11-05 bijlage 4 Voorstel financiele verdeelsleutel VTG

Voorstel scenario’s financiële verdeelsleutel gemeentelijke bijdrage Veilig Thuis Groningen (bijlage 3 bij voorstel DB/bOOGO 23-3-2023) Inleiding Vanaf de start van Veilig Thuis Groningen (VTG) in 2016, na de samenvoeging van het AMHK en het Steunpunt Huiselijk Geweld, is de contractering en financiering van deze organisatie ondergebracht bij de RIGG, waarbij is afgesproken dat e.e.a. in afstemming met de centrumgemeente plaatsvindt. Onlangs heeft de RIGG echter aangegeven dat deze constructie eigenlijk geen wettelijke basis heeft in de Jeugdwet en dat de wettelijke taken van VTG voortkomen uit de WMO. Daaruit vloeit voort dat het logischer zou zijn om de contractering en financiering van VTG vanuit de centrumgemeente te laten plaatsvinden. Ook gelet op het feit dat de rijksmiddelen die beschikbaar worden gesteld voor VTG in de Decentralisatie Uitkering Vrouwenopvang/Huiselijk Geweld (DUVO) worden gestort. De Groninger gemeenten hebben daarop besloten om deze taken over te dragen aan de Centrumgemeente, waarbij nadere afspraken gemaakt dienen te worden over de aansturing van VTG in samenwerking en afstemming met de Groninger gemeenten. Met deze overdracht van taken naar de centrumgemeente komt ook de vraag naar voren op welke manier we de financiering van VTG eenvoudiger en eenduidiger kunnen organiseren. VTG wordt op dit moment gefinancierd vanuit 3 geldstromen.

De 1e geldstroom bestaat uit Rijksmiddelen die de centrumgemeente Groningen ontvangt in de vorm van een decentralisatie-uitkering (DUVO). Voor deze bijdrage is geen verdeelsleutel van toepassing omdat al deze middelen rechtstreeks door de centrumgemeente van het Rijk worden ontvangen. De 2 e en 3e geldstroom bestaan uit gemeentelijke bijdragen die zijn gebaseerd op de Begroting Veilig Thuis. Door deze bijdragen dragen alle gemeenten bij aan de bekostiging van Veilig Thuis Groningen. Tot nu toe volledig op basis van solidariteit; 1/3 deel Wmo middelen gebaseerd op inwoneraantal, 2/3 jeugd-middelen op basis van de verdeelsleutel die voor RIGG wordt gehanteerd. Nu de bijdrage van gemeenten aan de RIGG voor VTG vervalt zal hiervoor in de plaats de gemeentelijke bijdrage aan Centrumgemeente moeten worden verhoogd. Opdracht bestuurlijk overleg Het bestuurlijk overleg (gecombineerd BOOGO en PG&Z) heeft aangegeven naar 1 verdeelsleutel voor de gemeentelijke bijdrage te willen. En heeft de opdracht gegeven een aantal scenario’s uit te werken voor een nieuwe verdeelsleutel van de gemeentelijke bijdrage. Aandachtspunt dat daarbij is meegegeven is dat het niet moet leiden tot toename van de (jaarlijkse) administratieve last bij het vaststellen en verrekenen van de financiële bijdrage per gemeente.

Overzicht geldstromen VTG Bron Bijdrage Basis DUVO Centrumgemeente (Geldstoom 1) Bijdrage gemeenten aan RIGG (geldstroom 2)

Huidig bedrag 3.244.000

Nieuw bedrag 3.244.000

Nieuwe Verdeelsleutel nee

2.833.000

vervalt

ja

3.484.000

ja

Budget gemeenten gemeentefonds

6.728.000

nee

DUVO en budget SD gemeentefonds

WMO-Bijdrage 651.000 gemeenten aan centrumgemeente (geldstroom 3) Totaal beschikbaar budget 6.728.000 voor subsidie aan VTG

Bron Gemeente Groningen ontvangt rechtstreeks van Rijk DUVO Budget gemeenten Gemeentefonds

De middelen die de centrumgemeente beschikbaar heeft uit de DUVO blijven ongewijzigd. Voor de bijdrage van gemeenten (schuingedrukt) uit budget Sociaal Domein wordt een nieuwe, reële verdeelsleutel gezocht. De bijdrage die gemeenten vanuit WMO-middelen beschikbaar stellen, is tot nu toe gebaseerd op inwoneraantallen. Voor het berekenen van de bijdrage vanuit de Groninger gemeenten voor de solidaire en gezamenlijke kosten jeugdhulp is een verdeelsleutel gebruikt die gebaseerd was op het objectief verdeelmodel zoals opgenomen in de circulaires 2015/2018 (een verzameling van meerdere relevante indicatoren). Omdat deze informatie vanaf 2019 niet meer verstrekt wordt, is er voor gekozen het gemiddelde van de verdeelsleutels van 2015-2018 te nemen. De totale bijdrage (geldstroom 2 en 3) vanuit de Groninger gemeenten bedraagt in 2021 3.484.000 euro. Dit bedrag is gebaseerd op de jaarlijks vastgestelde begroting van VTG en kan dus jaarlijks enigszins wijzigen. Voor dit bedrag volgt hieronder een voorstel voor een nieuwe verdeelsleutel. Mogelijke scenario’s verdeelsleutel Onderstaand een overzicht van de mogelijke scenario’s, voor- en nadelen en financiële consequenties. Bij scenario 2 en 3 is gebruik gemaakt van gegevens over het gebruik van VTG en het werkelijke gebruik per gemeente in de jaren 2020/2021.

Informatie over aantallen meldingen en adviezen en de weging vindt u in de bijlage. 1. Volledig op basis van gebruik: het aantal meldingen en adviezen bij VTG 80/20 op basis van een combinatie van enerzijds het aantal inwoners (vast deel) en anderzijds het gebruik VTG (flexibel deel).

Tabel 1 Voor en nadelen van de scenario’s Scenario

Argumenten voor Eenvoudig Sterke nadruk op solidariteitsprincipe (op basis van beschikbaarheid) Sterke nadruk op daadwerkelijk gebruik van VTG per gemeente. Gemeenten worden via gemeentefonds gecompenseerd op basis van specifieke kenmerken die van invloed zijn op HGKM zoals lage SES Balans tussen solidariteit voor VTG als basisvoorziening én daadwerkelijk gebruik Meer representatieve maatstaf van de werkelijkheid Gemiddeld minst grote verschillen met huidige bijdragen

Argumenten tegen Niet representatief: houdt geen rekening met het daadwerkelijk gebruik van VTG per gemeente. (op basis van inwoneraantal zien we significante over en onderschrijdingen ten opzichte van de huidige bijdrage) VTG is een wettelijk verplichte basisvoorziening die nodig zal blijven, solidariteit vraagt en slechts ten dele beïnvloedbaar is Kan een prikkel voor gemeenten zijn om meldingsbereidheid niet te stimuleren Grote verschillen met huidige bijdrage per gemeente Eens per 2 jaren daadwerkelijk gebruik vaststellen en percentages actualiseren is enige administratieve last Registratie van gemeente van herkomst moet betrouwbaar cijfer zijn, dit vraagt verbeter-actie van VTG t.a.v. monitoring

Tabel 2 financiële consequenties per gemeente

0. Huidige situatie Bijdrage In %

1. 100% obv inwoneraantal 2. 100% obv gebruik Bijdrage In % Bijdrage In %

3. Combinatie 80/20 Bijdrage In %

Eemsdelta

€ 302.994

8,7%

€ 268.427

7,7%

€ 313.075

9,0%

€ 277.357

8,0%

Groningen

€ 1.206.490

34,6%

€ 1.387.984

39,8%

€ 1.481.235

42,5%

€ 1.406.634

40,3%

Het Hogeland

€ 282.816

8,1%

€ 283.572

8,1%

€ 207.299

5,9%

€ 268.318

7,7%

Midden Groningen

€ 415.671

11,9%

€ 359.671

10,3%

€ 352.186

10,1%

€ 358.174

10,3%

Oldambt

€ 265.567

7,6%

€ 227.457

6,5%

€ 241.787

6,9%

€ 230.323

6,6%

Pekela

€ 97.175

2,8%

€ 72.070

2,1%

€ 98.934

2,8%

€ 77.443

2,2%

Stadskanaal

€ 233.362

6,7%

€ 188.093

5,4%

€ 188.714

5,4%

€ 188.217

5,4%

Veendam

€ 203.362

5,8%

€ 162.274

4,7%

€ 231.062

6,6%

€ 176.032

5,0%

Westerkwartier

€ 343.725

9,9%

€ 379.843

10,9%

€ 231.986

6,7%

€ 350.272

10,0%

Westerwolde

€ 135.288

3,9%

€ 157.058

4,5%

€ 140.172

4,0%

€ 153.681

4,4%

€ 3.486.450

100%

€ 3.486.450

100%

€ 3.486.450

100%

€ 3.486.450

100%

Totaal

Toelichting In alle scenario’s is sprake van afwijkingen ten opzichte van de huidige bijdrage. Ten opzichte van de huidige situatie is er bij scenario 3 sprake van een stijging van de bijdrage voor met name gemeente Groningen met 6,1% van het totaal en een lagere bijdrage voor de overige gemeenten met uitzondering van Westerwolde die te maken krijgt met een lichte stijging ( 0,5% van het totaal) ten opzichte van de huidige situatie. Advies Gelet op bovenstaande uiteenzetting gaat de voorkeur uit naar scenario 3. Dit scenario sluit het dichtst aan bij de solidariteit die gemeenten tot nu toe nastreven bij regionale voorzieningen maar houdt ook rekening met een representatieve maatstaf van werkelijk gebruik . Het brengt een balans aan tussen beschikbaarheid en daadwerkelijk gebruik van de voorziening. Het accent ligt op de beschikbaarheid omda t het een wettelijk verplichte voorziening is en het gebruik slechts deels beïnvloedbaar.

Het werkelijk gebruik is in gemeenten met gemiddeld lagere Sociaal economische status (SES) of stedelijke problematiek veelal groter. Voor deze specifiek kenmerken worden gemeenten grotendeels via het Gemeentefonds gecompenseerd. Een verdeling op basis van 80% op basis van inwonertal en dus solidair en 20% gebruik is daarom een reële verdeelsleutel te noemen die rekening houdt met enerzijds representatieve maatstaf werkelijk gebruik en anderzijds het solidariteitsprincipe en de gezamenlijke verantwoordelijkheid dat we als gemeenten willen hanteren voor het beschikbaar houden van regionale voorzieningen. Omdat het zwaartepunt ligt bij 80% op basis van solidariteit is geen ongewenst neveneffect te verwachten t.a.v. meldingsbereidheid per gemeente. Omdat het nadeel voor de gemeente Groningen en Westerwolde door invoering van de nieuwe verdeelsleutel aanzienlijk is stellen wij voor om het gefaseerd in te voeren. Het voorstel is, afgestemd op de verwachte invoering van de toekomstscenario’s kind- en gezinsbescherming per 11-2026, de verdeelsleutel voor 50% in te voeren per 1-1-2024 en voor 100% per 1-1-2025. Werkwijze bepalen bijdrage gemeenten Op basis van de jaarlijks vastgestelde begroting VTG wordt de totale bijdrage van de gemeenten per jaar bepaald. Het aandeel op basis van inwonertal wordt gebaseerd op het aantal inwoners per 1 januari van het betreffende jaar.

Het aandeel m.b.t gebruik per gemeente wordt eens per 2 jaar geactualiseerd. Voor de jaren 2023 en 2024 wordt uitgegaan van het gemiddelde gebruik in de jaren 2020 en 2021. Voor de jaren 2025 en 2026 wordt uitgegaan van de gegevens over de jaren 2022 en 2023. De gemeentelijke bijdrage en de bijdrage uit DUVO worden jaarlijks vastgesteld op grond van begroting VTG en de indexatie1. Als ingangsdatum voor de nieuwe verdeelsleutel wordt rekening gehouden met het opstellen van de gemeentelijke begrotingen. Voorstel Wij stellen voor aan het bestuur het volgende besluit voor te leggen:

1

Aan het DB PG&Z/bOOGO wordt gelijktijdig een voorstel gedaan over de indexering van de DUVO-middelen die bestemd zijn voor de uitvoering van de wettelijke en bovenwettelijke taken door VTG.

Bijlage achtergrondinformatie

aantal inwoners (1-1-2022) Eemsdelta

45.443

Groningen

234.977

Het Hogeland

48.007

Midden Groningen

60.890

Oldambt

38.507

Pekela

12.201

Stadskanaal

31.843

Veendam

27.472

Westerkwartier

64.305

Westerwolde

26.589

Totaal

590.234

Percentages gebruik en weging Adviezen

Meldingen

2021

2020

2021&2020

2021

2020

2021&2020

Gemeente

aantal %

aantal %

gemiddeld %

aantal %

aantal %

gemiddeld %

Eemsdelta

186

6,7%

Groningen

1311

47,1%

228

8,0%

1.285 45,0%

207

Weging advies 25% + melding 100% aantal

%

7,3%

328

8,5%

415

10,0%

372

9,2%

423

9%

1298 46,0%

1591

41,1%

1765

42,6%

1678 41,8%

2003

42%

Het Hogeland

136

4,9%

182

6,4%

159

5,6%

224

5,8%

257

6,2%

241

6,0%

280

6%

Midden-Groningen

290

10,4%

263

9,2%

277

9,8%

392

10,1%

422

10,2%

407 10,2%

476

10%

Oldambt

192

6,9%

203

7,1%

198

7,0%

277

7,2%

278

6,7%

278

6,9%

327

7%

Pekela

59

2,1%

91

3,2%

75

2,7%

104

2,7%

126

3,0%

115

2,9%

134

3%

Stadskanaal

153

5,5%

160

5,6%

157

5,5%

226

5,8%

206

5,0%

216

5,4%

255

5%

Veendam

175

6,3%

176

6,2%

176

6,2%

262

6,8%

275

6,6%

269

6,7%

312

7%

Westerkwartier

179

6,4%

190

6,7%

185

6,5%

286

7,4%

249

6,0%

268

6,7%

314

7%

Westerwolde

105

3,8%

79

2,8%

92

3,3%

182

4,7%

151

3,6%

167

4,2%

190

4%

2786 100,0%

2.857

4713

100%

Onbekend

1734

1565

16

4

Buiten provincie

125

109

28

27

3872 100,0%

4144 100,0%

Toelichting: In de tabel wordt inzichtelijk gemaakt wat het aantal (en percentage) meldingen en adviezen per gemeente in de afgelopen 2 vo lle jaren is geweest. Voor de berekening is het gemiddelde van deze beide jaren als uitgangspunt genomen. Opvallend is dat aantal inwoners procentueel gezien niet directe relatie heeft met het percentage meldingen/adviezen. Zo is dit bij gemeente Westerwolde en Midden Groningen procentueel gelijk terwijl het voor andere gemeenten een flink verschil laat zien. Op basis aantal inwoners zouden soms hadden dan meer meldingen verwacht kunnen worden. Voor de weging is het aantal adviezen voor 25% meegewogen omdat een advies slechts ¼ van de behandeltijd in beslag neemt ten opzichte van een gemiddelde melding. Een behoorlijk aantal adviezen is niet voorzien van een gemeente, de reden hiervan is onbekend. Deze cijfers zijn daarom niet meegenomen in de percent ages per gemeente. Het streven is om in de komende jaren het aantal onbekend terug te brengen door betere registratie.

3. Historische verdeelsleutels Huidige subsidie en verdeelsleutel De subsidie voor de wettelijke taken van Veilig Thuis bestaat uit op dit moment uit verschillende componenten. Gemeente Groningen ontvang rechtstreeks vanuit het Rijk in de doeluitkering DUVO (doeluitkering vrouwenopvang en opvang) middelen voor de uitvoering van taken op het gebied van Huiselijk geweld. Samen met de regio dienen gemeenten samen een Regiovisie Huiselijk geweld op te stellen en een organisatie voor Veilig Thuis beschikbaar te houden. Gemeente Groningen heeft hiervoor de centrumfunctie en ontvangt daarvoor extra middelen. Iedere gemeente ontvangt echter ook in haar budget Sociaal Domein middelen voor de aanpak Huiselijk geweld en kindermishandeling. Di t betreffen

historisch gezien zowel Wmo als Jeugdmiddelen. Vanuit dit budget dragen alle gemeenten bij aan de bekostiging van Veilig Thuis Groningen. Tot nu toe volledig op basis van solidariteit; 1/3 deel Wmo middelen gebaseerd op inwoneraantal, 2/3 jeugd-middelen op basis van verdeelsleutel die voor RIGG wordt gehanteerd. Bij de invoering van de nieuwe Jeugdwet in 2015 werden gemeenten verantwoordelijk voor het Algemeen Meldpunt Kindermishandeli ng (AMK) en ontvingen daarbij teven de opdracht om het AMK en Meldpunt Huiselijk Geweld samen te voegen. Destijds is er om praktische reden voor gekozen het contractbeheer van de nieuwe VTG bij de RIGG te beleggen. Gemeenten betaalden op basis van de ‘Jeugd’ verdeelsleutel een bedrag aan de RIGG voor VTG. De DUVO middelen en de Wmo bijdrage voor Meldpunt Huiselijk Geweld die de gemeenten reeds jaren aan de centrumgemeente betaalden werd vanaf 2015 door gemeente Groningen overgemaakt aan de RIGG. Nu de gemeente Groningen als centrumgemeente de taken rond contractbeheer op zich gaat nemen is het een goed moment om te komen tot één verdeelsleutel. De bijdrage vanuit jeugd/RIGG-budget was in 2021 als volgt verdeeld:

De WMO-bijdrage is gebaseerd op inwoneraantal en is als volgt:

Gemeente Eemsdelta Het Hogeland Westerwolde

Inwonersaantal 1-1-2019 45.858 47.834 25.796

Bijdrage gemeentelijke Wmo middelen 51.140 53.343 28.767

Midden Groningen Westerkwartier Groningen Oldambt Pekela Stadkanaal Veendam Totaal

60.797 63.330 232.880 38.209 12.196 31.686 27.384 583.767

67.799 70.624 259.701 42.610 13.601 35.335 30.538 651.000