11-01 Raadsvoorstel Jaarstukken 2023, ontwerpbegroting 2025 VKB

Gemeentebestuur van Veendam Raadsvoorstel - Adviesnota

Nummer: Datum voorstel: Raadsvergadering d.d.: Portefeuillehouder: Team: Onderwerp:

2024R0099 23-07-2024 23-09-2024 Wethouder B. Wierenga Sociaal beleid Jaarstukken 2023, ontwerpbegroting 2025 Volkskredietbank NO-Groningen

Voorstel 1. Kennis te nemen van de jaarstukken 2023 en de ontwerpbegroting 2025 van de Volkskredietbank Noord-Oost Groningen; 2. Geen bezwaren over de jaarstukken 2023 in te dienen bij het algemeen bestuur; 3. Geen zienswijze naar voren te brengen over de ontwerpbegroting 2025 Inleiding Hierbij wordt uw gemeenteraad de jaarstukken 2023 en de ontwerpbegroting 2025 van de Volkskredietbank Noord-Oost Groningen (hierna: VKB) aangeboden ter behandeling. Normaal gesproken levert de VKB conform de wettelijke termijnen voor 30 april de jaarstukken aan van het voorgaande jaar, en de ontwerpbegroting van het volgende jaar bij de gemeente aan. Gezien de voornaamste doelstelling om de basis op orde te laten komen, en de gewijzigde begroting 2024 eerst vast te stellen, is voor de jaarstukken 2023 en begroting 2025 uitstel gevraagd bij de toezichthouder Provincie Groningen. De provincie heeft voor de betreffende stukken uitstel verleend t/m 15 oktober 2024, waar uw raad door de VKB per brief van 8 april 2024 van op de hoogte is gesteld. Het algemeen bestuur (AB) van de VKB heeft d.d. 4 juli de jaarstukken 2023 en de ontwerpbegroting 2025 behandeld. De gemeente heeft conform de gemeenschappelijke regeling (GR) 12 weken de tijd om eventuele bezwaren / zienswijzen schriftelijk kenbaar te maken bij het AB.

Deze worden betrokken bij de definitieve vaststelling van de jaarstukken en ontwerpbegroting in de vergadering van 3 oktober a.s. Aansluitend worden de jaarstukken en ontwerpbegroting naar de Provincie Groningen verzonden. In de inleiding is aangegeven dat in de herziene begroting 2024, door uw raad behandeld op 24 juni 2024, realistische uitgangspunten gehanteerd zijn. Zoals een sluitende (meerjaren-)begroting, het inlopen van eerdere achterstanden t.a.v. het corrigeren van inflatie en loonindexatie en daarmee het komen tot een actuelere tariefstelling. De (ontwerp)begroting 2025 trekt deze lijn door. Daarmee weerspiegelt de ontwerpbegroting 2025 (in vervolg op de herziene begroting 2024) de actuele focus en voornaamste doelstelling van de VKB om de ‘basis op orde te brengen’. Tegelijkertijd wordt er momenteel via een breed gezamenlijk traject ‘Toekomst van de VKB’ gewerkt aan een plan welke er toe moet leiden dat de VKB klaar is voor de toekomst en daarbij (weer) beter in controle komt op het gebied van financiën.

Raadsvoorstel: Jaarstukken 2023, ontwerpbegroting 2025 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 1

Beoogd effect De jaarstukken 2023, en de ontwerpbegroting 2025 worden tijdig en rechtmatig vastgesteld door het bestuur van de VKB en naar de provincie Groningen verzonden. Argumenten: 1.1. Dienstverlening blijkt nog steeds effectief In 2021 heeft de gemeenteraad het beleidsplan Integrale schuldhulpverlening 2021-2024 vastgesteld. In dit plan zijn de visie en de doelstellingen op het terrein van de schuldhulpverlening neergelegd. In hoofdstuk 3, bladzijden 12 t/m 16, van de jaarstukken staat beschreven welke van deze doelstellingen aan de hand van een streefcijfer zijn behaald en hiermee wordt verantwoording afgelegd over de werkelijk bereikte resultaten. De doelstellingen ‘bereiken van duurzame resultaten’ en ‘oplossen schulden en bevorderen participatie’ zijn behaald. De dienstverlening blijkt nog steeds effectief gezien het lage, gemiddelde herhalingspercentage van 3,8%. Uit recent onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Kredietbanken blijkt dat dit percentage landelijk tussen de 4,4% en de 19% ligt. Van de inwoners die zich melden heeft 91% een oplossing voor schulden aangeboden gekregen, en is in 2023 in 94% van de gevallen een crisissituatie afgewend. Voor de beide andere doelstellingen ‘voorkomen van schulden’ en ‘voorkomen van maatschappelijke kosten’ kunnen vanwege gegronde redenen voor 2023 geen harde conclusies getrokken worden.

In het kader van vroegsignalering zijn de resultaten nog niet voldoende meetbaar, maar lijken aan de hand van de eerste resultaten de streefcijfers behaald te worden. Noemenswaardig is verder dat er in 2023 en klanttevredenheidsonderzoek heeft plaatsgevonden dat resulteerde in een gemiddelde klanttevredenheid van 8,3. 1.2. Financieel nadeel is reeds verwerkt in de jaarstukken 2023 van de gemeente In de huidige financieringssystematiek wordt onderscheid gemaakt tussen bestaanskosten en productkosten. De bestaanskosten worden op basis van het aantal inwoners omgerekend naar een vaste bijdrage voor elke GR-gemeente en de productkosten worden berekend voor elke gemeente afzonderlijk op basis van de productafname. Op basis van deze systematiek laten de jaarstukken 2023 van de VKB een negatieve afwijking zien van 5,3% ten opzichte van de begroting voor Veendam. Dit betekent dat Veendam in totaal circa € 33.359,- extra moet bijdragen over 2023. Deze extra kosten zijn reeds verwerkt in de jaarrekening 2023 van de gemeente. De baten uit schuldhulpverlening zijn lager dan begroot, de stijging in intakes die verwacht werd vanwege o.a. de energiecrisis en inflatie in 2023 was minder groot dan vooraf ingeschat. Hier staat tegenover dat de baten uit rente opbrengsten en overige opbrengsten (zoals het Jongerenproject en detachering) hoger zijn dan begroot.

Aan de lastenkant vallen met name de personeels-, automatiserings- en apparaatskosten fors hoger uit. De toename in personeelskosten is vooral een gevolg van een forse CAO stijging van 2022 en 2023 en extra inhuur i.v.m. ziekte. Per saldo zijn de totale baten € 159.000,- hoger en de totale lasten zijn per saldo € 812.000,- hoger. Samen resulteert dit in een hogere exploitatiebijdrage van € 659.000,-. In paragraaf 8.3. van de stukken wordt een uitgebreide toelichting en analyse gegeven op de baten en lasten, waarbij het financieel nadeel voor 2023 voor Veendam (via de verdelingssystematiek van het exploitatietekort) is verklaard. Paragraaf 10.6 laat een totaaloverzicht zien van de gemeentelijke bijdragen over 2023. 1.3. Er is een realistische begroting 2025 opgesteld op basis van verschillende uitgangspunten De concept jaarrekening 2023, de herziene begroting 2024 en het beleidsplan schuldhulpverlening 2021 - 2024 vormen gezamenlijk de uitgangspunten voor de begroting 2025, omdat hierin het meest

Raadsvoorstel: Jaarstukken 2023, ontwerpbegroting 2025 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 2

recente (bestaande) beleid is opgenomen. Daarbij is voor de raming van de personeelskosten rekening gehouden met de te verwachten effecten van de afgesloten CAO SGO voor 2024-2025. De belangrijkste punten zijn als volgt: • Afname producten: De begroting is opgesteld op basis van een inschatting van de aantallen producten voor het kern- en keuzepakket. Met betrekking tot de in te schatten afname van producten, is grotendeels aangesloten bij de aantallen in de herziene begroting 2024. Deze is slechts een paar maanden geleden opgeleverd en er is geen directe aanleiding de aantallen in de (ontwerp)begroting 2025 substantieel te wijzigen. Op een aantal punten is dit geactualiseerd, vanwege een geconstateerde stijging in aantallen intakes, budgetbeheer en schuldregelingen in de eerste helft 2024. • Indexatie: In de herziene begroting 2024 is een substantiële aanpassing van de tarieven gedaan om zowel de ambitie om een sluitende begroting te leveren als de opgelopen achterstand in de inflatie met elkaar overeen te stemmen. Voor 2025 wordt een matige stijging van de loon en overige kosten voorzien. De tarieven in de (ontwerp)begroting 2025 zijn geïndexeerd met 2,4%. De totale structurele bijdrage voor Veendam valt daardoor hoger uit.

• Extra incidentele bijdrage: Na het aanbieden van de herziene begroting 2024 is de conclusie getrokken dat de incidentele kosten die voor dat jaar waren opgenomen, voor een deel doorlopen in het jaar 2025. Dit betreft kosten voor externe inhuur en (gedeeltelijke) vervanging uitval om de basis op orde te krijgen, en daarnaast kosten die samenhangen met het einde van het politieke verlof van een voormalig directeur (par. 3.1.3.). De incidentele lasten worden op basis van inwoneraantal ten laste van de deelnemende gemeenten gebracht. Voor Veendam betekent dit een extra incidentele bijdrage van €33.775,- voor 2025. 1.4. Diverse interne en externe ontwikkelingen beïnvloeden dienstverlening VKB Vanwege een wetswijziging is per 1 juli 2023 de looptijd van de schuldregeling (zowel MSNP als WSNP) verkort van 36 naar 18 maanden. De impact hiervan moet nog blijken, maar dit benadrukt in ieder geval een toenemend belang van passende begeleiding en coaching als ook de inzet op een (verdere) toename van het gebruik van saneringskredieten. Ook heeft voormalig minister Schouten ingezet op landelijk beleid om te komen tot een ‘basisdienstverlening’ voor gemeenten om het bereik te verhogen en verschillen tussen gemeenten qua schuldhulp te verkleinen. Dit moet op het moment van schrijven landelijk nog verder uitgewerkt worden, en wordt o.a.

meegenomen in het traject van het nieuwe beleidsplan door de gemeenten. In toenemende mate zetten gemeenten in op ondersteuning aan de voorkant, en het vroegtijdig benaderen van inwoners via vroegsignalering. Bij de inbedding van vroegsignalering in Veendam wordt ingezet op het versterken van de samenhang tussen dienstverlening van de gemeente en de VKB. Het beoogd effect is tevens om via een effectieve aanpak aan de voorkant (o.a. in samenwerking met vrijwilligersorganisaties als Humanitas en Schuldhulpmaatje) te komen tot een daling van de productafname bij de VKB de komende jaren. Vanuit de VKB ligt de focus op inwonergericht werken en wordt er ingezet op doelgroepdifferentiatie (zoals specifieke aandacht voor jongeren en laaggeletterdheid) en een sterkere aansluiting in de keten. Om inwoners sneller in een financieel zelfredzame positie te krijgen wil de VKB, in afstemming met gemeenten, coaching en nazorg nog beter gaan inzetten. Ten behoeve van betere klantgerichte dienstverlening, en effectiever en efficiënter kunnen werken, wordt eind 2024 een nieuw softwaresysteem in gebruik genomen. Tot slot is van belang dat de uitkomsten van het traject van Lysias eind 2024 gepresenteerd worden, en er een nieuw beleidsplan vanuit de gemeenteraden komt, wat logischerwijs invloed zal hebben in het jaar 2025.

In deze begroting is ongewijzigd beleid het uitgangspunt voor de financiële onderbouwing. 1.5. De begrote uitgaven voor de uitvoering van schuldhulpverlening zijn voor 2025 gestegen Raadsvoorstel: Jaarstukken 2023, ontwerpbegroting 2025 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 3

Zoals beschreven is voor de productafname van Veendam grotendeels aangesloten bij de herziene begroting 2024 en de gerealiseerde cijfers eerste helft 2024. Er is een indexering van 2,4% toegepast vanwege een voorzienbare matige stijging van de loon- en overige kosten. Op basis van de herziene begroting 2024 bedroeg de gemeentelijke bijdrage voor 2024 € 778.500,- (inclusief extra incidentele lasten van € 81.700,-). Op basis van de (ontwerp)begroting 2025 stijgt de gemeentelijke bijdrage voor 2025 naar € 805.875. Dit is inclusief de extra incidentele bijdrage van € 33.775,- (zie ook financiën). 2.1./3.1. Gemeenteraad kan eventuele bezwaren of een zienswijze kenbaar maken Conform artikel 34 en artikel 37 van de GR is de gemeenteraad bevoegd om eventuele bezwaren bij de jaarstukken en/of een zienswijze bij de ontwerpbegroting binnen 12 weken na verzending kenbaar te maken. Dit wordt betrokken bij de definitieve besluitvorming in het AB van 3 oktober a.s., waarna de definitieve jaarstukken en begroting naar de toezichthouder provincie Groningen worden verzonden. De provincie heeft, zoals eerder vermeld, voor de betreffende stukken uitstel verleend t/m 15 oktober 2024. 2.2/3.2. Er worden zichtbare stappen gezet in het traject basis op orde Onlangs is naar aanleiding van de herziene begroting 2024 vanuit de gemeenteraad van Veendam een zienswijze gegeven, per brief van 26 juni 2024.

De daarin uitgesproken boodschap is nog steeds actueel (bijlage). Het geeft daarbij vertrouwen dat de begroting 2025 beschrijft dat er goede stappen worden gemaakt als het gaat om bezetting van cruciale posities en afdelingen die van belang zijn voor de continuïteit van de organisatie zoals financiën en ICT, en het op orde brengen van de financiële verantwoording. De uitkomsten van de opdracht aan de externe partij Lysias worden eind 2024 gepresenteerd. Vanwege de zichtbare stappen in de goede richting die gezet worden, en de realistische constatering dat een dergelijke opgave niet van vandaag op morgen is opgelost, wordt uw raad geadviseerd geen zienswijze te geven bij de (ontwerp)begroting 2025 en geen bezwaar in te dienen bij de jaarrekening 2023. Kanttekeningen: 1.1. Financiële risico vanwege kwestie BTW beschermingsbewind De VKB is een uitvoeringsorgaan voor de deelnemende gemeenten. In dat kader ontvangt de VKB op basis van de opgestelde begroting financiële bijdragen van de deelnemende gemeenten en is het niet nodig dat de VKB over een eigen weerstandsvermogen beschikt. Een nadelig exploitatiesaldo wordt op basis van de GR volledig doorberekend aan de deelnemende gemeenten. Het voornaamste risico: - Sinds 2018 is er onduidelijkheid over de vraag of de VKB verplicht is btw in rekening te brengen bij het product beschermingsbewind.

De VKB is van mening dat er geen Btw-plicht is, omdat beschermingsbewind binnen de btw-vrijstelling voor schuldhulpverlening valt. De Belastingdienst stelde zich op het standpunt dat er voor de VKB wel een Btw-plicht bij beschermingsbewind zou gelden. Na verschillende rechtszaken de afgelopen jaren, deed de Hoge Raad op 14 april 2023 uitspraak over de btw-plicht in het ‘voordeel’ van de VKB. Naar alle waarschijnlijkheid volgt er in die lijn geen claim meer. De uitspraak moet echter (naar het oordeel van de accountant) nog formeel vertaald worden in wetgeving voordat dit risico officieel buiten beschouwing kan worden gelaten. Om die reden is dit risico, met een omvang van € 531.000,- hier nog wel opgenomen. 1.2. Er zijn passende en structurele oplossingen nodig voor de toekomst Inmiddels wordt via de inspanningen van de VKB om de basis op orde te brengen, en het gezamenlijke toekomst-traject van gemeenten en VKB wat begeleid wordt door Lysias, hard gewerkt aan een financieel gezonde toekomst voor de VKB. Echter zijn de uitkomsten van dit traject nog niet Raadsvoorstel: Jaarstukken 2023, ontwerpbegroting 2025 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 4

helder, en daarmee is er momenteel nog geen gefundeerde oplossing voor de huidige (financiële) situatie. Wel is er op dit moment het vertrouwen dat er via het gezamenlijke proces de komende periode de benodigde stappen voorwaarts gezet gaan worden en de juiste koers hiervoor inmiddels is ingezet. 1.3. Significante stijging van de bijdrage 2025 De voor 2025 geraamde bijdrage bedraagt € 805.875,-. Dit is circa € 72.000,- hoger dan eerder geraamd in de herziene begroting 2024 van de VKB. Dit wordt onder andere veroorzaakt door een hogere vaste bijdrage als gevolg van hogere overhead- en bestaanskosten, en een extra incidentele bijdrage voor 2025. Financiën: Jaarstukken 2023 VKB Ten opzichte van het opgenomen bedrag in de begroting 2023 van de gemeente is de bijdrage 2023 aan de VKB € 33.359,- hoger dan geraamd. Dit nadeel is reeds verwerkt in de gemeentelijke jaarrekening 2023. Ontwerpbegroting 2025 Op basis van de ontwerpbegroting 2025 en meerjarenraming van 2026-2028 van de Volkredietbank bedraagt de gemeentelijke bijdrage: Gemeentelijke bijdrage Geraamd in de gemeentelijke begroting (nav herziene begroting 2024 e.v. VKB) Ontwerpbegroting 2025 e.v. VKB Verschil Effect

2025

2026

2027

2028

€ 733.700

€ 772.600

€ 813.500

€ 813.500

€ 805.875 € 787.500 € 803.300 € 819.400 € 72.175 € 14.900 € 10.200 € 5.900 Nadelig Nadelig Voordelig Nadelig

De structurele financiële gevolgen worden verwerkt in de (meerjaren)begroting 2025. Uitvoering: Als de jaarstukken en de begroting zijn behandeld in de gemeenteraad dan zal de VKB hiervan zo spoedig mogelijk op de hoogte worden gesteld per brief. Communicatie: Middels een brief wordt de VKB op de hoogte gesteld van het besluit van de gemeenteraad betreffende (eventuele) bezwaren op de jaarstukken en/of een zienswijze bij de (ontwerp)begroting. Bijlagen: - Aanbiedingsbrief jaarstukken 2023 - Jaarstukken 2023 VKB - Accountantsverklaring bij jaarstukken 2023 VKB - Aanbiedingsbrief bij (ontwerp)begroting 2025 - (Ontwerp)begroting 2025 VKB - Ter informatie: Zienswijze Veendam bij herziene begroting 2024, verzonden 26 juni 2024

Raadsvoorstel: Jaarstukken 2023, ontwerpbegroting 2025 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 5

burgemeester en wethouders van Veendam,

burgemeester,

secretaris,

Mr. S.E. Korthuis

A. Castelein

Raadsvoorstel: Jaarstukken 2023, ontwerpbegroting 2025 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 6

Nummer: 2024R0099 De raad der gemeente Veendam gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 23-07-2024

besluit 1. Kennis te nemen van de jaarstukken 2023 en de ontwerpbegroting 2025 van de Volkskredietbank Noord-Oost Groningen; 2. Geen bezwaren over de jaarstukken 2023 in te dienen bij het algemeen bestuur; 3. Geen zienswijze naar voren te brengen over de ontwerpbegroting 2025

Besloten in de openbare vergadering van 23-09-2024

De raad voornoemd,

Voorzitter,

Griffier,

Annelies Pleyte

Ariën Swart

Raadsvoorstel: Jaarstukken 2023, ontwerpbegroting 2025 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 7