aantal inwoners die gezien

wonen.

hun inkomen een beroep doen op de sociale huur, zoals aandachtsgroepen.

Ouderen in onze gemeente zijn erg gebonden aan hun kern door gebrek aan andere mogelijkheden en de lage bereidheid om te verhuizen. Hier ligt

De opgave voldoende woningen te realiseren voor zowel ouderen als

een opgave voor de gemeente om ouderen bewust te maken van het feit

aandachtsgroepen staat niet op zichzelf. Deze opgave maakt deel uit van

dat ze na moeten denken over de toekomst en dat ook zij een verant-

een bredere opgave van de gemeente, die zich richt op het realiseren van

woordelijkheid hebben in het tijdig aanpassen van hun (koop)woning.

de reguliere woningbouw om aan de groeiende vraag naar passende huisvesting voor alle inwoners te voldoen.

Door de personeelskrapte is het voor zorgpartijen in de gemeente een opgave om de zorg- en ondersteuning aan ouderen en aandachtsgroepen

De landelijkheid van Veendam en de beperkte nabijheid van voorzieningen

beschikbaar te houden. Er moet hierdoor een groter beroep worden

in veel gebieden binnen de gemeente, vraagt om een doordachte aanpak

gedaan op de gemeenschappen binnen onze gemeente. Ook om

van woningbouw en infrastructuurontwikkeling. De druk op de zorg in

11

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/openbaar-vervoer/afspraken-over-het-openbaar-vervoer AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 21

1 2 3 4 5

CONCEPT

Veendam vraagt om ook extra aandacht te hebben voor de voorzieningen in de buurt. Door de geografische spreiding is het bevorderen van sociale cohesie en het bestrijden van eenzaamheid cruciaal. We kunnen concluderen dat de woonzorgopgaven voor ouderen en aandachtsgroepen groot zijn. Zorgpersoneel is schaars, er ligt druk op de woningmarkt en financiële middelen zijn beperkt. Op dezelfde manier en zonder maatregelen doorgaan is niet haalbaar. Er is een integrale aanpak nodig. Een aanpak waarbij we inzetten op het vergroten van het bewustzijn van onze inwoners, oog hebben voor het noaberschap in onze samenleving, werken aan een gedifferentieerd woonzorgaanbod en een passend, bereikbaar voorzieningenaanbod.

1

In het volgende hoofdstuk werken we deze opgaven uit in onze visie en bijbehorende speerpunten voor beleid.

2 3 4 5

AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 22

CONCEPT

3. Speerpunten voor beleid

3.1

Regionale afspraken

De gemeenten in Oost-Groningen hebben een gezamenlijk vertrekpunt opgesteld, van waaruit de huisvestingopgave voor ouderen en aandachts-

De woonzorgvisie heeft als doel om een beleidskader te bieden

groepen wordt aangevlogen. Dit vertrekpunt is geordend naar 1) regionale

waarmee partijen (gemeente, organisaties die actief zijn op het gebied

vertaling vanuit landelijke verplichtingen; 2) aanvullende afspraken vanuit

van wonen in relatie tot welzijn en zorg en inwoners) de komende

de regio; 3) proces dat hiervoor nodig is.

jaren aan de slag gaan. Regionale vertaling van de landelijke verplichtingen

1. De gemeenten in Oost-Groningen willen dat er voldoende en passende huisvesting en zorg is voor ouderen en aandachtsgroepen. Door de oplopende vergrijzing neemt de behoefte aan zorg de komende jaren flink toe. Daar komt bij dat zorg steeds vaker thuis geleverd moet worden. Daarom maken we deze Woonzorgvisie. De visie sluit vanzelfsprekend aan bij andere regionale beleidskeuzes uit programma’s zoals: Nij Begun, Gezonde Groningers, Gezonde Zorg. 2. Elke gemeente levert een evenredige bijdrage aan het (doen) realiseren van voldoende woningen en zorg(vastgoed). Om dit complexe vraagstuk aan te pakken maken we in 2025 een uitvoeringsplan, zodat we vanaf 2026 gerichte maatregelen kunnen treffen. We maken het uitvoeringsplan samen met lokale woningcorporaties en organisaties van zorg en welzijn12. 3. De huidige woningvoorraad (zowel in aantallen als typologie) is niet toereikend om te voorzien in de benodigde huisvesting. Er moeten woningen worden bijgebouwd en bestaande woningen moeten soms worden aangepast. Iedere gemeente neemt hierin haar verantwoordelijkheid binnen de samenwerking van de Regionale Woondeal Oost-Groningen (door nieuwbouw, het beter benutten van bestaande bouw en/of door alternatieve huisvesting). In de woondeal staan 12

Eventuele keuzes in landelijk beleid als beperking van de investeringscapaciteit van corporaties en het volume van het nieuwbouwprogramma kan gevolgen hebben voor de realisatie van woningen. AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 23

1 2 3 4 5

CONCEPT

afspraken (kwantitatief en kwalitatief) tussen gemeenten onderling en

laten aansluiten. Daar wordt ook het uitvoeringsplan besproken en het

met de provincie, over hoe voldoende passende woonruimte te

beleid van regionale organisaties.

realiseren.

9. Er wordt een regionaal bestuurlijk overleg opgezet. De uitvoering van

4. De gemeenten maken bestuurlijke afspraken over de zogenaamde Fair

de woonzorgvisie en het uitvoeringsplan wordt hier besproken.

Share. Dit betreft de spreiding van wettelijke urgente aandachtsgroepen over de gemeenten in de provincie Groningen. Zie voor een nadere toelichting bijlage 2.

Proces dat hiervoor nodig is

10. We inventariseren in de regio op uniforme wijze het huidige kwantitatieve en kwalitatieve aanbod aan woonzorgvoorzieningen en

5. De gemeenten werken gezamenlijk aan een evenredige verdeling van

de (mogelijkheden binnen de) reguliere woningvoorraad, daar waar het

de woonzorgopgave over de gemeenten. Dit gaat over ouderen en

nultreden, geclusterde en zorggeschikte woningen betreft: de

aandachtsgroepen. Zodat deze doelgroepen in de vijf gemeenten zo

inventarisatie van de 0-situatie. In het uitvoeringsplan van deze

lang mogelijk kunnen blijven wonen en indien nodig de gewenste zorg en ondersteuning kunnen krijgen.

woonzorgvisie werken we hiervoor een procesvoorstel uit. 11. We monitoren jaarlijks de voortgang van voorgenomen maatregelen.

Aanvullende afspraken vanuit de regio

Ook spreken we af om in 2030 te evalueren of herijking van de lokale

6. Het aanbod en de continuïteit van zorg (waaronder Verpleeg- en

woonzorgvisies noodzakelijk is.

Verzorgingshuizen en Thuiszorg) zien wij als een regionale opgave

12. Als gemeenten vinden we het belangrijk dat de stakeholders in Oost-

waarover samen met zorgorganisaties, zorgkantoor en zorg-

Groningen de ambities en doelstellingen van de gemeenten Oldambt,

verzekeraars afspraken gemaakt moeten worden. De groeiende

Pekela, Stadskanaal, Veendam en Westerwolde onderschrijven en zich

schaarste van personeel en middelen, verdergaande digitalisering en

hier naar vermogen voor inzetten.

vergrijzing dwingen betrokken partijen tot het maken van goede afspraken en onderlinge samenwerking. Een belangrijk onderdeel

In het lokale uitvoeringsplan werken we verder uit hoe dit wordt ingevuld,

hiervan is een spreidingsplan. Hiervoor maken we een regionaal

waarbij ook nadrukkelijk aandacht is voor nut en noodzaak om bepaalde

afwegingskader voor initiatieven (dat volgt in het uitvoeringsplan). Waar

doelgroepen te spreiden of te clusteren.

kansen zich voordoen voor clustering van voorzieningen, worden die benut en gefaciliteerd.

3.2

Onze gemeentelijke visie

7. In regionale afstemming zoeken we de balans tussen de particuliere

De gemeente Veendam staat bekend als complete Parkstad en kenmerkt

verantwoordelijkheid, marktverantwoordelijkheid en gemeentelijke

zich door prachtig landschap met veel groen en water. Daarnaast zijn we

verantwoordelijkheid op het gebied van wonen en zorg.

een gemeente met een rijke cultuurhistorie. Veendam heeft een ruim

8. We maken een regionale en provinciale overlegstructuur om de vele regionale en provinciale programma’s rond wonen en zorg op elkaar te AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 24

1 2 3 4 5

CONCEPT

aanbod aan voorzieningen en recreatie13. Veendam is een relatief klein-

Om de woonzorgopgave van ouderen en aandachtsgroepen aan te

schalige gemeente waarin een sterke maatschappelijke betrokkenheid en

pakken, streven we ernaar om voldoende, passende woonruimte

noaberschap heerst. Onze inwoners, die in Veendam geboren en getogen

realiseren. Het realiseren van woonruimte is echter niet genoeg. Hiervoor

zijn blijven hier het liefst en inwoners die naar onze gemeente verhuizen

is een integrale aanpak nodig.

kiezen hier bewust voor.

We komen daarom tot vier speerpunten voor ons beleid: 1.

Bewustwording

We willen naar de toekomst zorgen voor een blijvende binding en

2.

Noaberschap en zorgzame wijken

aantrekkingskracht van en voor inwoners in de kernen. Hierbij streven we

3.

Gedifferentieerd woonzorgaanbod

naar een situatie waarin iedereen die in Veendam wil blijven wonen en

4.

Passend voorzieningenniveau

komen wonen, die mogelijkheid heeft. We willen een inclusieve samenleving zijn waarin iedereen volwaardig meetelt. Dit geldt dus ook voor ouderen en aandachtsgroepen. Dit betekent dat we willen streven naar zoveel mogelijk keuzevrijheid in woonplek voor mensen met een zorg- of ondersteuningsvraag. Hierbij hoort voldoende passende woonruimte en toegang tot voorzieningen en diensten om maximale maatschappelijke deelname mogelijk te maken. Hierbij houden we rekening met de unieke kenmerken van onze gemeente. Daarnaast vinden we het belangrijk om op onderdelen constructief samen te werken met onze buurgemeenten. Om deze samenwerking te borgen

Speerpunt 1. Bewustwording

Ons doel is dat ook inwoners met een zorg- of ondersteuningsbehoefte langer thuis kunnen wonen – op een veilige en comfortabele manier. We vergroten bewustwording over het belang van tijdig nadenken over langer thuis wonen. Op tijd daarover nadenken is belangrijk, omdat we willen voorkomen dat de wal het schip keert. Daarbij vertellen we het eerlijke verhaal, niet alles kan meer op de manier zoals het vroeger geregeld was. We stimuleren bewustwording over langer thuis wonen en informeren

vinden we het belangrijk om regionaal afspraken te maken.

actief over mogelijkheden om de woning hierop aan te passen. Belangrijk

3.3

blijven wonen, aanpassen of verhuizen. We ondersteunen waar nodig en

Speerpunten voor lokaal beleid

Om te komen tot een lokaal uitvoeringsplan is het belangrijk om eerst concrete speerpunten voor beleid op te stellen. Deze speerpunten en de daarbij behorende doelen werken we in deze paragraaf uit. Per speerpunt benoemen we hoe dit landt in het uitvoeringsplan.

uitgangspunt is dat de keuze altijd bij de inwoner ligt. Of dat nu betekent: mogelijk is, maar dringen niets op. Voor onze ouderen betekent dit dat we hen willen stimuleren om vroegtijdig na te denken of ze in de huidige woning kunnen blijven wonen op het moment dat de zorg- of ondersteuningsvraag toeneemt. Het secundaire doel hierbij is dat onze inwoners na bewustwording ook

13

Omgevingsvisie Veendam, februari 2025 AWe/25/0987/wzvog

[CONCEPT 5.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2025 | 25

1 2 3 4 5

CONCEPT

hiernaar handelen, zoals door het aanpassen van woningen, versterken

Ook van organisaties!

van netwerken of indien nodig zelfs verhuizen. Vanuit de Wmo zijn er

Daarnaast willen we dat organisaties zich bewust worden van de

meerdere mogelijkheden tot hulp bij langer zelfstandig wonen. Als

gezamenlijke verantwoordelijkheid om met de opgaven om te gaan door

gemeente helpen we hen om hierop te anticiperen, door bijvoorbeeld

hen te informeren en met hen te communiceren over de opgaven.

inwoners te informeren over de mogelijkheden om tijdig hun woning aan te passen of door te ondersteunen met een verhuizing naar een beter passende woning. Deze ondersteuning kan zijn bij onbekendheid met (toekomstig) woningaanbod, onbekendheid met eigen financiële mogelijkheden, het ontbreken van een partner of netwerk bij het overzien en organiseren van iets ingrijpends als de verkoop en aankoop van een woning. Hiermee stimuleren we indirect ook de doorstroom op de bredere woningmarkt.