09-01 2023R0056 Raadsvoorstel Jaarstukken 2022 en begroting 2024 VKB

Gemeentebestuur van Veendam Raadsvoorstel - Adviesnota

Nummer: Datum voorstel: Raadsvergadering d.d.: Portefeuillehouder: Team: Onderwerp:

2023R0056 16-05-2023 26-06-2023 Wethouder A. Kleve Afdeling Mens en Maatschappij Jaarstukken 2022, ontwerpbegroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen

Voorstel 1. Kennis te nemen van de jaarstukken 2022 en de ontwerpbegroting 2024 van de Volkskredietbank Noord-Oost Groningen; 2. Geen bezwaren over de jaarstukken 2022 in te dienen bij het algemeen bestuur; 3. Een zienswijze naar voren te brengen over de ontwerpbegroting 2024 Inleiding Hierbij wordt uw gemeenteraad de jaarstukken 2022 en de ontwerpbegroting 2024 van de Volkskredietbank Noord-Oost Groningen (hierna: VKB) aangeboden ter behandeling. De VKB voert namens vijf gemeenten, waaronder de gemeente Veendam, de schuldhulpverlening uit. Het algemeen bestuur (AB) van de VKB heeft d.d. 13 april de jaarstukken 2022 behandeld, en d.d. 23 april de ontwerpbegroting 2024. De gemeente heeft conform de gemeenschappelijke regeling (GR) ruim 2 maanden de tijd om eventuele bezwaren / zienswijzen schriftelijk kenbaar te maken bij het AB. Deze worden betrokken bij de definitieve vaststelling van de jaarstukken en ontwerpbegroting in de vergadering van 6 juli a.s. Aansluitend worden de jaarstukken en ontwerpbegroting naar de Provincie Groningen verzonden. In het voorliggende jaarverslag 2022 en de begroting 2024 komt naar voren dat er momenteel de nodige focus gewenst is waar het gaat om kostenbeheersing, zodat de VKB als organisatie de komende jaren financieel in control komt en blijft.

Om die reden is het advies opgenomen om een zienswijze naar voren te brengen over de ontwerpbegroting 2024. In de aanbiedingsbrief bij de ontwerpbegroting 2024 heeft de VKB een aanpak, proces en planning weergegeven om te komen tot een structurele oplossing voor het meerjarenperspectief. Indien dit leidt tot een aangepaste begroting of begrotingswijziging 2024, wordt deze t.z.t. aan uw college en de raad voorgelegd. Beoogd effect De jaarstukken 2022, en de ontwerpbegroting 2024 worden tijdig en rechtmatig vastgesteld door het bestuur van de VKB en naar de provincie Groningen verzonden. Argumenten: 1.1. Dienstverlening blijkt nog steeds effectief In 2021 heeft de gemeenteraad het beleidsplan Integrale schuldhulpverlening 2021-2024 vastgesteld. In dit plan zijn de visie en de doelstellingen op het terrein van de schuldhulpverlening Raadsvoorstel: Jaarstukken 2022, ontwerpbegroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 1

neergelegd. In hoofdstuk 3, bladzijden 14 t/m 19, van de jaarstukken staat beschreven welke van deze doelstellingen aan de hand van een streefcijfer zijn behaald en hiermee wordt verantwoording afgelegd over de werkelijk bereikte resultaten. De doelstellingen ‘bereiken van duurzame resultaten’ en ‘oplossen schulden en bevorderen participatie’ zijn behaald. De dienstverlening blijkt nog steeds effectief gezien het lage, gemiddelde herhalingspercentage van 3,8%. Uit recent onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Kredietbanken blijkt dat dit percentage landelijk tussen de 4,4% en de 19% ligt. Van de inwoners die zich melden heeft 93% een oplossing voor schulden aangeboden gekregen, en is in 2022 in 100% van de gevallen een crisissituatie afgewend. Voor de beide andere doelstellingen ‘voorkomen van schulden’ en ‘voorkomen van maatschappelijke kosten’ kunnen vanwege gegronde redenen voor 2022 geen conclusies getrokken worden. In het kader van vroegsignalering zijn de resultaten nog niet voldoende meetbaar, maar lijken aan de hand van de eerste resultaten de streefcijfers behaald te worden. 1.2. Financieel nadeel wordt verwerkt in de jaarstukken 2022 van de gemeente In de huidige financieringssystematiek wordt onderscheid gemaakt tussen bestaanskosten en productkosten.

De bestaanskosten worden op basis van het aantal inwoners omgerekend naar een vaste bijdrage voor elke GR-gemeente en de productkosten worden berekend voor elke gemeente afzonderlijk op basis van de productafname. Op basis van deze systematiek laten de jaarstukken 2022 van de VKB een negatieve afwijking zien van 9,8% ten opzichte van de begroting voor Veendam. Dit betekent dat Veendam in totaal € 59.720 extra moet bijdragen over 2022. Deze afwijking wordt veroorzaakt door een hogere exploitatiebijdrage die hoofdzakelijk is ontstaan door lagere baten in verband met lagere afname van producten en diensten. De verwachting vooraf was dat de intakes in 2022 door de coronapandemie en de beginnende energiecrisis fors zouden toenemen. Dit is echter uitgebleven. De baten uit schuldhulpverlening zijn daardoor aanzienlijk lager dan begroot. Aan de lastenkant vallen met name de personeelskosten en automatiserings- en apparaatskosten hoger uit. Er is in 2022 vanwege onzekere economische en maatschappelijke ontwikkelingen gekozen voor een stabiele bedrijfsvoering met een stabiel personeelsbestand. In paragraaf 8.3. van de stukken wordt een uitgebreide toelichting en analyse gegeven op de baten en lasten, waarbij het financieel nadeel voor 2022 voor Veendam (via de verdelingssystematiek van het exploitatietekort) is verklaard.

Paragraaf 10.6 laat een totaaloverzicht zien van de gemeentelijke bijdragen over 2022. 1.3. Schuldhulpverlening levert maatschappelijk rendement op Effectieve schuldhulpverlening draagt bij aan de bestrijding van armoede en geeft mensen meer mogelijkheden om te participeren in het sociale en maatschappelijke leven. De gemeente Veendam is eind 2021 gestart met de uitvoering van haar wettelijke taak op het gebied van vroeg signalering. Op basis van maandelijkse signalen van achterstanden van huur, zorg, energie en water onderneemt ‘Team Vroeg Eropaf’ actie richting inwoners. Het doel daarvan is inwoners met geldzorgen in een zo vroeg mogelijk stadium (op een persoonlijke manier) bereiken en actief hulp aan te bieden. Bij de inbedding van vroeg signalering wordt ingezet op het versterken van de samenhang tussen dienstverlening van de gemeente en de VKB op basis van klant gestuurde schuldhulpverlening. Het beoogd effect is tevens om via een effectieve aanpak aan de voorkant te komen tot een daling van de productafname bij de VKB de komende jaren. 1.4.

De begroting is opgesteld op basis van verschillende uitgangspunten De jaarrekening 2022, de begroting 2023 en het beleidsplan 2021-2024 vormen gezamenlijk de uitgangspunten voor de ontwerpbegroting 2024, omdat hierin de meest recente cijfers, aantallen en Raadsvoorstel: Jaarstukken 2022, ontwerpbegroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 2

het (bestaande) beleid zijn opgenomen. De ontwerpbegroting is gebaseerd op begrote afnames van producten, zoals die door de deelnemende gemeenten is aangeleverd conform de verdeling in het ‘kernpakket’ en het ‘keuzepakket’. Voor Veendam is op een aantal producten een lagere productafname geprognosticeerd. Hierbij is nadrukkelijk rekening gehouden met de werkelijke afname in de afgelopen jaren, en het uitblijven van de eerder verwachte stijging na de coronaperiode. Ook is meegenomen dat een succesvolle gemeentelijke aanpak van vroegsignalering op den duur leidt tot lagere instroom bij de VKB en/of minder intensieve trajecten. De totale structurele bijdrage voor Veendam valt daardoor lager uit. Als uitgangspunt voor het toepassen van de loon- en prijsindex wordt aangesloten bij de kengetallen in de Macro Economische Verkenningen (MEV) maart 2023, opgesteld door het Centraal Plan Bureau (CPB). De tarieven zijn in de begroting 2024 met 5,34% geïndexeerd. 1.5. Actuele economische en maatschappelijke ontwikkelingen zijn van invloed op dienstverlening en bedrijfsvoering VKB De begroting geeft ten eerste weer dat het schuldendomein aan veranderingen onderhevig is, en hoe de VKB hier op inspeelt. Zoals de onlangs aangekondigde wetswijziging waarbij per 1 januari 2024 de looptijd van de Wsnp verkort wordt van 36 naar 18 maanden.

Ook wordt de aflosperiode van de minnelijke schuldenregeling (Msnp) gehalveerd naar 18 maanden, naar verwachting per 1 juli 2023. Er is verder beschreven hoe er meer inwonergericht gewerkt wordt, via inzet op doelgroep differentiatie (bijv. specifieke aandacht voor jongeren en laaggeletterdheid) en een sterkere aansluiting in de keten. Om betere klantgerichte dienstverlening te kunnen bieden wordt in 2024 tevens een nieuw effectief en efficiënt softwaresysteem in gebruik genomen. Tegelijkertijd wordt in de begroting duidelijk dat de huidige economische situatie en inflatie van invloed zijn op de financiële situatie van de VKB als organisatie. Een forse stijging van de loonkosten drukt op de begroting 2024, en benadrukt de urgentie om de komende jaren een efficiëntere bedrijfsvoering te voeren. 1.6. De begroting is door een opgenomen taakstelling sluitend De ontwerpbegroting 2024 laat in hoofdstuk 3 een negatief exploitatiesaldo zien ad € 218.600, echter is deze na bestemming € 0,-. Dit negatieve exploitatiesaldo wordt in 2024 middels de taakstelling (in 2024 een bedrag ad € 45.767,-) en de uittreedsom Westerwolde (€ 172.833,-) tenietgedaan. Vanaf 2025 loopt het negatieve exploitatiesaldo voor bestemming (inherent hieraan ook de taakstelling) op van € 145.400,- naar € 150.700,-.

In de aanbiedingsbrief bij de begroting 2024 heeft de VKB van dit tekort de oorzaken toegelicht en tevens een aanpak, proces en planning voor een structurele oplossing van het meerjarenperspectief weergegeven. Deze structurele taakstellende bezuinigingsopgave voor 2024-2027 is in de begroting opgenomen (p. 33). De komende maanden wordt een concreet herstelplan (maatregelenpakket) uitgewerkt en voorgelegd aan het AB in Q4 2023. Logischerwijs zal er daarbij o.a. nadrukkelijk aandacht zijn voor personele omvang in relatie tot (afnemende) productafname, waar het gaat om kostenbeheersing voor de komende jaren. Mogelijk resulteert het herstelplan in een aangepaste begroting in Q1 2024. 2.1. De jaarstukken voldoen qua inhoud aan de verwachtingen Conform de GR heeft de VKB de jaarstukken 2022 tijdig aangeleverd. Zoals in de aanbiedingsbrief is toegelicht door de VKB, is de accountantsverklaring door omstandigheden later toegevoegd. De jaarstukken bestaan uit een jaarverslag / –rekening en verklaring accountant. Uw raad is op grond van de GR bevoegd om eventuele bezwaren kenbaar te maken, die zullen worden betrokken bij de definitieve besluitvorming in het AB op 6 juli a.s..

Raadsvoorstel: Jaarstukken 2022, ontwerpbegroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 3

3.1. Gemeenteraad kan bij de ontwerpbegroting een zienswijze kenbaar maken Conform de GR heeft de VKB de ontwerpbegroting 2024 tijdig en rechtmatig aangeleverd. Op grond van artikel 34 van de GR is de gemeenteraad bevoegd om een eventuele zienswijze bij de ontwerpbegroting binnen twee maanden kenbaar te maken. Dit wordt betrokken bij de definitieve besluitvorming in het AB op 6 juli a.s., waarna de definitieve jaarstukken en begroting naar de provincie worden verzonden. 3.2. De huidige situatie vraagt om meer focus op kostenbeheersing Er is de afgelopen jaren een tendens zichtbaar van (fors) lagere inkomsten bij de VKB, vanwege een lage productafname. Dit begon in de coronacrisis, maar zette zich ook in de periode daarna door (te lezen in de jaarrekening 2022). Vanwege de financieringssystematiek komt een hogere exploitatiebijdrage voor rekening van de deelnemende gemeenten. Uitgangspunt moet zijn dat een exploitatietekort zoveel mogelijk voorkomen wordt. In die lijn mag verwacht worden dat er vanuit de VKB tijdig en passend gereageerd wordt om waar mogelijk kosten te beheersen. Hier lijkt de afgelopen periode onvoldoende aandacht voor te zijn geweest, op basis van het jaarverslag 2022 en de voorliggende begroting 2024.

Inmiddels is in de huidige ontwerpbegroting 2024 een meerjarige taakstelling opgenomen en een proces uitgezet voor een herstelplan om tot structurele oplossingen te komen voor het meerjarenperspectief. Om bovenstaande reden wordt een zienswijze bij de ontwerpbegroting 2024 geadviseerd (zie bijlage brief). Kanttekeningen: 1.1. Er zijn een aantal financiële risico’s aanwezig De VKB is een uitvoeringsorgaan voor de deelnemende gemeenten. In dat kader ontvangt de VKB op basis van de opgestelde begroting financiële bijdragen van de deelnemende gemeenten en is het niet nodig dat de VKB over een eigen weerstandsvermogen beschikt. Een nadelig exploitatiesaldo wordt op basis van de GR volledig doorberekend aan de deelnemende gemeenten. Het voornaamste risico: - Er is sinds 2018 al onduidelijkheid over de vraag of de VKB verplicht is BTW in rekening te brengen bij het product beschermingsbewind. De VKB is van mening dat er geen BTW-plicht is, omdat beschermingsbewind binnen de BTW-vrijstelling voor schuldhulpverlening valt. De belastingdienst heeft aangegeven dat er voor de VKB wel een BTW-plicht bij beschermingsbewind zou gelden. Over dit geschil is een rechtszaak gaande. Afhankelijk van de uitkomst is de omvang van dit risico maximaal €531.000,- (zie pagina 18 van de begroting voor meer informatie). 1.2.

Het herstelplan moet passende en structurele oplossingen bevatten In de brief aan uw raad is toegezegd dat er de komende maanden gewerkt wordt aan een gefundeerde oplossing voor de huidige (financiële) situatie. Er moet vooropstaan dat de bedrijfsvoering op zodanige wijze wordt ingericht dat de schuldhulpverlening aan inwoners duurzaam en effectief wordt uitgevoerd, maar dit efficiënt(er) georganiseerd wordt binnen een sluitende (meerjarige)begroting. Financiën: Jaarstukken 2022 VKB Ten opzichte van het opgenomen bedrag in de begroting 2022 van de gemeente is de bijdrage 2022 aan de VKB € 59.720 hoger dan geraamd, resulterend in een nadeel (zie pagina 49 van de jaarstukken). Dit nadeel wordt verwerkt in de jaarrekening 2022 van de gemeente. Ontwerpbegroting 2024 VKB Op basis van de ontwerpbegroting 2024 en meerjarenraming van 2025-2027 van de Volkredietbank Raadsvoorstel: Jaarstukken 2022, ontwerpbegroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 4

bedraagt de gemeentelijke bijdrage: Gemeentelijke bijdrage Geraamd in de gemeentelijke begroting Ontwerpbegroting 2023 e.v. VKB Verschil Effect

2024

2025

2026

2027

€ 643.800

€ 654.700

€ 665.800

€ 665.800

€ 605.200 € 640.900 € 678.700 € 718.700 € 38.600 € 13.800 € -12.900 € -52.900 Voordelig Voordelig Nadelig Nadelig

De financiële gevolgen worden meegenomen in de actualisatie van de meerjarenbegroting in de Voorjaarsnota 2023. Uitvoering: Als de jaarstukken en de begroting zijn behandeld in de gemeenteraad dan zal de VKB hiervan zo spoedig mogelijk op de hoogte worden gesteld. Communicatie: Middels een brief wordt de VKB op de hoogte gesteld van het besluit van de gemeenteraad betreffende (eventuele) bezwaren op de jaarstukken en/of een zienswijze bij de (ontwerp)begroting. Bijlagen: - Aanbiedingsbrief en jaarstukken 2022 VKB incl. accountantsverklaring - Aanbiedingsbrief en (ontwerp)begroting 2024 VKB - Brief aan VKB: zienswijze bij (ontwerpbegroting) 2024

burgemeester en wethouders van Veendam,

burgemeester,

secretaris,

B.H.M. Link

A. Castelein

Raadsvoorstel: Jaarstukken 2022, ontwerpbegroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 5

Nummer: 2023R0056 De raad der gemeente Veendam gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 16-05-2023 besluit 1. Kennis te nemen van de jaarstukken 2022 en de ontwerpbegroting 2024 van de Volkskredietbank Noord-Oost Groningen; 2. Geen bezwaren over de jaarstukken 2022 in te dienen bij het algemeen bestuur; 3. Een zienswijze naar voren te brengen over de ontwerpbegroting 2024

Besloten in de openbare vergadering van 26-06-2023 De raad voornoemd, Voorzitter,

Griffier,

B.H.M. Link

T. van der Bij

Raadsvoorstel: Jaarstukken 2022, ontwerpbegroting 2024 Volkskredietbank NO-Groningen pagina 6