10-02 Jaarverslag en jaarrekening PGZ - 2022 getekend
Tekst van het document
Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
1
JAARVERSLAG 2022 & JAARREKENING 2022 GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG GRONINGEN
Vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid en Zorg Groningen en ondertekend op 21 april 2023. Mevr. M. Molema
Voorzitter
Dhr. M. Joostens
Penningmeester
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
2
INHOUD inhoud ......................................................................................................................................... 3 1.
2.
Inleiding ............................................................................................................................... 5 1.1.
Uitvoeringsorganisatie RIGG en GGD vormen de PG&Z ......................................................... 5
1.2.
Beter inzicht door een meer afzonderlijke verantwoording RIGG en GGD ............................ 5
Jaarverslag GGD 2022............................................................................................................ 6 2.1.
Programma Gezondheid.......................................................................................................... 6
2.2.
De coronacrisis ........................................................................................................................ 9
2.3.
Overige ontwikkelingen......................................................................................................... 11
2.4.
Deelprogramma Gezond en veilig opgroeien........................................................................ 15
2.5.
Deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen .................................................. 26
2.6.
Deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden................................... 45
2.7. Deelprogramma Inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van kwaliteit, veiligheid en hygiëne ......................................................................................................................... 57 2.8. 3.
Jaarverslag RIGG ................................................................................................................. 65 3.1.
4.
5.
6.
7.
Bedrijfsvoering ...................................................................................................................... 61
Programma RIGG ................................................................................................................... 65
Paragrafen .......................................................................................................................... 69 4.1.
Paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................... 69
4.2.
Paragraaf: Financiering .......................................................................................................... 75
4.3.
Paragraaf: Bedrijfsvoering ..................................................................................................... 76
Jaarrekening 2022 ............................................................................................................... 77 5.1.
Overzicht van baten en lasten ............................................................................................... 77
5.2.
Toelichting overzicht van baten en lasten............................................................................. 78
5.3.
Toelichting deelprogramma’s Gezondheid (GGD) ................................................................ 80
5.4.
Toelichting deelprogramma RIGG ......................................................................................... 84
5.5.
Overzicht incidentele baten en lasten................................................................................... 84
Balans................................................................................................................................. 85 6.1.
Activa ..................................................................................................................................... 85
6.2.
Passiva ................................................................................................................................... 86
6.3.
Waarderingsgrondslagen ...................................................................................................... 87
6.4.
Toelichting balans Activa ....................................................................................................... 90
6.5.
Toelichting balans Passiva ..................................................................................................... 92
Wet normering topinkomens .............................................................................................. 97 7.1.
WNT Bestuur PG&Z ............................................................................................................... 97
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
3
8.
7.2.
WNT - GGD ............................................................................................................................ 99
7.3.
WNT – RIGG ......................................................................................................................... 101
Controleverklaring .............................................................................................................102
9. Bijlagen .................................................................................................................................106 9.1.
Bijlage 1 : Taakvelden .......................................................................................................... 106
9.2.
Bijlage 2 : EMU-saldo ........................................................................................................... 107
9.3.
Bijlage 3 : SISA verantwoordingsinformatie ........................................................................ 108
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
4
1. INLEIDING
1.1.
Uitvoeringsorganisatie RIGG en GGD vormen de PG&Z
Voor u liggen de jaarstukken (jaarverslag en jaarrekening) van de gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg (PG&Z) over 2022. De gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg is per januari 2014 in werking getreden. Voorheen was er een gemeenschappelijke regeling samen met de Veiligheidsregio/Brandweer. De Veiligheidsregio is sinds 2014 een zelfstandige gemeenschappelijke regeling. De verbinding tussen veiligheid en gezondheid is formeel geregeld, zowel bestuurlijk als ambtelijk. De gemeenschappelijke regeling PG&Z biedt ruimte om ook taken op het gebied van zorg onder de regeling te brengen, in de titel aangeduid als ‘& Zorg’. In dat kader hebben de Groningse gemeenten de inkoop jeugdzorg gemandateerd aan het dagelijks bestuur PG&Z en de uitvoering belegd bij de uitvoeringsorganisatie RIGG. Deze is ondergebracht bij de gemeenschappelijke regeling. Daarmee zijn er vanaf 2015 twee uitvoeringsorganisaties (GGD en RIGG) onder de vlag van PG&Z actief. Deze uitvoeringsorganisaties zijn voor wat betreft organisatie, administratie en financiën gescheiden van elkaar. In de jaarrekening van de PG&Z worden de financiële verantwoording van beide uitvoeringsorganisaties geconsolideerd en gezamenlijk gepresenteerd.
1.2.
Beter inzicht door een meer afzonderlijke verantwoording RIGG en GGD
In deze jaarstukken vindt de verantwoording van de uitvoeringsorganisaties waar mogelijk afzonderlijk plaats, voor een goed inzicht in beide uitvoeringsorganisaties. GGD en RIGG leggen in het jaarverslag inhoudelijk verantwoording af in de programmaverantwoording. In de programmaverantwoording wordt per (deel)programma verantwoording afgelegd over wat is bereikt, wat er voor gedaan is en wat het heeft gekost. Ook de verplichte paragrafen maken onderdeel uit van het jaarverslag. In de paragrafen wordt ingegaan op de toereikendheid van de financiële positie en de financiering. De overige verplichte paragrafen zijn voor GGD en RIGG niet relevant en derhalve niet opgenomen. In de jaarrekening PG&Z 2022 zijn zowel de geconsolideerde cijfers als de afzonderlijke cijfers van GGD en RIGG gepresenteerd. In de toelichting worden de afzonderlijke cijfers toegelicht van GGD en RIGG.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
5
2. JAARVERSLAG GGD 2022
2.1.
Programma Gezondheid
Inleiding Gezond zijn betekent meedoen in de maatschappij, sociale contacten hebben en een gevoel van controle over eigen leven te kunnen ervaren. Daarmee is gezond zijn meer dan niet ziek zijn. Het is fijn als iemand weet wat hij/zij zelf kan doen. En het is belangrijk om op de juiste momenten het juiste advies te krijgen. Of de juiste hulp. Het motto van GGD Groningen is ‘samen werken aan gezondheid’. Zo’n 420 GGD-professionals werken dagelijks aan de gezondheid, het welzijn en de veiligheid van alle inwoners van de provincie Groningen. Dit doen wij namens alle Groninger gemeenten. Gezondheid bevorderen, preventie en positieve gezondheid zijn daarbij belangrijke aandachtspunten. Gezondheid betekent voor iedereen iets anders. Ieder mens ervaart zelf of hij zich gezond voelt of niet. Gezondheid kan beïnvloed worden door lichamelijke kwalen, zoals ziektes. Maar ook als iemand zich geestelijk niet goed voelt of sociale problemen heeft, kan hij/zij zich niet gezond voelen. Gezond leven kan op verschillende manieren; genoeg beweging, bewust omgaan met eten en drinken en een sociaal netwerk helpen hierbij. Gezondheid kan hierbij niet los worden gezien van een gezonde leefomgeving, waarin inwoners worden uitgenodigd tot gezond gedrag, met zo min mogelijk negatieve invloed op de gezondheid.
GGD Groningen werkt samen met de gemeenten en partners om de gezondheid van de inwoners in de regio Groningen te bevorderen: “Meer gezonde jaren voor Groningers”. Op het gebied van de jeugdgezondheidszorg vervult de GGD een centrale rol. Voor gemeenten, zorg- en onderwijsinstellingen zijn wij tevens een vraagbaak voor informatie over leefwijze, gezondheid en zorg. GGD Groningen voert tal van activiteiten uit om de gezondheid van de burgers te beschermen. Ook doen we, in opdracht van een aantal gemeenten, het toezicht op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Wij helpen gemeenten een dagelijkse leefomgeving te realiseren die gezonder en veiliger is. De couleur locale staat hierbij centraal.
Samenvatting deelprogramma’s jaarverslag GGD 2022 GGD Groningen heeft ook dit jaar weer een belangrijke rol gespeeld op het gebied van crisisbestrijding. Vanzelfsprekend was er nog de grote betrokkenheid bij de bestrijding van de coronacrisis. Daarnaast stond 2022 ook in het teken van de vluchtelingencrisis, mede als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Zowel bij het organiseren van passende hygiënische opvanglocaties als ook bij de zorgverlening aan Oekraïense kinderen vanuit de Jeugdgezondheidszorg heeft GGD Groningen een belangrijke rol gespeeld. Tenslotte speelde nog de opkomst van het Monkeypox virus (Mpox) waar een relatief korte vaccinatiecampagne voor was uitgerold van augustus tot eind december 2022 en in het najaar de voorbereiding voor de HPV vaccinatiecampagne 18+ voor 2023. Ook op organisatorisch gebied is er wat veranderd. Jos Rietveld heeft de GGD verlaten en Jaap Koopman is per 1 mei 2022 gestart als nieuwe Directeur Publieke Gezondheid bij GGD Groningen.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
6
In 2022 heeft GGD Groningen haar bestaande dienstverlening gecontinueerd. Enkele inhoudelijke thema’s die in 2022 veel aandacht vroegen: • • • • • • • • • • • • •
Doorontwikkeling JGZ Meer gebruiken van digitale toepassingen, zoals social media, JGZ GroeiGids app, digitale consulten Investeren in de ketenaanpak op het gebied van geboortezorg Publieke Gezondheidszorg Asielzoekers en zorgverlening aan Oekraïense kinderen Ondersteuning van gemeenten bij de invoering van de Omgevingswet Toekomst forensische geneeskunde Lokale Preventie Akkoorden in Groningen Gezondheidsbevordering met onder andere het programma Jong Leren Eten, Gezonde School en de website ‘Gezond Leven in Groningen’ Gezondheidsproblemen als gevolg van de gaswinning Partner van het Preventie Overleg Groningen Versterking monitoring-gegevens in relatie tot de DVA’s Voorbereiding nieuw meerjarenbeleidsplan 2022-2025 Governance PG&Z.
Naast deze inhoudelijke thema’s hebben wij ons ook bezig gehouden met tal van andere activiteiten. De GGD heeft daarnaast veel werk verzet op het terrein van de corona-aanpak. In 2022 vroeg verder de vluchtelingencrisis veel aandacht van de GGD en GHOR, in samenwerking met de Veiligheidsregio Groningen, COA, GZA en zorgverleners in onze regio, waaronder de huisartsen.
Kengetallen Programma Gezondheid
Jeugdgezondheidszorg Kinderen in zorg 0-18 Neonatale gehoorscreening Telefonisch advies Afspraken consultatiebureau Verwijzing naar hulpverlening buiten GGD Huisbezoeken Aantal nieuwe vignetten Gezonde School Procescoördinatie Zorg voor Jeugd Aantal afgegeven signalen Zorg voor Jeugd
2019 129.324 4.322 15.130 58.572 6.386 10.258 43 74 6.843
2020 2021 132.240 113.666 [4] 5.045 4.796 15.006 14.469 43.849 53.226 6.214 6.774 9.673 10.056 10 55 92 32 6.684 5.353
2022 117.077 4.947 12.784 57.458 6.322 10.168 29 4.557
[4] Het lagere aantal kinderen 'in zorg' wordt verklaard doordat in 2021 een opschoonactie is uitgevoerd; alle kinderen ouder dan 18 jaar zijn nu 'uit zorg'
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
7
Logopedie Onderzoeken op indicatie Onderzoeken na triage Onderzoeken kindercentra Huisbezoeken Controles
2019 520 516 193 550 391
2020 567 227 188 414 231
2021 425 78 194 445 157
2022 513 107 102 581 228
Reizigersadvisering Aantal consulten reizigersadvisering
2019 15.272
2020 2.995
2021 1.568
2022 9.041
Forensische geneeskunde Lijkschouwen natuurlijke dood Lijkschouwen na euthanasie Lijkschouwen overige Totaal aantal lijkschouwen Arrestantenzorg Beoordeling verward persoon Forensisch onderzoek
2019 90 172 265 527 1.731 248 735
2020 79 203 307 589 1.427 148 696
2021 87 236 274 597 1.521 90 841
2022 81 252 318 651 1.211 92 835
Medische Milieukunde Meldingen en vragen MMK Gemeentelijke vragen MMK GAGS-activiteiten Groningen
2019 188 19 34
2020 210 58 13
2021 154 53 17
2022 159 27 31
Seksuele gezondheid Soa-testen Positief getest op soa Hepatitis B-vaccinaties MSM en prostituees Consulten seksuele gezondheid
2019 3.374 959 407 296
2020 2.180 762 141 221
2021 2.215 604 181 282
2022 1.694 565 233 276
Infectieziektebestrijding IZB-vragen afgehandeld Meldingen infectieziekten Kinkhoestmeldingen Meldingen volgens artikel 26 WPG
2019 941 664 275 81
2020 412 [1] 235 [2] 42 94
2021 687 238 4 151
2022 742 396 0 124
[1] Er zijn meer IZB-vragen afgehandeld, maar de vragen over corona zijn niet meegenomen en doorgeleid naar het Covid-team. Meer afstand van elkaar levert minder besmettingen van infectieziekten op en dit leid tot minder vragen en meldingen van andere infectieziekten. [2] Exclusief Covid
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
8
Tuberculosebestrijding Onderzochte asielzoekers Behandelde (nieuwe) TBC-patiënten Behandelde LTBI-patiënten Röntgenfoto’s Mantoux/THT testen IGRA BCG vaccinaties
2019 9.174 52 38 12.587 729 97 184
2020 6.734 21 14 7.814 607 90 384
2021 7.622 11 26 9.248 336 66 181
2022 6.190 42 30 8.545 475 62 262
Toezicht en Advies Inspecties kinderdagverblijf Inspecties buitenschoolse opvang Inspecties gastouderbureaus Inspecties gastouders Totaal aantal inspecties KOV Inspecties seksbedrijven Inspecties tattoo- en piercingbedrijven Inspecties schepen Inspecties asielzoekerscentra (door DI)
2019 1.188 323 38 364 1.913 3 42 153 6
2020 300 167 16 269 752 0 54 129 8
2021 417 290 26 330 1.063 43 71 84 24
2022 439 313 30 330 1.112 4 54 131 31
OGGZ Clienten Vangnet & Advies Percentage clienten V&A > 65 jaar Verkennende onderzoeken WvGGZ Zorgmachtiging/Melding nee Zorgmachtiging/Melding ja Uren Verkennend Onderzoek Buitenslapers
2019 500 36% 0 0 0 0 127
2020 778 39% 24 15 9 331 78
2021 1.095 33% 27 14 13 356 67
2022 1.383 33% 11 5 6 238 151
2.2.
De coronacrisis
Wat is er gedaan in 2022? De coronacrisis vraagt al bijna drie jaar veel inzet van GGD Groningen, telkens anticiperend op golfbewegingen van het virus. Naast de reguliere GGD is er een covid-unit ingericht waarin publieksinformatie, bron- en contactonderzoek, testen en vaccineren centraal staan. Door de introductie van de Omikron-variant eind 2021, nam het aantal besmettingen begin van dit jaar weer snel toe. Dagelijks werden soms 5.000 testen afgenomen, waarvan op enig moment 60% positief was. De coronalijn kreeg in die tijd soms wel 1.800 telefoontjes per dag. Ook waren we druk met de boostervaccinaties, met een uitschieter van 46.000 prikken in een week. Naast het boosteren werd het vaccinatieproces van kinderen van 5 tot 12 jaar in januari gestart. Halverwege februari had 75% van de mensen, die in aanmerking kwamen voor een booster, deze gehaald. Vanaf dat moment liep ook het aantal besmettingen weer af en dus ook het aantal mensen
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
9
dat zich bij de GGD liet testen. Begin maart is gestart met herhaalprikken voor mensen van 70 jaar en ouder en andere kwetsbaren. Ook begonnen we met het vaccineren van niet-mobiele thuiswonenden en bewoners van zorginstellingen. Eind maart werd de doelgroep uitgebreid met een herhaalprik voor mensen van 60 tot en met 69 jaar. Naast de GGD zetten ook veel huisartsen en instellingen prikken, waarmee me we gezamenlijk weekrecord hadden bereikt van bijna 75.000 prikken. Vanwege de dalende besmettingsgraad begin april, kondigde minister Kuipers een aanpassing in het testbeleid aan. Vanaf 11 april was het niet meer nodig om na een positieve zelftest een test te laten doen bij de GGD. Op dat moment waren er nog tien testlocaties operationeel en kon het afschalen beginnen. In dezelfde periode was ook een dalende trend te zien in het vaccineren. Daarop bereidden we het afscheid van vele uitzendkrachten voor. Eind mei werd duidelijk dat de campagne voor de herhaalprik voor 60+ niet werd opgestart, omdat VWS dat niet nodig achtte. In die periode hebben we een aantal (tijdelijke) locaties gesloten en de openingstijden aangepast. Vanaf begin juni waren er nog 5 locaties operationeel, waarin gemiddeld 300 prikken per week werden gezet.
De afschaling binnen de Covid-unit leidde ook tot het samenvoegen van diverse processen; testen en vaccineren werden gebundeld, en bron- en contactonderzoek en de coronalijn werden gebundeld. Op basis van een landelijk besluit werd vanaf juni geen bron- en contactonderzoek meer gedaan, maar vindt er nog wel monitoring en advies plaats. Begin juni werd bekend dat er een nieuw landelijk instituut komt voor meer landelijke regie tijdens een pandemie. Deze Landelijke Functionaliteit Infectieziekten (LFI) zal onderdeel uitmaken van het RIVM en werkt samen met de GGD-en (GGD GHOR Nederland) en VWS. Voor de zomer was ook weer een opleving van het virus zichtbaar, met milde verschijnselen. Op 7 juli was er een extra Algemeen Bestuur van de Veiligheidsregio gepland waarin de burgemeesters de ‘pandemische paraatheid’ van de regio zowel vanuit de algemene- als de geneeskundige keten bespraken. Op 15 juli namen we het nieuwe bestuur PG&Z mee in de 2,5 jaar coronacrisis en keken we met hen vooruit voor als er weer een opleving van het virus komt. Op verzoek van de minister zijn we in juli begonnen met de voorbereidingen van nieuwe rondes met het zetten van boosterprikken voor na de zomer. Deze ronde is op 5 september 2022 begonnen. Vanaf half september zaten we al snel op zo’n 3.500 prikken per dag.
Ook zijn er twee teams op pad voor de niet-mobiele thuiswonenden en voor het vaccineren van zorgmedewerkers op locatie. Overigens zetten naast de GGD ook veel huisartsen en instellingen prikken waarvoor de Covid-19 organisatie de vaccins levert. Vanaf eind oktober kon iedereen van 12 jaar en ouder een afspraak maken voor de herhaalprik. De najaarsvaccinatie is voorspoedig verlopen. In 2022 zijn er ruim 130.000 Groningers gevaccineerd middels een herhaalprik. Binnen de GGD willen we voorbereid zijn op een grotere uitbraak en daarvoor willen we zoveel mogelijk flexibiliteit inbouwen door medewerkers zodanig op te leiden dat ze op meerdere terreinen kunnen worden ingezet. Daarom zijn we rond de zomer begonnen met het breed opleiden van het personeel binnen de Corona-organisatie. De onderdelen testen en vaccineren zijn gebundeld, evenals het bron- en contactonderzoek en de coronalijn. De inkomende telefonie met betrekking tot corona wordt gezamenlijk opgepakt met GGD Fryslân en GGD Drenthe. Daarnaast kijken we hoe we de Covid-organisatie op een goede manier kunnen inbedden binnen de reguliere GGD.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
10
Afgelopen maanden zijn er ook veel verhuisbewegingen geweest. Zo zijn de kantoorfuncties verplaatst van de Europaweg naar de Trompsingel. Alle bemonsteraars vertrekken vanaf de Osloweg, waar ook kantoor- en vergaderruimte zijn gecreëerd. We beschikken nu over zeven Covid-locaties. Vanaf begin november 2022 vindt het testen op corona (afnemen van PCR-tests ) én het vaccineren tegen corona gecombineerd plaats op onze locaties in Hoogezand en Appingedam. Ook alle andere coronalocaties worden zo ingericht dat we er zowel kunnen testen als vaccineren. Om besmettingen te voorkomen testen we in de ochtend en vaccineren we in de middag. Tussendoor wordt de locatie grondig gereinigd volgens een speciaal hygiëneprotocol. Per 1 januari 2023 zijn er alleen locaties waar we zowel testen als vaccineren. Het kabinet houdt binnen de lange termijnstrategie rekening met een of meerdere vaccinatierondes in 2023. Aandacht gaat vooral uit naar ouderen en specifieke groepen met een verhoogd risico op ernstige ziekte. De Gezondheidsraad is gevraagd te adviseren over een eventueel structureel vaccinatieprogramma tegen Covid-19. Dit advies wordt rond de zomer van 2023 verwacht.
2.3.
Overige ontwikkelingen
Landelijke ontwikkelingen De coronacrisis heeft het belang van preventie en een gezonde bevolking pijnlijk duidelijk gemaakt. Met het oog op structurele versterking van de infectieziektebestrijding investeert het kabinet daarom de komende twee jaar in het behouden, borgen en bewaken van gekwalificeerde en ervaren medewerkers infectieziektebestrijding. Daarnaast wordt de (boven)regionale monitoring en surveillance versterkt door het samenbrengen van expertise van IZB-artsen en verpleegkundigen, epidemiologen, data scientists, beleidsmedewerkers en gedragswetenschappers. Gecombineerd met meer wetenschappelijk onderzoek en intensievere samenwerking moet dit leiden tot grotere impact in de bestrijding van infectieziekten. In 2023 investeert het ministerie van VWS ruim € 235 miljoen. Programma 'Versterking Infectieziekten en Pandemische paraatheid' (VIP) Op verzoek van het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) heeft GGD GHOR het programma 'Versterking Infectieziekten en Pandemische paraatheid' (VIP) opgesteld, gericht op het versterken van IZB reguliere processen en het oplossen van urgente kwetsbaarheden voor de pandemische paraatheid op de korte termijn. Met de focus op een investering in de jaren 2023 en 2024, met zicht op een hogere structurele financiering vanuit VWS vanaf 2025.
Het programma VIP bestaat uit een aantal concrete activiteiten die zijn opgedeeld in vijf pijlers te weten: 1.
Kwetsbaarheden wegnemen ten behoeve van pandemische paraatheid
2.
Versterken van de boven(regionale) monitoring en surveillance
3.
Versterken van de wetenschappelijke kennisinfrastructuur infectieziektebestrijding
4.
Samenwerken op bovenregionaal niveau
5.
Slim en versneld opleiden
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
11
GGD Groningen kan vanaf februari 2023 de subsidie aanvragen via een specifieke uitkering (SPUK) bij VWS. Elke GGD heeft een vastgesteld plafondbedrag per pijler. Het overgebleven budget van 2023 mag niet worden overgeheveld naar 2024. De Landelijke Functionaliteit Infectieziekten (LFI) zal een landelijke crisisorganisatie worden die, namens de minister van VWS, verantwoordelijk wordt voor de voorbereiding op een toekomstige pandemie en de operationele aansturing van GGD’en in geval van een toekomstige pandemie. De LFI wordt ondergebracht als crisisorganisatie bij het RIVM. De 25 regionale GGD’en worden beschouwd als primaire partners van de LFI. Momenteel wordt in nauwe samenwerking met de GGD’en en relevante partijen de functies van de LFI als toekomstige crisisorganisatie verder uitgewerkt, met een warme overdracht van kennis en ervaring uit de aanpak van de Covid-19 pandemie. De LFI moet medio 2023 operationeel zijn. Om in geval van een epidemie van een A-ziekte (met landelijke impact) directe sturing door de minister van VWS op GGD’en mogelijk te maken zal de Wet publieke gezondheid worden gewijzigd. Daarmee moet de vereiste snelheid en uniformiteit geborgd worden. De wijze waarop rechtstreekse sturing van de minister van VWS op medisch operationele taken van de GGD plaatsvindt moet nog verder worden uitgewerkt.
Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het afgelopen half jaar, is er door VWS gemeenten en zorgverzekeraars in navolging van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) hard gewerkt aan een Gezond en Actief Leven Akkoord ( GALA). Het GALA heeft als doel een beweging naar meer focus en samenwerking op gezondheid en preventie. Het akkoord wordt in december vastgesteld, getekend en vervolgens aan de tweede kamer voorgelegd. GGD Groningen volgt deze landelijke ontwikkelingen nauwlettend omdat het akkoord het bestaande landelijke beleid, wat een regionale en lokale uitwerking heeft gaat versterken. Ook wordt in het akkoord de rol van de GGD – met name op het vlak van gezondheidsbevordering nader uitgewerkt. Op verzoek van de GGD GHOR participeren we actief in een landelijke klankbordgroep, opgezet door GGD GHOR om vanuit het perspectief van de publieke gezondheid/ GGD feedback/ input te kunnen geven op de eerste concepten van VWS. Landelijk wordt eveneens geconcludeerd dat huidige beleid te gefragmenteerd is geraakt en er geen structurele financiering van dit landelijk en lokaal beleid is, en deze daardoor geen duurzaam karakter heeft. VWS heeft vanuit deze motivatie de intentie om vanaf 2023 bestaande (lokale gezondheidsprogramma’s te verbinden en de financiering te gaan oormerken en te bundelen via een zogenoemde Brede SPUK regeling.
Deze nieuwe financieringsvorm roept veel vragen op bij gemeenten, met name wat dit betekent voor de voortzetting van het huidige lokale beleid en de uitvoering. VNG heeft in dit kader landelijk regionale informatiebijeenkomsten georganiseerd voor haar gemeenten, waarbij de GGD een klein onderdeel mocht verzorgen over de actuele gezondheidssituatie in de regio. Deze bijeenkomst werd voor de provincie Groningen op 4 november georganiseerd en goed bezocht.
Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ) Er is een Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ) en een Regionaal Overleg Niet acute Zorg (RONAZ). Het ROAZ beslaat de drie noordelijke provincies. Er is in coronatijd een strategisch kernteam ROAZ gevormd waaraan de Directeur Publieke Gezondheid deelneemt namens de drie noordelijke GGD’en. GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
12
Het strategisch kernteam kwam vrijwel wekelijks bijeen. De DPG Groningen is tevens vice-voorzitter van het ROAZ. Het RONAZ is op schaal van de provincie gevormd. De DPG is voorzitter van het ROAZ Groningen. Naast de ontwikkelingen ten aanzien van het coronavirus zelf, zijn belangrijke punten die onder meer verband houden met virus: zorgdruk en ziekteverzuim. In ROAZ verband zijn voorbereidingen getroffen voor een volgende virusopleving. Ook in het RONAZ zijn de opschalingsplannen opnieuw bekeken en vastgesteld. Minister Kuipers heeft in juni jl. een bezoek gebracht aan het UMCG en was onder de indruk van hetgeen de ROAZ-regio heeft bereikt.
Toekomstbestendigheid huidige vaccinatiestelsel Vaccineren is één van de meest efficiënte, bewezen effectieve en succesvolle interventies in de (publieke) gezondheidszorg. Staatssecretaris Van Ooijen heeft het principebesluit genomen om een publieke vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de GGD’en te beleggen. Aanleiding hiervoor is een verkenning, uitgevoerd door de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) naar de toekomstbestendigheid van het vaccinatiestelsel. Het naast elkaar bestaan van verschillende uitvoerders en de daarbij horende taken, bevoegdheden, uitvoeringsmechanismen en juridische kaders, maakt het huidige systeem erg complex. Een publieke vaccinatievoorziening bij de GGD’en draagt bij aan een vereenvoudiging van de uitvoering van vaccinaties. De GGD’en worden zo eerste contactpunt voor burgers en professionals met betrekking tot vaccineren, wat goed aansluit bij hun belangrijke voorlichtende rol waar het gaat om gezondheidsbescherming en -bevordering in de regio. Ook zijn GGD’en bij uitstek geschikt om deze taak uit te voeren door hun expertise, laagdrempelige bereikbaarheid in de regio’s en de jarenlange ervaring in de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma en het zetten van de coronavaccinaties. GGD’en zijn bovendien gespecialiseerd in het bereiken van moeilijk bereikbare doelgroepen om zo gezondheidsverschillen te verkleinen.
Voor samenwerkingspartners in de regio is de GGD een belangrijke kennispartner. De plannen voor de vaccinatievoorziening moeten eerst verder uitgewerkt worden. Daarna wordt duidelijk wat dit betekent voor de Nederlandse bevolking. Er zijn dus vele ontwikkelingen die op het gebied van infectieziekte preventie op de GGD afkomen. Daarom kijken we hoe we de Corona-organisatie op een goede manier kan worden ingebed binnen de reguliere GGD.
Contouren Meerjarenagenda 2022-2025 Publieke Gezondheid Als vervolg op de bestuurlijke themadag van 2 juli 2021, heeft het DB op 24 september 2021 ingestemd om te komen tot de nota contouren Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2022-2025. De nota Contouren Meerjarenagenda 2022-2025 is door nauwe samenwerking met de tien Groninger gemeenten en GGD in korte tijd tot stand gekomen. Het eerste concept is in december 2021 goed ontvangen door het AB. Na een aantal kleine aanpassingen, heeft het AB op 4 maart 2022 de contouren van de meerjarenagenda 2022-2025 definitief vastgesteld. Het belangrijkste doel was om voor de gemeenteraadsverkiezingen 2022 een gedegen inhoudelijk document neer te leggen waarin het huidige bestuur besluit welke thema’s en speerpunten de komende tijd van belang zijn en daarmee richtinggevend voor hun GGD. Ontwikkelingen (onduidelijkheden uitwerking coalitieakkoord (w.o. corona), uitkomsten Prinsjesdag, nieuw bestuur, nieuwe DPG) hebben ervoor
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
13
gezorgd dat in het eerste kwartaal 2023 definitieve afwegingen gemaakt kunnen worden ten aanzien van de voorliggende nota Contouren Meerjarenagenda 2022-2025.
Uitvoeringsplan 2022-2025 GGD Groningen Daarnaast heeft de GGD op verzoek van het bestuur ondanks bovengenoemde onzekerheden een volgende stap genomen: het werken aan een uitvoeringsplan 2022. Dit uitvoeringsplan bevat de te nemen stappen voor 2022 en bestaat uit twee delen: een procesonderdeel, dat beschrijft welke stappen GGD en het bestuur nog moeten nemen voor het definitief vaststellen van de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2022-2025. En een inhoudelijk deel, dat omschrijft wat GGD Groningen in samenwerking met de tien gemeenten het eerste jaar (2022) gaat doen ten aanzien van de geformuleerde strategische thema’s. Dit vraagt nog voorbereiding en uitwerking van een procesplan, waar we de komende tijd verder mee gaan.
Informatiebijeenkomsten voor (nieuwe) leden De afgelopen maanden heeft de GGD aandacht gehad voor het informeren van de (nieuwe) gemeenteraadsleden. De GGD werd het afgelopen half jaar door verschillende gemeenten uitgenodigd om een presentatie te verzorgen over haar activiteiten op het gebied van de publieke gezondheid. Het afgelopen najaar zijn presentaties gegeven aan de gemeenten Midden-Groningen, Groningen, Eemsdelta en Westerkwartier. Naar aanleiding van de presentatie in de raad bij gemeente Eemsdelta zijn vragen gesteld omtrent aardbevingen en gezondheid waar de GGD op heeft gereageerd. In de gemeente Pekela is de GGD medio februari 2023 uitgenodigd en in de gemeente Het Hogeland medio maart 2023. De GGD is uiteraard beschikbaar om ook in de andere gemeenteraden een presentatie te geven over het werk van de GGD.
Governance PG&Z Het algemeen bestuur PG&Z heeft op 29 april jl. besloten dat de huidige governancestructuur verbetering behoeft. De huidige constructie waarbij in 1 gemeenschappelijke regeling, regionale taken zijn gedelegeerd (publieke gezondheid) en gemandateerd (inkoop jeugdhulp), knelt. Het SOO heeft de opdracht gekregen om aan het einde van het jaar aan het algemeen bestuur varianten voor te leggen die tegemoetkomen aan de bestuurlijke wensen en behoeften voor het verbeteren van de governance. De directeur RIGG en de Directeur Publieke Gezondheid worden hierbij betrokken. Naast de governancediscussie is er ook nog sprake van een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Met ingang van 1 juli 2022 is een aantal wijzigingen in de Wet gemeenschappelijke regelingen in werking getreden. Alle wijzigingen staan in het teken van en hebben als doel de versterking van de democratische legitimatie van binnen gemeenschappelijke regelingen genomen besluiten. Een aantal van deze wijzigingen treedt al van rechtswege in werking op 1 juli 2022; een ander deel van de wijzigingen vergt implementatie binnen de gemeenschappelijke regeling. Hiervoor hebben de gemeenschappelijke regelingen twee jaar de tijd.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
14
2.4.
Deelprogramma Gezond en veilig opgroeien
Wat houdt het deelprogramma in? De producten die onder het deelprogramma Gezond en veilig opgroeien vallen zijn Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en preventieve logopedie. De pedagogische gezinsondersteuning (PGO) is per 1 mei 2022 gestopt. De Jeugdgezondheidszorg heeft als enige partij in de regio vrijwel alle jeugdigen 0-18 jaar in beeld en biedt over een langere periode laagdrempelige, preventieve zorg aan. De JGZ draagt eraan bij dat kinderen/jongeren zich goed kunnen ontwikkelen en dat ze gezond en veilig opgroeien door vroegtijdig te signaleren, aan te geven wat tot de normale ontwikkeling behoort en de eigen kracht van kinderen/jeugdigen en gezinnen te versterken. Alle kinderen in Nederland, ook zij die gezond zijn, hebben recht op zorg conform het Basispakket JGZ (0-18 jarigen). Gemeenten hebben op grond van de Wet publieke gezondheid de taak om te zorgen dat 0-18 jarigen woonachtig in hun gemeente deze zorg ook krijgen aangeboden. In die zin is de jeugdgezondheidszorg, als onderdeel van de publieke gezondheidszorg, met haar individuele en collectieve taken, te beschouwen als een preventieve basisvoorziening. Het Landelijk Professioneel Kader (LPK), sinds 1 januari 2016 van kracht, ondersteunt de JGZ-organisaties bij een meer flexibele uitvoering van het Basispakket JGZ. Tevens helpt het de JGZ om zich goed te kunnen positioneren in het (lokale) sociale domein.
Centraal staat steeds daarbij een goede aansluiting op de behoeften en mogelijkheden van jeugdigen en hun ouders. Binnen de JGZ staan ontzorgen, normaliseren en demedicaliseren centraal, maar ook vroegsignalering, het bieden van preventieve interventies en lichte opvoedondersteuning en adequaat doorverwijzen. Mede dankzij de JGZ groeien de meeste kinderen in Nederland veilig en gezond op. Ook in de toekomst willen we gezamenlijk alle ouders en kinderen ondersteunen en hun ontwikkelingskansen bevorderen. De jeugdgezondheidszorg als preventieve basisvoorziening voor ieder kind en gezin is één van de oplossingsrichtingen die bij kan dragen aan de prioritering in de zorg. Door het werk van de JGZ kan de instroom in de jeugdzorg en het curatieve domein worden beperkt, en het beroep op sociale voorzieningen in de latere toekomst. Onderdeel van JGZ GGD Groningen is de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) met als belangrijkste doel het voorkomen van ziekten en epidemieën. De gemeenten zijn sinds 1-1-2019 formeel verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering van de vaccinaties. Hoewel het RVP geen deel uitmaakt van het Basispakket JGZ behoort vaccineren tot de kernactiviteiten van de JGZ. Landelijk is vastgelegd dat de uitvoering van het RVP moet gebeuren door dezelfde organisatie die ook de JGZ uitvoert.
De preventieve logopedie heeft als belangrijke taak de vroegsignalering van spraak- en taalproblematiek en een juiste behandeling daarbij. Het niet of te laat herkennen van het probleem kan leiden tot leer- en gedragsproblemen en tot het ten onrechte uitstromen naar het speciaal basisonderwijs. Vroegsignalering en een juiste behandeling bespaart leed en extra uitgaven aan zorgen onderwijs. De JGZ heeft een belangrijke rol in het signaleren van taal(ontwikkelings-)stoornissen en -achterstanden.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
15
Wat hebben we bereikt? Jeugdgezondheidszorg Verbetering, vernieuwing en doorontwikkeling naar een duurzame en meer flexibele JGZ stond in 2022 centraal. Daarbij was het streven om alle kinderen/jeugdigen in beeld te houden, samen met ouder(s) en ketenpartners en daardoor nog meer op maat. De rol van de JGZ-professional is veranderd bij dit proces, omdat ouder(s) en kind/jongere steeds meer zelf regie hebben over welke diensten ze van de JGZ willen ontvangen. De vorm, inhoud en het aantal contacten met de JGZ passen bij die behoefte van ouder(s) en kind/jongere. Daarnaast heeft de JGZ geïnvesteerd in nog meer gebruikmaken van nieuwe communicatietechnologieën richting de ouder(s) en kind/jongere. De coronacrisis van 2020 en 2021 heeft bijgedragen aan een versnelde flexibilisering van de JGZ, waarbij veel aandacht is uitgegaan naar ondersteuning op maat en waarbij nog meer geëxperimenteerd is met digitale mogelijkheden om ouders en jeugdigen zo goed mogelijk te kunnen blijven ondersteunen. Dit bracht nieuwe kansen voor het flexibiliseren van de JGZ in 2022. Daarnaast is in 2021 een start gemaakt met een vernieuwde werkwijze van de JGZ in het Primair Onderwijs, door middel van een pilot. Door deze vernieuwde werkwijze wil de JGZ haar uitvoeringstaken binnen het Primair Onderwijs meer optimaliseren. In 2022 is deze optimalisering verder uitgerold.
Ook hebben we ons actief ingezet voor de Eerste 1000 dagen. Het prenataal huisbezoek JGZ is per 1 juli 2022 opgenomen in de Wet publieke gezondheid. Hiermee is de rol van de JGZ in de prenatale fase nog meer verankerd. Als GGD willen we een optimale bijdrage leveren bij het vroegtijdig, op het juiste moment, op de juiste plek, door de juiste professional het prenataal huisbezoek in te zetten. De inzet op de JGZ Preventieagenda, met de pijlers ouderschap, hechting, weerbaarheid en gezondheid is een speerpunt van het werk van de JGZ. Door in te zetten op deze vier pijlers kunnen we grote maatschappelijke problemen als schoolverzuim, armoede en kindermishandeling te lijf gaan. In 2021 is ingezet op meer aandacht voor het gezondheidsthema laaggeletterdheid, als onderdeel van de pijler gezondheid. In 2022 is dit voortgezet. Preventie van laaggeletterdheid is van belang, aangezien laaggeletterdheid van generatie op generatie wordt doorgegeven en verbonden is met diverse gezondheidsproblemen. Met onze inzet willen we een start maken op weg naar een ‘geletterde generatie’.
Wat hebben we gedaan? Inleiding De effecten van grootschalige ontwikkelingen zijn ook in de uitvoering van het programma Gezond en Veilig Opgroeien in de eerste helft van 2022 van grote invloed geweest. De na-ijleffecten van de coronapandemie waren nog niet uitgewerkt of de instroom van Oekraïense vluchtelingen en een grotere instroom in de asielzoekerscentra dienden zich al weer aan. Met veel inzet van onze medewerkers hebben we de reguliere uitvoering van de jeugdgezondheidzorg doorgang kunnen laten vinden. Daarnaast blijven we ons inzetten voor effectieve ondersteuningsprogramma’s, een inhaalactie voor HPV-vaccinaties bij 12-18-jarigen en de doorontwikkeling van de JGZ op meerdere terreinen. Tenslotte hebben we een inhaalslag gemaakt met de deskundigheidsbevordering en onderlinge verbinding van onze medewerkers door drie integrale scholingsdagen te organiseren.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
16
Doorontwikkeling, vernieuwing en verbetering
JGZ Preventieagenda In 2022 is de aandacht voor de JGZ Preventieagenda op de pijlers Ouderschap, Hechting, Weerbaarheid en Gezondheid voortgezet. Ook in 2022 liet de coronacrisis zien dat maatschappelijke problemen groter werden. Er is extra aandacht geweest voor de preventie van laaggeletterdheid door taalstimulering en scholing van professionals.
Preventieve logopedie In de afgelopen periode hebben de logopedisten van GGD Groningen zich, naast hun reguliere werkzaamheden in de gemeenten die de facultatieve taak afnemen ingezet op het monitoren van het effect van VVE in de gemeente Westerkwartier. De eerste voorzichtige conclusies zijn met de gemeente gedeeld. De samenwerking tussen jeugdverpleegkundigen, pedagogisch medewerkers en de logopedisten is hierdoor verbeterd. Samen wordt de ontwikkeling van de kinderen nog intensiever gevolgd. Het verhogen van de ouderbetrokkenheid en de kennisvergroting bij pedagogisch medewerkers wordt gewaardeerd. Ook is vanuit de preventieve logopedie in het najaar weer ingezet op het bijscholen van (nieuwe) JGZ-professionals. In deze scholing is naast de kennis over de spraak-taalontwikkeling ook aandacht besteed aan het versterken van de samenwerking tussen de preventieve logopedisten en de JGZ professionals. In de gemeente Hogeland is aan ouders van VVE-kinderen van stichting Waddenkind een cursus aangeboden ‘Je kind helpen bij het leren praten’ . Deze cursus werd kwalitatief hoog gewaardeerd. Dat zulke kleine aanpassingen in je eigen taalgebruik zoveel effect op het kind kan hebben was voor veel ouders een waardevolle conclusie. Ouders leren in deze praktische cursus hoe ze het verschil kunnen maken. Een ouder vatte het mooi samen: “Ik gun iedere ouder deze cursus”.
Aanpak laaggeletterdheid Recentelijk is binnen GGD Groningen meer ingezet op het thema laaggeletterdheid, met een concrete uitrol binnen de JGZ. Laaggeletterdheid is verbonden met gezondheidsproblemen. Laaggeletterden hebben vaker last van bepaalde ziekten en aandoeningen, zoals astma, diabetes, kanker, hartinfarcten en psychische problemen. Omdat de JGZ bijna alle ouders en kinderen ziet, is het vanuit deze waardevolle positie belangrijk om vanuit de JGZ een bijdrage te kunnen leveren aan de preventie en aanpak van laaggeletterdheid. En op deze manier een bijdrage te kunnen leveren aan het verkleinen van gezondheidsverschillen en het doorbreken van de generationele overdracht en het vergroten van de ontwikkelingskansen van kinderen met laaggeletterde ouders. Om als JGZmedewerker laaggeletterdheid goed te kunnen signaleren, en vervolgens passende ondersteuning en toeleiding naar hulp te kunnen bieden, is in het najaar van 2021 gestart met het aanbieden van een scholing voor JGZ-medewerkers. Deze scholing wordt gecoördineerd vanuit de ambassadeur Laaggeletterdheid GGD Groningen, tevens preventief logopedist. Deze scholing is ontwikkeld in samenwerking met Stichting Lezen en Schrijven. Deze online-scholing is ook in het voorjaar van 2022 weer aangeboden en nog eens 57 JGZ-medewerkers zijn geschoold in het beter herkennen en
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
17
bespreekbaar maken van laaggeletterdheid en het eventueel toe leiden naar passende ondersteuning zoals een Taalhuis. In het voorjaar van 2022 zijn ook vier JGZ-medewerkers geschoold om trainer laaggeletterdheid te worden zodat laaggeletterdheid op langere termijn aandacht blijft krijgen. De trainers hebben inmiddels de hielprik- en gehoorscreeners van de JGZ bijgeschoold, geheel gericht op hun activiteiten.
Van JGZ Optimaal! naar Doorontwikkeling JGZ! De JGZ van GGD Groningen zet continu in op de verbetering, vernieuwing en doorontwikkeling van de uitvoering van de dienstverlening. Na een periode waarbij, in het kader van JGZ 3.0, verschillende initiatieven en pilots zijn uitgewerkt, is een start gemaakt met het verder optimaliseren van de werkprocessen. In eendrachtige samenwerking tussen Bedrijfsvoering en de JGZ-uitvoering is in 2021 gestart met het verbeteren van het werkproces rondom de jeugd die naar de basisschool gaat. Een belangrijke verandering is de overgang van het Periodiek GezondheidsOnderzoek (PGO), dat tot de zomer van 2021 in groep 2 op de basisschool plaatsvond, naar een consult op de JGZ-locatie voor de kinderen van 5 jaar. Inmiddels loopt dit in alle JGZ-teams en locaties in de provincie. De JGZ blijft inzetten op doorontwikkeling. Voorjaar/zomer 2022 is gestart met een viertal pilotteams verspreid over de provincie (Groningen-Floresplein, Groningen-Zuid, Eemsdelta, Veendam) die nieuwe werkwijzen en werkprocessen uitproberen op en rond het consultatiebureau voor de ouders met jonge kinderen. Inzet daarbij is om de juiste professional op de juiste plek te krijgen en een effectievere en efficiëntere dienstverlening te organiseren. Uitgangspunt is dat de kwaliteit hoog blijft en daar waar mogelijk verbeterd wordt.
De eerste resultaten van de pilotteams zien er veelbelovend uit. De opbrengsten zullen we begin 2023 evalueren om van daaruit tot een geactualiseerde werkwijze te komen die we in alle teams in de hele provincie willen gaan implementeren. Voor de JGZ is dit een groot verandertraject waar we in een programma vorm en inhoud aan gaan geven.
De JGZ opleidingsdagen Omdat in de tijden van corona het aanbieden van scholingen moeilijk was en medewerkers elkaar minder of alleen online konden ontmoeten door de geldende maatregelen hebben we een driedaagse scholingsweek georganiseerd voor alle JGZ-medewerkers met als doel de kracht van de JGZ te versterken door inhoudelijke kennisvergaring en verbinding met elkaar. Er werd een breed pakket aan scholingen aangeboden. Zowel methodisch in het kader van oplossingsgericht werken en het werken conform het Landelijk Professioneel Kader (LPK), als inhoudelijk op onder andere veel van de hierboven besproken terreinen). We kijken – getuige de evaluatie onder medewerkers – terug op drie kwalitatief en inhoudelijk goede dagen met een zeer positief beoordeeld verbindings-en ontmoetingsaspect.
Online communicatie Met de GroeiGidsApp zijn in 2022 wederom ouders digitaal ondersteund in het volgen van de ontwikkeling van hun kind. De digitale (landelijke) ontwikkelingen binnen de GroeiGidsApp passen bij de inzet van het online communiceren met ouders. Ouders worden actief gewezen op de
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
18
GroeiGidsApp. Hiermee willen we alle (aanstaande) ouders en opvoeders in Nederland ondersteuning bieden zodat hun kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien. GGD Groningen is betrokken in een landelijk netwerk van GGD’en, JGZ-organisaties en organisaties uit de geboortezorg. Met de GroeiGidsApp dragen wij bij aan de missie om alle (aanstaande) ouders/opvoeders te voorzien van betrouwbare en gepersonaliseerde gezondheidsinformatie over gezond opgroeien en opvoeden. We ondersteunen ouders op maat en versterken met het uitdragen en gebruik van de GroeiGidsApp de eigen regie. Zij beheren en leggen gezondheidsgegevens en mijlpalen in het opgroeien zelf vast. De GroeiGidsApp ondersteunt de professionals in hun voorlichtende taak in preventieprogramma’s en (online) dienstverlening. GGD Groningen is volledig over op de online versie van de GroeiGids. Op de landelijke website JouwGGD kunnen jongeren terecht voor informatie over gezondheid. Via deze website kunnen jongeren een mail sturen of anoniem chatten met een jeugdarts of jeugdverpleegkundige van de GGD. Binnen GGD Groningen zijn, sinds bijna zeven jaar, een aantal JGZ-medewerkers verbonden aan JouwGGD, waarbij zij (op landelijk niveau) uiteenlopende gezondheidsvragen via de e-mail en chat van jongeren beantwoorden.
De JGZ-medewerkers die werkzaam zijn voor JouwGGD, trachten via de chat een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van de achterliggende hulpvraag en/of problematiek van de jongere, waarop een zo passend mogelijk advies gegeven wordt. Jongeren ervaren deze laagdrempelige manier van online contact als positief en voelen zich in veel gevallen geholpen met de reacties en/of adviezen van de JGZ. Vaak kunnen jongeren hierna op eigen kracht verder. Daarnaast worden jongeren door deze online dienst geïnformeerd over de mogelijkheden van ondersteuning door de (fysieke) JGZ in de eigen regio van de jongere, waarmee zij (nog) niet altijd bekend zijn. Uit de reacties blijkt ook dat jongeren regelmatig een drempel ervaren om met hun hulpvraag naar de huisarts of mentor te gaan. De bekendheid met JouwGGD blijft een aandachtspunt bij zowel jongeren als bij onze eigen GGDmedewerkers. Inmiddels is ingezet op een verbinding tussen JouwGGD en de website Gezond Leven in Groningen, als onderdeel van het landelijk Steunpakket Welzijn Jeugd. Op deze manier is vanuit GGD Groningen een bijdrage geleverd aan het vergroten van de bekendheid met JouwGGD binnen Groningen. De vragen die bij JouwGGD binnenkomen gaan onder andere over relaties, seksualiteit, het lichaam, drugs, roken, mentale gezondheid en media.
Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld GGD Groningen werkt met een protocol en een aandachtsfunctionaris die jaarlijks bijgeschoold blijft via lidmaatschap van de Landelijke Vereniging voor Aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld en Kindermishandeling (LVAK). Hiermee voldoet onze organisatie aan de wettelijke verplichting en hebben we het landelijke keurmerk meldcode. Via het keurmerk kunnen andere samenwerkingspartners zien dat GGD Groningen de meldcode op de juiste wijze heeft geïmplementeerd en deze op een goede manier is geborgd. Inmiddels heeft GGD Groningen ook twee praktijkbegeleiders geschoold als aandachtsfunctionaris waarmee we het onderwerp nog belangrijker maken. De ondersteuning van onze medewerkers, vooral daar waar het gaat om ingewikkelde casuïstiek is hiermee nog beter geborgd.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
19
Het scholingsprogramma voor (nieuwe) medewerkers is het afgelopen halfjaar geüpdatet. Een van de aandachtsfunctionarissen heeft de opleiding voor trainer gevolgd waardoor de voorlichting en training (intern/extern) is geborgd. In 2022 is een vervolg gegeven aan de interne deskundigheidsbevordering. Er is opnieuw veel gebruik gemaakt van telefonische consultaties en overleggen met de aandachtsfunctionarissen, zowel intern als extern. Daarnaast werden in de JGZopleidingsweek inhoudelijke scholingen aangeboden over signaleren van en handelen rondom kindermishandeling.
De eerste duizend dagen De jeugdgezondheidszorg (JGZ) draait volop mee in de hele geboorteketen zowel voor, tijdens als na de zwangerschap. Er is verder geïnvesteerd in de ketenaanpak op het gebied van geboortezorg. De JGZ draagt bij aan de continuïteit van zorg door een goede aansluiting van verleende zorg door gynaecoloog, verloskundige, kraamzorg, JGZ en sociaal domein. Doel is een sluitende keten, waarbij de jeugdarts en de jeugdverpleegkundige ook vóór de geboorte hun expertise inzetten bij zwangeren in een kwetsbare situatie. Het bereik van zwangeren voor de 22-weken-prik tegen kinkhoest is groot. Van 1 januari tot 1 december 2022 hebben 3703 zwangeren een 22-weken-prik gehaald. Het vaccinatiemoment biedt bij uitstek de kans op een extra signaleringsmoment voor (potentiële) kwetsbaarheden bij zwangeren en gezinnen en de mogelijke inzet van vroege hulp, conform het idee achter Kansrijke Start. Met het oog op een gezonde zwangerschap en een gezonde en veilige start van de pasgeborene zijn ook in eerste helft van 2022 door de JGZ prenatale huisbezoeken gebracht aan (potentieel) kwetsbare ouders om in een zo vroeg mogelijk stadium ondersteuning en advies te bieden. Per 1 juli 2022 werd het prenatale huisbezoek door de JGZ uitgevoerd conform de vanaf dat moment opgenomen bepaling ‘Prenataal huisbezoek door de JGZ’ in de Wet publieke gezondheid.
Dit houdt in dat gemeenten verplicht zijn om een prenataal huisbezoek aan te bieden aan aanstaande ouders in een kwetsbare situatie.
Investering aanpak geboortezorg Kansrijke Start is een landelijk actieprogramma waarin de eerste 1.000 dagen van het kind centraal staan. De looptijd was van 2018-2021 met nu een vervolgaanpak 2022-2025. De missie en ambitie van de vervolgaanpak zijn als volgt omschreven in de vervolgaanpak Kansrijke start 2022-20251. “Missie: Alle kinderen een Kansrijke Start! Alle ouders moeten in staat worden gesteld om hun kind een gezonde, kansrijke start te geven. Ambitie vervolgaanpak 2022-2025: In elke gemeente in Nederland structureel een lokale Kansrijke Start-aanpak, inclusief interventies. Zodat (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie tijdig de juiste zorg, ondersteuning ontvangen, aansluitend op hun hulpbehoefte. Deze ambitie volgt uit het coalitieakkoord waarin is opgenomen dat het kabinet inzet op een gezonde generatie 2040 en dat er in iedere gemeente Kansrijke Start beschikbaar komt. De lokale Kansrijke Start – aanpak moet verder worden versterkt, uitgebouwd en structureel verankerd, op weg naar een gezonde generatie.”
1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2022). Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025, Den Haag, juni 2022. Te raadplegen
via: https://open.overheid.nl/repository/ronl-4ef0c3c28c3e32a9fd9f0fa16fd4bb8cbf39e68a/1/pdf/actieprogrammakansrijke-start-20222025.pdf GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
20
De focus ligt op samenwerking, tussen het sociale en medische domein (nulde- eerste- tweedederde lijn) en tussen het formele (zorg) netwerk en informele netwerk (inzet van vrijwilligers binnen projecten zoals bijvoorbeeld Buurtgezinnen), en het inzetten van bewezen effectieve interventies als Nu Niet Zwanger, VoorZorg en Stevig Ouderschap. In onze provincie hebben inmiddels alle gemeenten een lokale coalitie Kansrijke Start, waar GGD Groningen deel van uit maakt. In de gemeenten waar het programma Kans voor de Veenkoloniën loopt, wordt Kansrijke Start uitgevoerd in samenwerking met het programma Goede Start. De partners in het Preventie Overleg Groningen (POG) willen het komend jaar de initiatieven die genomen zijn door de lokale coalities bundelen, met elkaar in lijn brengen én borgen. Hiertoe is een aanvraag ingediend en gehonoreerd bij Het Nationaal Programma Groningen om beschikbare fondsen aan te vragen voor een provinciale coalitie Kansrijke Start.
Ouderschap en Hechting Door GGD Groningen kunnen diverse interventies worden ingezet om ouders in een kwetsbare situatie zo vroeg en gericht mogelijk te ondersteunen. Hieronder worden verschillende interventies (al dan niet in onderzoek) besproken die GGD Groningen aanbiedt. •
Nu niet Zwanger Sinds 2019 biedt GGD Groningen de interventie Nu Niet Zwanger (NNZ) aan en eind 2020 is de coördinatie van deze interventie overgenomen door de JGZ. Inzet is een uitrol binnen alle gemeentes in de provincie Groningen. De interventie NNZ ondersteunt kwetsbare (potentiële) ouders bij het nemen van de regie over hun kinderwens en wordt op dit moment uitgevoerd in de gemeenten Groningen, Midden-Groningen, Veendam, Pekela, Westerwolde, Stadskanaal, Oldambt en Eemsdelta. Er is contact gelegd met de gemeenten waar NNZ nog niet wordt uitgevoerd om de mogelijkheden te onderzoeken om daar ook NNZ op te starten. Het resultaat is dat op één gemeente na vanaf 2023 NNZ in alle gemeenten wordt uitgevoerd.
•
Vroegsignalering tijdens de zwangerschap Vroegsignalering is een belangrijk speerpunt van de coalities Kansrijke Start. Een groot deel van de verloskundigen zijn geschoold om psychosociale problematiek vroegtijdig te onderkennen. Daartoe zijn ook zorgpaden ontwikkeld. Door uitbreiden van de lokale coalities, en daarmee ook de netwerken van iedereen rondom de geboortezorg, wordt er naar gestreefd om méér kwetsbare kinderen en gezinnen vroegtijdig in beeld te krijgen en toe te leiden naar de juiste zorg en ondersteuning. Het in stand houden en onderhouden van deze netwerken was ook in 2022 voor de JGZ een belangrijk aandachtspunt in de uitvoering van deze vroegsignalering.
•
Moeders Informeren Moeders In 2022 is, net als voorgaande jaren, de interventie Moeders Informeren Moeders (MIM) uitgevoerd in de gemeente Groningen. Op dit moment maken 132 moeders gebruik van dit aanbod, waarvan 28 nieuwe aanmeldingen in het afgelopen halfjaar. In het afgelopen half jaar zijn wederom een aantal enthousiaste moeders, die gebruik gemaakt hebben van deze interventie, zelf doorgestroomd als vrijwilliger MIM. Zij bieden, met hun positieve opgedane
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022
21
ervaringen, inmiddels zelf ondersteuning aan andere moeders met een baby of dreumes. Een groep van in totaal 48 vrijwilligers, waarvan 9 nieuwe, heeft het afgelopen halfjaar ondersteuning geboden. Door de coördinator is ook in de afgelopen periode vooral ingezet op het stimuleren van de vrijwilligers om in contact te blijven met de MIM-moeders. Hierbij zijn ook andere manieren van (online) contact uitgevoerd naast de huisbezoeken, zoals contact via videobellen en whatsapp. De activiteiten in de buitenlucht met (kleine) groepjes moeders zijn voortgezet in het afgelopen half jaar. Tijdens deze bijeenkomsten werd er onder andere gewandeld, gesport of een speeltuin in de wijk bezocht. De animo voor deze alternatieve vormen van groepscontact in de buitenlucht bleek ook het afgelopen half jaar groot. •
Stevig Ouderschap De interventie Stevig Ouderschap werd in 2022 in negen gemeenten uitgevoerd en zal vanaf 2023 in alle gemeenten worden ingezet. Stevig Ouderschap Prenataal is uitgevoerd in de gemeenten Midden-Groningen, Het Hogeland, Westerkwartier en Groningen. In 2022 zie we nog steeds dat meer ouders juist nu het ouderschap zwaar vinden. De naweeën van de coronacrisis, maar ook de energiecrisis verhoogt de stress in jonge gezinnen. Dit zien we terug in landelijke onderzoeksgegevens, bijvoorbeeld de landelijke onderzoeksuitkomsten van het CBS over de impact van corona, waaruit blijkt dat naast jongeren ook ouders met jonge kinderen het mentaal zwaar hebben ten gevolgde van de corona-epidemie . Ouders die gebruik maken van de ondersteuning van Stevig Ouderschap hebben een grotere behoefte om te praten over het ouderschap en alles wat hierbij komt kijken. Daarnaast is in 2022 Stevig Ouderschap Groter gecontinueerd in de Groninger wijken Beijum en Lewenborg. Dit is een innovatieve vorm van Stevig Ouderschap waarmee GGD Groningen de landelijke primeur heeft. Op dit moment bevindt deze vorm van Stevig Ouderschap zich nog in de pilotfase en wordt door het Nederlands Centrum Jeugdgezondheidszorg (NCJ) begeleid. Deze vorm van Stevig Ouderschap is inmiddels ook gestart in de gemeente Westerkwartier en in Midden-Groningen.
Deze vorm van Stevig Ouderschap is gericht op ondersteuning aan ouders met kinderen in de leeftijd van twee tot acht jaar, waarbij instroom mogelijk is tot de leeftijd van zes jaar. Begin 2023 gaan we SO Groter samen met het NCJ evalueren en bepalen of en hoe we dit kunnen continueren.
•
VoorZorg GGD Groningen is op verzoek van de gemeenten Midden-Groningen en Groningen gestart met de bewezen effectieve interventie VoorZorg. In Midden-Groningen zijn inmiddels vijf trajecten van start gegaan. In Groningen zijn vier JGZ-verpleegkundigen in 2022 opgeleid als VoorZorg-verpleegkundigen en inmiddels zijn er 12 trajecten gestart. Met de uitbreiding van de financiering door de gemeente Groningen en het structurele karakter daarvan kan GGD Groningen het team uitbreiden. De GGD moedigt aan dat ook de overige gemeentes hierop in gaan zetten: daarmee ontstaat er een dekkend aanbod, meer uniformiteit en levert GGD Groningen een bijdrage aan het vergroten van kansengelijkheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen in heel Groningen. Dezelfde kansen op een goede start, ongeacht waar je wieg in Groningen staat.