12-01 Raadsvoorstel Reactie hoofdlijnennotitie staat van Groningen

Gemeentebestuur van Veendam Raadsvoorstel - Adviesnota

Nummer: Datum voorstel: Raadsvergadering d.d.: Portefeuillehouder: Team: Onderwerp:

2024R0078 21-05-2024 22-05-2024 Burgemeester S.E. Korthuis Afdeling Bedrijfsvoering Reactie hoofdlijnennotitie staat van Groningen

Voorstel 1. Overeenkomstig het voorstel van burgemeester en wethouders te reageren op de hoofdlijnennotitie uitwerking Staat van Groningen in de Groningenwet 1. Aanleiding Op 25 april 2024 heeft staatssecretaris Vijlbrief de 'hoofdlijnennotitie uitwerking Staat van Groningen in de Groningenwet' (hierna: hoofdlijnennotitie) aangeboden. De staatssecretaris nodigt raden en Staten in de provincie Groningen, de gemeenten Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo uit om uiterlijk 24 mei 2024 te reageren op de hoofdlijnennotitie. Hiermee wordt invulling gegeven aan de toezegging die de staatssecretaris op 20 maart jl. aan het regioberaad i.o. deed om een pré- of regioconsultatie te houden voor raden en staten. De pré- of regioconsultatie wordt hierna 'afstemmingsmoment' genoemd. Het afstemmingsmoment biedt raden en Staten de gelegenheid te reageren op de hoofdlijnennotitie en biedt daarmee invloed op de ontwerpwet die – na verwerking van de reacties – in de reguliere internetconsultatie komt. Voorafgaand aan voorliggend besluitvormingsmoment bent u in de gelegenheid gesteld te reageren op de ambtelijke analyse en het advies over de hoofdlijnennotitie. Qua gevolgde procedure geeft dit onderstaand beeld.

Raadsvoorstel: Reactie hoofdlijnennotitie staat van Groningen pagina 1

Voortraject De startnotitie over de hoofdelementen voor het wetsvoorstel Bestuurlijk Overleg Groningen 20 december 2023 Ministeriële Commissie Groningen 16 januari 2024 Regioberaad i.o. Presentatie Staat van Groningen 12 maart 2024 Bijeenkomst met staatssecretaris 20 maart 2024 De ontwerp-hoofdlijnennotitie Ministeriële Commissie Groningen 16 april 2024 Bestuurlijk Overleg Groningen 18 april 2024

2. Groningenwet - Staat van Groningen De Staat van Groningen is maatregel 1 in Nij Begun. Hij regelt een wetswijziging – het overgaan van de Tijdelijke Wet Groningen naar de Groningenwet - waarin onder meer de Staat van Groningen én het generatielange commitment van het Rijk worden vastgelegd. De Staat van Groningen is een jaarlijks rapport dat samen met het overleg daarover de basis vormt voor de jaarlijkse verantwoording van de minister (staatssecretaris) aan de Tweede Kamer. Uit de Staat van Groningen blijkt wat de effecten en de resultaten zijn van het gevoerde beleid van het kabinet en in hoeverre dat heeft bijgedragen aan de gestelde doelstellingen. De Groningenwet formuleert vier hoofddoelstellingen die betrekking hebben op schadeherstel, versterking, verduurzaming en brede welvaart. Periodiek worden deze hoofddoelstellingen vertaald in concrete tactische doelstellingen in uitvoeringsagenda's. De uitvoeringsagenda's bevatten ook de indicatoren op basis waarvan de Staat van Groningen wordt opgesteld. De Groningenwet regelt de verantwoording van de verantwoordelijke bewindspersoon en het kabinet aan de Tweede Kamer. De Groningenwet regelt uiteindelijk méér dan de Staat van Groningen. Het gaat nu echter alleen om het onderdeel Staat van Groningen - maatregel 1 uit Nij Begun. 3.

Hoofdlijnennotitie 3.1 Algemeen De hoofdlijnennotitie bevat de uitwerking van de Groningenwet voor het onderdeel 'Staat van Groningen' - maatregel 1 Nij Begun. Zij bevat de toelichting en de onderdelen van de Groningenwet 'ten aanzien van generatielange betrokkenheid en Staat van Groningen'. Het is een weergave van de inhoud van de ontwerpwet. Het gaat om de hoofdlijnen, de precieze uitwerking en de details komen in de ontwerpwet.

Raadsvoorstel: Reactie hoofdlijnennotitie staat van Groningen pagina 2

3.2 Cyclus Staat van Groningen Uit de hoofdlijnennotitie blijkt dat de volgende jaarlijkse cyclus ontstaat: vierde dinsdag in april: Staat van Groningen naar parlement De verantwoordelijke bewindspersoon zendt de Staat van Groningen naar het parlement. mei: overleg Een vertegenwoordiging van het kabinet overlegt over de Staat van Groningen met vertegenwoordigers van de lokale en regionale overheden. De verantwoordelijke bewindspersoon voert het overleg met (vertegenwoordigers van) bewoners, maatschappelijke organisaties en samenwerkingspartners. juni: verantwoording Het kabinet zendt de reactie op de Staat van Groningen aan het parlement, doet zo nodig voorstellen voor bijstelling en betrekt daarbij het resultaat van het overleg. voor het zomerreces Debat tussen de verantwoordelijke bewindspersoon en de Tweede Kamer. najaar: voortgangsoverleg De verantwoordelijke bewindspersoon voert overleg met de vertegenwoordigers van de regionale bestuurders en maatschappelijke organisaties over de voortgang. 3.3 Samenvatting van de hoofdlijnen Hierna volgt een overzicht van de onderdelen met een korte beschrijving daarvan. A Hoofddoelststellingen met betrekking tot schadeherstel, versterking, verduurzaming en brede welvaart Alleen de hoofddoelstellingen liggen vast in de wet. Ze zijn de basis voor de Staat van Groningen.

De hoofddoelstellingen zijn als volgt geformuleerd: Het beleid heeft als doel: a. het op ruimhartige wijze afhandelen van aanvragen om schadevergoeding zoals bedoeld in de Tijdelijke wet Groningen; b. het realiseren van veiligheid voor alle inwoners van het aardbevingsgebied, zoals bedoeld in artikel 13ba van de Tijdelijke wet Groningen;1 c. bijdragen aan het isoleren van woningen in de provincie Groningen en de gemeenten Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo zodat de [Standaard voor woningisolatie] wordt bereikt in 2035; d. bijdragen aan de ontwikkeling van brede welvaart in de gemeenten in de provincie Groningen, de gemeenten Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo zodat ten minste het landelijk gemiddelde wordt bereikt in 2055. Voor schadeafhandeling en versterking zijn de doelen absoluut, koste wat kost, zo lang het nodig is. Onze Minister neemt alle maatregelen die redelijkerwijs van hem gevergd kunnen worden om te voorkomen dat als gevolg van de gaswinning uit het Groningenveld de veiligheid wordt geschaad. 1 In artikel 13ba van de Tijdelijke wet Groningen staat:

Raadsvoorstel: Reactie hoofdlijnennotitie staat van Groningen pagina 3

Voor verduurzaming en brede welvaart zijn de doelstellingen niet absoluut, vanwege de afhankelijkheid van externe factoren en partijen en het raakvlak met wettelijke taken van gemeenten en anderen. De doelstellingen dienen voor de politieke controle en niet de juridische controle. Dit betekent dat voor wat betreft deze hoofddoelstellingen het kabinet alleen aan de Tweede Kamer verantwoording verschuldigd is en dat naleving ervan niet door een rechter kan worden afgedwongen. B Omschrijving en inhoud monitoring Dit betreft de feitelijke Staat van Groningen: de jaarlijkse monitor tot in ieder geval 2055. Het gaat om kwantitatieve en kwalitatieve resultaten in onderlinge samenhang. Een onafhankelijke partij of consortium levert de Staat van Groningen op. C Verzending aan volksvertegenwoordiging De Minister (staatssecretaris) stuurt de Staat van Groningen jaarlijks op de vierde dinsdag van april aan de Eerste en Tweede Kamer. D Uitvoeringsagenda's en indicatoren Rijk en regio stellen in beginsel vijfjaarlijks de uitvoeringsagenda's op om de hoofddoelstellingen te bereiken. Bewoners en maatschappelijke organisaties adviseren bij de totstandkoming van de agenda's. In de uitvoeringsagenda's staan tactische, operationele, concrete en meetbare doelen en ze bevatten de indicatoren op basis waarvan de Staat van Groningen rapporteert over het behalen van de tactische doelstellingen.

De Ministerraad stelt de indicatoren vast omdat het kabinet politiek aangesproken wordt. De uitvoeringsagenda's hebben geen betrekking op de wettelijke taken van het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) en de Nationaal Coördinator Groningen (NCG). E Overleg De bewindspersoon voert elk jaar overleg met een vertegenwoordiging van bestuurders. In dit overleg wordt onder meer besproken in hoeverre de resultaten bijdragen aan het doel en of bijstelling van beleid of uitvoeringsagenda's nodig is. De bewindspersoon overlegt ook met maatschappelijke organisaties en bewoners. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) adviseert over aspecten van veiligheid. F Reactie De bewindspersoon voorziet de Staat van Groningen zo snel mogelijk van een reactie waarbij de resultaten van het overleg worden betrokken. G Bijstelling van het beleid Indien de Staat van Groningen en het overleg daartoe aanleiding geven, bevordert de bewindspersoon bijstelling. Dat kan de uitvoeringsagenda's betreffen en ook de verantwoordelijkheid van andere bewindspersonen. Het gaat om een resultaatsverplichting die het hele kabinet betreft. Uit de hoofdlijnennotitie blijkt dat 'resultaatsverplichting' in de context moet worden gezien van de politieke verbondenheid om de erkende ereschuld in te lossen.

Raadsvoorstel: Reactie hoofdlijnennotitie staat van Groningen pagina 4

H Financiële bepalingen Het Rijk neemt jaarlijks een bedrag op in het wetsvoorstel voor het vaststellen van de begrotingsstaten voor de generatielange betrokkenheid voor verduurzaming en sociale- en economische ontwikkeling. Voor schadeherstel en versterking geldt koste-wat-kost, zo lang het duurt. Er is gezocht naar een formulering die enerzijds recht doet aan Nij Begun (jaarlijks € 250 miljoen voor sociale investeringen, verduurzaming en economische kansen) en anderzijds aan het budgetrecht van de Kamer. Voor schadeherstel en versterking geldt geen financieel limiet. 4. Analyse en advies Het is goed dat de generatielange betrokkenheid (30 jaar) wettelijk wordt vastgelegd. Ook toekomstige kabinetten zijn daardoor gebonden aan het inhoudelijke en financiële commitment dat het huidige kabinet met de regio is aangegaan. Het langdurig commitment blijkt uit de volgende elementen: - de naam van de wet wijzigt van Tijdelijke wet Groningen naar Groningenwet waarmee het tijdelijke karakter vervalt; - jaarlijkse Staat van Groningen en overleg met de regio daarover tot in ieder geval 2055; - jaarlijks verantwoording en debat daarover tussen de verantwoordelijke bewindspersoon en de Tweede Kamer; - hoofddoelstellingen die bereikt moeten worden; - financiële middelen die daarvoor beschikbaar moeten zijn.

De jaarlijkse verantwoording van de verantwoordelijke bewindspersoon en het jaarlijkse debat daarover met de Tweede Kamer zorgen ervoor dat er elk jaar stil gestaan moet worden bij de gevolgen van gaswinning voor de regio en wat er nodig is voor de regio. Niet alleen om de negatieve gevolgen weg te nemen, maar ook om perspectief te bieden en ereschuld in te lossen. Het langdurig commitment moet echter niet wegvallen in vage omschrijvingen. Met name de beschrijving van de hoofddoelstellingen en de financiële bepalingen zijn essentieel. Ze moeten - zoals de hoofdlijnennotitie zegt - de 'verzekeringspolis' voor de regio zijn. En dat betekent dat - anders dan de hoofdlijnennotitie zegt - deze bepalingen een afdwingbaar karakter moeten hebben. Alhoewel de Staat van Groningen geen verantwoording van de verantwoordelijk bewindspersoon aan de regio is en de wet ook geen overeenkomst tussen rijk en regio is, moet de regio de verantwoordelijke bewindspersoon en het kabinet wel kunnen aanspreken op het behalen van de doelen en het beschikbaar stellen van middelen daarvoor. Ook toekomstige kabinetten moeten daarop aangesproken kunnen worden. Ons advies is dat uw reactie zich richt op deze essentie: de hoofddoelstellingen en de financiële bepalingen. Door ons te beperken tot de essentie kunnen we een breed gedragen uniforme regionale reactie geven en het grootste effect bereiken.

Eventuele lokale punten kunnen in een zogenaamde 'couleur locale' toegevoegd worden en detailopmerkingen in de formele internetconsultatie die nog volgt. 5. Inbreng raden, staten en besturen Raden, staten en besturen van de waterschappen zijn in de gelegenheid gesteld om te reageren op het ambtelijk advies van 25 april 2024. In de bijlage treft u de reactienota aan waarin wij aangeven welke reacties we hebben ontvangen en hoe we dit hebben verwerkt.

Raadsvoorstel: Reactie hoofdlijnennotitie staat van Groningen pagina 5

6. Vaststellen uniforme reactie raden en staten In de bijlage bij dit raadsvoorstel treft u het voorstel voor de uniforme reactie van de raden en Staten aan de staatssecretaris aan. In deze tekst is, voor zover relevant, de inbreng van alle raden en Staten verwerkt. Wij stellen u voor deze vast te stellen. 7. Vervolg De staatssecretaris beoordeelt of uw reactie leidt tot aanpassing van de ontwerpwet. De ontwerpwet wordt vervolgens ter internetconsultatie gebracht. Over het vervolg wordt u nog geïnformeerd. 8. Communicatie Voor het gezamenlijke afstemmingsmoment is een persbericht opgesteld die op 21 mei 2024 door de provincie gepubliceerd zal worden. U treft dit persbericht bijgevoegd ter kennisname aan. De tekst van het persbericht is in afstemming met de griffies tot stand gekomen. Bijlagen - voorgestelde uniforme reactie aan de staatssecretaris van raden en Staten op hoofdlijnennotitie - reactienota op ontvangen reacties van raden en Staten - persbericht

burgemeester en wethouders van Veendam,

burgemeester,

secretaris,

Mr. S.E. Korthuis

A. Castelein

Raadsvoorstel: Reactie hoofdlijnennotitie staat van Groningen pagina 6

Nummer: 2024R0078 De raad der gemeente Veendam gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 21-05-2024 Gelet op - de hoofdlijnennotitie uitwerking Staat van Groningen in de Groningenwet - de uitnodiging van de staatssecretaris om te reageren op de hoofdlijnennotitie besluit 1. Overeenkomstig het voorstel van burgemeester en wethouders te reageren op de hoofdlijnennotitie uitwerking Staat van Groningen in de Groningenwet

Besloten in de openbare vergadering van 22-05-2024

De raad voornoemd,

Voorzitter,

Griffier,

Mr. S.E. Korthuis

A.A. Swart

Raadsvoorstel: Reactie hoofdlijnennotitie staat van Groningen pagina 7