10-02 Jaarrekening 2023 PGZ-getekend

De per januari 2024 aflopende subsidie zal met de concept Beleidsregel AMR 2024-2027 worden voortgezet, waarmee de subsidiëring van de regionale zorgnetwerken voor de periode van 1 januari 2024 tot 1 januari 2028 is georganiseerd. Hiertoe is besloten na een landelijke evaluatie waarin is geconstateerd dat het geleid heeft tot een robuuste regionale structuur. De structuur wordt als doeltreffend en doelmatig bestempeld en geconstateerd wordt dat de uitvoering goed verloopt. Een aantal aanbevelingen zijn verwerkt in de concept Beleidsregel AMR 2024-2027. Per januari 2024 verandert de naam van het ABRZNN in het AMRZNN (antimicrobiële resistentie). Dit is gedaan omdat niet alleen bacteriën resistent kunnen worden, maar dit geldt ook voor virussen, schimmels en parasieten. Om de resistentie van al deze ziekteverwekkers te omvatten, gebruikt het zorgnetwerk vanaf nu de term “antimicrobiële resistentie”. Dit sluit ook goed aan bij internationale ontwikkelingen en de naam van het landelijke zorgnetwerk. De acties binnen het ABR-zorgnetwerk richten zich met name op rationeel antibiotica voorschrijven bij huisartsen, in verpleeghuizen, instellingen voor langdurige zorg en ziekenhuizen en op infectiepreventie buiten het ziekenhuis. Dit is gericht op scholing en biedt voor infectiepreventie ook mogelijkheden voor actieve ondersteuning.

De projecten richten zich naast ABR-preventie op infectiepreventie en hygiëne in het algemeen.. In 2023 is de Regionale Adviescommissie Infectiepreventie NN (RAI NN) voortgezet. De RAI NN fungeert als loket om advies te vragen en advies te geven gericht op infectiepreventie in de regionale keten van zorgaanbieders. Met deze adviezen wordt draagvlak en impact van adviezen aan het netwerk van zorgaanbieders vergroot en de infectieveiligheid van patiënten/burgers in de regio bevorderd. Difterie onder Asielzoekers In Nederland komt difterie bijna niet meer voor omdat bijna iedereen er tegen is gevaccineerd. Echter, in 2022 en 2023 zijn er in Europa bij asielzoekers meer gevallen van difterie geconstateerd dan in de jaren daarvoor. Ook in Nederland zijn enkele gevallen van difterie geconstateerd. Vanwege deze stijging is er een onderzoek gestart in samenwerking met COA, GZA, RIVM en GGD Groningen die uitgevoerd werd op de COA locatie Ter Apel. Mede door het onderzoek heeft de GGD 17 difterie meldingen ontvangen. Dit aantal meldingen was fors hoger dan andere jaren. Conform de richtlijn heeft het IZB team bron- en contactonderzoek uitgevoerd en contacten gevaccineerd.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

23

Gemeentelijke Opvang Oekraïners (GOO) en crisisnoodopvanglocatie In onze provincie hebben gemeenten GOO-locaties en (crisis-)noodopvanglocaties ingericht. De deskundigen Infectiepreventie (DI) van GGD Groningen adviseren in 2023 over locatiecriteria en de te nemen hygiënemaatregelen op diverse locaties. De Deskundigen infectieziektebestrijding plegen vooral inzet op hygiëne adviesbezoeken op nieuwe crisisnoodopvanglocaties en COA-locaties. Van 1 juli tot 1 december 2023 zijn bij 13 COA-locaties volledige hygiëne audits en bij drie nieuwe COAlocaties een hygiëne 0-meting uitgevoerd. KEI-week In 2023 is het team Infectieziektebestrijding (IZB) in samenwerking met andere GGD collega’s actief geweest tijdens de KEI-week. Vanwege de hoge prevalentie van scabiës (schurft) onder studenten was de GGD aanwezig op de informatiemarkt met een stand met informatie over scabiës. Ook stond er een mobiele vaccinatiepost waar jongeren een HPV-prik konden halen. Omgevingswet IZB is nauw betrokken bij de inhoudelijke afstemming t.a.v. de integrale advisering ter voorbereiding op de omgevingswet die per 1 januari 2024 in werking treedt. Mpox In mei 2023 is een nieuwe campagne gestart om te vaccineren tegen Mpox. Personen met een verhoogd risico (risicogedrag) komen in aanmerking voor deze vaccinatie. De vaccinaties werden op een vast moment in de week gezet aan de Osloweg.

Het vaccineren is op 17 mei 2023 gestart en eind oktober 2023 gestopt. GGD Groningen heeft in totaal 70 vaccinaties gezet. HPV-vaccinatiecampagne 18+ GGD Groningen heeft in 2023 gevaccineerd tegen HPV. De HPV-vaccinatie beschermt tegen het Humaan Papillomavirus, waardoor je verschillende soorten kanker kunt krijgen. Zowel vrouwen als mannen als vrouwen geboren tussen 1 januari 1996 en 31 december 2003 zijn voor de vaccinatie uitgenodigd. Vogelgriep Het team infectieziektebestrijding hield nauwlettend de ontwikkeling van vogelgriep in de gaten. In onze provincie zijn in 2023 geen pluimveebedrijven geruimd. De GGD is aangesloten bij het provinciaal overleg vogelgriep en plaatste informatie op de website. In het geval van een melding van een besmet bedrijf geven we gezondheidsadvies en zijn we betrokken bij het verstrekken van Tamiflu (een virusremmer) om te voorkomen dat mensen die in de stal werken/ruimen besmet raken met vogelgriep. Tuberculosebestrijding We werken aan een toekomstbestendige TBC-bestrijding omdat het aantal TBC-gevallen afneemt, maar noodzakelijke expertise wel van belang blijft. GGD Groningen doet dit samen met GGD Drenthe en GGD Fryslân en met het UMCG Beatrixoord. De meeste cliënten zijn asielzoekers, buitenlandse studenten en immigranten. Met acht GGD‘en werken we samen in het Regionaal Expertise Centrum Noord-Oost (REC).

Groningen heeft hierin een belangrijke positie en heeft eind 2023 in samenspraak met de acht GGD-

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

24

en een procescoördinator TBC aangesteld om de verbinding met landelijke ontwikkelingen te kunnen volgen en borgen. Vanaf januari 2023 zijn we gestart, op verzoek van de COA, met een inhaalslag voor het screenen van asielzoekers in Zevenaar. In regionaal verband wordt gebruik gemaakt van de MRU (mobiele röntgen unit) van GGD Groningen. Seksuele Gezondheid Seksuele gezondheid volgt de hoofdlijn van het Nationaal Actieplan soa, hiv en seksuele gezondheid (2023 – 2027, opgesteld door het RIVM), waarin een integrale aanpak met een positieve benadering van seksualiteit centraal staat. We werken in 3Noord samen in het kader van activiteiten- en beleidsplan Sense Noord-Nederland. De thema’s zijn soa- en hiv-bestrijding, seksuele gezondheid, seksuele vorming, voorkomen van ongewenste zwangerschap, tegengaan van seksueel geweld met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen. Behalve het houden van spreekuren geven we voorlichting aan en organiseren we in het bijzonder activiteiten voor jongeren, migranten en mannen die seks hebben met mannen. Ook wordt samengewerkt met de afdelingen Jeugdgezondheidszorg en Gezondheidsbevordering om op verschillende wijzen seksuele gezondheid en weerbaarheid vroegtijdig te agenderen. Specifiek dit jaar is de start van het tweejarige provinciale project “Gronings offensief tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag”.

Daarin wordt gewerkt aan bewustwording, regionale integrale aanpak en kennisverbreding op dit thema. GGD Groningen is penvoerder van dit project. Forensische geneeskunde Met de Friese en Drentse collega’s zijn samenwerkingsafspraken gemaakt op het gebied van Medische Arrestantenzorg (MAZ) en Forensisch Medisch Onderzoek (FMO), mede met het oog op de beschikbaarheid van medisch personeel. De samenwerkingsovereenkomst is door de drie DPG-en ondertekend. De uitwerking en implementatie van uniforme werkprocessen en arbeidsvoorwaarden is nog gaande. Dat geldt ook voor de 3Noord roostersystematiek. We werken in 3Noord samen aan de aanbesteding van de MAZ, waarin we ook aandacht hebben voor procesoptimalisatie en functiedifferentiatie waar dat kan. Ondanks het landelijk en regionaal structurele tekort aan forensisch artsen, en hiermee samenhangende chronische hoge werkbelasting binnen 3Noord zijn alle primaire taken binnen het forensische werkveld onverminderd uitgevoerd. We zien dat het aantal lijkschouwen bij nietnatuurlijke dood is toegenomen met 23%. De precieze oorzaak is daarvan nog niet geanalyseerd, maar ligt mogelijk in het feit dat we meer schouwen bij valincidenten in verpleeghuizen. Aan de andere kant is er sprake van een gestage afname van het aantal beoordelingen van verwarde personen.

Dat heeft te maken met de betere ketenafspraken tussen politie en GGZ waardoor mensen met verward gedrag en zonder strafrechtelijke titel primair worden opgevangen bij de GGZ en niet meer in de politiecel worden vastgezet. De inzet medische arrestantenzorg ligt in 2023 weer op het niveau van 2021, we hebben 1501 arrestanten gezien afgelopen jaar. De inzet van verpleegkundigen bij het afnemen van bloedproeven buiten kantooruren, in het kader van art.8 Wegenverkeerswet, hebben we ook in 2023 doorgezet. Hierdoor hebben de forensisch artsen niet minder nachtdiensten maar wel minder drukke nachtdiensten.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

25

Openbare Geestelijke Gezondheidszorg De OGGz is gericht op personen met (overlast veroorzakend) verward gedrag en complexe problematiek. De OGGz medewerkers van de GGD hebben een belangrijke rol in de ketensamenwerking sinds door de decentralisatie de zorgtaken bij de gemeenten zijn ondergebracht. De medewerkers hebben een centrale positie in lokale netwerken vanwege onder andere gedegen (maar verspreide) kennis op veel terreinen. We werken aan de doorontwikkeling naar een expertisecentrum waarin expertise op het gebied van zaken als hoarding- en vervuilingsproblematiek, hygiënemaatregelen voor vervuilde woningen, bemoeizorg, drang- en dwangmogelijkheden goed toegankelijk worden gemaakt. Ook wordt twee keer per jaar het Kennisnetwerk OGGz georganiseerd voor alle medewerkers in de provincie Groningen die met OGGz problematiek te maken hebben. Op 1 januari 2020 is Wet Bopz vervangen door de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Deze wet is gericht op behandeling van een persoon met psychische problemen. De medewerkers Verkennend Onderzoek (VO) hebben ook in 2023 voor een aantal gemeenten het VO uitgevoerd. De onafhankelijke positie die GGD-medewerkers in dit aandachtsgebied in nemen krijgt steeds meer aandacht en vorm in de rol van de zogenaamde wijk GGD-er. Een subsidieaanvraag voor vijf gemeenten om deze rol te bekostigen is in proces.

GGD Groningen is daarbij penvoerder. Milieu en Gezondheid In 2023 is er op allerlei beleidsterreinen meer aandacht voor een gezonde en veilige leefomgeving. Dit is te zien in allerlei maatschappelijke opgaven die invloed hebben op onze leefomgeving. Denk hierbij aan de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, vergroening, mobiliteit, grondstoffengebruik (circulaire economie), grondstofonttrekkingen, voedselproductie, landbouw, zeer zorgwekkende stoffen, PFAS, waterveiligheid en waterkwaliteit, stikstof en (levensloopbestendige) woningbouw. Health in all Policies (HIAP) is een term die steeds meer doorklinkt, maar in de praktijk blijkt het nog wel een opgave om de effectuering hiervan terug te zien. Ook is de GGD met alle ketenpartners al jaren actief in de voorbereidingen op de Omgevingswet en het adviseren op ruimtelijke plannen. Afdeling MMK is aangesloten op de website www.GGDLeefomgeving.nl, waarnaar mensen via onze website worden doorverwezen als het gaat om onderwerpen in relatie tot leefomgeving en gezondheid. Omgevingswet De Omgevingswet (die op 1 januari 2024 van start gaat) geeft gemeenten, provincies en het Rijk de opdracht om veiligheid en gezondheid mee te laten wegen in de inrichting van de fysieke leefomgeving.

Het in stand houden en bereiken van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit is hierin een belangrijke doelstelling. Gezondheid is hiermee expliciet onderdeel van de afweging van belangen. GGD Groningen is actief in het Regionaal Platform Omgevingswet Groningen (RPOG) en de daar aan gelieerde werkgroepen. In dit platform werken provincie, gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat, ODG, VRG, GGD en andere relevante partijen gezamenlijk aan de voorbereidingen op de Omgevingswet. De GGD heeft een adviserende en agenderende rol over het meenemen van gezondheidsbeschermende en -bevorderende maatregelen in de totstandkoming van instrumenten

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

26

van de wet, bijvoorbeeld in Omgevingsvisies en Omgevingsplannen. Ook wordt met ketenpartners overlegd over samenwerking, afstemming en inhoud. Vanwege de complexiteit van de Omgevingswet, waarin ook opgaves vanuit de energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit en circulaire economie meegenomen worden, wordt samengewerkt met GGD-collega’s uit Drenthe en Fryslân. GGD als crisisdienst In 2023 is er verder gewerkt aan de structuur en planvorming van de crisisorganisatie, het overkoepelend Integraal Crisisplan. Hiermee hebben we een slagvaardige crisisstructuur neergezet zowel op strategisch, tactisch als operationeel niveau, die houvast biedt in geval van crisis. Na de intensieve Covid-periode krijgt de GGD steeds vaker te maken met landelijke crises die ook voor ons elke keer weer een uitdaging is. Voor de GGD is er een blijvende aandacht op het gebied van hygiëne vraagstukken en gezondheidsvragen veroorzaakt door het gebrek aan opvangcapaciteit van asielzoekers en doorstroommogelijkheden voor vergunninghouders. De vluchtelingenstroom vanuit de Oekraïne veroorzaken vergelijkbare interventies waar de GGD in adviseert. Het protocol psychosociale hulpverlening bij incidenten (PSHi) is samen met de gemeenten afgeschreven en geïmplementeerd. Het is aan de gemeenten zelf om de procedure op te nemen binnen hun eigen processen. M.i.v.

juli 2023 is het piket van de casuscoördinatoren PSHi van start gegaan. In dit jaar is ook veel tijd en energie gestoken in het ontwikkelen van e-learning gericht op de crisisorganisatie. De basis e-learning die nu klaar is, is bedoeld voor alle GGD medewerkers om bewustwording te creëren en te informeren. De verdiepende versie, waar een eerste aanzet voor gemaakt is, zal in 2024 afgemaakt worden. Deze versie is bedoeld voor alle sleutelfunctionarissen ter ondersteuning van hun crisisfunctie. Wat hebben we gedaan? Infectieziektebestrijding •

•

Antibiotica Resistentie (ABR) Zorgnetwerk De GGD heeft een actieve rol in het door VWS gesubsidieerde ABR-Zorgnetwerk NoordNederland. Er wordt gewerkt volgens een gezamenlijke aanpak met Noord-Nederlandse partners van antibioticaresistentie, met onder andere een digitaal meldingssysteem, landelijke afstemming, meldingen en vervolgacties. De GGD is actief in de nieuwe Regionale Adviescommissie Infectiepreventie NN (RAI NN). De deskundige infectiepreventie (DI) heeft zowel intern als extern voorlichting gegeven, ondersteuning geboden en geadviseerd bij vragen over hygiëne, infectiepreventie en antibioticaresistente. De DI en arts Infectieziektebestrijding waren actief betrokken bij o.a. de werkgroep op- en afschalen Covid (REDIAM/RAI), de herstart MRSA/BRMO informatiepunt NN, discussieavond ABRZNW NN, webinar voor Thuiszorgmedewerkers 3Noord. Er is actief geparticipeerd in de diverse bijeenkomsten Regionaal microbiologisch infectiologisch symposium (REMIS+). Aantal afgehandelde vragen infectieziektebestrijding (niet-Covid) In 2023 zijn 788 vragen afgehandeld over andere infectieziekten dan over Covid-19 tegenover 742 vragen in 2022. Dat is 6% meer dan in 2022. Maar liefst 47% van de vragen ging over scabiës (schurft) tegenover 32% in 2022. In 2023 had (slechts) 0,5% van de vragen betrekking op mpox, terwijl dit in 2022 nog 6% was.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

27

•

•

•

•

Meldingen van infectieziekten In 2023 heeft de afdeling Infectieziektebestrijding, naast Covid-19 meldingen, 606 meldingen van infectieziekten binnengekregen, 53% meer dan in 2022. In de periode van 2018 tot en met 2023, was het aantal meldingen alleen in 2019 (668) hoger dan in 2023. In 2023 waren hepatitis B en rabiës de vaakst voorkomende meldingsplichtige ziekten. In beide gevallen betrof het 12% van de meldingen. In 2022 had nog 10% van de meldingen betrekking op hepatitis B en minder dan 1,5% betrof rabiës. Er zijn in 2023 22 kinkhoestmeldingen gemeld, terwijl dat bijvoorbeeld in 2019 nog 275 gevallen betrof. Artikel 26 Wpg-meldingen (ziekteclusters in instellingen) Er zijn 127 artikel 26 Wpg-meldingen geregistreerd tegenover 124 in 2022. Een derde van deze meldingen betrof had betrekking op scabiës. Een kwart van deze meldingen (31) betrof uitbraken van maag-darmklachten, waarvan de meeste gevallen door de kinderopvang werden gemeld. Gemeentelijke Opvang Oekraïners (GOO) Aan de hand van landelijke richtlijnen van het RIVM hebben de Deskundigen Infectiepreventie (DI) een checklist opgesteld die bij de adviezen werd gehanteerd. In onze provincie hebben gemeenten GOO locatie crisisnoodopvang ingericht waarvoor de DI op locatie adviseerde over locatiecriteria en te nemen hygiënemaatregelen.

Deskundigen Infectiepreventie (DI) Begin 2023 waren bij afdeling IZB twee DI’s, één DI in opleiding en één verpleegkundige infectiepreventie werkzaam. In februari is de DI in opleiding afgestudeerd. In maart is de verpleegkundige infectiepreventie gestart met de post-HBO opleiding voor DI. Per april is een DI, met ervaring in de publieke gezondheidszorg, aangenomen. De DI’s hebben contacten met vele afdelingen binnen GGD Groningen en dragen ze zorg voor de uitvoering van de GGD Groningen contracttaken met zes zorginstellingen in de provincie Groningen. De DI’s adviseerden en leverden ondersteuning aan het Covid-team en vele Groninger zorginstellingen. De DI hebben diverse controles en audits gedaan GGD intern. Verder is er extern ondersteuning gegeven en geadviseerd bij vragen over hygiëne- en infectiepreventiemaatregelen (H&IP) aan bestaande, tijdelijke en nieuwe COA locaties en gemeentelijke noodopvanglocaties. Op verzoek van de burgemeester is in december een spoed observatiebezoek van de wachtruimtes van het aanmeldcentrum en van COA in Ter Apel uitgevoerd. De DI’s hebben de volgende scholingen gegeven: vijf workshops H&IP aan COA medewerkers, een H&IP scholing aan medewerkers van de Mytylschool in Haren, een drietal scholingen namens het ABR-zorgnetwerk aan zorginstellingen in Noord-Nederland en een workshop over scabiës aan doktersassistenten via ELANN.

Het team DI heeft hygiëne-adviezen gegeven i.v.m. difterie besmettingen op COA Ter Apel, geparticipeerd in de werkgroep scabiës 3Noord. De DI’s nemen deel aan de overleggen met de GHOR over evenementen advisering. Er is een hygiëne bezoek gebracht aan Ink&Cutz in Martiniplaza. Op landelijk gebied is geparticipeerd in het herschrijven van de hygiëne richtlijn Evenementen en de hygiëne richtlijn Kinderopvang en Buitenschoolse Opvang van het Landelijk Centrum Hygiëne en Veiligheid (RIVM). Verder heeft het DI team commentaar geleverd aan 9 nieuwe landelijke richtlijnen van het Samenwerking Richtlijnen Infectiepreventie (SRI) en uitbraakmanagement beleid van Verenso. Regionaal hebben de DI’s een actieve rol in diverse werkgroepen van het ABR Zorgnetwerk Noord-Nederland. In maart is voor de Gemeentelijk Opvang voor Oekraïners (GOO) in Marum een hygiëne advies in Marum uitgevoerd. Eind 2023 is gestart met hygiëne adviesbezoeken van de GOO in de stad Groningen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

28

•

HPV-vaccinatiecampagne voor 18 tot 27 jarigen GGD Groningen heeft in 2023 25.441 jongvolwassenen gevaccineerd tegen HPV. Op meerdere locaties is in de provincie gevaccineerd, vaak op de COVID-19 vaccinatielocaties. Het opkomstpercentage is in Groningen 23%, dit komt overeen met het landelijk gemiddelde. De campagne loopt tot en met juni 2024.

Tuberculosebestrijding •

•

•

Gezamenlijke visie REC NO en samenwerkingsmogelijkheden Landelijk wordt er gewerkt vanuit het Nationaal plan tuberculosebestrijding (2021- 2025) en die visie wordt in ons regionaal overleg (REC waarin acht GGD-en samenwerken) verder uitgewerkt. De samenwerking 3Noord is ook verder geïntensiveerd bijvoorbeeld op inzet van artsen en verpleegkundigen. Extra inzet in Zevenaar Op verzoek van het COA zijn we afgelopen jaar bezig gegaan met het screenen van asielzoekers in Zevenaar. De mobiele röntgen unit (MRU) wordt hierbij ingezet. Het betreft een wekelijkse screening op locatie van asielzoekers die hier komen in het kader van gezinshereniging. Screening op incidentie Er zijn in het afgelopen jaar 10.218 mensen gezien bij het team TBC. 9109 daarvan betreft de screening asielzoekers. De relatief forse toename van het aantal TBC patiënten in 2023 komt omdat er meer mensen naar Nederland kwamen uit landen waar tuberculose veel voorkomt.

Seksuele Gezondheid •

Landelijke beleidsvisie seksuele gezondheid Het team Seksuele gezondheid volgt de hoofdlijn van het Nationaal Actieplan soa, hiv en seksuele gezondheid (2023 – 2027, opgesteld door het RIVM), waarin een integrale aanpak met een positieve benadering van seksualiteit centraal staat. We werken aan de hand van een jaarplan waarin activiteiten staan op het gebied van soa- en hiv-bestrijding, seksuele gezondheid, seksuele vorming, voorkomen van ongewenste zwangerschap, tegengaan van seksueel geweld met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen. Leidend hierbij is het uitdragen ‘van een positieve benadering van seksuele gezondheid en het bevorderen van de persoonlijke autonomie, weerbaarheid, respect en het besef van gedeelde wederkerigheid’. Het team bespreekt met alle klanten grenzen en wensen van de seksuele ervaringen. We werken voor verschillende doelgroepen: o Jongeren Jongeren vormen een belangrijke doelgroep, met name voor Sense (tot 25 jaar). Naast het houden van spreekuren geven we voorlichting en organiseren we activiteiten voor jongeren. Seksuele vorming en weerbaarheid zijn belangrijke thema’s. We richten ons daarbij zoveel mogelijk op train de trainer, waarbij we mensen die met specifieke doelgroepen werken proberen vaardigheden en kennis bij te brengen die maken dat het thema seksuele gezondheid op een genormaliseerde manier besproken kan worden.

o Migranten Samen met ketenpartners zijn er activiteiten ondernomen gericht op het bevorderen van de seksuele gezondheid van statushouders. Ook wordt er vanuit de GGD een bijdrage geleverd aan het inburgeringstraject op het terrein seksuele gezondheid en diversiteit.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

29

o Mannen die seks hebben met mannen (MSM) PrEP is medicatie waarmee je kunt voorkomen dat je hiv oploopt. VWS is in de zomer van 2019 een pilot gestart met het verstrekken van PrEP aan mannen die seks hebben met mannen (MSM) die een hoog risico lopen op hiv. Deze pilot wordt uitgevoerd door de GGDen en duurt tot medio 2024. We nemen deel aan de evaluatie, daaruit moet blijken in hoeverre dit aanbod regulier wordt en of het ook naar andere risicogroepen wordt uitgebreid. Inmiddels is al wel duidelijk dat sinds de start van de PrEP-pilot het aantal hivinfecties gedaald is. In Groningen doen er 185 mannen mee aan de pilot. Dat is de maximale toegestane capaciteit. o Sekswerkers Specifiek in de afspraken met de gemeente Groningen is het wekelijks inloopspreekuur voor sekswerkers van de GGD. Tevens zijn we regelmatig bij het Meetingpoint (51 vrouwen en drie mannen gezien). Onze aanwezigheid en dienstverlening is goed bekend en wordt regelmatig bezocht door sekswerkers. De vrouwen kunnen terecht met vragen over hun seksuele gezondheid, condoomgebruik, anticonceptie en sekswerk-gerelateerde onderwerpen. Tijdens beide spreekuren is het mogelijk om een volledig soa-onderzoek, inclusief bloedafname, te laten doen. Daarnaast kunnen vrouwen gratis een vaccinatie tegen hepatitis B halen.

We hebben 120 werkpassen afgegeven, waarvan 105 vrouwen voor een werkpas Nieuwstad en 15 voor een massagesalon. 16 werkpassen zijn niet opgehaald.

AANTAL WERKPASSEN Massagesalon

totaal

•

6 1

2E PAS

0

4 1E PAS

7

10

16

19

19

26

30

51

61

Nieuwstad

3E PAS

4E PAS

NIET OPGEHAALD

Ook hebben wij de seksclubs in de provincie Groningen bezocht, en dat zowel in het voor- als in het najaar. Voorlichting Er is weer meer vraag naar het geven van voorlichting aan verschillende doelgroepen (licht verstandelijk beperkte jongeren, basisscholen, speciaal onderwijs, studenten, professionals) aangaande seksuele gezondheid en grensoverschrijdend gedrag. We hebben voorlichting verzorgd tijdens de KEI-week en ook bij introductieprogramma’s voor eerstejaars studenten. Tevens maken we gebruik van de methodiek met het zogenaamde Vlaggensysteem om collega professionals te scholen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

30

•

SOA-test Naast de huisarts, Testlab en alle GGD-soaspreekuren kan men ook bij soapolinoord.nl (van het Centrum Seksuele Gezondheid Noord-Nederland) voor een soa-test terecht en hebben een aantal huisartsen in de Stad Groningen samen met Certe en de GGD een goedkope soatest voor jongeren in het leven geroepen. Door het doelgericht en op verschillende manieren aanbieden van soa/hiv-testen is hier een brede soa-test-infrastructuur ontstaan waar men de meest passende faciliteit kan kiezen en dus meer soa/hiv kan worden opgespoord. Er zijn 2662 soa-testen en afspraken gerealiseerd in 2023. Dat is ruim 400 meer dan in 2022. Deels veroorzaakt door de (landelijke) verheffing van de gonorroe besmettingen (254 dit jaar, ten opzichte van 159 in 2022). • Project Gronings Offensief tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag Seksueel geweld moet zichtbaarder worden en beter bespreekbaar worden gemaakt. In eerste plaats om slachtoffers van seksueel geweld te steunen en daarnaast om de cultuurverandering op gang te brengen die nodig is. Daarom ging in 2023 het Gronings offensief tegen seksueel geweld van start. Een actieplan waarbij alle hulp van bestuurders en inwoners welkom is! Het plan kwam tot stand na onderzoek met Groningse slachtoffers, professionals en bestuurders. Alle tien Groningse gemeenten zijn verbonden aan het plan.

Burgemeesters Koen Schuiling en Cora-Yfke Sikkema en CvdK René Paas hebben zich als ambassadeur verbonden aan het actieplan. Seksueel geweld wordt nog steeds met moeite bespreekbaar gemaakt. Het is zo’n lastig thema dat we het liever vermijden. Deze drie doelen moeten gaan zorgen voor een taboeverandering in onze provincie: 1. Verdere bewustwording en taboedoorbreking Onder andere door dialoogtafels, campagne, ambassadeurs en investeren in de relatie met stakeholders in het onderwijs, media en horeca. 2. Breed gedragen regionale integrale aanpak Onder andere door bestaande initiatieven te steunen op basisscholen, middelbare scholen, de Hanzehogeschool en Rijksuniversiteit Groningen. Ook doen we onderzoek naar wat professionals (zoals huisartsen en sociale wijkteams) nodig hebben om actief te vragen naar eventuele ervaringen met seksueel geweld). 3. Organisatie, afstemming en kennisverbreding Onder andere door een steunpunt in de provincie te introduceren voor vragen en advies over seksueel geweld. GGD Groningen is penvoerder van het project en levert de projectleider. Het betreft een project voor twee jaar. Een van de hoogtepunten in dit eerste jaar was het bezoek van Mariëtte Hamer, Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld.

• Seksueel geweld Het Centrum Seksueel Geweld Groningen-Drenthe (CSG) is een samenwerkingsverband met politie Noord-Nederland, Slachtofferhulp Nederland, UMCG, Scheper ziekenhuis Emmen en de beide GGD’en (Groningen en Drenthe). Er wordt laagdrempelige hulp geboden aan slachtoffers van seksueel geweld. Het CSG is ondergebracht bij GGD Drenthe. Het aantal meldingen komt, na de piek in 2022 n.a.v. de uitzending van BOOS, weer in de buurt van het jaar ervoor (2021 – 348 meldingen), namelijk 357. Ook profileert het CSG zich meer en meer als een expertisecentrum voor de bevolking, professionals en bestuurders van beide provincies. Een goede ontwikkeling omdat seksueel geweld tot op heden een groot verborgen probleem is waar niet over gesproken wordt, waarmee slachtoffers niet de steun krijgen die ze nodig hebben om het trauma te verwerken. GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

31

Uit de landelijke prevalentiemonitor huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag 2022 bleek dat 1 op de 8 Nederlanders van 16 jaar of ouder in de afgelopen twaalf maanden seksueel grensoverschrijdend gedrag te hebben meegemaakt. Dat zijn omgerekend 1,8 miljoen mensen. Publieke gezondheid asielzoekers In onze provincie zijn eind 2023 15 COA-locaties operationeel (Ter Apel met verschillende opvangmodaliteiten, meerdere locaties in Stad Groningen, Delfzijl, Farmsum, Uithuizen, Winsum, Musselkanaal en Winschoten). Vanwege de toename van het aantal asielzoekers in combinatie met een te beperkte uitstroom, is een groot aantal noodopvanglocaties geopend. In totaal verbleven er in de laatste week van 2023 4616 asielzoekers in de COA-opvang in de provincie Groningen. Opvallend is de toename van alleenstaande minderjarige asielzoekers. In Ter Apel is de maximale bezetting gesteld op 55 amv’ers, maar vanaf de zomer zagen we een instroom van gemiddeld 100– 150 amv’ers per week. Soms verbleven er wel 300 kinderen dagenlang in wachtruimtes. Gezondheidsbevordering (GB) heeft bijgedragen aan de voorlichting op locatie over verschillende thema’s. Gezondheidszorg in Nederland, leefstijl, hygiëne en infectieziekten, opvoeden in Nederland, seksuele gezondheid waren onderwerpen die daarbij aan de orde kwamen. Er zijn in totaal 204 voorlichtingen gegeven in samenwerking met COA.

In 2023 bleef de problematiek van de opvang van asielzoekers onverminderd doorgaan. Het aanmeldcentrum in Ter Apel is structureel overbezet, de spreidingswet liet op zich wachten en de doorstroom van asielzoekers in de keten inclusief huisvesting van statushouders is vastgelopen waardoor de provincie Groningen en gemeente Westerwolde in het bijzonder zwaar zijn belast met de opvang. Het heeft ertoe geleid dat de burgemeester van Westerwolde de GGD afdeling IZB heeft gevraagd een hygiëneschouw uit te voeren in het aanmeldcentrum in ter Apel in zijn aanwezigheid. Het aan de gemeente aangeboden rapport hierover is bekend geraakt bij de pers en daarmee werd de crisis in de opvang opnieuw landelijk nieuws. Het heeft bijgedragen aan het onder de aandacht houden van de grote problemen waar gemeente en provincie voor staan. Door het jaar heen zijn op alle AZC’s in onze provincie voorlichtingen Gezondheidsbevordering gegeven over de gezondheid, het zorgstelsel, leven in Nederland. Hiervoor heeft COA Nederland een contract met GGD GHOR NL die deze opdracht heeft uitbesteed aan GGD Groningen. De afdeling infectieziektebestrijding heeft het hele jaar contact met het gezondheidscentrum Asielzoekers over infectieziekte risico’s en eventuele besmettingen waarvoor onze expertise wordt ingezet.

Reizigersadvisering Het aantal klanten van de afdeling Reizigersadvisering en vaccinaties is dit jaar enorm toegenomen. We zien op jaarbasis ruim 13.000 klanten en zitten daarmee ruim op het niveau van voor Corona. Dat leverde wachttijden die varieerde van vier tot acht weken, mede door krapte in personeel. Overigens paste dit bij het landelijke wachttijden beeld. De prijsstijging voor zowel lonen (CAO) als materiaal levert nog wel een negatief resultaat op voor dit jaar. Doorberekening van nieuwe tarieven in de consultprijzen voor klanten is inmiddels geregeld en levert geen daling van het aantal klanten tot nu.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

32

Forensische geneeskunde •

•

•

•

Samenwerking 3Noord De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) signaleert dat veel forensisch artsen binnenkort met pensioen gaan, terwijl er veel te weinig nieuwe artsen worden opgeleid. Het kabinet heeft een aantal aanbevelingen uit het IGJ-rapport overgenomen, zoals het verhogen van de kwaliteit van de opleiding en het vergroten van de instroom in de opleiding. Hiervoor is een structurele investering nodig van € 20 miljoen per jaar. Bovenstaande zijn onder andere aanleidingen om in 3Noord verdere samenwerking te realiseren. In de samenwerking werken we aan meer gezamenlijke roostering en daarmee draagbare werkbelasting voor de forensische artsen. Inzet van verpleegkundigen bij de afname van bloedproeven buiten kantooruren zorgt al wel voor een vermindering van de werklast voor de artsen. Lijkschouwen en euthanasie Het aantal lijkschouwen bij niet natuurlijk overlijden is toegenomen ten opzichte van vorig jaar, namelijk 23%. In 2023 hebben we dat 392 keer uitgevoerd op een totaal van 758 lijkschouwen. De toename is nog niet geduid. Tevens zien we een toename bij het schouwen bij euthanasie, 280 maal afgelopen jaar. Regionaal expert FMEK Vanaf 2021 wordt gewerkt volgens het nieuwe Handelingskader Forensisch Medische Expertise voor Kinderen (FMEK), dat aansluit bij het landelijke programma Geweld Hoort Nergens Thuis. Hierbij is nadrukkelijk gekozen voor een ‘lerende aanpak’.

Het bovenregionaal netwerk voor FMEK is verder uitgebouwd en een selecte groep forensisch artsen is nageschoold op deze specifieke expertise. De regionale coördinatie is in handen van GGD Drenthe. GGD Groningen biedt in samenwerking met GGD Fryslân en GGD Drenthe opleidingsplaatsen voor forensische geneeskunde aan. De forensische geneeskunde investeert in onderwijs om met een actieve bijdrage aan de geneeskunde-opleiding jonge artsen te interesseren voor het vak. Toegepaste Forensische geneeskunde Het team neemt deel aan meerdere lopende onderzoeken op het gebied van suïcide en preventie.

Openbare Geestelijke Gezondheidszorg •

•

Sluitende aanpak Personen met (overlast veroorzakend) verward gedrag en complexe problematiek vragen om een goede ketensamenwerking en een sluitende aanpak, met een goede positie van de OGGz medewerkers in de netwerken in het sociaal domein en in samenspraak met de gemeenten. In het team is brede kennis voor handen en zijn er veel verbindingen met andere aandachtsgebieden binnen de GGD. We werken aan de ontwikkeling van een expertisecentrum waarin kennis op het gebied van zaken als hoarding- en vervuilingsproblematiek, hygiënemaatregelen voor vervuilde woningen, bemoeizorg, drangen dwangmogelijkheden goed toegankelijk worden gemaakt. Ook wordt twee keer per jaar het Kennisnetwerk OGGz georganiseerd voor alle medewerkers in de provincie Groningen die met OGGz-problematiek te maken hebben. DVO Centrumgemeente (centrumregeling) In de centrumregeling is opgenomen dat de gemeente Groningen optreedt namens de Groninger gemeenten in de regievoering over de door de Groninger gemeenten vastgestelde

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

33

•

•

•

gezamenlijke OGGz- en MO-activiteiten, deze laat organiseren en zorgt dat de activiteiten worden gefinancierd uit de daarvoor bestemde rijksmiddelen. In de dienstverleningsovereenkomst (DVO) centrumgemeente zijn specifieke afspraken gemaakt over: Vangnet, advies en regie/zorgcoördinatie voor zorgwekkende zorgmijders (circa 60% van het budget) GGD als Expertisecentrum OGGz/coördinerende taken (circa 30% van het budget) OGGz en MO overstijgende activiteiten (10% van het budget). Cliënten Vangnet en Advies (V&A) Bij vrijwel alle mensen, die we zien binnen de aanpak van de OGGz, is sprake van meervoudige problematiek. We registreren wat de belangrijkste problematiek is. Dat beeld blijft over de jaren heen in grote mate hetzelfde: vervuilde huishouden, problemen met psychisch functioneren, huisvesting en sociale omgeving. Wel constateren we dat de meldingen complexer worden, en dat er meer sprake is van onbegrepen gedrag met veiligheidsrisico. Het aantal contacten blijft toenemen. Momenteel hebben we 484 dossiers in behandeling. Bij een heel aantal dossiers houden de V&A medewerkers voor langere tijd een vinger aan de pols en verdwijnt een contact pas uit de registratie als de organisatie die het contact moet overnemen een goedlopend contact heeft opgebouwd. Ruim 60% van de cliënten is man en een derde van de cliënten is ouder dan 65 jaar.

De meest genoteerde soorten problematiek waarvoor de V&A medewerker is ingezet had betrekking op het huishouden, zoals vervuiling en hoarding (ca. 40%) en het psychische functioneren (bijna 20%). Naast de inzet op complexe problematiek worden de V&A medewerkers veelvuldig geconsulteerd en om advies gevraagd door gemeenten. Ook ketenpartners vragen regelmatig om advies. De V&A medewerkers schuiven op verzoek aan bij zorgoverleggen en denken mee in het vinden van een oplossing bij hardnekkige complexe problematiek. We signaleren dat de meldingen toenemen, vooral over vervuilde woningen en hoarding in de stad. In de regio signaleren we een toename van onbegrepen gedrag. Buitenslapers In 2022 is een plan van aanpak (bemoei)zorg voor buitenslapers, bedoeld om de stijgende trend van buitenslapers in Groningen om te buigen, geschreven. In 2023 is daar uitvoering aan gegeven. De aanpak is erop gericht dat alle daklozen vanaf 1 oktober tot 1 april ongeacht de buitentemperatuur gebruik kunnen maken van de maatschappelijk opvang. Hiervoor ligt gedurende de winterperiode een hotelboot aan de kade van het Eemskanaal. Het naleven van de afspraken is uitdagend en daar zijn zogenaamde regietafels voor opgestart. Daarin worden de buitenslapers ook buiten de winterperiode gevolgd en geprobeerd onder dak te krijgen.

Verkennend onderzoek (VO) De op 1 januari 2020 van kracht geworden Wet verplichte geestelijke gezondheidzorg (Wvggz) regelt het verlenen van verplichte zorg aan mensen met een psychische aandoening. De medewerkers Verkennend Onderzoek van de GGD voeren voor een aantal Groningse gemeenten het Verkennend Onderzoek (VO) uit. In 2022 zijn slechts 11 VO’en uitgevoerd. In de eerste helft van 2023 waren dat er zes. In vrijwel alle regio’s in Nederland daalt het aantal afgenomen VO’en. Iets meer dan de helft van de VO’en hebben geleid tot een zorgmachtiging/melding. De aanbevelingen uit het landelijk onderzoek worden ook besproken en meegenomen in de VO aanpak in Groningen. We zien tegelijkertijd een proces waarin we meer preventief (aan de voorkant) interventies doen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

34

•

•

Ontwikkelingen, o.a. GGD-er in de buurt Landelijk is veel ervaring opgedaan met de zogenaamde wijk-GGD’er, als verbindingsofficier in het netwerk van veiligheid en zorg. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) begeleidde al zo’n 50 gemeenten bij de invoering van een wijk-GGD’er. Ook in onze regio hebben we in Westerkwartier ervaring met een variant op de wijk-GGD’er; de GGD’er in de buurt. De GGD’er in de buurt heeft een preventieve functie. Door vroegtijdige inzet op een laagdrempelige wijze wordt erger voorkomen. De GGD’er in de buurt doet naast politiemelding (de E33 meldingen) betreft verward/onbegrepen gedrag in toenemende mate meldingen vanuit de gemeente. Vrijwel alle casussen zijn doorgezet naar ketenpartners en er zijn gezinsleden begeleid en of geadviseerd. Voor vijf gemeenten (Hogeland, Westerkwartier, Midden-Groningen, Westerwolde en Eemsdelta) is dit aanleiding geweest om gezamenlijk de subsidieaanvraag voor de GGD’er in de buurt uit te werken. De GGD is penvoerder in dit traject. Eind januari 2024 moet de aanvraag aangeleverd worden voor beoordeling. De GGD heeft geparticipeerd in het door ZonMw gesubsidieerd project ‘Domeinoverstijgende aanpak voor mensen met een hoog veiligheidsrisico en onbegrepen gedrag’.

Via een quick scan een conclusie en aanbevelingen met ketenpartners formuleren die de basis vormen voor aanpassing van de huidige (domeinoverstijgende) aanpak. In 2023 heeft er een verdieping op de problematiek plaatsgevonden door oefensessies en opfrissen van het AVE model (Aanpak ter Voorkoming van Escalatie) bij gemeenten en ketenpartners, gevolgd door borgingsafspraken voor de geïmplementeerde aangepaste domein overstijgende aanpak. De GGD heeft ook geparticipeerd in het onderzoek van Mw. Andringa naar de toekomstbestendige OGGz. De bevindingen daarvan worden begin 2024 gepubliceerd. Straatzusters De straatzustersaanpak, met betrokken zorginstellingen (Wender, Leger des Heils, Werkpro, WIJ team en GGD), leidt toe naar sociaal-medische zorg. In de praktijk gaat het om die mensen die anders tussen wal en schip dreigen te raken, nog onvoldoende in beeld zijn en de nodige zorg ontberen. Het doel van dit project is het verkorten van de afstand naar reguliere zorg. Na een jaar is een heldere uitgestippelde route met werkafspraken geformuleerd. Netwerkpartners weten de straatzusters te vinden. Het project is halverwege 2023 van start gegaan. De gemeente Groningen financiert het project, de GGD is penvoerder.

Milieu en Gezondheid •

•

Mogelijke gezondheidseffecten Door het hele jaar heen is het team Milieu en Gezondheid benaderd met vragen over mogelijke gezondheidseffecten van activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. Soms is de vraag telefonisch of via de mail afgehandeld, een andere keer worden we betrokken in een langdurige procedure waarin we meedenken en adviseren over het vermijden of beperken van negatieve gezondheidseffecten. Samenwerking Milieu en Gezondheid Noord-Nederland Nadat in 2021 en 2022 de samenwerking met M&G Drenthe is verstevigd (waarin het M&G team Groningen ook een rol in het opleiden van nieuwe medewerkers heeft) is nu ook M&G Fryslân aangehaakt, waardoor er meer potentieel is om te specialiseren en te participeren in regionale en landelijke werkgroepen en om te sparren bij casuïstiek. De afgelopen jaren heeft MMK meer kennis en ervaring opgedaan met ketenpartners en diverse complexe vraagstukken die ingrijpen in de leefomgeving.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

35

•

•

•

Vragen inwoners Het team Milieu en Gezondheid is benaderd over mogelijke gezondheidseffecten van diverse activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. In 2023 hebben inwoners ons meer dan 150 specialistische vragen over het binnenmilieu (62%) en het buitenmilieu (38%) gesteld. Kwesties over vocht en schimmel (53%), asbest, ventilatie, PUR, ongedierte en geur betroffen het binnenmilieu en in het buitenmilieu werden de meeste vragen gesteld over houtrook (37%), (laagfrequent) geluid, windturbines, geur, gewasbeschermingsmiddelen en straling/elektromagnetische velden. Adviseren aan overheden Het team Milieu en Gezondheid wil zoveel mogelijk gezondheidsproblemen voorkomen en wil daarom meer in het voortraject van planvorming adviseren. Veelal waren de plannen al verder gevorderd wanneer de GGD werd gevraagd. Tot 2020 was de GGD jaarlijks in minder dan 20 gevallen betrokken, in 2020 en 2021 meer dan 50 keer. In 2022 was dat aantal helaas bijna gehalveerd. In 2023 zijn afspraken gemaakt om vanuit de meerjarenagenda rondom gezonde- en veilige leefomgeving meer betrokken te raken bij planvorming om al aan de voorkant te adviseren. Vanuit de provincie waren we betrokken bij de klankbordgroep Hinderapp en windturbines, ontwerp Omgevingsvisie Provincie Groningen, concept Milieuprogramma, en ambtelijk en bestuurlijk overleg isotopenfabriek SHINE.

Met de Rijksuniversiteit Groningen hebben we geparticipeerd in het overleg en de afronding van het burgermeetproject Onze Lucht, in het onderzoeksproject Urban Design for Improving Health in Groningen (UDIHiG) en hebben we geparticipeerd in het onderwijs over klimaat en planetary health in de geneeskunde module. Vanuit het team is in 2023 vervolg gegeven aan het bezoeken van woningbouwcorporaties vanuit het thema wonen en gezondheid. Er zijn vier corporaties in 2023 bezocht. Omdat mensen een groot deel van hun leven in huis doorbrengen en wij veel vragen krijgen over het binnenmilieu en vocht en schimmel zijn we met deze bezoeken gestart. De corporaties stellen onze overleggen zeer op prijs. Hiermee bereikt het team MMK een grote groep inwoners van de provincie om de gezondheid door gezond binnenmilieu te bevorderen. Ook hebben gemeenten de GGD vaker betrokken voor advies. Het ging dan onder andere om thema’s als woningbouwprojecten, vee-/geiten-/pluimveehouderijen, windmolens, rioolwater, digitale connectiviteit en 5G, hinder bedrijf, kindcentrum, klimaat en hitte, hoogspanningslijnen, binnenmilieu, houtrook, eikenprocessierups en nog vele andere losse milieu gerelateerde vragen. Gezondheidsadviseur gevaarlijke stoffen (GAGS) Vanwege het stoppen van een van de GAGS’en is het piket wederom onderbezet.

Ondanks de diplomering van twee nieuwe GAGS’en in 2022 is de onderbezetting van de piket poule in 2023 niet volledig opgelost. Er zijn momenteel voor Noord-Nederland twee GAGS’en in Groningen en één in Friesland. Er zijn nog twee GAGS’en in opleiding vanuit Drenthe, maar door omstandigheden is er geen zicht op de termijn waarop zij het opleidingstraject hervatten en afronden. De GAGS is in 2023 in totaal 280 keer ingezet in Noord-Nederland, waarvan 105 keer in de provincie Groningen (branden, asbest, drugslab, koolmonoxide, dreigende rioollekkage, irriterende en bijtende stoffen, onwelwording, poederbrief). Dat waren beduidend meer inzetten dan in 2022, toen er 108 inzetten waren (waarvan 31 in Groningen). En meer dan in 2021, toen waren het 52 inzetten (waarvan 13 in Groningen). Het geeft aan dat de GAGS steeds beter wordt geconsulteerd ten behoeve van de gezondheid van alle inwoners.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

36

De GAGS heeft ook taken in de koude fase en voert in het kader daarvan activiteiten uit voor GGD Groningen, GGD Drenthe en Friesland. Op Noord-Nederlands niveau wordt afgestemd en samengewerkt met de deskundigen van de brandweer (Adviseurs Gevaarlijke Stoffen) en van de politie (Teamleiders CBRN-E (TEV)). Er wordt op niveau 3Noord gewerkt aan de optimalisering van de GAGS alarmering. Verder werkt de GAGS samen met het Acute Zorgnetwerk Noord Nederland (AZNN) op verschillende dossiers, zoals scholing van ambulance - en SEH personeel. Oefeningen worden per regio uitgevoerd. Voor de GHOR heeft de GAGS een presentatie verzorgd over het zorgrisicoprofiel. Specifiek voor Groningen is meegewerkt aan een refereeravond met het UMCG. Voor GHOR Groningen heeft de GAGS geadviseerd over de (on)mogelijkheden van een HazMat team. De GAGS maakt deel uit van werkgroep planvorming Veiligheidsregio Groningen (VRG). Ook werkt de GAGS mee aan de actualisatie van de rampbestrijdingsplannen voor JPB Farmsum, JPB Winschoten, Delamine Delfzijl, Teijin Aramid Delfzijl, AVEBE Foxhol, Nouryon Delfzijl, Nobian Delfzijl, JWildeman Storage and Logistics Farmsum, UGS Grijpskerk, Vopak Eemshaven, Plixxent Foxhol en aan de actualisatie van de infokaart asbestincidenten. De GAGS heeft ook geadviseerd over de informatiebladen evenementen GHOR.

Daarnaast zijn er overleggen geweest met het Chemiepark Delfzijl over onderwerpen zoals de EHBO protocollen en het toedienen zuurstof. Als landelijke activiteiten heeft de GAGS meegewerkt aan de concepthandreiking prehospitale slachtofferzorg bij incidenten met gevaarlijke stoffen. Eveneens is meegewerkt aan het NVIC Concept Rapport 08/2024 “Eigen veiligheid in perspectief” over uitwendige decontaminatie, persoonlijke beschermingsmiddelen en secundaire blootstelling van medische hulpverleners. Er is een review gedaan van de herziene handreiking decontaminatie. Bovendien is er meegewerkt aan overleggen met het NVIC en de Milieuongevallendienst van het RIVM. GGD als crisisdienst Koude fase - preparatie De GGD heeft ook een taak als crisisdienst en kent daarom een aantal functies die 7 dagen per week 24 uur bereikbaar zijn. Omdat de GGD zelfstandig is, moet de organisatie een integraal crisisplan (ICP) hebben, opgebouwd uit een actueel GROP, bedrijfshulpverleningsplan, een crisiscommunicatieplan en een eigen continuïteitsplan. Inmiddels zijn het Integraal Crisisplan, het crisisteam, het GGD Rampen Opvangplan (GROP) met de vier draaiboeken (IZB, MMK, Gezondheidsonderzoek bij Rampen en Psychosociale Hulpverlening), crisiscommunicatie en de escalatiematrix, waarin de wijze van alarmering in voorstelbare situaties is uitgewerkt, gereed.

Dat geldt ook voor de wijze van informatiemanagement en de inrichting van het publieksinformatienummer (PIN). Van de andere plannen is de structuur uitgewerkt en in het verlengde daarvan is een concept continuïteitsplan geschreven. De structuur van elk plan bestaat uit de negen fasen van crisisbeheersing die uitgewerkt zijn en een logische volgorde hebben. Dat bevordert uiteindelijk de integraliteit van het Crisisplan. Er wordt nu gewerkt aan het Bedrijfsnoodplan met BHV-plan en het Nafaseplan. Op GGD Insite hebben we voor de medewerkers een gedeelte over de GGD als crisisorganisatie ingericht. In 2023 is ook veel aandacht gegaan naar het ontwikkelen van een e-learning crisisorganisatie GGD om bewustwording te creëren bij haar medewerkers. Het trainen van de casuscoördinatoren en het implementeren van het protocol PSHi heeft veel aandacht gevraagd. De implementatiefase is gereed en het 24/7 piket is operationeel.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

37

Warme fase - actie In 2023 zijn de naweeën voelbaar van de coronacrisis omdat de projectorganisatie COVID-19 stap voor stap is ontmanteld. Dit jaar en komende jaren zal toegewerkt worden naar een robuuste organisatie die Pandemisch Paraat is op onder andere het gebied van personeel. Opleiden, trainen en oefenen van het betreffende personeel zal op de agenda staan de komende jaren. Een aantal GGD-medewerkers met een crisisfunctie hebben een training gevolgd, een crashcourse BOBOC, een structuur waarmee slagvaardig vergaderd kan worden. Ook is het Crisisteam beoefend. Tot slot is het plan Opleiden Trainen Oefenen (OTO plan) 2024 ingediend bij het Acute Zorg Netwerk Noord-Nederland voor gedeeltelijke financiering. In 2023 is begonnen met het ontwikkelen van een meerjarig OTO-plan voor 2024-2027, inclusief een doorlopende leerlijn voor sleutelfunctionarissen. Het toepassen van de e-learning is hier een onderdeel van.

Wat heeft het gekost? Primitieve Actuele Jaarrekening Afwijking Begroting Begroting Deelprogramma baten of lasten Programma- onderdeel Gezondheid beschermen en bevorderen lasten Totaal lasten

2023 9.882

2023 10.318

2023 20.510

2023 10.192

Gezondheid beschermen en bevorderen baten baten Gezondheid beschermen en bevorderen baten

-2.452 -7.430 -9.882 0 0 0 0

-2.452 -7.866 -10.318 0 0 0 0

-2.452 -18.028 -20.481 30 0 0 30

0 -10.162 -10.162 30 0 0 30

Reserve-mutaties

Inwonersbijdrage Overige baten Totaal baten Gerealiseerd saldo baten en lasten Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

38

2.4.

Deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden

Wat houdt het deelprogramma in? Het deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden omvat de producten epidemiologie, gezondheidsbevordering en lokaal gezondheidsbeleid (advisering publieke gezondheid). GGD Groningen ondersteunt gemeenten bij het maken van integraal lokaal beleid over gezondheid en een gezonde leefomgeving. De GGD helpt ook bij de implementatie. Het gedachtengoed van positieve gezondheid en health in all policies staat hierbij centraal. De insteek is om de mogelijkheden, veerkracht en eigen regie van mensen te versterken. De GGD verricht eigen epidemiologisch onderzoek en monitoring van kengetallen. Daarbij wordt gebruikgemaakt van beschikbare relevante (landelijke) data en kennis om advies op maat te geven.

Wat hebben we bereikt? Gezondheid heeft steeds meer een plaats gekregen binnen verschillende gemeentelijke beleidsplannen (o.a. sociaal domein, ruimtelijk domein). Dit sluit aan bij de visie op gezondheid, waarbij gezondheid meer dan de afwezigheid van ziekte, in relatie met sociale factoren en omgevingsfactoren. Mensen blijven langer gezond en kunnen langer maatschappelijk participeren door inzet op preventie, het bevorderen van gezond gedrag en een gezonde leefomgeving. Deze integrale aanpak vraagt duidelijk omschreven doelen en dwarsverbindingen met andere beleidsdomeinen zoals jeugd, armoede, economische zaken, veiligheid, sport en onderwijs. GGD Groningen voorziet gemeenten van regionale en lokale gezondheidsdata, adviseert bij het maken en bijstellen van domein verbindend beleid en ondersteunt bij de implementatie en de uitvoering daarvan. Deze taak vervullen wij vanuit een onafhankelijke positie, met oog voor het belang van de publieke gezondheid, onze opdrachtgevers en derden. Advisering GGD Groningen wil de kwaliteit van haar advisering continu verbeteren door het ontwikkelen van praktisch toepasbare expertise.

Dit doen we door nabij te zijn, aan te sluiten op de lokale en regionale en landelijke context, tijdig en efficiënt te anticiperen op beleidsontwikkelingen en (onderzoeks)aanvragen en door constant afstemming te zoeken met gemeenten en samenwerkingspartners in de (zorg)ketens. Hiermee beïnvloedt de GGD op een (in)directe manier het krachtenveld van de publieke gezondheid. In de GGD advisering is het vertrekpunt een brede kijk op gezondheid, die domein verbindend is, integraal van aard en aandacht heeft voor onderliggende determinanten van gezondheid. Gemeenten sluiten hun lokaal beleid en uitvoeringsplannen aan bij dit rijksbeleid. GGD en gemeenten geven een steeds bredere invulling aan publieke gezondheid. We streven ernaar om voor onze gemeenten een betrouwbare, onafhankelijke en ‘nabije’ adviseur op het gebied van de publieke gezondheid te zijn. In 2023 was de GGD nauw betrokken bij de totstandkoming van de IZA en GALA processen in onze regio. De gemeenten, zorgverzekeraar Menzis, GGD Groningen en diverse partners (kennis- en veldpartners) hebben de afgelopen jaren al intensief samengewerkt in het netwerk ‘Gezond Groningen’ (voorheen GOG).

In de provincie Groningen vallen de grenzen van het zorgkantoor samen met die van de GGD regio, wat een goede uitgangspositie biedt aan de GGD om te adviseren en ondersteunen in het vertalen van regionale plannen naar de lokale gemeentelijke praktijk en andersom.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

39

Het afgelopen jaar zijn er zowel binnen IZA en GALA verschillende afspraken gemaakt over de randvoorwaarden en de criteria waaraan regionale samenwerking moet voldoen. In 2023 heeft de GGD input geleverd voor het IZA regiobeeld en regioplan, en neemt zij actief deel aan het Gezond Groningen Overleg. Er is dit jaar een start gemaakt met het inrichten van regionale en lokale (keten)aanpakken. GGD Groningen vervult de rol van trekker in de ketenaanpak Valpreventie en de ketenaanpak Kinderen met overgewicht en obesitas, en is deelnemer in de ketenaanpak Kansrijke Start. In 2023 bepaalden gemeenten o.a. via het GALA proces welke thema’s in hun lokaal (gezondheids)beleid prioritair zijn. Het GALA bundelt voornamelijk bestaand lokaal gemeentelijk beleid en bijhorende programma’s zodat er meer integraliteit ontstaat. In alle tien Groninger gemeenten was GGD Groningen adviseur en procesondersteuner bij het opstellen van het lokale integraal plan van aanpak GALA. Daarbij hebben gemeenten gebruik gemaakt van de deskundigheid van de GGD over de publieke gezondheid. Naast deze inzet blijft de GGD betrokken bij o.a. lokaal gezondheidsbeleid, bij Lokale Preventie Akkoorden (LPA) en Sportakkoorden. Wij signaleren in toenemende mate aandacht voor de thema’s mentale gezondheid en een gezonde en veilige leefomgeving, waarbij de opgaven per gemeente kunnen verschillen.

Om de publieke gezondheid in de provincie Groningen verder te versterken en te agenderen heeft de GGD actief deelgenomen aan relevante (landelijke) werkgroepen en regionale of lokale netwerken die de publieke gezondheid raken. Vanuit onze expertise omtrent de regionale en lokale opgaven binnen gemeenten denken en schrijven we mee, waarmee invloed wordt uitgeoefend op totstandkoming van beleid en uitvoering. Voorbeelden hiervan in 2023 zijn o.a. de uitwerking de VTV 2050, het regiobeeld en het regioplan en het op lokaal niveau ondersteunen bij de uitvoering van de landelijke en lokale GALA plannen en uitwerkingen. Om onze kennis- en adviesfunctie te vergroten nemen we deel aan verschillende leernetwerken zoals: Landelijk leernetwerk valpreventie, Leernetwerk versterken kennisfunctie gezondheidsbevordering en preventie, GGD GHOR vakgroepen, Regionaal netwerk Rookvrij Opgroeien, Overleg Gezond Groningen. De opgedane kennis en ervaringen in deze netwerken worden gedeeld met de gemeenten. Het delen hiervan is een wederkerig (leer)proces waarbij behoeften en beleidsadvies tegen elkaar worden afgezet en getoetst. Onderzoek en monitoring Om inzicht te krijgen in de gezondheidssituatie van de bevolking in de provincie Groningen worden er voor de gemeenten periodiek epidemiologische gegevens verzameld door de GGD.

Hierbij werkt de GGD Groningen nauw samen het RIVM, GGD GHOR NL en 24 andere GGD’en. Er zijn vanuit ZonMw wederom in 2023 middelen beschikbaar gesteld om een integrale brede monitor naar de fysieke en psychische gezondheidseffecten van corona uit te voeren. De belangrijkste doelstelling is het bieden van een goede informatiebasis over de fysieke en mentale gezondheidseffecten van de coronacrisis om lokale, regionale bestuurders én VWS te kunnen adviseren én ondersteunen bij respectievelijk beleidsvorming en het aanreiken van handelingsperspectieven. Er is door alle GGD’en in 2023 extra onderzoek gedaan en om de resultaten voor Groningen met andere GGD-regio’s en landelijke referentiecijfers te kunnen vergelijken zijn de gezondheidsmonitors van alle GGD‘en in Nederland verder geharmoniseerd. Afgelopen jaar stonden er vier gezondheidsonderzoeken centraal. In het voorjaar van 2023 zijn de resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 gepubliceerd. Dit betreft een extra meting naar de gevolgen van de coronamaatregelen op het welzijn van 16-25-jarigen. De resultaten van de extra meting Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 werd dit

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023

40

jaar gepresenteerd en de gezondheidsmonitor. De monitor Volwassenen en Ouderen 2024 werd voorbereid. Het veldwerk van deze monitor wordt voor het eerst landelijk aanbesteed door GGD GHOR NL. De reguliere Gezondheidsmonitor Jeugd werd dit jaar door de GGD voorbereid en afgenomen. Deelnemende scholen ontvangen in 2024 een terugkoppeling. In 2024 volgt een extra monitor Jongvolwassenen 2024, die wordt dit jaar voorbereid. De regionale resultaten van deze onderzoeken zijn gedeeld met de Groninger gemeenten en staan in opdracht van de gemeenten op de digitale dataportal die vrij toegankelijk is en informatie over de publieke gezondheid in Groningen weergeeft. De portal werd ook in 2023 actueel gehouden en doorontwikkeld (https://ggdgroningen.incijfers.nl). Daarnaast ondersteunt epidemiologie bij de informatievoorziening en datamanagement rondom de bestrijding van infectieziekten. Trends en ontwikkelingen werden gebruikt bij het bepalen van het IZB-beleid. Er is vanuit het landelijke programma Versterking Infectieziekte preventie (VI) een infectieziekten epidemioloog aangesteld voor 0,5 fte. Regionale samenwerking is een belangrijk speerpunt van het IZA. Om dit te bewerkstelligen is er de opdracht vanuit het IZA voor het opstellen van regionale beeld- en planvorming.

Hiervoor brengen regionale zorgpartijen de feitelijke situatie van een zorgkantoorregio in een zogenaamd ‘regiobeeld’ in kaart. In onze regio werd in 2023 onder leiding van Menzis het regiobeeld van het IZA geactualiseerd. GGD Groningen heeft een actieve bijdrage geleverd aan het regiobeeld door de relevante data en kennis aan te bieden over de publieke gezondheid in onze provincie. Op basis van dit regiobeeld hebben regionale zorgpartijen een regioplan opgesteld. Voor onze gemeenten werden vanuit de data GALA-gemeentebeeld ontwikkeld. Dit beeld geeft inzicht in de prognose van en ontwikkelingen in de bevolking van de gemeente op de verschillende GALA onderdelen. Het GALA-gemeentebeeld bleek een goed middel om te komen tot zicht op de gemeentelijke opgaven, om deze op te nemen in het lokale plan en het gesprek aan te gaan met samenwerkingspartijen. We zien de cijfers van de GGD terug in alle lokale plannen van aanpak GALA Gezondheidsbevordering Om gezond gedrag van onze inwoners te bevorderen heeft de GGD nauw samengewerkt met onze gemeenten, lokale netwerken en inwoners om uitvoering te geven aan lokaal beleid. GGD Groningen heeft advies en ondersteuning gegeven, coördineerde en participeerde in verschillende lokale netwerken en programma’s.