11-04 Jaarstukken VKB versie 190724
Tekst van het document
Jaarstukken 2023
(v.190724)
Inhoudsopgave 1.
WOORD VAN DE DIRECTIE ......................................................................................5
2.
ALGEMEEN ................................................................................................................7
2.1
INLEIDING ......................................................................................................................7
2.2
DOELSTELLING VOLKSKREDIETBANK ...............................................................................7
2.3
DEELNEMENDE GEMEENTEN EN BESTUUR........................................................................8
2.5
LIDMAATSCHAPPEN ..................................................................................................... 10
2.6
KWALITEITSZORG........................................................................................................ 10
2.7
BEREIKBAARHEID ........................................................................................................ 11
Jaarverslag 3.
PROGRAMMAVERANTWOORDING ...................................................................... 12
3.1 INLEIDING ...................................................................................................................... 12 3.2 DOELSTELLINGEN BELEIDSPLAN ALS KADER .................................................................... 12 3.3
RESULTATEN EN STREEFCIJFERS (AMBITIES) ................................................................ 13 3.3.1 Voorkomen van schulden .............................................................................. 13 3.3.2 Duurzame resultaten ..................................................................................... 14 3.3.3 Oplossen schulden en bevorderen participatie ............................................. 14 3.3.4 Voorkomen van maatschappelijke kosten ..................................................... 15
4. PARAGRAFEN ............................................................................................................. 17 4.1. WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ........................................................... 17 4.1.1. Kengetallen .................................................................................................... 18 4.2 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................. 18 4.3
FINANCIERING............................................................................................................. 19 4.3.1. Risicobeheer .......................................................................................... 19 4.3.2. Kasbeheer ..................................................................................................... 20
4.4 BEDRIJFSVOERING ......................................................................................................... 20 4.4.1. Algemeen ....................................................................................................... 20 4.4.2. Financieringssystematiek .............................................................................. 20 4.4.3 Rechtmatigheidsverantwoording ................................................................... 21 4.4.4. Automatisering en telefonie ........................................................................... 23 4.4.5. Gegevensbescherming .................................................................................. 23 4.4.6 Wet Open Overheid ....................................................................................... 24 4.4.7 Fraude en fraudepreventie ........................................................................... 25 4.4.8 Personeel ..................................................................................................... 25 4.5. VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................ 29
Jaarstukken 2023 (v.190724)
2 │57
Jaarrekening 5.
BALANS PER 31 DECEMBER 2023 ...................................................................... 31
6.
OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN 2023 ........................................................ 32
6.1
OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (CATEGORIALE INDELING) 2023 ............................... 32
6.2
PROGRAMMAREKENING 2023 ...................................................................................... 33
7.
KASSTROOMOVERZICHT 2023 ............................................................................ 34
8.
TOELICHTING OP BALANS EN OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN ........... 35
8.1
GRONDSLAGEN VOOR WAARDERING EN RESULTAATBEPALING ....................................... 35
8.2
TOELICHTING OP DE BALANS PER 31 DECEMBER 2023 .................................................. 36
8.3 TOELICHTING OP EN ANALYSE VAN DE CATEGORIALE INDELING 2023................................ 42 9.
VERANTW. RECHTMATIGHEID EN VASTSTELLEN JAARSTUKKEN 2023 ...... 46
9.1
VERANTWOORDING RECHTMATIGHEID .......................................................................... 46
9.2
VASTSTELLEN JAARSTUKKEN 2023 .............................................................................. 48
10. OVERIGE GEGEVENS............................................................................................... 49 10.1
BELANGRIJKE GEBEURTENISSEN NA BALANSDATUM .................................................... 49
10.2
EXPLOITATIESALDOVERWERKING EN VERDELING ........................................................ 49
10.3
VERDEELSLEUTEL .................................................................................................... 49
10.4
BTW COMPENSATIE ................................................................................................. 49
10.5
OVERZICHT LASTEN EN BATEN PER TAAKVELD 2023 ................................................... 50
10.6
OVERZICHT GEMEENTELIJKE BIJDRAGEN 2023 ........................................................... 51
10.7
WNT-VERANTWOORDING 2023 VOLKSKREDIETBANK NOORD-OOST GRONINGEN ........ 52
11. CONTROLEVERKLARING ........................................................................................ 54 12. STATISTISCHE GEGEVENS ..................................................................................... 56
Jaarstukken 2023 (v.190724)
3 │57
Jaarverslag 2023
Jaarstukken 2023 (v.190724)
4 │57
1. Woord van de directie In 2023 heeft de VKB, in uitdagende omstandigheden, hard gewerkt aan haar ambitie om die deskundige, resultaatgerichte, betrouwbare en inwonergerichte organisatie te zijn, die inspeelt op de wensen en behoeften van onze opdrachtgevers. Daarbij is ook het streven geweest wendbaar te zijn en flexibel in te kunnen spelen op de actualiteit. Met name in de tweede helft van 2023 is juist die wendbaarheid zwaar op de proef gesteld, niet alleen door de actualiteit maar vooral door uitdagingen in de bedrijfsvoering. Context Ook in 2023 zagen we in toenemende mate een verstrengeling van problematiek, welke enorme impact had voor kwetsbare groepen. Denk aan de stapeling van problemen als gevolg van stijgende benzine- en voedselprijzen, de gestegen energiekosten, de algehele inflatie, effecten van klimaatverandering en mondiale spanningen. Veel huishoudens zagen zich geconfronteerd met een fikse stijging in uitgaven, waar in veel gevallen niet een evenredige toename van de inkomsten tegenover stond. Voor een deel poogde de Rijksoverheid dat op te vangen met de nodige maatregelen getroffen (energietoeslag, verhoging minimumloon, verhoging toeslagen). Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen) heeft in het voorjaar aangekondigd om de duur van schuldhulpverleningstrajecten te verkorten tot anderhalf jaar.
Ook zette zij in op het verlagen van de drempel naar de gemeentelijke hulp. Op die manier wil de Minister bereiken dat meer mensen hulp krijgen en dat zij sneller van hun schulden af zijn. De wetswijziging die per 1 juli 2023 is ingegaan betekent dat een verkorte looptijd bij de WSNP en MSNP van 36 maanden naar 18 maanden. Wat de impact is op de schuldenaren, schuldeisers en onze eigen organisatie zal zijn, is in 2023 nog niet duidelijk geworden. Dienstverlening Vanuit het inwonergericht werken, nemen wij doorlopend onze dienstverlening onder de loep, in samenwerking met ons klantenpanel. We hebben daarbij in 2023 meer aansluiting gevonden bij de verschillende doelgroepen die wij bedienen. Speciale aandacht was gericht op jongeren. Vanuit de Regiodeal Oost Groningen hebben wij campagne gevoerd in 2023 om zo meer toegang te kunnen organiseren voor de doelgroep tussen 18 en 25 jaar, een groep waar de afgelopen vijf jaar de problematiek sterk is gestegen. Na de VKB pilot, gericht op kennisvergroting en verkenning van samenwerking, heeft VKB in 2023 een start gemaakt met de samenwerking met gemeente Pekela en Oldambt om schuldhulp aan ondernemers te bieden. De wijziging in de Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) in 2023 geeft de verplichting om vroegsignalering in te richten. In 2023 kreeg dit bij alle gemeenten structureel vorm.
Als VKB ondersteunden we gemeenten op verschillende manieren. Het is van belang dat er zoveel mogelijk tijd van de VKB-consulenten gaat naar het ondersteunen van inwoners op weg naar zelfredzaamheid. Het huidige softwaresysteem ondersteunt de consulenten daar onvoldoende in door te veel handmatige handelingen en een omslachtige werkwijze. In 2023 is daarom het besluit genomen gefaseerd over te stappen naar een softwaresysteem dat onze consulenten beter begeleidt en faciliteert in onze werkzaamheden. Bedrijfsvoering Het jaar werd voor een groot deel bepaald door toenemende uitdagingen in de bedrijfsvoering, door het voortdurende verloop en uitval in de bezetting op cruciale posities. Dat speelde op zowel staf, management als directieniveau. Daarmee ontstond een steeds groter wordende kwetsbaarheid, weglekkende kennis en ervaring en het ontbreken van warme overdrachten. Deze
Jaarstukken 2023 (v.190724)
5 │57
situatie leidde er toe dat de organisatie vooral bezig kon zijn met de kern van operatie en niet meer dan dat. Dat brengt ook grote waardering met zich mee voor alle operationele teams die in lastige omstandigheden hun werk uitstekend hebben gedaan. In 2023 heeft een klanttevredenheidsonderzoek plaatsgevonden dat resulteerde in een gemiddelde klanttevredenheid van 8,3. Een bijzondere prestatie onder bijzondere omstandigheden. Strategie Aan het eind van het jaar nam het bestuur twee besluiten die van invloed zijn op de komende jaren. Allereerst een opdracht aan een externe partij, Lysias, om o.a. een herijking van de gemeentelijke opdracht te formuleren. Het tweede besluit was de aanstelling van een nieuwe directeur en daarmee de start om de bezetting en de basis na 2023 weer goed op orde te krijgen. Bij tegenwind zul je soms harder moeten trappen. Dat is wat het team VKB heeft gedaan in 2023 en ook in 2024 zal doen. Met die wetenschap spreek ik als nieuwe directeur niet alleen mijn waardering uit voor de getoonde inzet, veerkracht en vooral flexibiliteit in 2023, maar ook het vertrouwen voor het komende boekjaar 2024. Marc Winters Directeur Volkskredietbank Noord-Oost Groningen
Jaarstukken 2023 (v.190724)
6 │57
2. Algemeen 2.1
Inleiding
Voor u ligt het jaarverslag 2023. Op grond van artikel 7 van de Financiële Verordening ex art. 212 van de Gemeentewet dient het Dagelijks Bestuur verantwoording af te leggen over de uitvoering van de begroting en het financiële (meerjaren)plan.
2.2
Doelstelling Volkskredietbank
In artikel 3 van de Gemeenschappelijke Regeling wordt de doelstelling van de Volkskredietbank expliciet benoemd. De bank is een kredietbank en heeft geen winstoogmerk. De regeling wordt getroffen ten bate van een zo doelmatig mogelijke uitvoering van de volgende belangen: a. het verlenen van hulp om te komen tot een financieel stabiele situatie bij inwoners die in financiële moeilijkheden verkeren of dreigen te raken; b. het op zakelijke en sociaal verantwoorde wijze voorzien in de behoefte aan sociale kredieten; c.
het voorkomen van maatschappelijk minder gewenste vormen van financiële dienstverlening.
In artikel 4 van de Gemeenschappelijke Regeling worden de taken van de Volkskredietbank expliciet benoemd. Artikel 4 Taken 1. Ter behartiging van de in artikel 3 genoemde doelstelling is de bank ten behoeve van de deelnemers belast met de uitvoering van enige wettelijke bepaling of beleidsregel betreffende de in dat artikel genoemde belangen. 2. De bank heeft daartoe de volgende taken: a. het verrichten van preventieve, voorlichtende, stabiliserende, inkomensbeherende, coachende en/of schuldregelende werkzaamheden ten behoeve van personen die in geldelijke moeilijkheden verkeren of dreigen te geraken; b. het voeren van bewind als bedoeld in artikel 1:431 e.v. van het Burgerlijk Wetboek (Beschermingsbewind) ter bescherming van meerderjarigen die vanwege een lichamelijke of geestelijke tekortkoming (tijdelijk) niet in staat zijn om hun vermogensrechtelijke belangen te behartigen; c. het afgeven van de verklaring als bedoeld in artikel 285, lid 1, sub f van Titel III van de Faillissementswet inzake de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen; d. het aanvragen van een voorlopige voorziening als bedoeld in artikel 287b, lid 1 van Titel III van de Faillissementswet inzake de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen; e. het (doen) verstrekken van kredieten in de zin van de Wck en vallend binnen de kaders van de Wet fido; f.
het verrichten van alle handelingen die met de doelstelling verband houden of daarvoor bevorderlijk kunnen zijn. Op basis van bovengenoemde doelstelling heeft de VKB de visie en missie geformuleerd: Missie: Waar wij aan werken vanuit onze missie is een schulden(zorgen)vrije toekomst voor alle inwoners. Daarbij hebben wij de ambitie geformuleerd om in 2025 alle inwoners met geldzorgen in beeld te hebben en bieden wij hen passende hulp
Jaarstukken 2023 (v.190724)
7 │57
Visie: De VKB is dé inwonersgerichte, betrouwbare, deskundige dienstverlener die inwoners met geldzorgen bijstaat. De VKB heeft een ondernemende houding en levert maatwerk vanuit een sterk ontwikkeld inlevingsvermogen. Dit doet VKB samen met andere organisaties om zo op integrale wijze een bijdrage te leveren aan een meer duurzame toekomst voor onze inwoners. Doelstellingen: Voorkomen van schulden, oplossen van schulden, duurzame resultaten, het bevorderen van participatie en het voorkomen van oplopende maatschappelijke kosten.
2.3
Deelnemende gemeenten en bestuur
De uitvoeringsorganisatie VKB staat onder toezicht van een Algemeen Bestuur. Dit Algemeen Bestuur bestaat uit 5 wethouders van de aangesloten gemeenten die schuldhulpverlening in hun portefeuille hebben. Uit dit Algemeen Bestuur is een Dagelijks Bestuur gevormd van 3 wethouders. Het Dagelijks Bestuur houdt toezicht op de dagelijkse gang van zaken binnen de Volkskredietbank en is verantwoording verschuldigd aan het Algemeen Bestuur. Een Dagelijks Bestuur van 3 personen en een Algemeen Bestuur van 5 personen laat een onbalans zien, dit is veroorzaakt doordat we als gevolg van de gemeentelijke herindelingen in de afgelopen jaren van acht naar vijf gemeenten zijn teruggegaan als lid van de gemeenschappelijke regeling.
Jaarstukken 2023 (v.190724)
8 │57
Het bestuur werd in 2023 gevormd door:
Bestuursfunctie
Naam bestuurder
Gemeente
Voorzitter AB en DB Lid AB en DB Vice-voorzitter AB en DB Lid AB Lid AB
Mw. M. de Visser Mw. E. van Klaveren Dhr. G. Engelkens Dhr. H. Ronde Mw. A. Kleve
Het Hogeland Pekela Oldambt Eemsdelta Veendam
De dagelijkse leiding over de organisatie ligt bij de directeur. De directeur is tevens ambtelijk secretaris van het bestuur.
2.4
Dienstverlening
Aan de basis van de dienstverlening liggen de volgende uitgangspunten ten grondslag: 4
de doelstelling zoals verwoord in artikel 3 van de gemeenschappelijke regeling;
5
de gedragscodes schuldhulpverlening en sociale kredietverlening van de NVVK;
6
de overige regelgeving en werkwijzen van de NVVK.
De VKB staat voor een inwonersgerichte organisatie, wij vinden het belangrijk om de inwoner/klant centraal te stellen. Dit dragen wij ook uit onder onze medewerkers, door regelmatig stil te staan bij onze kernwaarden: betrouwbaar, deskundig, resultaatgericht en inwonergericht. Ook de NVVK belofte wordt binnen de organisatie uitgedragen: • •
•
• • •
Een aanmeldproces zonder drempels (aanmelden kan telefonisch, via de website of via de mail; binnen 2 werkdagen wordt er contact opgenomen om binnen 10 dagen een afspraak te plannen; alle vragen over financiële problemen zijn welkom, groot en klein) We bieden hulp op basis van vertrouwen (werknemers worden getraind in gesprekstechnieken, er is begrip voor stress en bijbehorend gedrag, we werken niet straffend, maar uitnodigend, ook als het een keertje niet lukt om stukken aan te leveren of een afspraak na te komen, samen komen we er weer uit). We geven duidelijkheid over waar de klant aan toe is (we delen met de klant hoe alles werkt en welke stappen er zijn in het traject, we werken zoveel mogelijk op een begrijpelijk taalniveau voor al onze inwoners / klanten, er wordt informatie gedeeld over de voortgang van het traject). We zorgen ervoor dat geen klant buiten de boot valt (als het gedurende het traject tegenzit blijven wij hulp bieden, wij werken goed samen in de keten om meer integraal hulp te bieden).
We verlagen de druk door schuldeisers (wij ondersteunen de klant bij gesprekken met schuldeisers en deurwaarders, we proberen door bemiddeling een verdere verhoging van kosten te voorkomen) We streven naar een zo goed mogelijk schuldenvrije toekomst (we zetten alle (wettelijke) middelen in om een schuldregeling op te zetten – ook als schuldeisers niet mee willen werken, we vinden nazorg belangrijk).
In de eerste helft van 2020 is in de gemeenteraden van de betreffende gemeenten het Beleidsplan Schuldhulpverlening besproken. De raden zetten kaders uit op welke manier invulling gegeven kan worden door gemeenten aan schuldhulp voor hun inwoners. Wanneer de gemeenteraden het beleidsplan hebben vastgesteld, werkt de VKB namens de gemeente mee aan de uitvoering van dit beleidsplan. Het plan is inmiddels vastgesteld en is opgesteld voor een periode van vier jaar. Om het beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024 te kunnen uitvoeren, heeft het bestuur van de VKB regels opgesteld. Deze regels noemen we de Beleidsregels Schuldhulpverlening. De
Jaarstukken 2023 (v.190724)
9 │57
beleidsregels gaan over wanneer een inwoner wordt toegelaten tot schuldhulpverlening en de voorwaarden die daarbij gelden. Ook gaan ze over welke verplichtingen de VKB kan opleggen en wanneer schuldhulpverlening kan worden geweigerd of worden beëindigd. De VKB werkt met een kern- en een keuzepakket. De volgende producten/diensten vormen het kern pakket van de Volkskredietbank: • • • • • • • •
•
Intake en diagnose ten behoeve van producten uit het kernpakket en in het kader van preventie (inclusief adviesgesprekken en crisisinterventies); Budgetbeheer; Financieel Beheer; Coaching gesprekken; Schuldregeling; Schuldbemiddeling; Dwangakkoord; Wsnp-verklaring; Leningaanvraag.
De volgende producten/diensten kunnen onderdeel uitmaken van het keuzepakket en/of kunnen worden ingezet voor individuele inkoop: • • • •
Beschermingsbewind; Preventie en voorlichting; Leningaanvraag met borg; Leefgeld en opvangvergoedingen voor vluchtelingen uit Oekraïne.
2.5
Lidmaatschappen
NVVK De VKB is lid van de NVVK, de branchevereniging voor schuldhulpverlening, sociaal bankieren en bewindvoering. De vereniging behartigt de belangen van de leden op landelijk niveau bij de rijksoverheid, maatschappelijke organisaties en instellingen. Verder ondersteunt het verenigingsbureau van de NVVK alle leden op gebied van wet-, regelgeving, beleid en documenten. Het doel is te komen tot een goede en uniforme afstemming in aanpak en methode van schuldhulpverlening en kredietverstrekking. De Volkskredietbank is in de vereniging vertegenwoordigd door deelname aan diverse overleggen. De NVVK heeft de VKB het certificaat verleend tot 23 mei 2025. BKR De VKB is lid van Bureau Krediet Registratie (BKR) in Tiel. Potentiële kredietnemers worden getoetst bij deze instelling. Mede op grond van de hieruit verkregen informatie wordt beoordeeld of kredietverstrekking verantwoord is. Alle verstrekte kredieten worden gemeld bij het bureau. Ook betalingsachterstanden of onregelmatigheden worden kenbaar gemaakt. Indien alle verplichtingen conform de overeenkomst zijn nagekomen wordt de cliënt weer afgemeld. Door onder andere gebruik te maken van dit bureau wordt getracht kredietverlening op een zo verantwoord mogelijke wijze te laten plaatsvinden.
Daarnaast wordt de informatie van BKR gebruikt bij schuldhulpverlening om een volledig beeld van de financiële verplichtingen van de cliënt te krijgen.
2.6 Kwaliteitszorg In 2023 is de kwaliteitsverbetering verder doorgezet. De praktijkbegeleiders zijn doorgegaan met het uitwerken en verbeteren van de werkprocessen. Voorts is verder ingezet op structureel terugkerend dossieronderzoek en coaching van collega’s om de kwaliteit van dienstverlening te verbeteren en uniformiteit te bevorderen. De uitkomsten van de in 2022 uitgevoerde NVVK-audit zijn aangepakt om de organisatieontwikkeling te verbeteren. Zo werd ingezet op intervisie en het
Jaarstukken 2023 (v.190724)
10 │57
updaten van de kennis van medewerkers door het aanbieden van scholing over verschillende onderwerpen. Daarnaast zijn we in 2023 van start gegaan met het laten uitvoeren van klanttevredenheidsonderzoeken, welke we sindsdien meerdere keren per jaar laten terugkeren. Om de samenwerking met ketenpartners en opdrachtgevers te bevorderen, is ingezet op werken op locaties en het aansluiten bij intergemeentelijke werkoverleggen. De medewerker relatie en communicatie heeft gewerkt aan de relaties met andere partners, zoals bibliotheken en taalgenootschappen t.b.v. laaggeletterdheid en begrijpend schrijven. Ook zijn alle medewerkers getraind in begrijpend schrijven, is een groot deel van onze brieven herschreven, net als onze overeenkomsten en algemene voorwaarden. Met de komst van een medewerker communicatie hebben wij ons gericht op meer externe zichtbaarheid, verbetering van de informatievoorzieningen op onze website en het maandelijks uitbrengen van een interne nieuwsbrief
2.7 Bereikbaarheid We werken inwonergericht als organisatie, dat betekent dat we op meerdere locaties onze dienstverlening uitvoeren. Ons kantoorpand is gevestigd aan de Stationsweg 2 in Appingedam. Daarnaast zijn onze medewerkers op wekelijkse basis aanwezig op diverse gemeentelijke en maatschappelijke locaties in de gemeenten Eemsdelta, Het Hogeland, Oldambt, Pekela en Veendam. Ook is het mogelijk om een huisbezoek af te leggen wanneer de inwoner dat prettiger vindt. Via ons portal “MijnVKB”, onze website en onze in 2022 aangemaakte LinkedIn pagina houden we inwoners, cliënten en ketenpartners op de hoogte over de activiteiten en diensten die de VKB biedt of over mogelijk (ver)storingen. De bezoektijden van het kantoor zijn: maandag, dinsdag, woensdag en donderdag tussen 8.30 – 12.00 uur en 13.00 – 16:00 uur en op vrijdag tussen 8.30 – 12.00 uur. Telefonisch zijn wij op werkdagen bereikbaar: tussen 09.00 – 12.00 uur en tussen 13.00 – 16.00 uur. Het werkvenster van de VKB is tussen 7.00 – 22.00 uur
Jaarstukken 2023 (v.190724)
11 │57
3. Programmaverantwoording 3.1 Inleiding Op basis van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening is in 2021 door de gemeenteraden van de aan de VKB deelnemende gemeenten het beleidsplan Schuldhulpverlening vastgesteld voor de periode 2021 tot en met 2024. In het beleidsplan zijn de doelstellingen en de uitgangspunten van de gemeenten op het terrein van schuldhulpverlening neergelegd. Het bestuur van de VKB is belast met een groot deel van de uitvoering van dit beleidsplan. In het beleidsplan is afgesproken dat jaarlijks middels een jaarverslag verantwoording wordt afgelegd over de uitvoering van de schuldhulpverlening. In het beleidsplan zijn doelen en gewenste resultaten opgenomen. Deze zijn bepalend voor de uitvoering van de schuldhulpverlening door de VKB. Opmerking vooraf In dit hoofdstuk worden de via de VKB behaalde resultaten over de in het beleidsplan vastgelegde doelstellingen weergegeven. Gemeenten behalen ook door middel van ander beleid en via andere uitvoeringsorganisaties of ketenpartners resultaten op die doelstellingen. Op die resultaten heeft de VKB echter geen zicht. De in paragraaf 3.3 genoemde resultaten betreffen dus enkel de resultaten voor zover de VKB deze in beeld heeft.
Voor een totaalbeeld van de realisatie van bovengenoemde doelstellingen moeten ook de resultaten van de andere door de gemeenten geregisseerde partijen in het sociaal domein in ogenschouw worden genomen.
3.2 Doelstellingen beleidsplan als kader Financiële problemen kunnen vergaande gevolgen hebben voor het dagelijks leven, zoals belemmering voor werk of sociale activiteiten. Om die reden hebben de gemeenten de volgende doelstellingen voor de integrale schuldhulpverlening omschreven: 1. Voorkomen van schulden: aandacht voor preventie, vroegsignalering en nazorg verkleint de kans dat grotere of nieuwe schulden en daarmee samenhangende maatschappelijke problemen (opnieuw) ontstaan. 2. Oplossen van schulden: Het doel van het oplossen van schulden is om de inwoner een schuldenvrije toekomst geven. Hiervoor worden de producten schuldbemiddeling, 100% betalingsregeling of saneringskrediet ingezet. In die gevallen moet het vinden van een oplossing voor schulden worden bewerkstelligd binnen een termijn van maximaal 36 maanden. Vanaf 1 juli 2023 is deze termijn verkort tot maximaal 18 maanden. De looptijd van een traject kan op grond van bijzondere omstandigheden worden verlengd. Het is belangrijk dat na het traject goede nazorg wordt verleend om te voorkomen dat er nieuwe schulden ontstaan. 3. Duurzame resultaten: een investering in integrale schuldhulpverlening waarbij wordt gewerkt aan het vergroten van de financiële zelfredzaamheid levert een langdurig resultaat en verkleint de kans op herhaling van schulden.
Het zorgt er verder voor dat klanten zich op andere terreinen kunnen ontwikkelen (bijvoorbeeld re-integreren). Producten die hiervoor worden ingezet zijn bijvoorbeeld: budgetbeheer, budgetcoaching of een schuldregeling. 4. Bevorderen participatie: het vergroten van de financiële zelfredzaamheid en het oplossen of beheersbaar maken van de schulden zorgen ervoor dat de financiële situatie geen belemmering meer vormt voor een inwoner om actief deel te nemen aan de samenleving. De ondersteuning is maatwerk.
Jaarstukken 2023 (v.190724)
12 │57
5. Voorkomen van maatschappelijke kosten: een investering in integrale schuldhulpverlening voorkomt hoge maatschappelijke kosten zoals de kosten voor huisuitzetting, herhuisvesting, maatschappelijke opvang, extra beroep op bijstand en afsluiting energie.
3.3 Resultaten en streefcijfers (ambities) Voorgaande doelstellingen zijn vertaald naar een aantal gewenste concrete inhoudelijke resultaten voor de uitvoering. Zoals in het beleidsplan is aangegeven, zijn deze resultaten afhankelijk van allerlei factoren zoals de aard van de schuldenproblematiek, de opstelling of mogelijkheden van schuldenaren, de opstelling of mogelijkheden van crediteuren, de manier van werken en kwaliteit van andere hulpverleningsorganisaties op het gebied van herkenning van schuldproblemen en tijdige doorverwijzing. Toch zijn bij iedere doelstelling één of meerdere streefcijfer(s) opgenomen. Deze streefcijfers geven de ambities weer die de gemeenten hebben bij het betreffende doel. 3.3.1 Voorkomen van schulden Preventie Om schulden te voorkomen zijn diverse preventieactiviteiten opgezet. In 2023 was de focus met name gericht op de jongeren en jongvolwassenen. Door voorlichting en aanwezigheid op scholen hebben we veel jongeren kunnen bereiken. Ook zijn er diverse adviesgesprekken gevoerd, al dan niet naar aanleiding van vroegsignalering. Het effect van het inzetten van preventie en vroegsignalering is lastig te meten en in harde cijfers aan te tonen. Inmiddels durven we wel te stellen dat vroegsignalering kan leiden tot een lagere totale schuld bij de start van de schuldhulpverlening.
Schuldsituaties zullen minder snel uit de hand lopen en zijn gemakkelijker op te lossen. Vroegsignalering In 2023 is het werken met vroegsignalering goed op gang gekomen in de gemeenten. De samenwerking tussen de gemeenten en de VKB is goed. Mede door het detacheren van werknemers van de VKB bij diverse gemeenten wordt er veel kennis en kunde met elkaar gedeeld. Dit komt het resultaat van vroegsignalering ten goede. Vanwege een softwarekoppeling kan vanuit vroegsignalering gekeken worden welke inwoners al bekend zijn bij de VKB. Hiermee wordt voorkomen dat inwoners onnodig worden geconfronteerd met hun achterstanden. In 2023 zijn er meerdere inwoners uit onze gemeenten naar ons doorverwezen. Deze doorverwijzingen hebben betrekking op verschillende diensten van de VKB. Bij een aantal inwoners is een schuldregeling opgestart, om daarmee de openstaande schulden te saneren. De aanname die de VKB durft te doen aan de hand van de eerste resultaten, is dat de totale hoogte van de schulden inderdaad lager zal uitpakken dan € 40.000,- en dat het gemiddelde aantal schuldeisers lager is dan 14. Doordat bij de VKB de schuldregelingen sneller geregeld kunnen worden, zal dit ten goede komen aan de inwoner die daarmee sneller geholpen is. Inzetten op vroegsignalering loont voor de inwoners en voor de gemeenten.
Streefcijfer: 1. Bij inwoners waarbij vroegsignalering is ingezet, is de gemiddelde schuldhoogte lager dan € 40.000,-; 2. Bij inwoners waarbij vroegsignalering is ingezet, is het gemiddelde aantal schuldeisers minder dan 14. Resultaat 2023: In 2023 is vroegsignalering in alle gemeenten ingeregeld en zijn er afspraken gemaakt over doorverwijzing naar de VKB. Wij zien een toename in het aantal aanmeldingen dat voortkomt uit vroegsignalering. De focus heeft gelegen op het verbeteren van de samenwerking met gemeente
Jaarstukken 2023 (v.190724)
13 │57
en het vergroten van de zichtbaarheid van de VKB in de keten. Er is niet gestuurd op de meetbaarheid van de resultaten. Het komende jaar gaat de VKB hier aandacht aan besteden. Conclusie: Op basis van het bovenstaande, is de conclusie dat het aantal aanmeldingen uit vroegsignalerig is toegenomen, wij beschikken nog niet over de cijfers om dit te staven 3.3.2 Duurzame resultaten Een graadmeter voor de duurzaamheid van de resultaten van schuldhulpverlening is het herhalingspercentage. Dat percentage geeft weer hoeveel inwoners binnen drie jaar opnieuw gebruik maken van schuldhulpverlening nadat ze een eerder traject succesvol hebben afgerond. Hierbij wordt gekeken naar de afname van het product budgetbeheer, budgetcoaching en/of schuldregeling. Uit NVVK-onderzoek bij een aantal kredietbanken verspreid door het land blijkt dat het herhalingspercentage tussen de 4,4% en de 19% ligt.1 Als gewenst resultaat is gekozen dat het herhalingspercentage niet uitkomt boven het laagste percentage uit dat onderzoek. Streefcijfer: Het gemiddelde herhalingspercentage bedraagt in 2021-2024 ten hoogste 4,4%. Resultaat 2023: Het herhalingscijfer in 2023 is in onderstaande tabel weergegeven. Om ook de ontwikkeling van dit cijfer te kunnen monitoren, zijn tevens de herhalingscijfers van de voorgaande twee jaren in de tabel opgenomen.
2021
Aantal 2022
2023
2021
Percentage 2022
2023
40
48
52
3,3
3,8
3,8
Herhaling Gemiddeld
Uit de tabel blijkt dat het gemiddelde herhalingspercentage over 2023 op 3,8% ligt. Daarmee is er sprake van een stabilisatie in procenten, echter een stijging in absolute aantallen ten opzichte van voorgaande jaren. Het percentage ligt wel onder de streefnorm. Conclusie: De doelstelling van ten hoogste 4,4% herhaling is daarmee gehaald. 3.3.3 Oplossen schulden en bevorderen participatie Inwoners kunnen op andere terreinen weer sneller de draad oppakken als er iets aan hun schulden wordt gedaan. De financiële situatie vormt dan niet langer een belemmering voor een burger om actief deel te nemen aan de samenleving. Ook het afwenden van een crisissituatie bevordert de participatie. Hiermee wordt immers voorkomen dat de situatie voor de inwoner verder uit de hand loopt met grote maatschappelijke consequenties tot gevolg (bijvoorbeeld een huisuitzetting of afsluiting van energie). Streefcijfers: 1) Het percentage inwoners met schulden dat binnen de schuldhulpverlening een oplossing voor de schulden krijgt aangeboden bedraagt jaarlijks minimaal 80%; 2) Het percentage crisissituaties dat wordt afgewend, bedraagt jaarlijks minimaal 80%.
1
Muijnck, J.A. de, Renken, C., Passende nazorg en voorkomen van terugval in schulden, Groningen: 2020, Breuer & Intraval.
Jaarstukken 2023 (v.190724)
14 │57
Resultaat 2023: In onderstaande tabel zijn de resultaten voor beide streefcijfers over 2023 en voorgaande jaren weergegeven. Resultaat Inwoners met oplossing voor schulden Aantal afgewende crisissituaties
2021
2022
2023
335 van 369 (90,8%)
368 van 395 (93,2%)
384 van 421 (91,25%)
20 van 22 (90,9%)
25 van 25 (100,0%)
31 van 33 (94%)
Inwoners met oplossing voor schulden Inwoners die zich bij de VKB melden hebben altijd een schuldenprobleem, de grootte van het probleem is zeer verschillend. In 2023 zijn er 421 intakes geweest, daarvan kregen 384 een oplossing voor de schulden aangeboden. Bij de overige inwoners was er na het intakegesprek geen vervolgoplossing bij de VKB (o.a. geen noodzaak of niet komen opdagen). We zien dat procentueel het aantal inwoners waar een oplossing is aangeboden iets daalt, maar absoluut is gestegen t.o.v. het voorgaand jaar. Afgewende crisissituaties Van een crisissituatie is sprake bij een dreigende woningontruiming, afsluiting elektra / gas / water of royering ziektekostenverzekering. In 2023 waren er 33 aanmeldingen waarbij er sprake was van een crisissituatie. Daarvan werden er 31 (94%) afgewend. Deze crisissituaties werden geregistreerd op het moment van aanmelding. Ook in de fase daarna is het mogelijk dat er een crisis ontstaat. Conclusie: Beide doelstellingen van minimaal 80% zijn gehaald. 3.3.4 Voorkomen van maatschappelijke kosten Uit onderzoek blijkt dat het aanpakken van de schulden ertoe leidt dat hoge maatschappelijke kosten worden voorkomen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de kosten voor huisuitzetting, herhuisvesting, maatschappelijke opvang, extra beroep op bijstand en afsluiting energie.
Door het Nibud is aangetoond dat het niet oplossen van een schuldsituatie de maatschappij ruim 100.000 euro kost. Het hiervoor genoemde onderzoek is ook vertaald in een rekentool 2 waarmee de kosten-batenverhouding van schuldhulpverlening berekend kan worden. De uitkomst van deze rekentool geeft een goede indicatie van het maatschappelijk rendement dat met schuldhulpverlening wordt behaald. Streefcijfer: De verhouding tussen de kosten en de baten van schuldhulpverlening is in de periode 2021-2024 minimaal 1,5 (iedere euro die in schuldhulpverlening wordt geïnvesteerd, levert minstens € 1,50 aan kostenbesparing op). Resultaat 2023: De berekening van het maatschappelijk rendement is nog niet mogelijk. Er werd gebruikt gemaakt van een rekenmodel van 2016 waarin nog data werd gebruikt van 2014. Dit komt de betrouwbaarheid van de gegevens en de informatiewaarde van de uitkomsten niet ten goede. Er zal, in overleg met de gemeenten, gezocht worden naar een alternatief. Conclusie:
2
Rekentool van onderzoeksbureau Regioplan en de Hogeschool Utrecht waarmee gemeenten lokaal de eigen kostenbatenverhouding van hun schuldhulpverlening kunnen berekenen.
Jaarstukken 2023 (v.190724)
15 │57
De doelstelling van een kostenbesparing van minstens € 1,50 per euro die in schuldhulpverlening wordt geïnvesteerd is niet bekend of deze is gehaald.
Jaarstukken 2023 (v.190724)
16 │57
4. Paragrafen In het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn meerdere verplichte paragrafen opgenomen voor provincies, gemeenten en hun gemeenschappelijke regelingen. Deze zijn niet allemaal relevant voor de VKB. Om die reden zijn de paragrafen lokale heffingen en grondbeleid niet opgenomen. Hieronder staan de paragrafen: • • • •
•
Weerstandvermogen en risicobeheersing; Onderhoud kapitaalgoederen; Financiering; Bedrijfsvoering; Verbonden partijen.
4.1. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Weerstandsvermogen is van belang om de financiële gezondheid van de Volkskredietbank te kunnen beoordelen. Het is bedoeld om risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen op te kunnen vangen. Het gaat hierbij om de verhouding tussen: •
De weerstandscapaciteit, dit is de beschikbare financiële ruimte die zonder ingrijpende beleidswijzigingen beschikbaar is;
•
De aanwezige risico’s.
De weerstandscapaciteit bestaat uit twee onderdelen, de structurele en de incidentele weerstandscapaciteit. De structurele weerstandscapaciteit is met name van belang voor het opvangen van optredende risico’s die een over de tijd uitgestrekt effect hebben en om de incidentele weerstandscapaciteit aan te vullen na het optreden van risico’s. Een structureel middel om risico’s op te vangen kan bijvoorbeeld zijn de post onvoorzien in de begroting. De incidentele weerstandscapaciteit is het ter dekking van risico’s aanwezige vrije vermogen. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat uit bijvoorbeeld de algemene reserve en deze bedraagt ultimo 2023 nihil. De aanwezige (structurele en incidentele) weerstandscapaciteit moet voldoende zijn om de financiële gevolgen van optredende risico’s op te kunnen vangen. Risico’s zijn van nature onzeker van aard en omvang. Indien dit niet zo was, zouden zij worden opgenomen in de begroting. De belangrijkste risico’s voor de Volkskredietbank zijn: • Alle in de begroting opgenomen aannames zijn gebaseerd op een voorspelling omtrent het aantal aanvragen en diensten. Indien er in een jaar sprake zal zijn van een (grote) stijging of daling in het aantal aanvragen en diensten, zal dit kunnen leiden tot frictiekosten en een extra financiële bijdrage van de gemeenten.
Omvang risico: p.m.; • De Volkskredietbank is net als elke andere werkgever in de sector Overheid en Onderwijs verplicht eigen risicodrager voor de Wet Werkloosheidsuitkering (WW). Op het moment dat arbeidscontracten niet worden verlengd en/of worden ontbonden en de werknemer raakt werkloos, wordt de WW-uitkering plus opslag voor werknemerspremies in rekening gebracht bij de Volkskredietbank . Omvang risico: p.m . • Volgens de CAO SGO ontvangen de medewerkers van de Volkskredietbank een IKB, individueel keuze budget. In de besteding van IKB is de werknemer vrij. Zo kan de werknemer bijvoorbeeld extra verlof aankopen zonder dat daar toestemming van de leidinggevende voor nodig is. Dit kan bij afdelingen leiden tot tijdelijke onderbezetting waardoor de bewoners van het verzorgingsgebied minder snel en adequaat geholpen kunnen worden. Omvang risico: p.m.
Jaarstukken 2023 (v.190724)
17 │57
Uitgangspunt bij risico’s is dat het meestal incidentele tegenvallers zijn. Daarnaast zullen niet alle risico’s op hetzelfde moment plaatsvinden. De Volkskredietbank is een uitvoeringsorgaan van de deelnemende gemeenten. In dat kader ontvangt de Volkskredietbank op basis van de opgestelde begroting financiële bijdragen van de deelnemende gemeenten en vinden de deelnemers het niet nodig dat de Volkskredietbank over een eigen weerstandsvermogen beschikt. Een nadelig exploitatiesaldo wordt op basis van de gemeenschappelijke regeling volledig doorberekend aan de deelnemende gemeenten. In het weerstandsvermogen wordt daarom voorzien door de deelnemende gemeenten zelf. Een eventueel nadelig exploitatiesaldo brengen de gemeenten ten laste van de door hen opgebouwde weerstandscapaciteit. Hiermee is de weerstandscapaciteit van de VKB als zodanig gewaarborgd. 4.1.1. Kengetallen Ingevolge artikel 11 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeente (BBV) dient een aantal kengetallen opgenomen te worden. De financiële kengetallen zijn een uniforme set van kengetallen die een betere inzicht geven in de financiële posities van de gemeenten, gemeenschappelijke regelingen en provincies, en daarmee ook informatie over de weer- en wendbaarheid van hun begrotingen.
De berekening van de kengetallen is conform de ministeriële richtlijnen voor de wijze waarop kengetallen worden vastgesteld en opgenomen in het jaarverslag. Kengetallen
2022 realisatie
2023 begroting realisatie
Netto schuldquote
4,0%
5,0%
2,4%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Liquiditeitsratio
4,0%
5,0%
2,4%
0% 0,9
0% 0,9
0% 0,9
Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de VKB in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is conform het gevoerde beleid al een langere periode nihil (zie paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing op pagina 17). Liquiditeitsratio De liquiditeit laat zien wat de mate is waarin de VKB in staat is om aan haar direct opeisbare verplichtingen te kunnen voldoen. De liquiditeitsratio is conform het gevoerde beleid al een langere periode onder de 1. De huidige uitkomst geeft aan dat er op korte termijn onvoldoende vorderingen en gelden zijn om de korte schulden te voldoen. Door de waarborgen die een gemeentelijke kredietbank als overheidsorgaan (gemeenschappelijke regeling) met zich meebrengt, is er geen noodzaak het toegepaste beleid te wijzigen.
4.2 Onderhoud kapitaalgoederen De investeringen zijn met name gericht op het in stand houden en vervangen van de telefonie en automatisering. Het personeel van de VKB voert haar werkzaamheden uit vanuit huis, op locatie, bij een gemeente of ketenpartner of op ons centrale kantoor te Appingedam. Op ons centrale kantoor zijn 38 werkplekken ingericht. Het centrale kantoor aan de Stationsweg 2 te Appingedam wordt gehuurd tot en met oktober 2025. Uiterlijk oktober 2024 kan de huur worden
Jaarstukken 2023 (v.190724)
18 │57
opgezegd. De komende periode zal worden geïnventariseerd welke wensen er leven rondom evt. centrale huisvesting.
4.3
Financiering
Deze paragraaf bevat de beleidsrealisatie ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille. Overeenkomstig de regelgeving heeft het bestuur het treasurystatuut vastgesteld. Het treasurystatuut stelt kaders en doelstellingen voor de uitvoering van het treasurybeleid. Het treasurystatuut is gebaseerd op de Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido). Een belangrijk doel van deze wet is de bevordering van een solide financieringstructuur van decentrale overheden, een doel dat de Volkskredietbank eigen is. De treasuryfunctie wordt onderverdeeld in risicobeheer en kasbeheer. 4.3.1. Risicobeheer Conform artikel 13 Besluit Begroting en Verantwoording zullen opmerkingen gemaakt moeten worden omtrent beleidsvoornemens inzake risicobeheer. Het betreft hier rente-, debiteuren-, koers-, en valutarisico’s. Voor de Volkskredietbank zijn de twee laatstgenoemde risico’s niet van toepassing. Voor risico’s die kwantificeerbaar zijn, dienen voorzieningen te zijn gevormd. Renterisico Onder dit risico wordt begrepen het risico dat de Volkskredietbank loopt als gevolg van mogelijke renteschommelingen. Voorkomen dient te worden dat de Volkskredietbank in financiële moeilijkheden komt door rentestijgingen. Dit risico kan worden beperkt door de financieringsbehoefte te spreiden over de jaren. De mate van deze spreiding wordt uitgedrukt in de renterisico norm.
In de renterisico norm worden nieuw aan te trekken leningen in een jaar uitgedrukt als percentage van het begrotingstotaal. De begrote en gerealiseerde renterisico norm 2023 en de begrote renterisico norm 2023 worden weergegeven in de volgende tabel. Renterisico norm (bedragen x 1.000)
1a 1b 2 3a 3b 4 5 6 7 8 9 10 11
Renteherziening op vaste schuld o/g Renteherziening op vaste schuld u/g Netto renteherziening op vaste schuld Nieuwe aangetrokken vaste schuld Nieuwe verstrekte lange leningen Netto nieuw aangetrokken vaste schuld Betaalde aflossingen Herfinanciering Renterisico op vaste schuld De begrotingsomvang Het normpercentage Renterisiconorm Ruimte (positief) / Overschrijding (negatief)
(1a - 1b)
(3a - 3b) (laagste van 4 en 5) (2 + 6)
(8 x 9) (10 - 7)
€ € € € € € € € € € € €
2023
2023
2024
(begroot)
(realisatie)
(begroot)
- € - € - € - € 500 € -500 € - € -500 € -500 € 4.250 € 20% 850 € 1.350 €
- € - € - € - € 328 € -328 € - € -328 € -328 € 5.062 € 20% 1.012 € 1.340 €
450 -450 -450 -450 5.492 20% 1.098 1.548
Uit deze opstelling blijkt dat de Volkskredietbank binnen de grenzen van de renterisico norm opereert. Ook voor de komende jaren verwacht de Volkskredietbank geen overschrijding van deze norm. Kredietrisico Kredietrisicobeheer (of debiteurenrisicobeheer) is het beheersen van de risico’s die voortvloeien uit de mogelijkheid op een waardedaling van de vorderingspositie ten gevolge van het niet (tijdig) na kunnen komen van de verplichtingen door de tegenpartij. Ten aanzien van het debiteurenrisico, wordt jaarlijks op basis van een geschat risicoprofiel van de debiteuren per 31 december dat jaar toegevoegd aan de voorziening dubieuze lening debiteuren. Er wordt ten aanzien van lening debiteuren een (pro)actief beleid gevoerd.
Jaarstukken 2023 (v.190724)
19 │57
Voor wat betreft niet-kwantificeerbare risico’s wordt verwezen naar de eerdere paragraaf betreffende het weerstandsvermogen en risicobeheersing. 4.3.2. Kasbeheer De kasgeldlimiet is het maximum bedrag waarvoor de Volkskredietbank middelen mag aantrekken op de geldmarkt. Voor de netto vlottende schulden geldt de kasgeldlimiet als norm. De standaard norm is gedefinieerd als 8,2% van de jaarlijkse begrotingsomvang aan het begin van het jaar. Op grond van artikel 3 lid 5 van de Wet Fido wordt jaarlijks door de provincie Groningen in overleg met de VKB een afwijkend percentage voor de kasgeldlimiet vastgesteld, zodat de netto vlottende schuld binnen de toegestane kasgeldlimiet blijft. De begrote en gerealiseerde kasgeldlimiet 2023 en de begrote kasgeldlimiet 20244 worden weergegeven in de volgende tabel. Kasgeldlimiet (bedragen x 1.000)
2023
2024
( r eal i sat i e)
( b eg r o o t )
€
4.250 €
5.062 €
5.492
€
40% 1.700 €
40% 2.025 €
40% 2.197
(b)
€ € € € €
6.000 6.000
€ € € € €
9.139 9.139
€ € € € €
7.000 7.000
(c)
€ € € € €
60 4.500 4.560
€ € € € €
78 722 6.031 6.832
€ € € € €
80 400 5.200 5.680
€ € €
1.440 € 1.700 € 260 €
2.307 € 2.025 € -283 €
1.320 2.197 877
Omvang begrotingstotaal per 1 januari: Toegestane kasgeldlimiet - in procenten - in bedrag Vlottende schuld - opgenomen gelden < 1 jaar - schuld in rekening-courant - gestorte gelden door derden < 1 jaar - overige geldleningen niet zijnde vaste schuld Totaal vlottende schuld Vlottende kasgeldmiddelen - uitgeleende gelden < 1 jaar - contante gelden in kas - tegoeden in rekening-courant - overige uitstaande gelden < 1 jaar Totaal vlottende kasgeldmiddelen Toets kasgeldlimiet Totaal netto vlottende schuld Toegestane kasgeldlimiet Ruimte (positief) / Overschrijding (negatief)
2023 ( b eg r o o t )
(a)
(b) - (c) (a)
De overschrijding binnen de kasgeldlimiet 2023 bedroeg € 283.000,-. Dit betreft de stand per 31 december. Door een zeer variabele vlottende schuld, kan de limiet regelmatig overschreden of onderschreden worden.
4.4 Bedrijfsvoering 4.4.1. Algemeen Een juiste bedrijfsvoering is van belang om de taken van de Volkskredietbank verantwoord uit te kunnen voeren. De Volkskredietbank beschikt over een werkorganisatie onder leiding van een directeur. De werkorganisatie voert taken op het gebied schuldhulpverlening uit. Voor een verdere toelichting op de bedrijfsvoering wordt verwezen naar het ‘woord van de directie’ op pagina 5 en hoofdstuk 2 vanaf pagina 7 en verder. 4.4.2. Financieringssystematiek Op transparante wijze wordt onderscheid gemaakt tussen bestaanskosten en de productkosten. De bestaanskosten worden op basis van het inwoneraantal omgerekend naar een vaste bijdrage
Jaarstukken 2023 (v.190724)
20 │57
voor elke GR-gemeente en de productkosten worden berekend voor elke gemeente afzonderlijk op basis van de productafname. 4.4.3 Rechtmatigheidsverantwoording Het dagelijks bestuur geeft aan in hoeverre de in de jaarrekening opgenomen verantwoorde baten en lasten, en ook de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. In de rechtmatigheidsverantwoording, zoals opgenomen in paragraaf 9.1. van deze jaarstukken licht het dagelijks bestuur toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties de rechtmatigheidscriteria zijn nageleefd. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met de bepalingen vermeld in documenten van de lijst met relevante weten regelgeving zoals opgenomen in het op 30 november 2023 vastgestelde normenkader. In de controleverordening zijn de grenzen voor de verantwoording en rapportering gesteld op 3% respectievelijk 1 % van het totaal aan lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op € 151.860,- respectievelijk € 50.620,-. Ten aanzien van de financiële rechtmatigheid zijn drie criteria van toepassing, het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en het criterium misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O). Begrotingscriterium De begrotingsrechtmatigheid heeft betrekking op het financieel handelen binnen het kader van de geautoriseerde begroting.
Dat is de oorspronkelijk in het algemeen bestuur vastgestelde begroting van 7 juli 2022. Er zijn met betrekking tot het boekjaar 2023 geen begrotingswijzigingen vastgesteld. Als blijkt dat de gerealiseerde uitgaven op programmaniveau hoger zijn dan geautoriseerd, is er sprake van begrotingsonrechtmatigheid. Deze onrechtmatigheid is in eerste instantie “bruto” inzichtelijk gemaakt. Dat wil zeggen dat er puur technisch is gekeken of de begroting is overschreden, zonder te kijken naar de inhoudelijke aspecten. De verschillen tussen de geautoriseerde baten en lasten en de gerealiseerde baten en lasten worden hieronder per programma weergegeven: LASTEN
Programma: schuldhulpverlening
Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing voor de VPB Onvoorzien
Totaal lasten
Jaarstukken 2023 (v.190724)
Begroting 2023
Rekening 2023
€ 3.224.900 3.224.900
€ 3.595.679 3.595.679
1.024.800 1.024.800
1.466.393 1.466.393
4.249.700
5.062.072
21 │57
afwijking
€ -370.779 -370.779 -441.593
-441.593 -812.372
BATEN
Begroting 2023
Rekening 2023
afwijking
€
€
€
4.243.400
5.062.072
-818.672
4.243.400
5.062.072
-818.672
Algemene dekkingsmiddelen
-
-
-
Overhead
-
-
-
Heffing voor de VPB
-
-
-
Onvoorzien
-
-
-
-
-
-
4.243.400
5.062.072
-818.672
Programma: schuldhulpverlening
Totaal baten Exploitatiesaldo voor bestemming Westerwolde Incidentele bijdrage Exploitatiesaldo na bestemming
-6.300 -6.300 6.300
6.300 -
-
-
Daarnaast hebben er in 2023 voor € 33.339,- aan investeringen plaats gevonden. Voor deze investeringen is in de door het algemeen bestuur vastgestelde begroting van 7 juli 2022 geen afzonderlijk investeringskrediet vastgesteld. Als we kijken naar de inhoudelijke achtergronden van het hoger uitvallen van de lasten en gedane investeringen dan begroot, dan is de constatering dat deze lasten en investeringen passen binnen het door het algemeen bestuur vastgestelde beleid, namelijk het bieden van verschillende vormen van schuldhulp aan mensen in de doelgroep. Als gevolg van de wijze van financiering betekent dit dat de baten ook hoger uitvallen van de begroot. Op grond van uitspraken van de commissie BBV kwalificeren deze overschrijdingen als “acceptabel”. Uiteraard spreekt het algemeen bestuur bij het vaststellen van de jaarstukken zijn definitieve oordeel uit over deze overschrijdingen van de begroting. Gedurende 2023 heeft er als gevolg van de personele onderbezetting bij de VKB slechts in beperkte mate tussentijdse managementrapportages aan het bestuur plaatsgevonden. Daarbij was het in de voorgaande jaren niet gebruikelijk om bij dreigende overschrijdingen van de begrote lasten deze door middel van begrotingswijzingen in de begroting te verwerken. De eventuele overschrijdingen werden door middel van het vaststellen van de jaarrekening alsnog achteraf geautoriseerd.
In 2024 wordt volop ingezet om de basis op orde te krijgen, waarbij één van de onderdelen is om te gaan werken met tussentijdse managementrapportages aan het bestuur, indien nodig vergezeld van een voorstel tot wijziging van de begroting. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving, zowel intern als extern. Met onze interne controles sluiten wij aan bij de goedkeurings- en rapporteringstoleranties die de accountant hanteert. In nauwe samenspraak met de accountant hebben we de omvang van de steekproeven en de uit te voeren controles bepaald. De controles zijn uitgevoerd op de volgende processen: personeel, toepassing WNT, inkoop/aanbesteden en misbruik en oneigenlijk gebruik.
Jaarstukken 2023 (v.190724)
22 │57
Aanbestedingsrechtmatigheid De regels over aanbesteden staan in de Aanbestedingswet 2012 en het Aanbestedingsbesluit. In de gids Proportionaliteit zijn de voorschriften uitgewerkt over de eisen. Voorwaarden en criteria die aan de inschrijvers en inschrijvingen werden gesteld. Om vast te stellen of de regels voor Europees aanbesteden in 2023 zijn nageleefd, is na afloop van het jaar een spendanalyse uitgevoerd. Hierbij is het volgende vastgesteld: De VKB maakt voor de schuldhulpverlening gebruik van het softwarepakket Allegro. De jaarlijkse kosten zijn dusdanig dat in 2023 een Europese aanbesteding had moeten plaats vinden. Deze heeft voor een deel van de gebruikte software plaats gevonden. Voor het overgrote deel echter niet. Dat betekent dat de jaarlast 2023 ad € 78.574,- ten onrechte niet Europees is aanbesteed en daarmee als onrechtmatig te kwalificeren. Misbruik en oneigenlijk gebruik In 2023 is het beleid in inzake het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik vastgelegd in een notitie die door het algemeen bestuur is vastgesteld. In de verschillende processen die leiden tot verstrekkingen (bijvoorbeeld van een lening) zijn controlevragen opgenomen en wordt door derden verstrekte informatie getoetst alvorens een besluit tot verstrekking wordt genomen. Het M&O beleid wordt daadwerkelijk in de praktijk uitgevoerd.
4.4.4. Automatisering en telefonie Omdat de VKB haar diensten op hybride wijze vanuit meerdere plekken aanbiedt aan inwoners in het werkgebied is de automatisering essentieel. In 2023 is een Europese aanbesteding afgerond voor het beheer van de ICT-diensten binnen de VKB. De VKB heeft de automatisering op basis van deze aanbesteding gegund aan de CSN Groep B.V. In 2024 is de verwachting dat de CSN Groep overgenomen zal worden door de Interstellar Groep. Voor de dienstverlening op ICT gebied maakt dit geen verschil. De basis is vastgelegd in een meerjarige samenwerkingsovereenkomst met bijbehorende samenwerkingsafspraken.De diensten worden op basis van een dienstverlenings- overeenkomst uitgevoerd. Naast de standaard hard- en software voor een werkplek wordt gebruik gemaakt van de softwareprogramma’s Allegro, Xtendis, Scienta, Elvy, Topdesk en Exact Globe Next. In 2023 is er een aanbesteding uitgevoerd ter gedeeltelijke vervanging van éen van de grootste applicaties die de VKB gebruikt voor alle uitvoerende producten zoals budgetbeheer, schuldregeling en beschermingsbewind. De huidige applicatie Allegro biedt, ten opzichte van andere aanbieders minder mogelijkheden om de zelfredzaamheid van cliënten te vergroten. Het pakket is daarnaast voor de consulenten een bewerkelijk en soms inefficiënt pakket en aan de kant van het applicatie beheer een ingewikkeld programma.
Het is de bedoeling dat in het derde kwartaal van 2024 gestart wordt met het invoeren van deze nieuwe applicatie op de afdeling beschermingsbewind en daarna ook op de afdeling budgetbeheer.
4.4.5.
Gegevensbescherming
Informatie is één van de belangrijkste bedrijfsmiddelen van de VKB. Toegankelijke en betrouwbare informatie is essentieel voor de VKB om zijn (wettelijke) taken te kunnen uitvoeren en om daarover transparant en proactief verantwoording te kunnen afleggen. Daarnaast verwerkt de VKB bij de uitvoering van zijn taken persoonsgegevens van gevoelige aard, zoals financiële gegevens. Deze informatie is dus waardevol en moet beschermd worden. Privacy en gegevensbescherming is daarom een blijvend relevant onderwerp voor de VKB. Het zorgvuldig verwerken van privacygevoelige informatie is essentieel voor het vertrouwen van inwoners in de VKB.
Jaarstukken 2023 (v.190724)
23 │57
De VKB spant zich in om gegevensbescherming en informatiebeveiliging blijvend op niveau te houden. Zo is de VKB transparant naar inwoners over wat het met de persoonsgegevens doet en is er aandacht voor de rechten van betrokkenen. Door cliënten ingediende AVG-verzoeken worden zorgvuldig en tijdig afgehandeld. Uiteraard is er ook een werkende procedure voor het melden en registreren van beveiligingsincidenten en datalekken. Externe functionaris voor gegevensbescherming Als overheidsorganisatie is de VKB verplicht een functionaris voor gegevensbescherming (hierna: FG) aan te wijzen. De FG heeft een onafhankelijke positie in de organisatie en houdt toezicht op naleving van de AVG en het beleid gegevensbescherming. Om het onafhankelijke toezicht goed te borgen en rolconflicten binnen de VKB te voorkomen, is besloten het FG-schap extern te beleggen. Sinds 2021 wordt de FG-rol op detacheringsbasis ingevuld door de FG van de Provincie Groningen. De FG brengt jaarlijks verslag uit aan het Algemeen Bestuur en doet daarbij aanbevelingen over de zaken die extra aandacht verdienen.
De aanbevelingen over 2023 hebben voornamelijk betrekking op het actualiseren van het beleid gegevensbescherming, de verwerkingsprocessen met samenwerkingspartners, aandacht houden voor de impact op persoonsgegevens bij nieuwe of gewijzigde verwerkingen, informatiebeveiligingsbeleid en een informatiebeveiligingsplan, blijvende aandacht voor training en bewustwording van medewerkers en het borgen van voldoende capaciteit voor de uitvoering van het plan gegevensbescherming. Informatiebeveiliging Momenteel wordt gewerkt aan het structureel vormgeven van informatiebeveiliging. Er wordt gewerkt aan security awareness en -training. Via een externe deskundige is een Incident Response service ingeregeld voor het geval VKB geraakt wordt door een digitale aanval. We werken hierin samen met Data Expert. In 2024 zal verder gebouwd worden aan de inrichting van gegevensbescherming en informatie- beveiliging en het borgen daarvan als continu proces. 4.4.6 Wet Open Overheid De Wet open overheid (Woo) is met ingang van 1 juli 2022 de opvolger van de Wet openbaarheid bestuur (Wob). De Woo bepaalt dat een bestuursorgaan in de jaarlijkse begroting en verantwoording aandacht besteedt aan de beleidsvoornemens en uitvoering van de Woo. De belangrijkste ontwikkeling in dit kader is dat het DB in de vergadering van 20 september 2023 het Woo implementatieplan heeft vastgesteld.
Passieve openbaarmaking Op de website van de VKB staat vermeld waar en hoe Woo-verzoeken ingediend kunnen worden. De juridisch beleidsadviseur van de VKB is de contactpersoon voor de beantwoording van vragen over de beschikbaarheid van publieke informatie bij de VKB. Als een persoon of organisatie vragen heeft over de beschikbaarheid van publieke informatie van de VKB dan kan de vraag worden gericht aan juridischezaken@vkb.nl. In 2023 zijn geen verzoeken om openbaarmaking ontvangen. Actieve openbaarmaking In artikel 3.3 van de Woo zijn 17 informatiecategorieën opgenomen waarvoor actieve openbaarmaking gaat gelden. De artikelen over verplichte actieve openbaarmaking zijn in 2023 nog niet in werking getreden. De VKB kiest er voor de wettelijke verplichting tot openbaarmaking niet af te wachten en heeft zich in 2023 al voorbereid op de toekomstige verplichting tot actieve openbaarmaking. Daarmee voldoet de VKB ook aan de inspanningsverplichting in artikel 3.1 Woo. De verschillende informatiecategorieën zijn opgedeeld in tranches. Tranche 0 (wet- en regelgeving zoals de GR, verordeningen en het Ondermandaatbesluit) is al actief openbaar gemaakt. Daarnaast heeft de VKB in 2023 aan actieve openbaarmaking van tranche 1 gewerkt. Bijvoorbeeld de actieve openbaarmaking van de organisatiegegevens op de website van de VKB.